Anoftalmie

Inhoudsopgave

Prevalentie van anoftalmie

Anoftalmie is een zeldzame aangeboren aandoening waarbij een persoon wordt geboren zonder één of beide ogen. De exacte prevalentie van anoftalmie in België en Nederland is moeilijk vast te stellen vanwege de zeldzaamheid van de aandoening en de variabiliteit in registratie en rapportage. Echter, wereldwijde schattingen suggereren dat anoftalmie voorkomt bij ongeveer 1 op de 10.000 tot 1 op de 100.000 levendgeborenen.

De prevalentie van anoftalmie kan variëren afhankelijk van verschillende factoren, waaronder genetische en omgevingsinvloeden. Sommige gevallen van anoftalmie zijn geïsoleerd, wat betekent dat ze geen andere aangeboren afwijkingen hebben, terwijl andere gevallen deel kunnen uitmaken van een meer complex syndroom dat meerdere orgaansystemen aantast.

De diagnose van anoftalmie wordt vaak gesteld tijdens de neonatale periode, kort na de geboorte, wanneer artsen de ogen van pasgeborenen onderzoeken. In sommige gevallen kan anoftalmie al tijdens de zwangerschap worden vastgesteld via prenatale diagnostiek.

Hoewel anoftalmie relatief zeldzaam is, kan het aanzienlijke uitdagingen met zich meebrengen voor de getroffen personen en hun families. Het vereist vaak multidisciplinaire zorg, waaronder gespecialiseerde oogheelkundige zorg, om de best mogelijke visuele en functionele resultaten te bereiken voor mensen met deze aandoening. Het begrijpen van de prevalentie van anoftalmie is een belangrijk aspect van het bieden van de juiste zorg en ondersteuning aan mensen die ermee leven.

Oorzaken en risicofactoren van anoftalmie

Anoftalmie is een zeldzame aangeboren oogafwijking waarbij een persoon wordt geboren zonder één of beide ogen. De exacte oorzaken van anoftalmie zijn vaak complex en kunnen variëren van genetische mutaties tot omgevingsfactoren. Hier zijn enkele belangrijke aandachtspunten met betrekking tot de oorzaken en risicofactoren van anoftalmie.

Genetische oorzaken

Erfelijkheid speelt een aanzienlijke rol bij de ontwikkeling van anoftalmie. Verschillende genetische mutaties en syndromen kunnen leiden tot anoftalmie. Voorbeelden zijn het Anophthalmia-Esophageal-Genital-syndroom (AEG-syndroom) en het Matthew-Wood-syndroom. Deze genetische veranderingen kunnen leiden tot onvolledige ontwikkeling van de ogen tijdens de zwangerschap.

Chromosomale afwijkingen

Sommige gevallen van anoftalmie zijn gerelateerd aan chromosomale afwijkingen, zoals trisomie 13 (het Patau-syndroom). Deze afwijkingen kunnen de normale ontwikkeling van de ogen verstoren.

Teratogene factoren

Blootstelling aan teratogene stoffen tijdens de zwangerschap kan het risico op anoftalmie verhogen. Teratogenen zijn stoffen of omgevingsinvloeden die schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van de foetus.

Andere aangeboren afwijkingen

Anoftalmie kan geassocieerd zijn met andere aangeboren afwijkingen, zoals aangeboren hartafwijkingen, craniofaciale afwijkingen en neurologische problemen. Dit kan wijzen op een onderliggend genetisch syndroom dat meerdere orgaansystemen aantast.

Familiegeschiedenis

In sommige gevallen kan er een familiegeschiedenis zijn van anoftalmie of andere oogaandoeningen, wat kan wijzen op een genetische aanleg.

Omgevingsfactoren

Hoewel zeldzaam, kunnen bepaalde omgevingsfactoren tijdens de zwangerschap het risico op anoftalmie verhogen. Dit kan onder meer betrekking hebben op blootstelling aan infecties, straling of bepaalde medicijnen.

Onbekende oorzaken

In sommige gevallen kan de exacte oorzaak van anoftalmie niet worden vastgesteld, zelfs niet na uitgebreid genetisch onderzoek en evaluatie.

Het is belangrijk om de oorzaak van anoftalmie op te sporen voor het begrijpen van de aandoening en het bieden van gepaste zorg en ondersteuning aan getroffen personen en hun families. Genetische counseling en prenatale diagnostiek kunnen nuttig zijn bij het beoordelen van het risico op anoftalmie bij families met een bekende genetische aanleg voor deze aandoening.

Erfelijkheid van anoftalmie

Anoftalmie, een zeldzame aandoening waarbij een persoon wordt geboren zonder één of beide ogen, kan een erfelijke component hebben. Erfelijkheid verwijst naar de overdracht van genetische informatie van ouder op kind, en bij anoftalmie kunnen genetische factoren een rol spelen in het ontstaan van deze aandoening. Hier zijn enkele belangrijke aandachtspunten met betrekking tot de erfelijkheid van anoftalmie.

Genetische mutaties

Anoftalmie kan voorkomen als gevolg van mutaties in specifieke genen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van de ogen tijdens de zwangerschap. Deze mutaties kunnen optreden in een van beide ouders en worden vervolgens doorgegeven aan het nageslacht. Deze vorm van overerving staat bekend als autosomaal dominante overerving, waarbij een enkel defect gen voldoende is om de aandoening te veroorzaken.

Autosomaal recessieve overerving

In sommige gevallen kan anoftalmie ook optreden als gevolg van autosomaal recessieve genetische mutaties. Dit betekent dat beide ouders drager zijn van het defecte gen, maar zelf de aandoening niet hebben. Als beide ouders een kopie van het defecte gen doorgeven aan hun kind, kan dit leiden tot anoftalmie.

De novo mutaties

Soms kan anoftalmie optreden als gevolg van spontane genetische mutaties in het DNA van het embryo tijdens de vroege ontwikkeling, zonder dat er een familiegeschiedenis van de aandoening is. Deze mutaties worden “de novo” genoemd en zijn niet geërfd van de ouders.

Multifactoriële oorzaken

Hoewel genetische factoren een belangrijke rol spelen, kan anoftalmie ook het resultaat zijn van een combinatie van genetische en omgevingsfactoren. De exacte oorzaken kunnen variëren van persoon tot persoon.

Genetische counseling

Voor gezinnen waarin anoftalmie voorkomt, kan genetische counseling nuttig zijn om het risico op het doorgeven van de aandoening aan toekomstige generaties te begrijpen. Dit kan helpen bij het nemen van geïnformeerde beslissingen over familieplanning en prenatale zorg.

Het begrijpen van de erfelijkheid van anoftalmie is complex vanwege de verscheidenheid aan genetische en niet-genetische factoren die van invloed kunnen zijn. Daarom is een grondige genetische evaluatie en counseling vaak nodig om families te begeleiden bij het omgaan met deze aandoening en om toekomstige risico’s te beoordelen.

Soorten anoftalmie

Anoftalmie is een zeldzame aandoening waarbij een persoon wordt geboren zonder één of beide ogen. Deze aandoening kan variëren in ernst en omvang, en er zijn verschillende soorten anoftalmie, afhankelijk van de specifieke kenmerken en oorzaken.

Unilaterale anoftalmie

Bij unilaterale anoftalmie ontbreekt één oog, terwijl het andere oog normaal is ontwikkeld. Dit type anoftalmie komt vaker voor dan bilaterale anoftalmie en heeft minder impact op het gezichtsvermogen.

Bilaterale anoftalmie

Bilaterale anoftalmie treedt op wanneer beide ogen volledig afwezig zijn bij de geboorte. Dit is een ernstigere vorm van de aandoening en kan leiden tot ernstige visuele beperking.

Microftalmie

Hoewel microftalmie strikt genomen niet hetzelfde is als anoftalmie, worden deze termen soms door elkaar gebruikt. Bij microftalmie zijn de ogen kleiner dan normaal en kunnen ze abnormaal gevormd zijn. Dit kan variëren van milde tot ernstige vormen, waarbij sommige patiënten slechts lichte visuele beperking ervaren.

Syndromale anoftalmie

Sommige gevallen van anoftalmie zijn geassocieerd met syndromen of genetische aandoeningen, waarbij meerdere lichaamssystemen zijn aangetast naast de ogen. Voorbeelden hiervan zijn het Fraser-syndroom en het CHARGE-syndroom.

Isolatie-anoftalmie

Dit is een term die wordt gebruikt wanneer anoftalmie optreedt als een geïsoleerd kenmerk, zonder andere systemische afwijkingen of syndromen.

Primair versus secundair

Anoftalmie kan ook worden ingedeeld als primair (wanneer het oog niet normaal is ontwikkeld vanaf het begin van de zwangerschap) of secundair (wanneer het oog zich normaal ontwikkelt maar later verloren gaat als gevolg van letsel, infectie of andere oorzaken).

Anoftalmie is een complexe aandoening met verschillende mogelijke oorzaken en gradaties van ernst. De behandeling en zorg kunnen sterk variëren, afhankelijk van het type anoftalmie en de persoonlijke behoeften van de patiënt. Daarom is een grondige evaluatie door medische professionals essentieel om de best mogelijke zorg te bieden aan mensen die met deze aandoening worden geboren.

Symptomen van anoftalmie

Anoftalmie is een aandoening waarbij één of beide ogen volledig ontbreken bij de geboorte. De symptomen van anoftalmie zijn direct gerelateerd aan het feit dat het oog niet is ontwikkeld en dus afwezig is. Hier zijn enkele van de meest voorkomende symptomen en kenmerken van anoftalmie.

Afwezigheid van oogbol

Het meest opvallende symptoom van anoftalmie is dat één of beide oogbollen volledig ontbreken. Dit kan variëren van de volledige afwezigheid van een oogbol tot een rudimentaire, niet-functionele structuur.

Afwezigheid van oogleden

In sommige gevallen van ernstige anoftalmie kunnen ook de oogleden volledig ontbreken. Dit kan leiden tot een zeer opvallend uiterlijk.

Afwezigheid van traanproductie

Het ontbreken van een oog kan ook de traanproductie aantasten, wat leidt tot problemen met het vochtig houden van het oogoppervlak en mogelijk ongemak.

Geassocieerde afwijkingen

Bij sommige personen met anoftalmie kunnen andere afwijkingen in het gezicht of de schedel aanwezig zijn, zoals een onderontwikkelde oogkas, een vlakke neusbrug of lip- en gehemeltespleten. Deze symptomen zijn vaak gerelateerd aan de onderliggende oorzaken van anoftalmie.

Anoftalmie is een aangeboren aandoening, wat betekent dat deze aanwezig is vanaf de geboorte. De symptomen kunnen variëren in ernst, afhankelijk van de specifieke situatie van de patiënt. Sommige mensen met anoftalmie ervaren minimale cosmetische veranderingen, terwijl anderen ernstige afwijkingen kunnen hebben die van invloed zijn op hun uiterlijk en gezichtsvermogen.

De diagnose van anoftalmie wordt meestal gesteld bij de geboorte of kort daarna wanneer de afwezigheid van de oogbol wordt opgemerkt. Een vroege behandeling en zorg, waaronder het aanpassen van prothetische oogbollen en het bieden van ondersteuning aan de patiënt en het gezin, zijn essentieel om de beste resultaten te bereiken voor mensen met deze aandoening.

Lichamelijke gevolgen

Anoftalmie is een aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn bij de geboorte. Deze aangeboren aandoening kan verschillende lichamelijke gevolgen hebben, die variëren afhankelijk van de ernst van de aandoening en of beide ogen zijn aangetast. Hier zijn enkele van de lichamelijke gevolgen die geassocieerd kunnen worden met anoftalmie.

Cosmetische afwijkingen

Het meest opvallende lichamelijke gevolg van anoftalmie is een cosmetische afwijking. In gevallen waarin beide ogen ontbreken of ernstig zijn onderontwikkeld, kan het gezicht er aanzienlijk anders uitzien dan bij mensen met normaal ontwikkelde ogen. Dit kan leiden tot psychosociale uitdagingen en de behoefte aan cosmetische aanpassingen.

Problemen met oogleden

In sommige gevallen van anoftalmie kunnen de oogleden ook onderontwikkeld zijn of volledig afwezig zijn. Dit kan leiden tot functionele problemen, waaronder problemen met het knipperen en beschermen van het oogoppervlak.

Traanproblemen

Afwezigheid van een oog kan de traanproductie en de verdeling van tranen aantasten. Dit kan leiden tot problemen zoals droge ogen en ongemak.

Schedel- en gezichtsafwijkingen

Sommige mensen met anoftalmie kunnen bijkomende schedel- en gezichtsafwijkingen hebben, zoals een onderontwikkelde oogkas, een vlakke neusbrug of lip- en gehemeltespleten. Deze afwijkingen zijn vaak gerelateerd aan de onderliggende oorzaken van anoftalmie en kunnen variëren in ernst.

Gehoor- en spraakproblemen

In zeldzame gevallen kan anoftalmie gepaard gaan met gehoor- en spraakproblemen, vooral als het deel uitmaakt van een groter syndroom met andere aangeboren afwijkingen.

De lichamelijke gevolgen van anoftalmie kunnen sterk variëren van persoon tot persoon, afhankelijk van de individuele omstandigheden en de ernst van de aandoening. Een vroege behandeling en zorg, zoals het aanpassen van prothetische oogbollen en chirurgische correctie indien nodig, kunnen helpen bij het minimaliseren van sommige van deze lichamelijke gevolgen en het verbeteren van de levenskwaliteit van mensen met anoftalmie. Daarnaast kan psychosociale ondersteuning van onschatbare waarde zijn om personen en hun families te helpen omgaan met de uitdagingen die deze aandoening met zich mee kan brengen.

Psychische gevolgen

Anoftalmie, een aangeboren aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn bij de geboorte, kan aanzienlijke psychische gevolgen hebben voor personen en hun families. De impact van anoftalmie strekt zich uit tot de emotionele en psychologische aspecten van het leven van mensen die ermee worden geconfronteerd. Hier zijn enkele van de psychische gevolgen die vaak geassocieerd worden met deze aandoening.

Lichaamsbeeld en zelfbeeld

Het ontbreken van één of beide ogen kan een ernstige invloed hebben op het lichaamsbeeld en het zelfbeeld van een persoon. Mensen met anoftalmie kunnen gevoelens van zelfbewustzijn, minderwaardigheid en schaamte ervaren, vooral tijdens hun kinderjaren en adolescentie. Ze kunnen worstelen met het accepteren van hun uiterlijk en zich anders voelen dan hun leeftijdsgenoten.

Emotionele stress

De diagnose van anoftalmie en de daaropvolgende medische procedures en behandelingen kunnen leiden tot aanzienlijke emotionele stress. Zowel personen als hun ouders of verzorgers kunnen angst, verdriet en verwarring ervaren over hoe ze met de aandoening moeten omgaan en welke behandelingen nodig zijn.

Sociale interacties

Anoftalmie kan sociale interacties aantasten, vooral in situaties waarin anderen niet bekend zijn met de aandoening. Mensen met anoftalmie kunnen geconfronteerd worden met nieuwsgierige of ongepaste opmerkingen en vragen, wat hun zelfvertrouwen kan ondermijnen en sociale isolatie kan veroorzaken.

Stigma en vooroordelen

Er kunnen stigmatiserende attitudes en vooroordelen bestaan tegenover mensen met zichtbare verschillen, waaronder anoftalmie. Dit kan leiden tot discriminatie en belemmeringen in verschillende aspecten van het leven, zoals onderwijs en werkgelegenheid.

Psychosociale ondersteuning

Het is belangrijk om psychosociale ondersteuning te bieden aan mensen met anoftalmie en hun families. Dit kan bestaan uit counseling, steungroepen en educatie om hen te helpen bij het omgaan met de psychische gevolgen van de aandoening en het opbouwen van veerkracht.

De psychische gevolgen van anoftalmie variëren afhankelijk van individuele factoren, waaronder de mate van betrokkenheid, familiale ondersteuning en de reactie van de bredere gemeenschap. Het bevorderen van bewustwording, begrip en inclusie kan bijdragen aan het verminderen van stigma en het verbeteren van de psychische gezondheid van mensen met anoftalmie en hun families. Het aanbieden van psychologische zorg en het creëren van een ondersteunende omgeving kan hen helpen om met deze uitdagingen om te gaan en een positiever zelfbeeld te ontwikkelen.

Diagnose en oogonderzoeken bij anoftalmie

Anoftalmie is een zeldzame aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn bij de geboorte. Het stellen van de diagnose en het uitvoeren van oogonderzoeken bij pasgeborenen en jonge kinderen met anoftalmie is belangrijk om de juiste medische zorg en behandelingen te bieden.

Klinische evaluatie

  • De diagnose van anoftalmie begint meestal met een klinische evaluatie door een kinderarts of een oogarts. Tijdens deze evaluatie wordt gekeken naar de fysieke kenmerken van de ogen van de pasgeborene.
  • Het ontbreken van één of beide ogen kan vaak visueel worden vastgesteld. Als beide ogen afwezig zijn, wordt dit bilaterale anoftalmie genoemd, terwijl de afwezigheid van slechts één oog unilaterale anoftalmie wordt genoemd.

Beeldvormende onderzoeken

  • Beeldvormende onderzoeken zoals een echografie, CT-scans (computertomografie) en MRI (magnetische resonantie beeldvorming) kunnen worden uitgevoerd om de interne structuur van de oogkassen en eventuele overgebleven oogweefsels te beoordelen.
  • Deze testen kunnen nuttig zijn om te bepalen of er enig rudimentair oogweefsel aanwezig is en om mogelijke complicaties in aangrenzende structuren op te sporen.

Genetische evaluatie

  • Omdat anoftalmie vaak aangeboren is en in sommige gevallen erfelijk kan zijn, kan genetische counseling en moleculaire genetische testen worden overwogen.
  • Genetische testen kunnen helpen bij het opsporen van de specifieke genetische oorzaken van anoftalmie, wat belangrijk kan zijn voor familieplanning en toekomstig begrip van de aandoening.

Functionele evaluatie

  • Hoewel de visuele functie in het afwezige oog niet mogelijk is, is het belangrijk om de algemene gezondheid en ontwikkeling van het kind te evalueren.
  • Kinderen met anoftalmie worden vaak doorverwezen naar een team van specialisten, waaronder een kinderarts, een pediatrische oogarts, een orthoptist en mogelijk een pediatrische revalidatiespecialist, om hun algehele gezondheid en welzijn te waarborgen.

De diagnose van anoftalmie kan overweldigend zijn voor ouders en verzorgers, en het is van essentieel belang dat zij toegang hebben tot psychosociale ondersteuning en begeleiding om hen te helpen bij het begrijpen en omgaan met deze aandoening. De medische zorg en de behandeling van anoftalmie zijn multidisciplinair en richten zich op het bieden van de best mogelijke kwaliteit van leven voor het getroffen kind, inclusief prothetische ogen of andere geschikte medische behandelingen om het uiterlijk te verbeteren.

Oogonderzoek bij oogarts

Oogonderzoek bij oogarts

Behandelingen van anoftalmie

Anoftalmie, een aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn bij de geboorte, vereist een multidisciplinaire aanpak voor de behandeling. Zowel medische als psychosociale behandelingen spelen een cruciale rol bij het behandelen van deze aandoening en het verbeteren van de levenskwaliteit van getroffen personen. Hier bespreken we de verschillende behandelingsopties voor anoftalmie.

Medische behandeling

Prothetische ogen

Voor patiënten met anoftalmie kan het dragen van een prothetisch oog of oogprothese helpen om het uiterlijk te verbeteren en het zelfvertrouwen te vergroten. Deze prothesen worden op maat gemaakt en passen in de oogkas. Ze zijn vaak gemaakt van materialen zoals kunststof en kunnen er zeer realistisch uitzien.

Orbitale expanders

Bij sommige kinderen kan het nodig zijn om orbitale expanders te plaatsen om de groei van de oogkas te bevorderen. Dit kan gunstig zijn als er plannen zijn om op latere leeftijd een oogprothese te plaatsen.

Chirurgische correcties

In gevallen waarbij er rudimentair oogweefsel aanwezig is, kunnen chirurgische correcties worden overwogen. Dit kan het aanpassen van de oogleden of andere oogstructuren omvatten om het uiterlijk te verbeteren.

Psychosociale ondersteuning

Psychologische begeleiding

Omgaan met anoftalmie kan emotioneel uitdagend zijn, vooral voor kinderen en hun families. Psychologische begeleiding kan helpen bij het verwerken van de emotionele impact van de aandoening en bij het ontwikkelen van veerkracht.

Onderwijs en ondersteuning

Onderwijs en begeleiding zijn essentieel voor kinderen met anoftalmie om hun ontwikkeling te ondersteunen. Dit kan speciale onderwijsdiensten omvatten en hulpmiddelen voor visueel gehandicapte kinderen.

Ondersteuning van ouders en verzorgers

Ouders en verzorgers spelen een cruciale rol bij het ondersteunen van kinderen met anoftalmie. Ze hebben mogelijk behoefte aan informatie, advies en sociale ondersteuning om hun kinderen te helpen gedijen.

Patiëntengroepen

Lid worden van patiëntengroepen of verenigingen voor mensen met anoftalmie kan families en personen helpen om in contact te komen met anderen in dezelfde situatie. Dit biedt een gevoel van gemeenschap en de mogelijkheid om ervaringen en middelen te delen.

Ondersteuning gedurende de levensduur

De behandeling van anoftalmie kan een levenslange inzet vereisen, aangezien de behoeften en uitdagingen van een persoon kunnen veranderen naarmate ze ouder worden. Daarom is continue medische en psychosociale ondersteuning belangrijk.

De behandeling van anoftalmie is op maat gemaakt en varieert van persoon tot persoon, afhankelijk van de ernst van de aandoening en de persoonlijke behoeften. Het doel van de behandeling is om de esthetische en functionele aspecten van het oog te optimaliseren en om de persoonlijke en psychosociale ontwikkeling van het persoon te ondersteunen.

Prognose van anoftalmie

Anoftalmie, een aangeboren aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn, heeft een variabele prognose die afhangt van verschillende factoren, waaronder de ernst van de aandoening, de beschikbare behandelingen en de psychosociale ondersteuning die wordt geboden.

Ernst van de aandoening

De ernst van anoftalmie kan sterk variëren. Sommige personen hebben minimale afwijkingen in de oogontwikkeling, terwijl anderen volledig afwezige oogstructuren hebben. De prognose kan beter zijn voor mensen met mildere vormen van anoftalmie, omdat er meer behandelingsmogelijkheden beschikbaar zijn.

Vroege behandeling

Vroege diagnose en behandeling zijn cruciaal voor het verbeteren van de prognose van anoftalmie. Bij sommige kinderen kan het plaatsen van orbitale expanders of andere chirurgische ingrepen op jonge leeftijd helpen om de oogkas te vergroten en latere prothetische ogen beter te laten passen.

Prothetische ogen

Het dragen van prothetische ogen, ook wel oogprothesen genoemd, kan de prognose aanzienlijk verbeteren, vooral op het gebied van esthetiek en zelfvertrouwen. Deze prothesen kunnen op maat worden gemaakt en er zeer realistisch uitzien.

Psychosociale ondersteuning

De prognose wordt sterk beïnvloed door de beschikbare psychosociale ondersteuning. Mensen met anoftalmie, vooral kinderen, hebben vaak te maken met emotionele uitdagingen en kunnen baat hebben bij psychologische begeleiding en onderwijs dat is afgestemd op hun behoeften.

Levenslange zorg

Anoftalmie is een aandoening die levenslange zorg kan vereisen. De behoeften en uitdagingen van een persoon met anoftalmie kunnen veranderen naarmate ze ouder worden. Daarom is voortdurende medische en psychosociale ondersteuning belangrijk voor een goede prognose.

Individuele variatie

Elke persoon met anoftalmie is uniek, en de prognose kan sterk variëren van persoon tot persoon. Het is belangrijk om de behandeling en ondersteuning af te stemmen op de persoonlijke behoeften en om rekening te houden met factoren zoals bijkomende aandoeningen en sociale omstandigheden.

In het algemeen kan een vroege diagnose, gevolgd door gepaste medische en psychosociale behandelings, de prognose van anoftalmie aanzienlijk verbeteren. Met de juiste zorg en ondersteuning kunnen mensen met anoftalmie een bevredigend leven leiden en hun potentieel maximaliseren, zelfs als ze met deze uitdagingen worden geconfronteerd. Het is belangrijk om een multidisciplinair team van zorgverleners te betrekken bij de zorg voor mensen met anoftalmie om een optimale prognose te bereiken.

Complicaties van anoftalmie

Anoftalmie, een zeldzame aangeboren aandoening waarbij één of beide ogen volledig afwezig zijn, kan leiden tot verschillende complicaties en uitdagingen voor mensen die ermee leven. Hoewel de aard en ernst van complicaties kunnen variëren, zijn er enkele veelvoorkomende problemen en zorgen die gepaard kunnen gaan met anoftalmie.

Esthetische zorgen

Een van de meest voor de hand liggende complicaties van anoftalmie is het esthetische aspect. Het ontbreken van één of beide ogen kan zichtbaar zijn en kan leiden tot gevoelens van zelfbewustzijn en verminderd zelfvertrouwen. Prothetische ogen kunnen helpen bij het verbeteren van het uiterlijk, maar ze zijn mogelijk niet altijd perfect.

Verminderd dieptezicht en ruimtelijk bewustzijn

Mensen met anoftalmie hebben vaak problemen met dieptezicht en ruimtelijk bewustzijn, omdat beide ogen normaal gesproken samenwerken om diepte waar te nemen. Dit kan leiden tot problemen bij activiteiten zoals sporten, inschatten van afstanden en navigeren in onbekende omgevingen.

Functionele uitdagingen

Anoftalmie kan functionele uitdagingen met zich meebrengen, zoals het beperken van het gezichtsveld. Dit kan van invloed zijn op het vermogen om taken uit te voeren die een breed gezichtsveld vereisen, zoals autorijden.

Autorijden, met blik op dashboard van de wagen en de weg

Autorijden, met blik op dashboard van de wagen en de weg

Prothesegerelateerde zorgen

Het dragen van oogprotheseskan comfortproblemen met zich meebrengen, zoals irritatie of druk. Regelmatig onderhoud van prothesen en nauw contact met een oogarts zijn belangrijk om deze complicaties te minimaliseren.

Psychosociale uitdagingen

De psychosociale impact van anoftalmie kan aanzienlijk zijn, vooral bij kinderen. Zij kunnen te maken krijgen met pesten en sociale isolatie, wat psychologische uitdagingen kan veroorzaken. Psychosociale ondersteuning is nodig om het emotionele welzijn te bevorderen.

Medische zorgen

Anoftalmie kan gepaard gaan met andere aangeboren afwijkingen, zoals microftalmie (abnormaal kleine ogen) en syndromen die het hele lichaam aantasten. Deze bijkomende medische aandoeningen kunnen extra zorg en behandeling vereisen.

Levenslange zorgbehoeften

Mensen met anoftalmie kunnen levenslange zorg en begeleiding nodig hebben, aangezien de behoeften en uitdagingen in de loop van de tijd kunnen veranderen. Regelmatige opvolging bij een oogarts en multidisciplinaire zorgteams zijn van vitaal belang.

De meeste mensen met anoftalmie kunnen een bevredigend leven leiden en hun potentieel kunnen maximaliseren, zelfs met deze complicaties. Een afgestemde medische en psychosociale ondersteuning, samen met de juiste behandelingen en hulpmiddelen zoals prothetische ogen, kan de impact van anoftalmie op het dagelijks leven verminderen. Een holistische benadering van zorg is van essentieel belang om de kwaliteit van leven te verbeteren en de complicaties te beheersen.

Preventie van anoftalmie

Anoftalmie is in de meeste gevallen een aangeboren aandoening die ontstaat tijdens de vroege ontwikkeling van de foetus en is vaak niet te voorkomen. Het wordt meestal veroorzaakt door genetische mutaties of andere factoren die buiten de controle van de ouders liggen. Daarom ligt de nadruk bij anoftalmie voornamelijk op het bieden van de juiste zorg en ondersteuning aan personen die al met de aandoening leven, in plaats van op preventie.

Er zijn echter enkele stappen die ouders en zorgverleners kunnen nemen om het risico op aandoeningen die anoftalmie kunnen veroorzaken, zoals microftalmie, te verminderen.

Prenatale zorg

Een gezonde levensstijl tijdens de zwangerschap is cruciaal. Zwangere vrouwen moeten regelmatige prenatale controles bijwonen en medische aanbevelingen opvolgen om de kans op aangeboren afwijkingen te minimaliseren.

Genetische counseling

Als er sprake is van een familiegeschiedenis van aandoeningen zoals anoftalmie, kan genetische counseling worden overwogen. Dit kan helpen bij het begrijpen van de erfelijkheidsrisico’s en de mogelijke opties voor genetische screening.

Voorkomen van blootstelling aan teratogene stoffen

Teratogene stoffen zijn stoffen die de ontwikkeling van de foetus kunnen verstoren en aangeboren afwijkingen kunnen veroorzaken. Het vermijden van roken, alcoholgebruik en blootstelling aan schadelijke chemicaliën tijdens de zwangerschap kan het risico verminderen.

Roken: Sigarettenpeuken op de grond

Roken: Sigarettenpeuken op de grond

Foliumzuursupplementen

Het nemen van foliumzuursupplementen in de vroege stadia van de zwangerschap is aanbevolen, omdat foliumzuur kan helpen bij de vroege ontwikkeling van de foetus en het risico op neuralebuisdefecten kan verminderen.

Anoftalmie kan in de meeste gevallen niet worden voorkomen door middel van preventieve maatregelen. Aangezien het vaak het gevolg is van genetische factoren of spontane ontwikkelingsstoornissen, is het essentieel om aandacht te besteden aan de juiste zorg, ondersteuning en medische behandelingen zodra de aandoening is vastgesteld. Het bieden van de juiste medische en psychosociale zorg aan mensen met anoftalmie is van vitaal belang om hun levenskwaliteit te verbeteren en hen te helpen hun volledige potentieel te bereiken.

Omgaan met anoftalmie in het dagelijks leven

Anoftalmie is een aandoening waarbij een persoon wordt geboren zonder één of beide ogen. Het kan aanzienlijke uitdagingen met zich meebrengen op zowel fysiek als emotioneel vlak. Omgaan met anoftalmie in het dagelijks leven vereist aandacht voor zowel de medische als psychosociale aspecten van de aandoening. Hier volgen enkele belangrijke punten om te overwegen.

Medische zorg en protheses

Personen met anoftalmie hebben vaak baat bij prothetische ogen of oogprothesen. Deze protheses kunnen zowel esthetisch als functioneel zijn. Regelmatige bezoeken aan een oogarts of ocularist zijn essentieel om de prothese goed te laten passen en eventuele gezondheidsproblemen op te sporen.

Onderwijs en ontwikkeling

Kinderen met anoftalmie kunnen speciale behoeften hebben op school. Het is belangrijk om een ondersteunend onderwijsplan te ontwikkelen dat rekening houdt met eventuele visuele beperking. Ondersteuning van leerkrachten en medische professionals is vaak nodig.

Psychosociale ondersteuning

Het is normaal dat mensen met anoftalmie emotionele uitdagingen ervaren, zoals een laag zelfbeeld, angst of een depressie. Psychosociale ondersteuning van partner, familieleden, vrienden en professionals kan enorm helpen. Overweeg lidmaatschap van steungroepen of individuele counseling.

Zelfstandigheid en dagelijkse vaardigheden

Het aanleren van specifieke vaardigheden voor het dagelijks leven, zoals braille lezen, mobiliteitstraining en het gebruik van hulpmiddelen, kan de zelfstandigheid vergroten en de kwaliteit van leven verbeteren.

Verbeterde toegankelijkheid

De woonomgeving aanpassen en technologie gebruiken kan de toegankelijkheid verbeteren. Dit omvat zaken als het markeren van deuren en trappen, gebruik van spraakgestuurde apparaten en vergrotingssoftware.

Oogzorg en gezondheid

Regelmatige oogonderzoeken blijven belangrijk, zelfs als er geen oog aanwezig is. Dit kan helpen bij het opsporen van complicaties zoals ooginfecties of socketproblemen.

Oogonderzoek bij oogarts

Oogonderzoek bij oogarts

Positieve benadering en zelfacceptatie

Een positieve benadering van anoftalmie bevordert en stimuleert zelfacceptatie. Dit kan door het aanmoedigen van individuele prestaties en het benadrukken van sterke punten.

Omgaan met anoftalmie vereist een holistische aanpak, waarbij medische, educatieve, psychosociale en praktische aspecten worden geïntegreerd. Het bieden van een ondersteunend en begripvol netwerk kan het verschil maken in het leven van mensen met deze aandoening en hen helpen hun potentieel te vervullen en een bevredigend leven te leiden.

 

Deel dit:
Advertenties

  1. Ectropion (onderste ooglid draait naar buiten)20-02-2024 01:02:26
  2. Waarom mag je niet met je ogen in de zon kijken?20-02-2024 08:02:50
  3. Jeukende ogen19-02-2024 02:02:04
  4. Visuele cortex in hersenen: Verwerken van visuele informatie19-02-2024 02:02:12
  5. Oogproblemen bij Multiple Sclerose (MS)19-02-2024 06:02:50
  6. Wisselend zicht bij slechtzienden19-02-2024 05:02:16
  7. Kunnen blinden en slechtzienden lijden aan reisziekte?09-01-2024 07:01:22
  8. Kunnen blinden en slechtzienden ook claustrofobie hebben?14-12-2023 07:12:22
  9. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij blinden en slechtzienden09-12-2023 03:12:00
  10. Automutilatie (zelfverwonding) bij blinden en slechtzienden09-12-2023 02:12:54
  11. Vervormd zien (metamorfopsie)19-11-2023 07:11:22
  12. Maculagat18-11-2023 04:11:07
  13. Iris (regenboogvlies): Aandoeningen en problemen13-11-2023 06:11:03
  14. Oogzenuw (opticus nervus): Aandoeningen en problemen11-11-2023 04:11:00
  15. Oogbindvlies (conjunctiva): Aandoeningen en problemen11-11-2023 02:11:17
  16. Ooglid / Oogleden: Aandoeningen en problemen11-11-2023 01:11:24
  17. Netvlies (retina): Aandoeningen en problemen11-11-2023 08:11:22
  18. Wetenschappelijke onderzoeken die blinden weer willen doen zien06-11-2023 07:11:28
  19. Foropter: Instrument voor oogonderzoeken en bepalen van oogcorrectie04-11-2023 05:11:50
  20. Pterygium04-11-2023 03:11:56
  21. Pinguecula04-11-2023 03:11:33
  22. Trachoom04-11-2023 03:11:05
  23. Premature retinopathie04-11-2023 03:11:22
  24. Trichiasis04-11-2023 03:11:44
  25. Subconjunctivale bloeding04-11-2023 03:11:02
  26. Hoornvlieslittekens04-11-2023 03:11:11
  27. Scleritis04-11-2023 03:11:46
  28. Oogziekte van Graves04-11-2023 03:11:21
  29. De invloed van hydratatie op de ooggezondheid03-11-2023 03:11:38
  30. Oogontsteking02-11-2023 02:11:48
  31. Oogzenuwontsteking02-11-2023 02:11:32
  32. Oogkasontsteking (orbitale cellulitis)02-11-2023 01:11:01
  33. Nachtblindheid01-11-2023 01:11:32
  34. Hormonale veranderingen en oogproblemen01-11-2023 12:11:06
  35. Oogirritatie01-11-2023 07:11:00
  36. Ooginfarct01-11-2023 07:11:35
  37. Oftalmoplegie (verzwakte of verlamde oogspieren)01-11-2023 07:11:51
  38. Oculaire toxoplasmose01-11-2023 07:11:44
  39. Meibomitis29-10-2023 08:10:19
  40. Hoornvlies: Aandoeningen en problemen met de cornea29-10-2023 03:10:09
  41. Ziekte van Coats29-10-2023 02:10:31
  42. Lagoftalmie (niet kunnen knipperen of ogen niet volledig kunnen sluiten)29-10-2023 02:10:45
  43. Macula-oedeem29-10-2023 02:10:30
  44. Maculapucker29-10-2023 02:10:20
  45. Kleurenblindheid29-10-2023 02:10:30
  46. Keratitis (hoornvliesontsteking)27-10-2023 01:10:02
  47. Coördinatieproblemen bij blinden en slechtzienden26-10-2023 02:10:47
  48. Duizeligheid bij blinden en slechtzienden26-10-2023 07:10:21
  49. Hypertensieve retinopathie25-10-2023 05:10:59
  50. Herpes in het oog (oculaire herpes, oogherpes)25-10-2023 05:10:43
  51. Gordelroos in het oog25-10-2023 05:10:07
  52. Hoornvlieszweer25-10-2023 05:10:14
  53. Hoornvliestroebelingen25-10-2023 05:10:27
  54. Paniekaanvallen bij blinden en slechtzienden25-10-2023 05:10:15
  55. Ziekenhuisinfecties die de ogen kunnen aantasten24-10-2023 11:10:48
  56. Invloed van airconditioning op de ooggezondheid24-10-2023 11:10:57
  57. Hart- en vaataandoeningen bij blinden en slechtzienden24-10-2023 05:10:17
  58. Fluoresceïnekleuring van het oog: Diagnostische hulpmiddel voor oogaandoeningen24-10-2023 05:10:22
  59. Ooginfecties23-10-2023 05:10:46
  60. Eenzaamheid bij blinden en slechtzienden23-10-2023 03:10:04
  61. Hordeolum (strontje): Ooginfectie23-10-2023 07:10:57
  62. Hoornvliesletsels23-10-2023 07:10:30
  63. Usher-syndroom23-10-2023 07:10:04
  64. Hemianopsie: Verlies van gezichtsveld in één of beide ogen23-10-2023 07:10:14
  65. Invloed van melatonine op blinden21-10-2023 01:10:58
  66. Leber Congenitale Amaurose21-10-2023 11:10:18
  67. Sneeuwblindheid21-10-2023 11:10:37
  68. Retinoblastoom (netvlieskanker)21-10-2023 11:10:23
  69. Oogkanker21-10-2023 11:10:08
  70. Halo’s en lichtverblinding21-10-2023 11:10:36
  71. Hoornvliesdystrofie21-10-2023 11:10:59
  72. Hand- en polsklachten bij blinden en slechtzienden20-10-2023 03:10:08
  73. Keratoconus (kegelvormig en dunner hoornvlies)20-10-2023 11:10:46
  74. Scotomen (blinde vlekken in gezichtsveld)20-10-2023 11:10:27
  75. Ptosis (ptose): Afhangend ooglid20-10-2023 11:10:25
  76. Visual snow syndrome20-10-2023 11:10:57
  77. Uveïtis20-10-2023 11:10:13
  78. Lichttherapie bij blinden als behandeling voor melatoninetekort19-10-2023 05:10:29
  79. Scleralenzen: Behandeling van verschillende oogproblemen19-10-2023 04:10:22
  80. Scheelzien (strabisme, strabismus)19-10-2023 07:10:52
  81. Vaak voorkomende oogproblemen en oogziekten bij kinderen19-10-2023 06:10:44
  82. Leber Erfelijke Optische Neuropathie (LHON)18-10-2023 11:10:30
  83. Verziendheid (hypermetropie)18-10-2023 07:10:02
  84. Droge ogen17-10-2023 05:10:51
  85. Kunsttranen17-10-2023 04:10:05
  86. Schouderpijn en schouderklachten bij blinden en slechtzienden16-10-2023 10:10:08
  87. Rugpijn en rugklachten bij blinden en slechtzienden16-10-2023 07:10:02
  88. Nystagmus (onwillekeurige, ritmische oogbewegingen)16-10-2023 06:10:24
  89. Binoculair onderzoek: Onderzoek van samenwerking tussen de ogen14-10-2023 06:10:22
  90. MRI-scan van de ogen: Gedetailleerde beelden van ogen en omliggende structuren14-10-2023 06:10:46
  91. Lichtgevoeligheidstest: Onderzoeken van oogreacties op licht14-10-2023 06:10:06
  92. Biopsie van het oog: Weefsel uit oog verwijderen en onderzoeken14-10-2023 06:10:56
  93. Traanfilmonderzoek13-10-2023 06:10:57
  94. Spleetlamponderzoek (biomicroscopie)13-10-2023 06:10:03
  95. Refractie-onderzoek (oogmeting)13-10-2023 05:10:32
  96. Pupilverwijding (pupildilatatie): Pupil vergroten (meestal via oogdruppels)13-10-2023 05:10:18
  97. Pachymetrie van het hoornvlies: Dikte van hoornvlies meten13-10-2023 05:10:22
  98. Oogspierfunctietest: Bewegingen van oogspieren beoordelen13-10-2023 05:10:33
  99. Oogdrukmeting (tonometrie)13-10-2023 05:10:33
  100. Oogechografie: Gedetailleerde blik op de oogstructuren13-10-2023 05:10:44
  101. Oftalmoscopie (fundoscopie): Diepgaand onderzoek van het oog13-10-2023 05:10:47
  102. OCT-angiografie: Beeldvorming van oogbloedvaten zonder kleurstoffen13-10-2023 05:10:10
  103. Netvliesonderzoek: Afwijkingen of problemen in netvlies opsporen13-10-2023 05:10:02
  104. Kleurentest: Beoordeling van kleurenzicht13-10-2023 04:10:08
  105. Gonioscopie: Beoordeling van de ooghoek13-10-2023 04:10:16
  106. Fundusfotografie: Gedetailleerde beelden van achterste deel van het oog13-10-2023 04:10:50
  107. Fluoresceïne-angiografie: Onderzoek van netvliesbloedvaten met kleurstof13-10-2023 04:10:33
  108. Elektrofysiologische oogonderzoeken: Elektrische evaluatie van de gezondheid van het oog13-10-2023 04:10:44
  109. CT-scan van de ogen en oogkas: Gedetailleerde beeldvorming13-10-2023 03:10:58
  110. Corneatopografie: Gedetailleerde meting van het hoornvlies13-10-2023 03:10:53
  111. Contrastgevoeligheidstest: Oogonderzoek om contrastvermogen te onderzoeken13-10-2023 03:10:33
  112. Biometrie: Oogonderzoek om nauwkeurige oogmetingen te krijgen13-10-2023 03:10:08
  113. Oogzalven: Soorten, gebruik, tips en hulpmiddelen13-10-2023 06:10:58
  114. Netvliesloslating09-10-2023 01:10:45
  115. Onzekerheid bij blinden en slechtzienden08-10-2023 01:10:17
  116. Abnormale hoofdpositie bij oogproblemen08-10-2023 01:10:21
  117. Spierstijfheid, spierpijn en spierspanning bij blinden en slechtzienden08-10-2023 12:10:57
  118. Nekpijn bij blinden en slechtzienden08-10-2023 12:10:36
  119. Burn-out bij blinden en slechtzienden08-10-2023 07:10:34
  120. Ziekte van Stargardt (juveniele maculadegeneratie)07-10-2023 01:10:25
  121. Glasvochtbloeding07-10-2023 11:10:22
  122. Fotopsie: (Licht)flitsen of flikkeringen in gezichtsveld zien07-10-2023 06:10:46
  123. Floaters (mouches volantes): Zwevende deeltjes in gezichtsveld07-10-2023 05:10:04
  124. Psychische oorzaken van tijdelijke of permanente slechtziendheid en blindheid05-10-2023 05:10:55
  125. Pupilgrootte: Miosis (abnormaal vernauwde pupillen) en mydriasis (abnormaal verwijde pupillen)05-10-2023 06:10:56
  126. Retinitis pigmentosa (RP)04-10-2023 04:10:18
  127. Vragen stellen aan je oogarts04-10-2023 01:10:21
  128. Zeer slechtziend en naar de oogarts blijven gaan04-10-2023 12:10:50
  129. Gezichtsveld en gezichtsveldonderzoek03-10-2023 04:10:30
  130. Gevoelens van verlies bij blinden en slechtzienden02-10-2023 05:10:25
  131. Mentale impact van ernstige oogproblemen bij blinden en slechtzienden02-10-2023 02:10:33
  132. Hoofdpijn bij blinden en slechtzienden02-10-2023 05:10:58
  133. Exoftalmie (proptosis) (abnormaal uitpuilende ogen)30-09-2023 02:09:01
  134. Episcleritis30-09-2023 02:09:22
  135. Entropion (onderste ooglid draait naar binnen)30-09-2023 02:09:29
  136. Diplopie (dubbelzien)30-09-2023 02:09:56
  137. Dacryostenose30-09-2023 02:09:24
  138. Visuele hallucinaties30-09-2023 10:09:48
  139. Drugsverslaving en medicatiemisbruik: Effecten op de ogen en ooggezondheid30-09-2023 07:09:24
  140. De invloed van het gebruik van medicatie op de ogen en ooggezondheid30-09-2023 06:09:31
  141. Body Integrity Identity Disorder (BIID): Verlangen om blind te zijn29-09-2023 01:09:30
  142. Omgaan met (constante) veranderende en/of bevende beelden in gezichtsvermogen29-09-2023 11:09:46
  143. Kunnen blinden en slechtzienden hoogtevrees hebben?29-09-2023 07:09:20
  144. Weer (iets) kunnen zien na tijdelijk of permanent blind of slechtziend te zijn geweest29-09-2023 07:09:14
  145. Cytomegalovirus (CMV) retinitis28-09-2023 04:09:49
  146. Convergentie-insufficiëntie28-09-2023 04:09:41
  147. Conjunctivitis (oogbindvliesontsteking)28-09-2023 04:09:14
  148. Computer Vision Syndrome28-09-2023 04:09:01
  149. Coloboom28-09-2023 04:09:55
  150. Chalazion (gerstekorrel aan ooglid)28-09-2023 04:09:25
  151. Cerebrale Visuele Inperking (CVI)28-09-2023 04:09:04
  152. Centrale sereuze retinopathie28-09-2023 04:09:08
  153. Cat Eye Syndroom28-09-2023 04:09:30
  154. ADOA (autosomale dominante optische atrofie)28-09-2023 04:09:50
  155. Bradyopsie28-09-2023 04:09:00
  156. Blefarospasme28-09-2023 04:09:28
  157. Blefaritis28-09-2023 04:09:49
  158. Birdshot Chorioretinopathie28-09-2023 04:09:19
  159. Bijziendheid (myopie)28-09-2023 04:09:46
  160. Astigmatisme28-09-2023 04:09:18
  161. Vermoeide ogen (oogvermoeidheid)28-09-2023 04:09:47
  162. Anoftalmie28-09-2023 04:09:15
  163. Anisocorie28-09-2023 04:09:45
  164. Aniridie28-09-2023 04:09:43
  165. Geen dieptezicht hebben27-09-2023 07:09:19
  166. De impact van luchtvervuiling op de ogen en ooggezondheid26-09-2023 07:09:31
  167. De impact van UV-blootstelling op de ogen26-09-2023 06:09:55
  168. Mineralen en ooggezondheid24-09-2023 03:09:18
  169. Voedingsvezels en ooggezondheid24-09-2023 01:09:24
  170. Antioxidantrijke voedingsmiddelen en ooggezondheid24-09-2023 01:09:48
  171. Vitamine D en ooggezondheid24-09-2023 01:09:15
  172. Bessen en ooggezondheid24-09-2023 01:09:50
  173. Luteïne en zeaxanthine voor ooggezondheid24-09-2023 01:09:18
  174. Zink en ooggezondheid24-09-2023 01:09:53
  175. Vitamine E en ooggezondheid24-09-2023 01:09:17
  176. Vitamine C en ooggezondheid24-09-2023 01:09:10
  177. Vitamine A en ooggezondheid24-09-2023 01:09:37
  178. Omega-3 vetzuren en ooggezondheid24-09-2023 01:09:04
  179. De invloed van cafeïne op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:01
  180. De invloed van chocolade op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:21
  181. De invloed van een overmatige zoutinname op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:36
  182. De invloed van suiker op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 11:09:10
  183. Waarom zie je beter als je je ogen samenknijpt?24-09-2023 11:09:46
  184. Achromatopsie (volledige kleurenblindheid)24-09-2023 05:09:27
  185. Ametropie23-09-2023 06:09:15
  186. Amblyopie (lui oog)23-09-2023 05:09:28
  187. Amaurosis fugax, tijdelijke plotselinge en gedeeltelijke blindheid23-09-2023 05:09:40
  188. Albinisme23-09-2023 05:09:10
  189. Afakie23-09-2023 05:09:02
  190. Achterste glasvochtloslating23-09-2023 04:09:55
  191. Acanthamoeba keratitis23-09-2023 11:09:53
  192. Cataract (staar)23-09-2023 06:09:25
  193. Impact van thee op de ooggezondheid21-09-2023 01:09:49
  194. Wat is juridische (maatschappelijke) blindheid?20-09-2023 07:09:24
  195. Gevoelens van afhankelijkheid bij blinden en slechtzienden20-09-2023 07:09:01
  196. Gezichtsscherpte en gezichtsscherptetest19-09-2023 07:09:10
  197. Diabetische retinopathie19-09-2023 05:09:08
  198. Zwangerschap en veranderingen in het gezichtsvermogen19-09-2023 03:09:57
  199. Hopeloosheid bij blinden en slechtzienden18-09-2023 10:09:09
  200. Neerslachtigheid bij blinden en slechtzienden18-09-2023 07:09:05

Laatst bijgewerkt op 17 februari 2024 – 16:33