Aniridie

Inhoudsopgave

Prevalentie van aniridie

Aniridie is een zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door het gedeeltelijk of volledig ontbreken van de iris, het gekleurde deel van het oog. Deze genetische aandoening kan een ernstige visuele beperking veroorzaken en heeft een laag voorkomen in de algemene bevolking. Hoewel gedetailleerde en actuele cijfers over de prevalentie van aniridie in België en Nederland beperkt beschikbaar zijn, kunnen we enig inzicht bieden in de verspreiding van deze aandoening.

België

In België worden zeldzame genetische aandoeningen zoals aniridie geregistreerd door verschillende medische centra en genetische referentiecentra. Deze registraties helpen bij het verzamelen van gegevens over de prevalentie van dergelijke aandoeningen. Hoewel er geen specifieke gegevens beschikbaar zijn voor de prevalentie van aniridie in België, wordt het als een zeldzame aandoening beschouwd.

Nederland

Ook in Nederland wordt aniridie als een zeldzame aandoening beschouwd. De Nederlandse Vereniging van Aniridie Patiënten (NAP) ondersteunt mensen die met aniridie leven en werkt aan bewustwording en onderzoek op dit gebied. Hoewel er geen exacte prevalentiecijfers beschikbaar zijn, schat de NAP dat er enkele honderden mensen met aniridie in Nederland zijn.

Oorzaken en risicofactoren van aniridie

Aniridie is een zeldzame genetische aandoening die wordt gekenmerkt door het gedeeltelijk of volledig ontbreken van de iris, het gekleurde deel van het oog. Deze aandoening ontstaat als gevolg van mutaties in specifieke genen die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van de iris en andere oogstructuren.

Genetische oorzaken

Dominante aniridie

De meest voorkomende vorm van aniridie wordt veroorzaakt door mutaties in het PAX6-gen. Dit gen speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van de iris en andere delen van het oog. Dominante aniridie wordt gekenmerkt door een autosomaal dominante overerving, wat betekent dat een enkel gemuteerd gen van een van de ouders voldoende is om de aandoening door te geven aan het nageslacht.

Recessieve aniridie

In zeldzame gevallen kan aniridie het gevolg zijn van recessieve mutaties in het PAX6-gen, wat betekent dat het persoon twee gemuteerde kopieën van het gen heeft, één geërfd van elke ouder.

Iris-hypoplasie

Naast mutaties in het PAX6-gen kunnen andere genetische afwijkingen leiden tot iris-hypoplasie, een aandoening waarbij de iris zich niet normaal ontwikkelt en dunner is dan normaal. Dit kan leiden tot symptomen vergelijkbaar met aniridie.

Risicofactoren

Familiegeschiedenis

Het belangrijkste risicofactor voor aniridie is een positieve familiegeschiedenis van de aandoening. Als een van de ouders aniridie heeft, heeft het kind een verhoogd risico om de aandoening te erven.

Nieuwe mutaties

In sommige gevallen kan aniridie optreden als gevolg van nieuwe (de novo) mutaties in het PAX6-gen, zelfs als er geen familiegeschiedenis van de aandoening is. Dit kan leiden tot geïsoleerde gevallen van aniridie zonder bekende familiegeschiedenis.

Het begrijpen van de genetische basis van aniridie is van groot belang voor genetische counseling en de ontwikkeling van mogelijke behandelingen. Mensen met aniridie hebben vaak gespecialiseerde oogzorg nodig om hun visuele gezondheid te behandelen en complicaties te voorkomen. Daarnaast kan genetische counseling nuttig zijn voor families met een risico op aniridie om de overerving en kansen op het krijgen van kinderen met de aandoening te bespreken.

Erfelijkheid van genetische aandoening

Aniridie is een genetische aandoening die in de meeste gevallen erfelijk is. De overerving van aniridie volgt complexe patronen en is afhankelijk van de specifieke genetische mutaties die verantwoordelijk zijn voor de aandoening.

Autosomaal dominante overerving

  • De meest voorkomende vorm van aniridie wordt veroorzaakt door mutaties in het PAX6-gen en volgt een autosomaal dominante overervingswijze. Dit betekent dat een enkel gemuteerd gen van een van de ouders voldoende is om de aandoening aan het nageslacht door te geven.
  • Als een ouder met autosomaal dominante aniridie een kind krijgt, heeft elk kind een 50% kans om het gemuteerde gen te erven en dus aniridie te ontwikkelen.

Recessieve aniridie

  • In zeldzame gevallen kan aniridie het gevolg zijn van recessieve mutaties in het PAX6-gen. Dit betekent dat het persoon twee gemuteerde kopieën van het gen heeft, één geërfd van elke ouder.
  • Ouders die drager zijn van een enkele kopie van het gemuteerde gen, maar geen symptomen van aniridie vertonen, worden aangeduid als “dragers” van de aandoening. Ze hebben een 25% kans om een kind met recessieve aniridie te krijgen als beide ouders drager zijn.

Nieuwe mutaties (de novo mutaties)

  • In sommige gevallen kan aniridie optreden als gevolg van nieuwe mutaties in het PAX6-gen, zelfs als er geen familiegeschiedenis van de aandoening is. Deze nieuwe mutaties treden op in het genetisch materiaal van het zich ontwikkelende embryo en worden niet overgeërfd van de ouders.
  • Kinderen die aniridie ontwikkelen als gevolg van nieuwe mutaties, kunnen de eerste persoon in hun familie zijn met de aandoening.

Het begrijpen van de erfelijkheidsaspecten van aniridie is van groot belang voor genetische counseling en kan families helpen bij het inschatten van hun risico op het krijgen van kinderen met de aandoening. Mensen met een familiegeschiedenis van aniridie die overwegen om kinderen te krijgen, kunnen baat hebben bij genetische counseling om de overerving en kansen op het krijgen van kinderen met aniridie beter te begrijpen.

Soorten aniridie

Aniridie is een zeldzame oogafwijking die wordt gekenmerkt door het gedeeltelijk of volledig ontbreken van de iris, het gekleurde deel van het oog. Er zijn verschillende soorten aniridie, elk met specifieke kenmerken en oorzaken.

Congenitale aniridie

  • Congenitale aniridie is de meest voorkomende vorm van deze aandoening en wordt meestal bij de geboorte vastgesteld. Het kan zowel unilateraal (in één oog) als bilateraal (in beide ogen) voorkomen.
  • Dit type aniridie wordt vaak veroorzaakt door genetische mutaties in het PAX6-gen, dat essentieel is voor de ontwikkeling van de iris en andere oogstructuren.

Traumatische aniridie

  • Traumatische aniridie treedt op als gevolg van letsel aan het oog, zoals een ernstige oogblessure of operatie. Dit letsel kan leiden tot beschadiging of verlies van de iris.
  • Hoewel traumatische aniridie meestal het gevolg is van fysiek letsel, kunnen sommige gevallen ook gepaard gaan met verhoogde intraoculaire druk.

Aniridie als onderdeel van een syndroom

  • Aniridie kan ook voorkomen als onderdeel van genetische syndromen, zoals het WAGR-syndroom (Wilms-tumor, aniridie, genitourinair syndroom, en mentale retardatie).
  • In deze gevallen is aniridie slechts een van de symptomen van het bredere syndroom, en de patiënten kunnen ook andere gezondheidsproblemen hebben.

Partiële aniridie

  • Bij partiële aniridie is slechts een deel van de iris afwezig of onderontwikkeld, wat resulteert in een onvolledige iris.
  • Deze vorm van aniridie kan variëren in ernst en kan ook bilateraal of unilateraal voorkomen.

Familiaire aniridie

  • Sommige gevallen van aniridie hebben een sterke familiegeschiedenis en kunnen worden gekenmerkt als familiaire aniridie. Dit duidt op een genetische basis voor de aandoening.

Sporadische aniridie

  • In sommige gevallen is er geen bekende familiegeschiedenis van aniridie en wordt de aandoening als sporadisch beschouwd. Dit kan het gevolg zijn van nieuwe genetische mutaties.

Het begrijpen van de verschillende soorten aniridie is essentieel voor een juiste diagnose en behandeling. Elke vorm van aniridie kan verschillende implicaties hebben voor het zicht en de algehele gezondheid van de patiënt. Een grondige evaluatie door een oogarts en genetische counseling kunnen helpen bij het vaststellen van het type aniridie en het bepalen van de beste behandelingen.

Symptomen van aniridie

Aniridie is een zeldzame oogafwijking die wordt gekenmerkt door het gedeeltelijk of volledig ontbreken van de iris, het gekleurde deel van het oog. De afwezigheid of onderontwikkeling van de iris heeft diverse symptomen en kan leiden tot verschillende visuele en gezondheidsproblemen. Hier zijn de belangrijkste symptomen en kenmerken van aniridie.

Abnormale iris

Het meest opvallende symptoom van aniridie is natuurlijk het ontbreken van een normaal ontwikkelde iris. In sommige gevallen is er een gedeeltelijke iris aanwezig, maar deze is meestal kleiner en minder functioneel dan normaal.

Fotofobie (lichtgevoeligheid)

Personen met aniridie hebben vaak moeite met fel licht, zoals zonlicht of flitslicht. Dit komt doordat de iris normaal gesproken de hoeveelheid licht die het oog binnenkomt reguleert, en bij aniridie ontbreekt deze regulering grotendeels.

Verminderd zicht

Aniridie kan leiden tot een verminderd gezichtsvermogen, zelfs als er geen andere oogafwijkingen aanwezig zijn. Dit kan variëren van mild tot ernstig en kan invloed hebben op de dagelijkse activiteiten en de kwaliteit van leven.

Nystagmus

Sommige mensen met aniridie kunnen nystagmus ervaren, wat ongecontroleerde, ritmische bewegingen van de ogen inhoudt. Deze oogbewegingen kunnen het zicht verstoren.

Glaucoom

Mensen met aniridie hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van glaucoom, een oogziekte die schade aan de oogzenuw kan veroorzaken en het gezichtsvermogen kan aantasten. Het risico op glaucoom neemt toe naarmate de leeftijd vordert.

Droge ogen

Aniridie kan leiden tot droge ogen doordat de normale functie van de iris, die het traanvocht verspreidt, is aangetast. Droge ogen kunnen ongemak en irritatie veroorzaken.

Gezondheidsproblemen

In sommige gevallen kan aniridie deel uitmaken van een genetisch syndroom, zoals het WAGR-syndroom. Patiënten met deze syndromen kunnen naast oogproblemen ook andere gezondheidsproblemen ervaren.

De ernst van de symptomen kan variëren van persoon tot persoon, zelfs bij mensen met dezelfde vorm van aniridie. Regelmatige oogonderzoeken door een oogarts zijn essentieel om de gezondheid van de ogen te monitoren en eventuele complicaties vroegtijdig aan te pakken. De behandeling van aniridie is meestal gericht op het verlichten van symptomen en het voorkomen van mogelijke complicaties, zoals glaucoom.

Oogonderzoek bij oogarts

Oogonderzoek bij oogarts

Lichamelijke gevolgen

Aniridie heeft niet alleen invloed op de visuele gezondheid, maar kan ook enkele lichamelijke gevolgen met zich meebrengen. Hoewel aniridie primair een oogaandoening is, kunnen deze lichamelijke gevolgen een bredere impact hebben op het dagelijks leven van mensen die eraan lijden. Hier zijn enkele van de lichamelijke gevolgen die geassocieerd worden met aniridie.

Lichtgevoeligheid (fotofobie)

Een van de meest in het oog springende lichamelijke gevolgen van aniridie is fotofobie, wat verwijst naar een verhoogde gevoeligheid voor licht (fotofobie). Het ontbreken van de iris maakt het moeilijker om het binnenvallende licht te reguleren, waardoor fel licht, inclusief zonlicht en flitslicht, bijzonder ongemakkelijk kan zijn voor mensen met aniridie. Dit kan leiden tot vermijding van heldere omgevingen en de noodzaak om een zonnebril te dragen, zelfs bij bewolkt weer.

Verminderd gezichtsvermogen

Het gebrek aan een goed functionerende iris kan leiden tot een verminderd gezichtsvermogen. Hoewel de ernst kan variëren, hebben mensen met aniridie vaak moeite met scherpstellen en het zien van details. Dit kan hun vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren, zoals lezen, autorijden en gezichten herkennen, aantasten.

Autorijden, met blik op dashboard van de wagen en de weg

Autorijden, met blik op dashboard van de wagen en de weg

Droge ogen

De iris heeft ook een rol bij het verspreiden van traanvocht over het oogoppervlak. Bij aniridie is deze functie verminderd, wat kan leiden tot droge ogen. Droge ogen kunnen ongemak veroorzaken, zoals branderigheid, jeuk en irritatie, en kunnen leiden tot oppervlakkige ooginfecties.

Glaucoom

Mensen met aniridie hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van glaucoom. Glaucoom is een oogziekte die wordt gekenmerkt door verhoogde oogdruk, wat schade aan de oogzenuw kan veroorzaken en uiteindelijk kan leiden tot gezichtsverlies. Het vroege opsporen en behandelen van glaucoom is essentieel om verdere schade te voorkomen.

Nystagmus

Sommige personen met aniridie kunnen nystagmus ervaren, wat onvrijwillige ritmische bewegingen van de ogen inhoudt. Deze oogbewegingen kunnen de gezichtsscherpte aantasten en het zicht instabiel maken.

Verhoogd risico op oogletsel

De afwezigheid van een beschermende iris maakt de ogen gevoeliger voor een letsel, zoals krassen of stoten. Het is daarom belangrijk voor mensen met aniridie om voorzorgsmaatregelen te nemen om hun ogen te beschermen.

Het begrijpen van deze lichamelijke gevolgen is cruciaal om passende zorg en ondersteuning te bieden aan mensen met aniridie. Regelmatige oogonderzoeken door een oogarts zijn essentieel om de gezondheid van de ogen te bewaken en complicaties vroegtijdig te behandelen. Bovendien kunnen hulpmiddelen zoals een zonnebril en oogdruppels het dagelijks leven van mensen met aniridie aanzienlijk verbeteren en hen helpen om beter om te gaan met de lichamelijke uitdagingen die deze aandoening met zich meebrengt.

Zonnebril

Zonnebril

Psychische gevolgen

Aniridie, een oogafwijking gekenmerkt door het geheel of gedeeltelijk ontbreken van de iris, heeft niet alleen fysieke, maar ook psychische gevolgen voor mensen die eraan lijden. Deze psychische gevolgen kunnen aanzienlijk variëren van persoon tot persoon, afhankelijk van factoren zoals de ernst van de aandoening en de manier waarop het persoon met aniridie omgaat. Hier zijn enkele psychische gevolgen die vaak geassocieerd worden met aniridie.

Zelfbeeld en zelfvertrouwen

Mensen met aniridie kunnen zich anders voelen dan anderen vanwege hun uiterlijke verschijning. Het ontbreken van de iris kan leiden tot een zichtbaar verschil in de ogen, wat soms tot een laag zelfbeeld kan leiden. Dit kan invloed hebben op het zelfvertrouwen van een persoon, vooral in sociale situaties.

Sociale uitdagingen

Aniridie kan leiden tot sociale uitdagingen, zoals het vermijden van oogcontact of terughoudendheid om over de aandoening te praten. Mensen met aniridie kunnen zich soms geïsoleerd voelen of moeite hebben met het opbouwen van relaties, wat psychische stress kan veroorzaken.

Angst en depressie

Omgaan met een chronische medische aandoening zoals aniridie kan leiden tot gevoelens van angst en een depressie. De stress en zorgen over het gezichtsvermogen en het omgaan met medische behandelingen en oogzorg kunnen een emotionele tol eisen.

Gevoelens van onzekerheid

Mensen met aniridie kunnen zich onzeker voelen over hun toekomst, vooral als ze geconfronteerd worden met zichtproblemen of de mogelijkheid van gezondheidscomplicaties zoals glaucoom. Deze onzekerheid kan psychische druk veroorzaken.

Copingmechanismen

Aan de andere kant ontwikkelen sommige mensen met aniridie veerkracht en effectieve copingmechanismen. Ze kunnen leren omgaan met hun aandoening, hun zelfvertrouwen opbouwen en positieve relaties ontwikkelen.

De psychische gevolgen van aniridie kunnen sterk worden beïnvloed door de steun en zorg die een persoon ontvangt, evenals hun eigen veerkracht en attitude. Veel mensen met aniridie vinden het nuttig om deel te nemen aan steungroepen, counseling of therapie om hun emotionele welzijn te verbeteren.

Het begrijpen van de psychische gevolgen van aniridie is essentieel voor gezondheidszorgprofessionals, zodat ze passende ondersteuning en begeleiding kunnen bieden aan mensen die met deze aandoening leven. Door een holistische benadering van zorg te bevorderen, kunnen psychische gevolgen worden aangepakt naast de fysieke aspecten van aniridie, wat kan leiden tot een verbeterde kwaliteit van leven voor mensen die getroffen zijn.

Diagnose en (oog)onderzoeken van aniridie

Aniridie is een zeldzame oogafwijking waarbij een persoon gedeeltelijk of volledig geen iris heeft. Het diagnosticeren van aniridie en het vaststellen van de ernst ervan vereist meestal een reeks gespecialiseerde oogonderzoeken en medische beoordelingen. Hier volgt een overzicht van de diagnostische stappen en (oog)onderzoeken die worden gebruikt bij de evaluatie van aniridie.

Klinische beoordeling

De diagnose van aniridie begint meestal met een klinische beoordeling door een oogarts of een pediatrisch oogarts. Tijdens deze evaluatie zal de arts de medische geschiedenis van de patiënt bespreken en een lichamelijk onderzoek van de ogen uitvoeren.

Gezichtsscherptemeting

Een gezichtsscherptemeting wordt uitgevoerd om het scherpe zicht van de patiënt te bepalen. Dit kan worden gedaan met behulp van een standaard oogkaart waarop letters of symbolen staan die op verschillende afstanden worden weergegeven.

Pupilreactietest

Omdat de iris betrokken is bij het reguleren van de pupilgrootte, kan een pupilreactietest worden uitgevoerd om de reactie van de pupil op licht te beoordelen. Bij aniridie kan de pupil mogelijk niet goed reageren op veranderingen in lichtniveaus.

Spleetlamponderzoek

Een spleetlamponderzoek is een gedetailleerd oogonderzoek waarbij een speciaal instrument met een smalle lichtbundel wordt gebruikt om de verschillende structuren van het oog, inclusief de iris, te onderzoeken. Hiermee kunnen eventuele irisafwijkingen worden opgespoord.

Genetische onderzoeken

Omdat aniridie vaak een genetische oorzaak heeft, kan genetisch testen worden uitgevoerd om de onderliggende genetische mutaties op te sporen. Dit kan helpen bij het bevestigen van de diagnose en het bepalen van het risico op overdracht van de aandoening op toekomstige generaties.

Evaluatie van andere oogaandoeningen

Omdat aniridie geassocieerd kan worden met andere oogaandoeningen zoals glaucoom en cataract, kan aanvullend onderzoek nodig zijn om deze aandoeningen op te sporen en te beoordelen.

De diagnose van aniridie kan soms een uitdaging zijn vanwege de zeldzaamheid van de aandoening en de variabiliteit in de ernst ervan. Een vroege diagnose is echter belangrijk om de juiste medische zorg en opvolging te bieden, vooral omdat aniridie gepaard kan gaan met risico’s voor het gezichtsvermogen. Eenmaal gediagnosticeerd, zal de patiënt regelmatige follow-upafspraken met een oogarts nodig hebben om de ooggezondheid te monitoren en eventuele complicaties te behandelen.

Behandelingen van aniridie

Aniridie is een zeldzame aandoening waarbij de iris (het gekleurde deel van het oog) gedeeltelijk of volledig afwezig is. Hoewel er geen definitieve genezing is voor aniridie, zijn er verschillende medische en psychosociale behandelingen beschikbaar om de symptomen te verlichten en de levenskwaliteit van patiënten te verbeteren.

Medische behandelingen

Bril of contactlenzen

Patiënten met aniridie hebben vaak last van overgevoeligheid voor licht (fotofobie) en problemen met scherpstellen. Een bril of contactlenzen kunnen worden voorgeschreven om deze problemen te corrigeren en het zicht te verbeteren.

Zonnebril

Vanwege fotofobie is het dragen van een zonnebril met donkere glazen vaak essentieel om de ogen te beschermen tegen fel licht en UV-straling.

Zonnebril

Zonnebril

Glaucoombehandeling

Aniridiepatiënten hebben een verhoogd risico op glaucoom, een oogaandoening die schade aan de oogzenuw kan veroorzaken. Glaucoom kan worden behandeld met oogdruppels, medicatie of chirurgische ingrepen om de oogdruk te verlagen.

Staaroperatie

Sommige mensen met aniridie ontwikkelen cataract (staar) op jonge leeftijd. Cataractchirurgie kan worden uitgevoerd om de troebele lens te vervangen door een heldere intraoculaire lens (IOL) om het zicht te herstellen.

Low vision-revalidatie

Patiënten met ernstige slechtziendheid als gevolg van aniridie kunnen baat hebben bij lage vision-revalidatie, waarbij hulpmiddelen en technieken worden aangeleerd om zo zelfstandig mogelijk te functioneren met beperkt zicht.

Psychosociale ondersteuning

Onderwijsondersteuning

Kinderen met aniridie hebben mogelijk extra ondersteuning nodig in het onderwijs, zoals vergrotingen van lesmateriaal, speciale software of onderwijs in brailleschrift.

Braille

Braille

Psychologische begeleiding

Aniridie kan psychosociale uitdagingen met zich meebrengen, waaronder zelfbeeldproblemen en angst. Psychologische begeleiding en ondersteuning kunnen patiënten helpen omgaan met deze aspecten van de aandoening.

Ondersteuningsgroepen

Deelname aan ondersteuningsgroepen of netwerken voor mensen met aniridie kan emotionele steun bieden, evenals de mogelijkheid om ervaringen en copingmechanismen te delen.

Revalidatie en training

Revalidatieprogramma’s kunnen patiënten helpen om dagelijkse vaardigheden te ontwikkelen, zoals mobiliteit, onafhankelijkheid in huis en het gebruik van hulpmiddelen.

De behandeling van aniridie vereist vaak een multidisciplinaire aanpak, waarbij oogartsen, optometristen, orthoptisten, psychologen en andere specialisten betrokken zijn. De behandelingsopties variëren afhankelijk van de persoonlijke behoeften en de ernst van de aandoening. Het is belangrijk dat patiënten met aniridie regelmatig contact houden met hun medische team om hun gezichtsvermogen te monitoren en eventuele nieuwe behandelingsopties te bespreken die in de toekomst beschikbaar kunnen komen.

Prognose van aniridie

De prognose van aniridie kan sterk variëren, afhankelijk van verschillende factoren, waaronder de ernst van de aandoening, de tijdige diagnose en behandeling, en de individuele reactie van de patiënt op de beschikbare behandelingen. Hier zijn enkele belangrijke aandachtspunten met betrekking tot de prognose van aniridie.

Ernst van de aandoening

De mate van ernst van aniridie kan sterk variëren. Sommige mensen hebben een gedeeltelijk aanwezige iris en mildere symptomen, terwijl anderen een volledige afwezigheid van de iris hebben en meer ernstige slechtziendheid  ervaren. Over het algemeen geldt dat hoe ernstiger de aniridie is, hoe groter de uitdagingen kunnen zijn.

Gezichtsvermogen

Aniridie kan aanzienlijke een visuele beperking met zich meebrengen, zoals een verminderd gezichtsscherpte, fotofobie (lichtgevoeligheid), en verhoogde gevoeligheid voor licht (fotofobie). De prognose voor het gezichtsvermogen hangt af van factoren zoals de aanwezigheid van andere oogaandoeningen (zoals glaucoom of cataract) en de reactie op medische behandelingen.

Tijdige diagnose en behandeling

Een vroege diagnose en passende medische behandelingen kunnen de prognose van aniridie aanzienlijk verbeteren. Bij kinderen met aniridie is het belangrijk om regelmatig oogonderzoek en -zorg te krijgen om complicaties zoals amblyopie (lui oog) en glaucoom op te sporen en behandelen.

Levenskwaliteit

Naast de fysieke aspecten van aniridie kunnen psychosociale factoren van invloed zijn op de prognose. Psychologische ondersteuning, educatieve ondersteuning en revalidatieprogramma’s kunnen de levenskwaliteit van mensen met aniridie verbeteren en hen helpen omgaan met de uitdagingen van de aandoening.

Onderzoek en behandelingsopties

Wetenschappelijk onderzoek naar aniridie en gerelateerde genetische aspecten blijft evolueren. Nieuwe behandelingsopties en genetische therapieën worden onderzocht, wat hoopvolle perspectieven biedt voor de toekomst van de prognose en behandeling van aniridie.

Aniridie is een levenslange aandoening waarvoor momenteel geen definitieve genezing bestaat. Niettemin kunnen patiënten met aniridie, met de juiste zorg en ondersteuning, een bevredigend en productief leven leiden. De sleutel tot het verbeteren van de prognose is een vroege diagnose, regelmatige oogzorg, en de behandeling van eventuele complicaties die zich kunnen voordoen. Het blijft essentieel om de gezondheid van het oog te monitoren en nieuwe behandelingsmogelijkheden te verkennen naarmate de medische wetenschap vordert.

Complicaties van aniridie

Hoewel het een aangeboren aandoening is, kunnen er in de loop van de tijd verschillende complicaties optreden die de visuele gezondheid en de algemene levenskwaliteit van mensen met aniridie kunnen aantasten. Hier zijn enkele van de meest voorkomende complicaties.

Fotofobie (lichtgevoeligheid)

Mensen met aniridie hebben vaak een verhoogde gevoeligheid voor licht (fotofobie). Dit kan leiden tot ongemak en moeilijkheden bij blootstelling aan helder licht, zowel binnen als buiten.

Verminderd gezichtsvermogen

Aniridie kan leiden tot verschillende problemen met het gezichtsvermogen, waaronder verminderd scherpstellen (accommodatiestoornissen), verhoogde gevoeligheid voor glare (verblindend licht), en verminderd dieptezicht.

Amblyopie (lui oog)

Bij sommige kinderen met aniridie kan een lui oog ontstaan als gevolg van een ongelijke visuele ontwikkeling tussen beide ogen. Dit kan de visuele functie van het aangetaste oog aantasten.

Glaucoom

Glaucoom is een verhoogde druk binnen het oog die schade aan de oogzenuw kan veroorzaken en uiteindelijk tot blindheid kan leiden. Mensen met aniridie hebben een verhoogd risico op glaucoom, vaak al op jonge leeftijd.

Cataract

Cataract is troebeling van de ooglens, wat leidt tot wazig zien. Personen met aniridie hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van cataract, en dit kan verdere slechtziendheid veroorzaken.

Wazig beeld van een kantoorinterieur

Wazig beeld van een kantoorinterieur

Nystagmus

Nystagmus is een onwillekeurige trillende of heen-en-weergaande beweging van de ogen. Het kan het gevolg zijn van aniridie en kan het gezichtsvermogen aantasten.

Keratopathie

Dit is een aandoening waarbij het hoornvlies van het oog wordt aangetast. Mensen met aniridie lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van keratopathie, wat kan leiden tot pijnlijke oogproblemen.

Cosmetische zorgen

Naast de functionele complicaties ervaren sommige mensen met aniridie ook cosmetische zorgen, zoals het uiterlijk van hun ogen en de afwezigheid van een gekleurde iris.

De behandeling van aniridie en de bijbehorende complicaties vereist regelmatige oogonderzoeken, vroege opsporing en behandeling van oogproblemen, en vaak het gebruik van speciale optische hulpmiddelen zoals een zonnebril om fotofobie te verminderen. Een vroege en proactieve benadering van oogzorg kan helpen om de complicaties van aniridie te minimaliseren en de visuele gezondheid te behouden. Het is ook belangrijk om psychosociale ondersteuning te bieden aan mensen met aniridie, omdat de aandoening zowel fysieke als emotionele uitdagingen met zich mee kan brengen.

Preventie van aniridie

Aniridie is over het algemeen een aangeboren aandoening die niet kan worden voorkomen, aangezien het vaak het gevolg is van genetische mutaties. Deze mutaties kunnen spontaan optreden of worden doorgegeven door ouders die drager zijn van het afwijkende gen. Aangezien aniridie een genetische oorzaak heeft, is het voorkomen ervan niet haalbaar door middel van levensstijlaanpassingen of preventieve maatregelen.

De focus bij aniridie ligt voornamelijk op het vroegtijdig diagnosticeren van de aandoening en het behandelen van de complicaties die zich kunnen ontwikkelen, zoals glaucoom, cataract en keratopathie. Regelmatige oogonderzoeken, vooral bij kinderen met een familiegeschiedenis van aniridie, zijn cruciaal om eventuele oogproblemen in een vroeg stadium op te sporen en te behandelen. Dit kan helpen om verdere complicaties te minimaliseren en de visuele gezondheid te behouden.

Daarnaast kan genetisch advies en counseling nuttig zijn voor ouders die drager zijn van het afwijkende gen voor aniridie en die bezorgd zijn over het doorgeven van de aandoening aan hun kinderen. Deze diensten kunnen informatie bieden over de genetische risico’s en opties voor genetische testen.

Hoewel preventie van aniridie zelf niet mogelijk is, is een vroege opsporing, zorgvuldige behandeling en psychosociale ondersteuning van groot belang om de levenskwaliteit van mensen die met deze aandoening leven te verbeteren en eventuele complicaties te minimaliseren. Het begrijpen van de genetische oorzaak van aniridie kan ook bijdragen aan onderzoek en ontwikkeling van toekomstige behandelingsmogelijkheden.

Omgaan met aniridie in het dagelijks leven

Aniridie heeft aanzienlijke invloed op het zicht en kan leiden tot diverse visuele en psychosociale uitdagingen. Omgaan met aniridie in het dagelijks leven kan een complexe en aanpassingsvereisende taak zijn, zowel voor mensen die met de aandoening leven als voor hun familieleden en verzorgers.

Optische hulpmiddelen

Mensen met aniridie ervaren vaak overgevoeligheid voor licht (fotofobie) en verminderd zicht, vooral bij weinig licht. Ze kunnen baat hebben bij een speciale bril of contactlenzen met getinte lenzen of filters om de overgevoeligheid voor licht te verminderen. Daarnaast kunnen vergrotende hulpmiddelen, zoals loepen of elektronische leeshulpmiddelen, het lezen en uitvoeren van dagelijkse taken vergemakkelijken.

Oogbescherming

Het ontbreken van de iris kan de ogen kwetsbaarder maken voor beschadigingen en uitdroging. Het dragen van een zonnebril met UV-bescherming en een breed montuur kan helpen bij het beschermen van de ogen tegen overmatige blootstelling aan zonlicht en schadelijke UV-straling. Ook het gebruik van kunstmatige tranen of oogdruppels kan nuttig zijn om de ogen vochtig te houden.

Zonnebril

Zonnebril

Ondersteuning en educatie

Het is belangrijk voor mensen met aniridie om toegang te hebben tot ondersteuning en educatieve hulpbronnen. Dit kan het leren omgaan met de aandoening en het verwerven van vaardigheden om dagelijkse taken uit te voeren, vergemakkelijken. Oogartsen en revalidatiespecialisten kunnen waardevol advies en training bieden.

Psychosociale ondersteuning

Het leven met aniridie kan psychologisch uitdagend zijn vanwege de visuele beperking en mogelijke zelfbeeldkwesties. Counseling en psychosociale ondersteuning kunnen helpen bij het omgaan met deze uitdagingen en bij het bevorderen van zelfvertrouwen en veerkracht.

Onderwijs en werk

Het is belangrijk om te streven naar gelijke kansen in onderwijs en werkgelegenheid. Aanpassingen, zoals vergrootte tekstboeken, spraaksoftware en begeleiding op de werkplek, kunnen mensen met aniridie helpen om hun volledige potentieel te bereiken.

Zelfzorg

Naast medische zorg is zelfzorg essentieel. Dit omvat een gezonde levensstijl met voldoende slaap, goede voeding en regelmatige lichaamsbeweging. Stress verminderen positieve relaties met je partner, vrienden en familie zijn eveneens belangrijk voor het algemene welzijn.

Steun gevende handen

Steun gevende handen

Onderzoek en bewustwording

Het bevorderen van onderzoek naar aniridie en het vergroten van het bewustzijn van deze aandoening kan helpen om effectievere behandelingen te ontwikkelen en de publieke perceptie te verbeteren.

Omgaan met aniridie vereist vaak aanpassing en doorzettingsvermogen, maar met de juiste ondersteuning en middelen kunnen mensen met deze aandoening een bevredigend en vervullend leven leiden. Het delen van ervaringen met anderen die ook aniridie hebben, kan ook waardevolle steun bieden en een gevoel van gemeenschap creëren.

 

Deel dit:
Advertenties

  1. Oogwrijven28-02-2024 03:02:01
  2. Rode ogen27-02-2024 07:02:01
  3. Acupunctuur voor de ogen26-02-2024 04:02:00
  4. Slechtziend: Tips bij plotselinge misselijkheid door fel licht24-02-2024 05:02:38
  5. Problemen met het zien van details24-02-2024 01:02:17
  6. Ectropion (onderste ooglid draait naar buiten)20-02-2024 01:02:26
  7. Waarom mag je niet met je ogen in de zon kijken?20-02-2024 08:02:50
  8. Jeukende ogen19-02-2024 02:02:04
  9. Visuele cortex in hersenen: Verwerken van visuele informatie19-02-2024 02:02:12
  10. Oogproblemen bij Multiple Sclerose (MS)19-02-2024 06:02:50
  11. Wisselend zicht bij slechtzienden19-02-2024 05:02:16
  12. Kunnen blinden en slechtzienden lijden aan reisziekte?09-01-2024 07:01:22
  13. Kunnen blinden en slechtzienden ook claustrofobie hebben?14-12-2023 07:12:22
  14. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij blinden en slechtzienden09-12-2023 03:12:00
  15. Automutilatie (zelfverwonding) bij blinden en slechtzienden09-12-2023 02:12:54
  16. Vervormd zien (metamorfopsie)19-11-2023 07:11:22
  17. Maculagat18-11-2023 04:11:07
  18. Iris (regenboogvlies): Aandoeningen en problemen13-11-2023 06:11:03
  19. Oogzenuw (opticus nervus): Aandoeningen en problemen11-11-2023 04:11:00
  20. Oogbindvlies (conjunctiva): Aandoeningen en problemen11-11-2023 02:11:17
  21. Ooglid / Oogleden: Aandoeningen en problemen11-11-2023 01:11:24
  22. Netvlies (retina): Aandoeningen en problemen11-11-2023 08:11:22
  23. Wetenschappelijke onderzoeken die blinden weer willen doen zien06-11-2023 07:11:28
  24. Foropter: Instrument voor oogonderzoeken en bepalen van oogcorrectie04-11-2023 05:11:50
  25. Pterygium04-11-2023 03:11:56
  26. Pinguecula04-11-2023 03:11:33
  27. Trachoom04-11-2023 03:11:05
  28. Premature retinopathie04-11-2023 03:11:22
  29. Trichiasis04-11-2023 03:11:44
  30. Subconjunctivale bloeding04-11-2023 03:11:02
  31. Hoornvlieslittekens04-11-2023 03:11:11
  32. Scleritis04-11-2023 03:11:46
  33. Oogziekte van Graves04-11-2023 03:11:21
  34. De invloed van hydratatie op de ooggezondheid03-11-2023 03:11:38
  35. Oogontsteking02-11-2023 02:11:48
  36. Oogzenuwontsteking02-11-2023 02:11:32
  37. Oogkasontsteking (orbitale cellulitis)02-11-2023 01:11:01
  38. Nachtblindheid01-11-2023 01:11:32
  39. Hormonale veranderingen en oogproblemen01-11-2023 12:11:06
  40. Oogirritatie01-11-2023 07:11:00
  41. Ooginfarct01-11-2023 07:11:35
  42. Oftalmoplegie (verzwakte of verlamde oogspieren)01-11-2023 07:11:51
  43. Oculaire toxoplasmose01-11-2023 07:11:44
  44. Meibomitis29-10-2023 08:10:19
  45. Hoornvlies: Aandoeningen en problemen met de cornea29-10-2023 03:10:09
  46. Ziekte van Coats29-10-2023 02:10:31
  47. Lagoftalmie (niet kunnen knipperen of ogen niet volledig kunnen sluiten)29-10-2023 02:10:45
  48. Macula-oedeem29-10-2023 02:10:30
  49. Maculapucker29-10-2023 02:10:20
  50. Kleurenblindheid29-10-2023 02:10:30
  51. Keratitis (hoornvliesontsteking)27-10-2023 01:10:02
  52. Coördinatieproblemen bij blinden en slechtzienden26-10-2023 02:10:47
  53. Duizeligheid bij blinden en slechtzienden26-10-2023 07:10:21
  54. Hypertensieve retinopathie25-10-2023 05:10:59
  55. Herpes in het oog (oculaire herpes, oogherpes)25-10-2023 05:10:43
  56. Gordelroos in het oog25-10-2023 05:10:07
  57. Hoornvlieszweer25-10-2023 05:10:14
  58. Hoornvliestroebelingen25-10-2023 05:10:27
  59. Paniekaanvallen bij blinden en slechtzienden25-10-2023 05:10:15
  60. Ziekenhuisinfecties die de ogen kunnen aantasten24-10-2023 11:10:48
  61. Invloed van airconditioning op de ooggezondheid24-10-2023 11:10:57
  62. Hart- en vaataandoeningen bij blinden en slechtzienden24-10-2023 05:10:17
  63. Fluoresceïnekleuring van het oog: Diagnostische hulpmiddel voor oogaandoeningen24-10-2023 05:10:22
  64. Ooginfecties23-10-2023 05:10:46
  65. Eenzaamheid bij blinden en slechtzienden23-10-2023 03:10:04
  66. Hordeolum (strontje): Ooginfectie23-10-2023 07:10:57
  67. Hoornvliesletsels23-10-2023 07:10:30
  68. Usher-syndroom23-10-2023 07:10:04
  69. Hemianopsie: Verlies van gezichtsveld in één of beide ogen23-10-2023 07:10:14
  70. Invloed van melatonine op blinden21-10-2023 01:10:58
  71. Leber Congenitale Amaurose21-10-2023 11:10:18
  72. Sneeuwblindheid21-10-2023 11:10:37
  73. Retinoblastoom (netvlieskanker)21-10-2023 11:10:23
  74. Oogkanker21-10-2023 11:10:08
  75. Halo’s en lichtverblinding21-10-2023 11:10:36
  76. Hoornvliesdystrofie21-10-2023 11:10:59
  77. Hand- en polsklachten bij blinden en slechtzienden20-10-2023 03:10:08
  78. Keratoconus (kegelvormig en dunner hoornvlies)20-10-2023 11:10:46
  79. Scotomen (blinde vlekken in gezichtsveld)20-10-2023 11:10:27
  80. Ptosis (ptose): Afhangend ooglid20-10-2023 11:10:25
  81. Visual snow syndrome20-10-2023 11:10:57
  82. Uveïtis20-10-2023 11:10:13
  83. Lichttherapie bij blinden als behandeling voor melatoninetekort19-10-2023 05:10:29
  84. Scleralenzen: Behandeling van verschillende oogproblemen19-10-2023 04:10:22
  85. Scheelzien (strabisme, strabismus)19-10-2023 07:10:52
  86. Vaak voorkomende oogproblemen en oogziekten bij kinderen19-10-2023 06:10:44
  87. Leber Erfelijke Optische Neuropathie (LHON)18-10-2023 11:10:30
  88. Verziendheid (hypermetropie)18-10-2023 07:10:02
  89. Droge ogen17-10-2023 05:10:51
  90. Kunsttranen17-10-2023 04:10:05
  91. Schouderpijn en schouderklachten bij blinden en slechtzienden16-10-2023 10:10:08
  92. Rugpijn en rugklachten bij blinden en slechtzienden16-10-2023 07:10:02
  93. Nystagmus (onwillekeurige, ritmische oogbewegingen)16-10-2023 06:10:24
  94. Binoculair onderzoek: Onderzoek van samenwerking tussen de ogen14-10-2023 06:10:22
  95. MRI-scan van de ogen: Gedetailleerde beelden van ogen en omliggende structuren14-10-2023 06:10:46
  96. Lichtgevoeligheidstest: Onderzoeken van oogreacties op licht14-10-2023 06:10:06
  97. Biopsie van het oog: Weefsel uit oog verwijderen en onderzoeken14-10-2023 06:10:56
  98. Traanfilmonderzoek13-10-2023 06:10:57
  99. Spleetlamponderzoek (biomicroscopie)13-10-2023 06:10:03
  100. Refractie-onderzoek (oogmeting)13-10-2023 05:10:32
  101. Pupilverwijding (pupildilatatie): Pupil vergroten (meestal via oogdruppels)13-10-2023 05:10:18
  102. Pachymetrie van het hoornvlies: Dikte van hoornvlies meten13-10-2023 05:10:22
  103. Oogspierfunctietest: Bewegingen van oogspieren beoordelen13-10-2023 05:10:33
  104. Oogdrukmeting (tonometrie)13-10-2023 05:10:33
  105. Oogechografie: Gedetailleerde blik op de oogstructuren13-10-2023 05:10:44
  106. Oftalmoscopie (fundoscopie): Diepgaand onderzoek van het oog13-10-2023 05:10:47
  107. OCT-angiografie: Beeldvorming van oogbloedvaten zonder kleurstoffen13-10-2023 05:10:10
  108. Netvliesonderzoek: Afwijkingen of problemen in netvlies opsporen13-10-2023 05:10:02
  109. Kleurentest: Beoordeling van kleurenzicht13-10-2023 04:10:08
  110. Gonioscopie: Beoordeling van de ooghoek13-10-2023 04:10:16
  111. Fundusfotografie: Gedetailleerde beelden van achterste deel van het oog13-10-2023 04:10:50
  112. Fluoresceïne-angiografie: Onderzoek van netvliesbloedvaten met kleurstof13-10-2023 04:10:33
  113. Elektrofysiologische oogonderzoeken: Elektrische evaluatie van de gezondheid van het oog13-10-2023 04:10:44
  114. CT-scan van de ogen en oogkas: Gedetailleerde beeldvorming13-10-2023 03:10:58
  115. Corneatopografie: Gedetailleerde meting van het hoornvlies13-10-2023 03:10:53
  116. Contrastgevoeligheidstest: Oogonderzoek om contrastvermogen te onderzoeken13-10-2023 03:10:33
  117. Biometrie: Oogonderzoek om nauwkeurige oogmetingen te krijgen13-10-2023 03:10:08
  118. Oogzalven: Soorten, gebruik, tips en hulpmiddelen13-10-2023 06:10:58
  119. Netvliesloslating09-10-2023 01:10:45
  120. Onzekerheid bij blinden en slechtzienden08-10-2023 01:10:17
  121. Abnormale hoofdpositie bij oogproblemen08-10-2023 01:10:21
  122. Spierstijfheid, spierpijn en spierspanning bij blinden en slechtzienden08-10-2023 12:10:57
  123. Nekpijn bij blinden en slechtzienden08-10-2023 12:10:36
  124. Burn-out bij blinden en slechtzienden08-10-2023 07:10:34
  125. Ziekte van Stargardt (juveniele maculadegeneratie)07-10-2023 01:10:25
  126. Glasvochtbloeding07-10-2023 11:10:22
  127. Fotopsie: (Licht)flitsen of flikkeringen in gezichtsveld zien07-10-2023 06:10:46
  128. Floaters (mouches volantes): Zwevende deeltjes in gezichtsveld07-10-2023 05:10:04
  129. Psychische oorzaken van tijdelijke of permanente slechtziendheid en blindheid05-10-2023 05:10:55
  130. Pupilgrootte: Miosis (abnormaal vernauwde pupillen) en mydriasis (abnormaal verwijde pupillen)05-10-2023 06:10:56
  131. Retinitis pigmentosa (RP)04-10-2023 04:10:18
  132. Vragen stellen aan je oogarts04-10-2023 01:10:21
  133. Zeer slechtziend en naar de oogarts blijven gaan04-10-2023 12:10:50
  134. Gezichtsveld en gezichtsveldonderzoek03-10-2023 04:10:30
  135. Gevoelens van verlies bij blinden en slechtzienden02-10-2023 05:10:25
  136. Mentale impact van ernstige oogproblemen bij blinden en slechtzienden02-10-2023 02:10:33
  137. Hoofdpijn bij blinden en slechtzienden02-10-2023 05:10:58
  138. Exoftalmie (proptosis) (abnormaal uitpuilende ogen)30-09-2023 02:09:01
  139. Episcleritis30-09-2023 02:09:22
  140. Entropion (onderste ooglid draait naar binnen)30-09-2023 02:09:29
  141. Diplopie (dubbelzien)30-09-2023 02:09:56
  142. Dacryostenose30-09-2023 02:09:24
  143. Visuele hallucinaties30-09-2023 10:09:48
  144. Drugsverslaving en medicatiemisbruik: Effecten op de ogen en ooggezondheid30-09-2023 07:09:24
  145. De invloed van het gebruik van medicatie op de ogen en ooggezondheid30-09-2023 06:09:31
  146. Body Integrity Identity Disorder (BIID): Verlangen om blind te zijn29-09-2023 01:09:30
  147. Omgaan met (constante) veranderende en/of bevende beelden in gezichtsvermogen29-09-2023 11:09:46
  148. Kunnen blinden en slechtzienden hoogtevrees hebben?29-09-2023 07:09:20
  149. Weer (iets) kunnen zien na tijdelijk of permanent blind of slechtziend te zijn geweest29-09-2023 07:09:14
  150. Cytomegalovirus (CMV) retinitis28-09-2023 04:09:49
  151. Convergentie-insufficiëntie28-09-2023 04:09:41
  152. Conjunctivitis (oogbindvliesontsteking)28-09-2023 04:09:14
  153. Computer Vision Syndrome28-09-2023 04:09:01
  154. Coloboom28-09-2023 04:09:55
  155. Chalazion (gerstekorrel aan ooglid)28-09-2023 04:09:25
  156. Cerebrale Visuele Inperking (CVI)28-09-2023 04:09:04
  157. Centrale sereuze retinopathie28-09-2023 04:09:08
  158. Cat Eye Syndroom28-09-2023 04:09:30
  159. ADOA (autosomale dominante optische atrofie)28-09-2023 04:09:50
  160. Bradyopsie28-09-2023 04:09:00
  161. Blefarospasme28-09-2023 04:09:28
  162. Blefaritis28-09-2023 04:09:49
  163. Birdshot Chorioretinopathie28-09-2023 04:09:19
  164. Bijziendheid (myopie)28-09-2023 04:09:46
  165. Astigmatisme28-09-2023 04:09:18
  166. Vermoeide ogen (oogvermoeidheid)28-09-2023 04:09:47
  167. Anoftalmie28-09-2023 04:09:15
  168. Anisocorie28-09-2023 04:09:45
  169. Aniridie28-09-2023 04:09:43
  170. Geen dieptezicht hebben27-09-2023 07:09:19
  171. De impact van luchtvervuiling op de ogen en ooggezondheid26-09-2023 07:09:31
  172. De impact van UV-blootstelling op de ogen26-09-2023 06:09:55
  173. Mineralen en ooggezondheid24-09-2023 03:09:18
  174. Voedingsvezels en ooggezondheid24-09-2023 01:09:24
  175. Antioxidantrijke voedingsmiddelen en ooggezondheid24-09-2023 01:09:48
  176. Vitamine D en ooggezondheid24-09-2023 01:09:15
  177. Bessen en ooggezondheid24-09-2023 01:09:50
  178. Luteïne en zeaxanthine voor ooggezondheid24-09-2023 01:09:18
  179. Zink en ooggezondheid24-09-2023 01:09:53
  180. Vitamine E en ooggezondheid24-09-2023 01:09:17
  181. Vitamine C en ooggezondheid24-09-2023 01:09:10
  182. Vitamine A en ooggezondheid24-09-2023 01:09:37
  183. Omega-3 vetzuren en ooggezondheid24-09-2023 01:09:04
  184. De invloed van cafeïne op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:01
  185. De invloed van chocolade op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:21
  186. De invloed van een overmatige zoutinname op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 12:09:36
  187. De invloed van suiker op de ogen en ooggezondheid24-09-2023 11:09:10
  188. Waarom zie je beter als je je ogen samenknijpt?24-09-2023 11:09:46
  189. Achromatopsie (volledige kleurenblindheid)24-09-2023 05:09:27
  190. Ametropie23-09-2023 06:09:15
  191. Amblyopie (lui oog)23-09-2023 05:09:28
  192. Amaurosis fugax, tijdelijke plotselinge en gedeeltelijke blindheid23-09-2023 05:09:40
  193. Albinisme23-09-2023 05:09:10
  194. Afakie23-09-2023 05:09:02
  195. Achterste glasvochtloslating23-09-2023 04:09:55
  196. Acanthamoeba keratitis23-09-2023 11:09:53
  197. Cataract (staar)23-09-2023 06:09:25
  198. Impact van thee op de ooggezondheid21-09-2023 01:09:49
  199. Wat is juridische (maatschappelijke) blindheid?20-09-2023 07:09:24
  200. Gevoelens van afhankelijkheid bij blinden en slechtzienden20-09-2023 07:09:01

Laatst bijgewerkt op 24 februari 2024 – 16:31