Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?

De studiedag van Blindenzorg Licht en Liefde, SBPV, VeBeS en de Provincie Vlaams Brabant over blindismen kreeg erg veel respons. Dit is duidelijk een onderwerp dat velen interesseert. Laten we even verduidelijken wat blindismen precies zijn, hoe ze ontstaan en wat onze organisatie als mogelijkheden ziet om ermee om te gaan. Moeten we ze bestrijden, afzwakken, veranderen, verdragen, accepteren of respecteren?

‘Anders’ is ‘raar’

We belichten het thema eerst vanuit het standpunt van een goedziende persoon, vertrekkend vanuit de volgende getuigenis:

“Met veel enthousiasme had ik me opgegeven om mee te gaan als begeleider bij een reis voor mensen met een visuele handicap. Aangekomen op de verzamelplaats keek ik onwennig rond. Onder de deelnemers zag ik iemand die hevig heen en weer stond te wiebelen. Een andere persoon trappelde op een rare manier met de voeten op de grond. Nog iemand anders maakte cirkelende bewegingen met zijn hoofd terwijl hij stond te praten met een begeleider… Waar ben ik nu beland? dacht ik bij mezelf. Met deze mensen is toch wel wat meer aan de hand?

Pas toen ik kennismaakte en met de deelnemers in gesprek ging, merkte ik dat er helemaal geen sprake was van een mentale handicap, zoals ik aanvankelijk dacht. Ik leerde stuk voor stuk mensen kennen met mogelijkheden, verlangens en ambities zoals ikzelf.”

In onze zeer visueel ingestelde maatschappij roept alles wat er enigszins anders uitziet vaak meteen allerlei gevoelens en gedachten op. De eerste indruk die we van iemand krijgen, bepaalt veel binnen een relatie – welk soort relatie dat ook is. Voor mensen die goed zien, is die eerste indruk vooral visueel.

Blindismen (zo noemt men de herhaalde en schijnbaar zinloze bewegingen die sommige blinde of ernstig slechtziende mensen maken) zijn vaak raar om te zien. De associatie met een verstandelijke handicap is snel gemaakt. Wiegen, wapperen met de handen en trappelen met de voeten zijn stereotiepe bewegingen die we regelmatig ook bij deze groep van mensen zien.

Een andere vorm van blindismen die meer bij blinde of zwaar slechtziende mensen voorkomt, is het oogboren. Daarmee bedoelt men het herhaaldelijk met de vinger of de vuist in de ogen duwen.

Verschijningsvormen

Er zijn vele uitingsvormen van blindismen. Mackensen geeft een indeling van deze uitingsvormen die o.a. door Van Weelden geciteerd wordt.

De indeling is als volgt:

  • motorische eigenaardigheden: b.v. hyperkinesen, ritmische bewegingen, bewegingsstereotypen;
  • mimische eigenaardigheden: b.v. expressie shablones, grimassen;
  • eigenaardigheden die betrekking hebben op de ogen: boren (dit is met de handen en/of vingers in de ogen drukken), met de handen voor de ogen “fladderen”.

Een andere indeling wordt door Cutsforth gegeven.

Hij onderscheidt:

  • fladderen met de handen en de vingers voor de ogen
  • kinetische stimulatie: zwaaien met het lichaam, draaien met het hoofd en armbewegingen maken.
  • tactiele stimulatie: vingers in de ogen, neus of mond drukken, manipuleren van oren, neus, lippen en haarlokken

Mulder en Van Otterlo geven in hun scriptie een lijst met verschillende uitingsvormen.

  • armbewegingen
  • beenbewegingen, op tenen lopen
  • betasten van het gezicht
  • duwen met de vuisten in de ogen (eye-poking)
  • handen klappen
  • heen en weer bewegen van hoofd en romp (rocking)
  • met de vuisten op het hoofd slaan
  • ophalen van de schouders
  • plukken aan het haar
  • rollende beweging van het hoofd
  • schuinhouden van het hoofd
  • steken van de vingers in de mond
  • steken van de vingers in de neus
  • stoppen van voorwerpen in de mond
  • wapperen met de handen voor de ogen
  • wrijven met de vingers in de ogen (eye-rubbing)

Mensen met een mentale of een visuele handicap zijn echter niet de enige mensen die stereotiep gedrag vertonen. Ook goedziende mensen hebben soms last van bepaalde ‘tics’. Ze draaien aan een haarlok, wippen in zit op en neer met de voet, knipperen met het knopje van een balpen…

Als we aan die mensen zouden vragen welk gevoel deze bewegingen hen geven, zouden we heel waarschijnlijk de volgende antwoorden krijgen:

  • Het is een uitlaatklep, een manier om spanning te ontladen.
  • Het is vertrouwd, geeft een goed gevoel, brengt je op een bepaalde manier dichter bij jezelf.

Als we hen vroegen wanneer ze de bewegingen precies maken, zouden we horen:

  • in stresssituaties, als we zenuwachtig zijn;
  • bij verveling of tijdens ‘dode’ momenten;
  • zonder erbij na te denken, we zijn er ons niet van bewust.

Onderzoek van onder meer de Duitse psychologe Mechthild Gahbler wees uit dat blinde mensen precies dezelfde antwoorden geven op deze vragen.

Waarom zijn de stereotiepe bewegingen die blinde en slechtziende mensen maken, dan zo anders dan die van goedziende mensen? We kunnen een aantal specifieke oorzaken noemen.

Aangename prikkels

Blindismen komen het vaakst voor bij mensen die blind geboren of van bij geboorte zwaar slechtziend zijn. Hoe komt dat? Een goedziende baby vangt al heel vroeg allerlei prikkels op via de ogen. Eerst alleen in zijn directe omgeving: een kleine baby ziet ongeveer 20 cm scherp, net genoeg om het gezicht van zijn mama te zien wanneer hij gevoed wordt. Naarmate hij opgroeit, kan hij steeds beter en verder kijken. Een blind baby’tje mist dus van bij het begin heel wat informatie. Hij zal minder geneigd zijn om op verkenning te gaan en is afhankelijk van anderen om de buitenwereld naar hem toe te brengen en hem te stimuleren die wereld zelf te gaan ontdekken.

Is die stimulatie er niet of te weinig, zo leest men in diverse bronnen, dan gaat het kleine kind in zichzelf op zoek naar prikkels die hem een aangenaam gevoel geven. Zo kan het duwen in de ogen bij blinde kinderen een bepaalde lichtsensatie veroorzaken. Het wiegen is een beweging die geborgenheid, veiligheid en vertrouwen oproept. Dit zijn aangename gevoelens en sensaties die het kind steeds opnieuw zal oproepen, wat de bewegingen tot een patroon maakt. Dat patroon valt niet meer zo makkelijk af te bouwen.

We kunnen dus stellen dat de stereotiepe bewegingen van blinde mensen zinvolle manieren en reacties zijn om met de eigenaardigheden van hun specifieke situatie om te gaan.

Vervangende prikkels

Deze stelling gaat ook op bij wat we als tweede oorzaak aanhalen: bij sommige blinde mensen doen de ogen, ook al werken ze niet meer, bij momenten veel pijn. Door druk te geven, zoals bij het oogboren gebeurt, wordt deze pijn verminderd en vervangen door een andere prikkel. Door in het oog te duwen, wordt een onaangename (pijn)prikkel minder voelbaar gemaakt.

Ook dit is een mechanisme dat iedereen kent. Wat is onze eerste reactie als we onze arm stoten tegen een scherp voorwerp? Inderdaad, we wrijven over de arm. We maken de pijn minder voelbaar, door die te ‘vervangen’ door een andere prikkel, namelijk het wrijven.

Alternatieve waarneming

Een derde oorzaak heeft te maken met het bewustzijn van het eigen lichaam. Bij goedziende mensen geeft het visuele kanaal, naast enkele andere kanalen zoals het evenwichtsorgaan en de proprioceptie (de info die we krijgen van spieren en pezen), ons heel wat informatie over ons eigen lichaam. Het leert ons in welke positie ons lichaam zich bevindt, waar het zich situeert in de ruimte… Als deze visuele informatie wegvalt of ontbreekt, zal ons systeem ze op andere manieren trachten te verkrijgen en zal het vooral de andere kanalen aanspreken.

Stereotiepe bewegingen hebben dus een compenserende functie voor het waarnemen van het eigen lichaam. Ze vormen een basis voor existentiële gevoelens.

Correctie door imitatie

In veel gevallen ontstaan blindismen door een samenspel van deze drie oorzaken. En vervolgens blijven ze bestaan.

We stipten al aan dat ook goedziende mensen stereotiep gedrag vertonen. Zeker bij jonge kinderen is dat zo. Ook goedziende kindjes kunnen eindeloos zitten wiegen of dezelfde bewegingen herhalen.

Bij het opgroeien speelt imitatie echter een grote rol. Goedziende kinderen zien na verloop van tijd dat volwassenen zulke bewegingen niet maken en ze kunnen zichzelf ‘corrigeren’. Bij blinde kinderen werkt dat mechanisme niet.

Hoewel men vaak leest dat ook bij blinde kinderen de blindismen verminderen of verdwijnen bij het opgroeien, is dat zeker niet altijd het geval. Mensen met blindismen blijven vaak afhankelijk van de buitenwereld om hen er attent op te maken en hen te leren welk effect stereotiepe bewegingen kunnen hebben op andere personen.

Vroeger – nog niet zo lang geleden – hadden blindismen vaak een heel negatieve connotatie: ze waren ongepast en moesten zo snel mogelijk afgeleerd worden, desnoods met harde hand. Nu zijn we er binnen onze organisatie van overtuigd dat deze stereotiepe gedragingen een betekenis hebben en dat repressief optreden eerder het tegenovergestelde effect heeft, namelijk dat ze nog veel hardnekkiger blijven bestaan.

Aanvaarding als eerste stap

Is dit dan een oproep om er niets aan te doen? Nee: uit de rondvraag die we ter voorbereiding van de studiedag deden, blijkt dat stereotiepe bewegingen of blindismen tot op vandaag zowel voor professionals als voor de persoon in kwestie zelf, en vaak ook voor zijn omgeving, nog steeds als een lastig vraagstuk worden ervaren. Hulpverleners en de naaste omgeving worden het vaak wel enigszins gewoon en kijken als het ware door de bewegingen heen. Voor mensen die blindismen niet kennen, blijft het raar, kan het voor verwarring zorgen en het sociaal contact bemoeilijken. Daarom zijn we ervan overtuigd dat blindismen zoveel mogelijk bespreekbaar gemaakt mogen worden.

Voor mensen die blindismen hebben, is aanvaarding de eerste stap tot verandering. Aanvaarden heeft te maken met verdraagzaamheid tegenover zichzelf. Het betekent: de gedragspatronen die blindismen zijn, aanvaarden als een zinvolle uitdrukking van de eigen persoon. Het is de strijd om ‘er vanaf te raken’ opgeven en rust vinden in wie je bent, met je blindismen.

Bij dit aanvaarden kan ook de omgeving een grote rol spelen, net door in plaats van veroordelend te reageren (“Het is ongepast”) begrip en mildheid te tonen.

Pas als er aanvaarding is, kunnen andere doelstellingen bekeken worden. Ik som er enkele op:

  • We kunnen de invloed van uitlokkende factoren (stress, verveling) leren beperken (bijvoorbeeld door een training stressmanagement of stresshantering, door relaxatie).
  • We kunnen de eigen bewegingen beter leren controleren door de perceptie en het bewustzijn van ons lichaam te verbeteren (bv. door middel van relaxatie, yoga, dans).
  • We kunnen onze expressiemogelijkheden uitbreiden (bv. door een cursus sociale vaardigheden te volgen).
  • We kunnen de stereotiepe bewegingen leren omvormen tot sociaal geaccepteerde bewegingen (bv. via cognitieve gedragstherapie).

We zijn ervan overtuigd dat het in elk geval de persoon met blindismen zelf moet zijn, die (mee) bepaalt welke stappen hij zet in het omgaan met zijn stereotiepe bewegingen. Daarvoor is het nodig dat hij, maar ook de omgeving, eerst leert wat aan de basis ligt van dat gedrag en dat hij daarna ook kennis kan maken met de verschillende mogelijkheden om ermee om te gaan.

We hopen dat onze studiedag daartoe heeft kunnen bijdragen.

(Greet Keppens, educatief medewerker Vivor)

Bronnen:

  • Greet Keppens, Vivor, https://www.blindenzorglichtenliefde.be
  • J. Zijlstra, Blindisme bij interne en externe leerlingen, 1984
  • Cutsforth, T.D., The blind in school and society, American foundation for the blind, New York, 1951
  • Mackensen, G., Die Psychomotorik blinder Kin­der, Ferdinand Enke Verlag, Stutt­gart, 1956
  • Mulder, T. en Otterlo, I.van, Onderzoek naar blindisme, Doctoraalscriptie Klinische Pedagogiek, Utrecht, 1980
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 15 september 2019 – 15:50