Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?

De studiedag van Blindenzorg Licht en Liefde, SBPV, VeBeS en de Provincie Vlaams Brabant over blindismen kreeg erg veel respons. Dit is duidelijk een onderwerp dat velen interesseert. Laten we even verduidelijken wat blindismen precies zijn, hoe ze ontstaan en wat onze organisatie als mogelijkheden ziet om ermee om te gaan. Moeten we ze bestrijden, afzwakken, veranderen, verdragen, accepteren of respecteren?

‘Anders’ is ‘raar’

We belichten het thema eerst vanuit het standpunt van een goedziende persoon, vertrekkend vanuit de volgende getuigenis:

“Met veel enthousiasme had ik me opgegeven om mee te gaan als begeleider bij een reis voor mensen met een visuele handicap. Aangekomen op de verzamelplaats keek ik onwennig rond. Onder de deelnemers zag ik iemand die hevig heen en weer stond te wiebelen. Een andere persoon trappelde op een rare manier met de voeten op de grond. Nog iemand anders maakte cirkelende bewegingen met zijn hoofd terwijl hij stond te praten met een begeleider… Waar ben ik nu beland? dacht ik bij mezelf. Met deze mensen is toch wel wat meer aan de hand?

Pas toen ik kennismaakte en met de deelnemers in gesprek ging, merkte ik dat er helemaal geen sprake was van een mentale handicap, zoals ik aanvankelijk dacht. Ik leerde stuk voor stuk mensen kennen met mogelijkheden, verlangens en ambities zoals ikzelf.”

In onze zeer visueel ingestelde maatschappij roept alles wat er enigszins anders uitziet vaak meteen allerlei gevoelens en gedachten op. De eerste indruk die we van iemand krijgen, bepaalt veel binnen een relatie – welk soort relatie dat ook is. Voor mensen die goed zien, is die eerste indruk vooral visueel.

Blindismen (zo noemt men de herhaalde en schijnbaar zinloze bewegingen die sommige blinde of ernstig slechtziende mensen maken) zijn vaak raar om te zien. De associatie met een verstandelijke handicap is snel gemaakt. Wiegen, wapperen met de handen en trappelen met de voeten zijn stereotiepe bewegingen die we regelmatig ook bij deze groep van mensen zien.

Een andere vorm van blindismen die meer bij blinde of zwaar slechtziende mensen voorkomt, is het oogboren. Daarmee bedoelt men het herhaaldelijk met de vinger of de vuist in de ogen duwen.

Verschijningsvormen

Er zijn vele uitingsvormen van blindismen. Mackensen geeft een indeling van deze uitingsvormen die o.a. door Van Weelden geciteerd wordt.

De indeling is als volgt:

  • motorische eigenaardigheden: b.v. hyperkinesen, ritmische bewegingen, bewegingsstereotypen;
  • mimische eigenaardigheden: b.v. expressie shablones, grimassen;
  • eigenaardigheden die betrekking hebben op de ogen: boren (dit is met de handen en/of vingers in de ogen drukken), met de handen voor de ogen “fladderen”.

Een andere indeling wordt door Cutsforth gegeven.

Hij onderscheidt:

  • fladderen met de handen en de vingers voor de ogen
  • kinetische stimulatie: zwaaien met het lichaam, draaien met het hoofd en armbewegingen maken.
  • tactiele stimulatie: vingers in de ogen, neus of mond drukken, manipuleren van oren, neus, lippen en haarlokken

Mulder en Van Otterlo geven in hun scriptie een lijst met verschillende uitingsvormen.

  • armbewegingen
  • beenbewegingen, op tenen lopen
  • betasten van het gezicht
  • duwen met de vuisten in de ogen (eye-poking)
  • handen klappen
  • heen en weer bewegen van hoofd en romp (rocking)
  • met de vuisten op het hoofd slaan
  • ophalen van de schouders
  • plukken aan het haar
  • rollende beweging van het hoofd
  • schuinhouden van het hoofd
  • steken van de vingers in de mond
  • steken van de vingers in de neus
  • stoppen van voorwerpen in de mond
  • wapperen met de handen voor de ogen
  • wrijven met de vingers in de ogen (eye-rubbing)

Mensen met een mentale of een visuele handicap zijn echter niet de enige mensen die stereotiep gedrag vertonen. Ook goedziende mensen hebben soms last van bepaalde ‘tics’. Ze draaien aan een haarlok, wippen in zit op en neer met de voet, knipperen met het knopje van een balpen…

Als we aan die mensen zouden vragen welk gevoel deze bewegingen hen geven, zouden we heel waarschijnlijk de volgende antwoorden krijgen:

  • Het is een uitlaatklep, een manier om spanning te ontladen.
  • Het is vertrouwd, geeft een goed gevoel, brengt je op een bepaalde manier dichter bij jezelf.

Als we hen vroegen wanneer ze de bewegingen precies maken, zouden we horen:

  • in stresssituaties, als we zenuwachtig zijn;
  • bij verveling of tijdens ‘dode’ momenten;
  • zonder erbij na te denken, we zijn er ons niet van bewust.

Onderzoek van onder meer de Duitse psychologe Mechthild Gahbler wees uit dat blinde mensen precies dezelfde antwoorden geven op deze vragen.

Waarom zijn de stereotiepe bewegingen die blinde en slechtziende mensen maken, dan zo anders dan die van goedziende mensen? We kunnen een aantal specifieke oorzaken noemen.

Aangename prikkels

Blindismen komen het vaakst voor bij mensen die blind geboren of van bij geboorte zwaar slechtziend zijn. Hoe komt dat? Een goedziende baby vangt al heel vroeg allerlei prikkels op via de ogen. Eerst alleen in zijn directe omgeving: een kleine baby ziet ongeveer 20 cm scherp, net genoeg om het gezicht van zijn mama te zien wanneer hij gevoed wordt. Naarmate hij opgroeit, kan hij steeds beter en verder kijken. Een blind baby’tje mist dus van bij het begin heel wat informatie. Hij zal minder geneigd zijn om op verkenning te gaan en is afhankelijk van anderen om de buitenwereld naar hem toe te brengen en hem te stimuleren die wereld zelf te gaan ontdekken.

Is die stimulatie er niet of te weinig, zo leest men in diverse bronnen, dan gaat het kleine kind in zichzelf op zoek naar prikkels die hem een aangenaam gevoel geven. Zo kan het duwen in de ogen bij blinde kinderen een bepaalde lichtsensatie veroorzaken. Het wiegen is een beweging die geborgenheid, veiligheid en vertrouwen oproept. Dit zijn aangename gevoelens en sensaties die het kind steeds opnieuw zal oproepen, wat de bewegingen tot een patroon maakt. Dat patroon valt niet meer zo makkelijk af te bouwen.

We kunnen dus stellen dat de stereotiepe bewegingen van blinde mensen zinvolle manieren en reacties zijn om met de eigenaardigheden van hun specifieke situatie om te gaan.

Vervangende prikkels

Deze stelling gaat ook op bij wat we als tweede oorzaak aanhalen: bij sommige blinde mensen doen de ogen, ook al werken ze niet meer, bij momenten veel pijn. Door druk te geven, zoals bij het oogboren gebeurt, wordt deze pijn verminderd en vervangen door een andere prikkel. Door in het oog te duwen, wordt een onaangename (pijn)prikkel minder voelbaar gemaakt.

Ook dit is een mechanisme dat iedereen kent. Wat is onze eerste reactie als we onze arm stoten tegen een scherp voorwerp? Inderdaad, we wrijven over de arm. We maken de pijn minder voelbaar, door die te ‘vervangen’ door een andere prikkel, namelijk het wrijven.

Alternatieve waarneming

Een derde oorzaak heeft te maken met het bewustzijn van het eigen lichaam. Bij goedziende mensen geeft het visuele kanaal, naast enkele andere kanalen zoals het evenwichtsorgaan en de proprioceptie (de info die we krijgen van spieren en pezen), ons heel wat informatie over ons eigen lichaam. Het leert ons in welke positie ons lichaam zich bevindt, waar het zich situeert in de ruimte… Als deze visuele informatie wegvalt of ontbreekt, zal ons systeem ze op andere manieren trachten te verkrijgen en zal het vooral de andere kanalen aanspreken.

Stereotiepe bewegingen hebben dus een compenserende functie voor het waarnemen van het eigen lichaam. Ze vormen een basis voor existentiële gevoelens.

Correctie door imitatie

In veel gevallen ontstaan blindismen door een samenspel van deze drie oorzaken. En vervolgens blijven ze bestaan.

We stipten al aan dat ook goedziende mensen stereotiep gedrag vertonen. Zeker bij jonge kinderen is dat zo. Ook goedziende kindjes kunnen eindeloos zitten wiegen of dezelfde bewegingen herhalen.

Bij het opgroeien speelt imitatie echter een grote rol. Goedziende kinderen zien na verloop van tijd dat volwassenen zulke bewegingen niet maken en ze kunnen zichzelf ‘corrigeren’. Bij blinde kinderen werkt dat mechanisme niet.

Hoewel men vaak leest dat ook bij blinde kinderen de blindismen verminderen of verdwijnen bij het opgroeien, is dat zeker niet altijd het geval. Mensen met blindismen blijven vaak afhankelijk van de buitenwereld om hen er attent op te maken en hen te leren welk effect stereotiepe bewegingen kunnen hebben op andere personen.

Vroeger – nog niet zo lang geleden – hadden blindismen vaak een heel negatieve connotatie: ze waren ongepast en moesten zo snel mogelijk afgeleerd worden, desnoods met harde hand. Nu zijn we er binnen onze organisatie van overtuigd dat deze stereotiepe gedragingen een betekenis hebben en dat repressief optreden eerder het tegenovergestelde effect heeft, namelijk dat ze nog veel hardnekkiger blijven bestaan.

Aanvaarding als eerste stap

Is dit dan een oproep om er niets aan te doen? Nee: uit de rondvraag die we ter voorbereiding van de studiedag deden, blijkt dat stereotiepe bewegingen of blindismen tot op vandaag zowel voor professionals als voor de persoon in kwestie zelf, en vaak ook voor zijn omgeving, nog steeds als een lastig vraagstuk worden ervaren. Hulpverleners en de naaste omgeving worden het vaak wel enigszins gewoon en kijken als het ware door de bewegingen heen. Voor mensen die blindismen niet kennen, blijft het raar, kan het voor verwarring zorgen en het sociaal contact bemoeilijken. Daarom zijn we ervan overtuigd dat blindismen zoveel mogelijk bespreekbaar gemaakt mogen worden.

Voor mensen die blindismen hebben, is aanvaarding de eerste stap tot verandering. Aanvaarden heeft te maken met verdraagzaamheid tegenover zichzelf. Het betekent: de gedragspatronen die blindismen zijn, aanvaarden als een zinvolle uitdrukking van de eigen persoon. Het is de strijd om ‘er vanaf te raken’ opgeven en rust vinden in wie je bent, met je blindismen.

Bij dit aanvaarden kan ook de omgeving een grote rol spelen, net door in plaats van veroordelend te reageren (“Het is ongepast”) begrip en mildheid te tonen.

Pas als er aanvaarding is, kunnen andere doelstellingen bekeken worden. Ik som er enkele op:

  • We kunnen de invloed van uitlokkende factoren (stress, verveling) leren beperken (bijvoorbeeld door een training stressmanagement of stresshantering, door relaxatie).
  • We kunnen de eigen bewegingen beter leren controleren door de perceptie en het bewustzijn van ons lichaam te verbeteren (bv. door middel van relaxatie, yoga, dans).
  • We kunnen onze expressiemogelijkheden uitbreiden (bv. door een cursus sociale vaardigheden te volgen).
  • We kunnen de stereotiepe bewegingen leren omvormen tot sociaal geaccepteerde bewegingen (bv. via cognitieve gedragstherapie).

We zijn ervan overtuigd dat het in elk geval de persoon met blindismen zelf moet zijn, die (mee) bepaalt welke stappen hij zet in het omgaan met zijn stereotiepe bewegingen. Daarvoor is het nodig dat hij, maar ook de omgeving, eerst leert wat aan de basis ligt van dat gedrag en dat hij daarna ook kennis kan maken met de verschillende mogelijkheden om ermee om te gaan.

We hopen dat onze studiedag daartoe heeft kunnen bijdragen.

(Greet Keppens, educatief medewerker Vivor)

Bronnen:

  • Greet Keppens, Vivor, https://www.blindenzorglichtenliefde.be
  • J. Zijlstra, Blindisme bij interne en externe leerlingen, 1984
  • Cutsforth, T.D., The blind in school and society, American foundation for the blind, New York, 1951
  • Mackensen, G., Die Psychomotorik blinder Kin­der, Ferdinand Enke Verlag, Stutt­gart, 1956
  • Mulder, T. en Otterlo, I.van, Onderzoek naar blindisme, Doctoraalscriptie Klinische Pedagogiek, Utrecht, 1980
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  2. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  3. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  4. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  5. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  6. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  7. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  8. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  9. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  10. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  11. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  12. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  13. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  14. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  15. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  16. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  17. Eibert: blind, maar verder alles goed04-04-2018 02:04:03
  18. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  19. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  20. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  21. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  22. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  23. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  24. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  25. Eén > Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  26. Eén > Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  27. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  28. Eén > Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  29. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  30. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  31. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  32. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  33. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  34. Ze is blind… maar niet te stoppen26-10-2017 08:10:00
  35. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  36. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  37. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  38. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  39. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  40. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  41. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  42. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  43. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  44. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  45. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  46. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  47. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  48. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  49. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37
  50. Marina Katarina Kovac wil ‘laten zien wat blinden kunnen’18-06-2017 03:06:44
  51. Leven zonder te zien15-06-2017 03:06:25
  52. Video: Bartiméus – Belang van toegankelijkheid voor blinden14-06-2017 03:06:42
  53. “Je kunt meer dan je denkt als je blind bent”13-06-2017 04:06:53
  54. ‘Ik ben een jonge moeder van een baby en peuter. En oh ja: ik ben blind!’13-06-2017 04:06:12
  55. Larissa Klaassen wil inspireren11-06-2017 09:06:30
  56. Interview met Deborah Maerschalck (blind)11-06-2017 09:06:05
  57. “Elk kindje is bijzonder én mooi, ook onze Flor”10-01-2017 08:01:58
  58. Blinde jongen redt zijn mama nadat ze thuis instort02-01-2017 04:01:27
  59. ‘Bijna niets is onmogelijk’23-10-2016 05:10:14
  60. “Mijn papa kan heel goed vertellen”13-06-2016 08:06:32
  61. Blinde Corné Kremers Lid in de Orde van Oranje-Nassau31-05-2016 09:05:19
  62. Blind en in de jeugdraad – In gesprek met Deborah Maerschalck04-04-2016 11:04:10
  63. ‘Met je hart zie je meer’31-03-2016 10:03:46
  64. Blind raadslid legt werk neer vanwege handicap22-03-2016 08:03:33
  65. ‘Helemaal niet erg om blind te zijn’13-02-2016 09:02:01
  66. Blinde alleenstaande vrouw voedt zoon op zonder partner02-02-2016 04:02:55
  67. Joris werd opeens blind en verloor alles: ‘Verzekeraar liet me in de steek’27-01-2016 08:01:43
  68. Eén dag kan Marina ‘zien’06-01-2016 11:01:28
  69. “Als blinde wil ik opkomen voor de doven”05-12-2015 08:12:05
  70. Blind zijn, beeld je dat even in29-11-2015 09:11:51
  71. ‘Voor blinden is dit een fantastische tijd’ (over Vincent Bijlo)12-09-2015 04:09:28
  72. Koenraad Lecluyse is blind maar opent bed and breakfast06-09-2015 08:09:47
  73. De Ooglijn is vanaf 1 september vaker en langer open02-09-2015 12:09:03
  74. Vincent Bijlo: ‘Blind of doof? Ik ben liever allebei’28-08-2015 09:08:41
  75. “Ik kijk anders naar de dingen”06-08-2015 08:08:35
  76. Henk en Sylvia zijn beiden blind, maar werden verliefd07-04-2015 04:04:10
  77. Vrouw herinnert echtgenoot alleen als 16-jarige tiener17-03-2015 08:03:52
  78. Wat zie je als je niet kunt kijken?10-03-2015 09:03:07
  79. Vrolijk Vlaanderen over blinden en slechtzienden10-03-2015 09:03:58
  80. Vincent Bijlo in Pavlov10-03-2015 09:03:34
  81. Reportage van de blinde Tonny van Breukelen10-03-2015 09:03:35
  82. Martine Boere strijdt om de titel ‘Bikkel 2011’10-03-2015 08:03:26
  83. Het Klokhuis – Blinde Sander is actief in het leven10-03-2015 08:03:20
  84. De Reünie Esther Crombag10-03-2015 06:03:18
  85. De ogen van Sophie – Alles over blind zijn10-03-2015 05:03:23
  86. Blinde mama Monique – Ik zie, ik zie, wat zij niet ziet10-03-2015 05:03:01
  87. Blinde Leo Dijk in Tiswat10-03-2015 05:03:43
  88. Blinde Karl gebruikt hulpmiddelen in het dagelijks leven10-03-2015 05:03:58
  89. Een bloemetje voor Kim Bols10-02-2015 08:02:52
  90. Video: Vrolijk Vlaanderen met blinden10-02-2015 06:02:31
  91. ‘Ik zou graag nog eens langs de winkels flaneren’25-01-2015 01:01:10
  92. Hoogezand – Oprichting lotgenotengroep voor mensen met een visuele beperking23-01-2015 05:01:59
  93. 10 ongelooflijke verhalen over blinde mensen22-01-2015 08:01:23
  94. Video – Meintje en haar blinde ouders18-01-2015 01:01:06
  95. Video – Blinde man laat beurs vallen, wat doe je?04-01-2015 09:01:44
  96. Larissa Klaassen: ‘Ik ben blij dat ik anderen help met mijn uitvinding’03-01-2015 09:01:49
  97. Ambassadeur Kim Bols11-12-2014 10:12:46
  98. Larissa is de stoerste19-11-2014 10:11:03
  99. Als het moet, dan moet het28-10-2014 06:10:48
  100. Persoonlijke ervaring van Evelien (29) uit Boxmeer20-09-2014 08:09:08
  101. “God heeft een bedoeling met mijn blindheid”02-09-2014 05:09:07
  102. Stadsportret: Blind met ballen15-08-2014 02:08:01
  103. Mooi: hoe blinde mensen schoonheid “zien”25-04-2014 03:04:52
  104. Gedicht: Ik ben ook normaal27-02-2014 09:02:10
  105. Gezichtsvermogen kwijt24-02-2014 08:02:24
  106. Oogcontact17-02-2014 12:02:29
  107. “Het is een kwestie van accepteren”09-02-2014 11:02:03
  108. Blind vertrouwen in de toekomst28-01-2014 08:01:01
  109. Jonge blinde vrouw komt spreken tijdens les Verzorging25-01-2014 08:01:44
  110. Audiodagboek van een blinde man: zo is het om je zicht te verliezen22-01-2014 07:01:02
  111. Overlast gevende bovenbuurvrouw blijkt blind14-01-2014 06:01:49
  112. Een moeder met veerkracht18-12-2013 04:12:49
  113. “Ik zou niet willen zien”26-11-2013 05:11:00
  114. Het begrip wolk uitleggen aan een blind kind?06-11-2013 03:11:02
  115. Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?01-11-2013 03:11:00
  116. “De dag nadat mijn blinde dochter trouwde”05-10-2013 07:10:57
  117. Mijn ouders kregen te horen dat er iets mis was met hun dochtertje11-05-2013 10:05:11
  118. Een blindere houding25-04-2013 06:04:08
  119. “Al drie keer kanker, maar ik geef niet op”22-02-2013 02:02:06
  120. Blinde Heemstedenaar wil ook graag gegroet worden19-02-2013 08:02:29
  121. ‘Ik kijk door de ogen van mijn zoon’08-01-2013 07:01:04
  122. ‘Ik ben blij een hefboom te kunnen zijn’24-12-2012 07:12:20
  123. Een kind opvoeden als je blind bent13-10-2012 06:10:33
  124. Zie je iets aan mij?25-08-2012 03:08:31
  125. ‘VARA weigert Vincent Bijlo om blindheid’06-08-2012 06:08:56
  126. Wereld blinden gaat open in Pakhuis14-07-2012 07:07:14
  127. Blinde moet 18.000 euro terug aan staat05-07-2012 06:07:04
  128. Video: Blind28-06-2012 03:06:35
  129. Xander en Siebe zijn gered10-05-2012 06:05:32
  130. Je vingers zijn je ogen07-05-2012 05:05:45
  131. Kim Bols: portret van een gedreven Vlaamse07-05-2012 05:05:25
  132. Het verhaal van Youssri – “Ik zie wat kan”01-04-2012 12:04:13
  133. Video: Klassen Kors Breijerschool op bezoek bij blinden23-03-2012 05:03:37
  134. Video: Blinde Wapservener loopt pelgrimstocht21-03-2012 12:03:42
  135. Video: Johan Dingemans21-03-2012 08:03:24
  136. Vincent Bijlo: ‘Ogen kunnen dictators zijn’31-12-2011 08:12:23
  137. Ervaren hoe het is om in een rolstoel te zitten of blind te zijn06-12-2011 06:12:11
  138. Blind leven18-11-2011 05:11:11
  139. Interview Vincent Bijlo15-09-2011 10:09:45
  140. Interview met Kim Bols02-09-2011 10:09:59
  141. ‘Mijn handicap is juist mijn kracht’08-06-2011 07:06:43
  142. ‘Blind Alert, ik ben blij dat het er eindelijk is’07-06-2011 05:06:21
  143. Blinde moeder Rebecca wil nog een tweede kindje07-06-2011 05:06:41
  144. ‘Een onvergetelijke ervaring voor iedereen’07-06-2011 04:06:02
  145. Blind raadslid voltrekt huwelijk07-06-2011 04:06:35
  146. Carolus Leysen: “Als blinde ben je altijd een stap achter”07-06-2011 04:06:34
  147. “Het is niet omdat je niet ziet, dat je niets weet”06-06-2011 08:06:14
  148. Blinde Genkenaar Carlo Petrelli vangt honden op05-06-2011 02:06:53
  149. Hoedje af voor blinde mama Rebecca05-06-2011 01:06:29
  150. Kracht in mij05-06-2011 01:06:46
  151. Lotgenoten05-06-2011 01:06:04
  152. “Ik heb mijn levensvreugde teruggevonden”05-06-2011 01:06:16
  153. Een blinde leest lichaamstaal anders, maar daarom niet minder goed05-06-2011 01:06:47
  154. Over blinden, alcoholisten en rolstoelers05-06-2011 01:06:33
  155. “Het enige dat me niet lukt, is samen kleuren”05-06-2011 01:06:57
  156. ‘Blind fietsen? Gewoon’05-06-2011 01:06:52
  157. Blinde ouders05-06-2011 01:06:33
  158. Moeder houdt benefiet voor blinde dochter05-06-2011 01:06:47
  159. ‘In 2009 wil ik zélf mijn post lezen’05-06-2011 01:06:12
  160. Eten zonder je bord te zien05-06-2011 01:06:39
  161. Martine helpt Odette05-06-2011 01:06:11
  162. ‘Sommige afleveringen heb ik al 50 keer gezien’05-06-2011 01:06:04
  163. Gesprekken met kinderen in uitzonderlijke situaties – Zowel de PAPA als de MAMA van Veerle (11) zijn BLIND05-06-2011 01:06:58
  164. Mei Lan (16), ooit ziende, nu blind05-06-2011 01:06:32
  165. Mijn Melsbroek: Albert Keersmaekers05-06-2011 01:06:17
  166. “Boodschappen doen? Niet alleen!”05-06-2011 01:06:04
  167. ‘Ongelooflijk hoeveel wilskracht Eline toont’05-06-2011 01:06:29
  168. Oudejaarsshow Vincent Bijlo in Lokatie 78 (Bunnik)05-06-2011 01:06:49
  169. “Wij hadden blind meisje te gast”05-06-2011 01:06:55
  170. “Ook ziende zouden we voor elkaar kiezen”05-06-2011 01:06:16
  171. Ik kwam terug van Lourdes en werd blind05-06-2011 12:06:01
  172. Niets gezien, alles gehoord05-06-2011 12:06:37
  173. Herman Van Dijck ruimde vuil boeltje Hooge Maey op05-06-2011 12:06:56
  174. “Ik droom dat mama me kan zien”05-06-2011 12:06:33
  175. Frida en Edwin Weterings – Blind echtpaar met (ziende) kinderen …05-06-2011 12:06:19
  176. Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars05-06-2011 12:06:16
  177. Blind zijn is moeilijker in de visuele maatschappij05-06-2011 12:06:05
  178. “Eeuwige optimist” Joël Vyncke overleden05-06-2011 12:06:42
  179. Blinde vrouw van 62 twaalfde keer moeder05-06-2011 12:06:12
  180. ‘Zielig komt niet in mijn woordenboek voor’05-06-2011 12:06:56
  181. Niks kniezen om je handicap, maar er gewoon voor gaan05-06-2011 12:06:30
  182. Een ‘beperking’ is heel normaal05-06-2011 12:06:16
  183. Hennie Halfwerk denkt in kleuren05-06-2011 12:06:42
  184. Vlaamse Buren: Gunter & Manuela en hun buurvrouw Rita Van Schel05-06-2011 12:06:47
  185. “Hij pakte mijn zicht af, maar niet mijn leven05-06-2011 12:06:28
  186. Onze redacteur op de lappen met een dove vrouw en een blinde man05-06-2011 11:06:28
  187. Herenthout: Kinderen met handicap vinden opvang05-06-2011 11:06:12
  188. Blinde van het jaar 200405-06-2011 11:06:55
  189. Superprestige-voorzitter Etienne Gevaert heeft leren leven met zijn handicap05-06-2011 11:06:34
  190. Severine Doré meter Kind Inclusie Plan05-06-2011 11:06:30
  191. Ik zou de sterren willen zien05-06-2011 11:06:14
  192. Leef voluit!05-06-2011 11:06:06
  193. Zoontje fotomodel Jordan blijkt blind05-06-2011 10:06:04
  194. Blind vertrouwen05-06-2011 10:06:04
  195. Georgia en Albert – Om het lijf05-06-2011 10:06:17
  196. Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”05-06-2011 10:06:38
  197. Wat denkt Vlaanderen over …: Enquête over visueel gehandicapte personen05-06-2011 10:06:15
  198. Mijn verhaal: Een lezeres vertelt05-06-2011 10:06:02
  199. Anders en gelukkig05-06-2011 10:06:29
  200. “Liefde op het eerste woord” – Leo en Edith, van kindsbeen af blind, zijn twintig jaar getrouwd05-06-2011 10:06:48

Laatst bijgewerkt op 15 september 2019 – 15:50