Tips voor de omgang met blinden en slechtzienden

INLEIDING

Ziende personen weten vaak niet goed wat ze moeten zeggen of kunnen doen, wanneer ze een blinde persoon tegenkomen op straat, of er iets mee willen gaan eten e.d. Daarom heb ik hieronder een aantal tips gezet, onderverdeeld in een aantal puntjes. Ik weet dat het voor zienden, maar ook voor visueel gehandicapten, nogal een lang lijstje is en een moeilijke materie lijkt, maar de moraal van het verhaal is: Als de begeleiding maar veilig, rustig en doordacht gebeurt, is alles in orde.

Als algemene stelregel kan men trouwens ook aanhouden: Doe alles in overleg. Vraag als ziende of en hoe je het beste kan helpen.

Vertel als blinde op vriendelijke, duidelijke wijze of en hoe je geholpen wil worden.

Het in overleg handelen moet meer gezien worden als een grondhouding van waaruit gehandeld wordt, dan dat het de bedoeling zou zijn eindeloos overleg te plegen. Dat zou bijvoorbeeld bij het de trein of tram instappen flink ophouden, en dat is niet de bedoeling.

Het gaat er veeleer om dat begeleider en de visueel gehandicapte persoon op gelijkwaardige wijze met elkaar omgaan en dat de begeleider niet op betuttelende wijze voor de begeleide uit gaat maken hoe en wat, terwijl het omgekeerd ook niet de bedoeling is dat de blinde de begeleider degradeert tot een te becommanderen hulpmiddel.

Voor de duidelijkheid is het hier op zijn plaats om aan te geven dat de manier van begeleiden afhangt van persoonlijke wensen/behoeften, mate van de gezichtsbeperking, acceptatie van de handicap en persoonlijke omstandigheden.

Natuurlijk heeft een visueel gehandicapte persoon niet altijd begeleiding/hulp nodig. Maar er zijn situaties denkbaar waar dit wel erg prettig is. Te denken valt aan bijvoorbeeld in nieuwe en/of onverwachte situaties, bij verbouwingen of grote reorganisaties, in openbare gebouwen, in stations, in ziekenhuizen etc.

Voor opmerkingen of suggesties, mag je mij altijd contacteren. Heel veel succes!
Logo van een visueel gehandicapte persoon die met een stok loopt

ALGEMENE TIPS EN OPMERKINGEN

  • Kijk direct naar een blinde of slechtziende, als je tegen hem of haar spreekt. Zo kan hij of zij je stem met de ogen volgen en je aankijken
  • Gebruik gerust woorden als “zien”, “kijken”, “lezen” enz. Slechtzienden en blinden gebruiken deze uitdrukkingen ook. Wanneer die woorden gemeden worden, is dat eerder opvallend en komt het gek over voor de blinde of slechtziende persoon.
  • Sommige blinden en slechtzienden willen liever niet over hun handicap praten, terwijl anderen het geen probleem vinden om vragen te beantwoorden. Het is beleefd de betreffende persoon te vragen of hij/zij het erg vindt als je vragen over zijn/haar blind- of slechtziendheid stelt.
  • Spreek de blinden en slechtzienden zelf aan en richt je niet (alleen) tot hun begeleiders.
  • Scheer nooit alle personen, dus ook niet zij met een visuele handicap, over dezelfde kam. De vraag “Jullie horen toch veel beter dan zienden?” is bijvoorbeeld een algemene en onpersoonlijke vraag. Verlies dus niet uit het oog dat je een uniek persoon met zijn/haar eigen persoonlijkheid en karakter aanspreekt!
  • Gebruik je gezond verstand als je een blinde of slechtziende benadert en denk een beetje logisch na wat je zegt.
  • Wees duidelijk in je bewoording en geef heldere aanwijzingen b.v.: “Hier is de leuning van de trap.”
  • Zeg wat je doet of gaat doen. Bijvoorbeeld: “Ik ga nu even naar buiten, maar kom dadelijk terug”. Het voorbeeld is vrij duidelijk: Wanneer je dit niet zegt, is het goed mogelijk dat de blinde tegen een muur begint te praten, wat toch niet echt als prettig aangevoeld wordt …
  • Blinden en slechtzienden houden ervan om dingen een vaste plaats te geven; zet of leg dus alles wat je pakt of gebruikt terug op dezelfde plaats. Als je toch iets wilt verleggen, zeg dan duidelijk waar je het naartoe brengt.
  • Laat geen zaken als emmers, prullenbakken of tassen rondslingeren. Je kan je wel voorstellen dat een onverwachte struikelpartij dan zo gemaakt is.
  • Kinderen benoemen wat ze zien. Dus als een kind zegt: “Die meneer is blind, hé mama?”, dan kan je dat beamen. Dat voorkomt verkrampte situaties.
  • Vergeet niet dat de woorden “hier”, “daar”, “verderop” e.d. voor een blinde geen enkele zin hebben. Ook wijzen naar een bepaalde plaats of gebaren, knikken enz. kunnen niet door een blinde geïnterpreteerd worden. Stel daarom de persoon centraal: “De koffie staat rechts van u”.
  • Praat liever in woorden en in termen van afstanden, stand van de wijzers van de klok (het station ligt op 4u van hier) of rechtvoor, links, rechts, achter enz.
  • Reageer met woorden: Een knikje, een glimlach of andere lichaamstaal wordt niet gezien.
  • In gezelschap van een blinde moet je niet het gevoel hebben dat je voortdurend met hem moet praten. Dit kan zelfs irritant zijn; in elke conversatie mogen stiltes vallen. Je kan daarentegen wel spontaan nuttige of ongewone dingen vermelden, zoals “De roltrap is buiten dienst”, “er is een nieuwe kledingzaak op de hoek van de straat”, …
  • Vertel altijd wie er in een kamer is. Stel iedereen voor, ook kinderen en huisdieren.
  • Geef een voorwerp in de hand als je iets wilt laten ‘zien’.
  • Vermijd storende omgevingsgeluiden. Men hoort iemand niet aankomen als de radio hard staat en hoort de boter niet sissen als de afzuigkap teveel herrie maakt.

HULP AANBIEDEN

  • Het is niet nodig om een blinde of slechtziende als een soort detective te achtervolgen om een dreigende botsing tegen één of andere hindernis toch nog tijdig te kunnen voorkomen. Natuurlijk, dit is goed bedoeld, maar deze “achtervolgingsactie” wordt meestal wel waargenomen (gehoord, geroken en gevoeld) door een blinde, en dat kan heel erg vervelend zijn voor de blinde. Hierdoor verliest de persoon met een visuele beperking immers zijn concentratie en waarneming, waardoor hij/zij nerveus kan worden. Een blinde loopt met een stok en/of geleidehond en kan daarmee perfect obstakels detecteren of vermijden.
  • De beste manier om een slechtziende of blinde persoon hulp aan te bieden is eenvoudigweg vragen of die persoon graag hulp heeft en op welke wijze hij deze wenst.
  • Vraag hoe iemand begeleid wil worden. B.v.: inhaken van een arm of een hand op een elleboog leggen.
  • Ga altijd in overleg vóór je hulp of begeleiding biedt en grijp de blinde/slechtziende persoon dus niet zomaar vast.
  • Is hulp niet nodig, dring dan vooral niet aan.
  • Neem nooit zomaar de arm of de stok van een blinde/slechtziende persoon beet, want dan kan hij/zij de stok niet (goed) meer gebruiken. Dit kan tot gevaarlijke scenario’s leiden bij het uitstappen van de trein, bij het oversteken enz.

BEGROETING

  • Noem bij begroeting altijd je naam, ook als je elkaar al kent. Je stem is namelijk niet altijd direct te herkennen!
  • Noem bij het aanspreken van iemand die slechtziend of blind is zijn naam, zodat hij/zij weet dat er tegen hem/haar gesproken wordt.
  • Je hoeft tegen een slechtziende of blinde niet harder te praten, maar spreek wel duidelijk.
  • Benader blinden en slechtzienden niet op een betuttelende manier!
  • Laat een blinde of slechtziende persoon nooit raden naar wie je bent! De meeste blinden vinden het absoluut niet fijn om zulke raadspelletjes te spelen.
  • Raak iemand die slechtziend of blind is niet onverwachts aan. Vertel eerst wat je gaat doen.
  • Als je een hand wil geven bij een begroeting, raak dan zelf even met je hand de hand van de blinde/slechtziende persoon aan.

BEGELEIDEN

Het zal van de situatie afhangen of men ergens naast elkaar kan lopen dan wel het beste achter elkaar. Laat aan de blinde de keuze of hij de hand op de arm van de begeleider wil leggen of op de schouder, dan wel dat men contact heeft door de ellebogen elkaar te laten raken, door gearmd te lopen of hand in hand. Ook zal het van de persoonlijke voorkeur van de blinde afhangen in hoeverre hij liever alleen loopt, gebruik makend van een witte stok of een geleidehond, dan wel dat gebruik gemaakt wordt van een begeleider. Onderstaande methode dient dan ook bezien te worden als een mogelijkheid van begeleiden en zeker niet als een dwingend voorschrift.

  • Ga als ziende naast de blinde staan met de armen recht, de vingers naar de grond gericht. Zorg als blinde ook rechtop te staan.
  • De blinde neemt de ziende nu bij de arm (of de schouders, b.v. wanneer de begeleider kleiner is dan de begeleide). De hand van de blinde dient de arm van de ziende juist boven de elleboog vast te pakken of de hand losjes op de schouder.
  • Bij het vastpakken van de arm zijn de vingers aan de binnenkant van de arm van de begeleider en de duim aan de buitenkant. De elleboog van de blinde is gebogen. Op deze manier kan de blinde een halve pas achter de ziende lopen en hij kan voelen wanneer de begeleider een draai maakt door de beweging van diens lichaam. De ziende behoeft zijn arm niet te bewegen.
  • Achter elkaar lopen zal vooral nodig zijn bij nauwe doorgangen. De blinde loopt achter de ziende. Het gemakkelijkste is: hand in hand, (terwijl de ziende kort vertelt langs welke obstakels men loopt). Maar ook is het mogelijk om als ziende de leidarm naar het midden van de rug te bewegen. De ziende houdt de arm recht. De blinde moet daardoor, de ziende boven de elleboog vasthoudend, een stap naar achteren doen. Hij moet hierbij wel zijn arm gestrekt houden, anders trapt hij z’n begeleider op de hielen.
  • Wanneer de blinde zich níet prettig voelt met z’n arm in deze diagonale positie, kan hij van hand veranderen (dus als hij de begeleider bij de linkerarm vast heeft, kan hij deze in plaats van met de rechterhand met de linkerhand grijpen en omgekeerd).
  • Wanneer er weer genoeg ruimte is om naast elkaar te lopen, brengt de begeleider z’n arm weer in de normale leidpositie, dus naast zich. De blinde komt dan weer naast de ziende lopen.

ZITPLAATS EN TAFEL

  • Leid de blinde naar een stoel (op de manier zoals hij dat het prettigst vindt). Zeg waar de stoel zich bevindt (b.v.: naast jouw staat een lage stoel).
  • Laat de blinde zijn hand op de rug- of armleuning van de stoel leggen (zeg wel of de hand op de arm- of op de rugleuning ligt) en laat de blinde zelf gaan zitten; een klopje op de stoel is een voor anderen onopvallend gebaar, maar voor de blinde een hoorbare aanwijzing waar de stoel staat.
  • Duw nooit een blinde op een zitplaats als was het een willoos ding! Dit is overigens zeer onaangenaam!
  • Laat als (zeer) slechtziende weten of je het prettiger vindt ergens te zitten waar het licht achter jouw vandaan komt, of juist waar je tegen de lichtval inkijkt.
  • Als je bij iemand aan tafel gaat zitten, stel jezelf dan even voor en zeg waar je gaat zitten!
  • Schuif lege stoelen altijd terug onder de tafel; het is een vervelend obstakel indien dit niet gebeurd is!
  • Zeg waar de (eet)tafel zich bevindt en laat de blinde zelf de tafel ontdekken: met de éne hand op de leuning kan hij de andere naar voren bewegen om de plaats van de tafel te bepalen. Hierdoor weet hij/zij hoe ver hij/zij de stoel naar voren of achteren moet halen om te kunnen gaan zitten.
  • Wanneer men als blinde (b.v. aan een eettafel) niet weet of de stoel “haaks” op de tafel staat, kan men de duimen samen op de rand of onder de tafel brengen. Beweeg ze naar beide kanten. Als de rand schuin blijkt te lopen, kan de stand van de stoel aangepast worden.
  • Wanneer men iemand begeleidt naar een zithoek, vertel dan waar men langs loopt (b.v.: we gaan nu links van een laag tafeltje; op de hoek daarvan staat een vaas met bloemen).

ETEN/DRINKEN

  • Laat de blinde weten hoe hij zit ten opzichte van de deur en geef hem eventueel een stoel niet al te ver van de deur verwíjderd, zodat de visueel gehandicapte persoon geen angst hoeft te hebben om bij het verlaten van de kamer een hele wandeling te moeten maken langs meubilair met voorwerpen die men om kan gooien.
  • Als je wilt vragen of iemand iets wil drinken, vraag het dan aan de persoon zelf en niet aan de begeleider! Een blinde is een persoon die toevallig niet ziet, maar hij beschikt wel over zijn gehoor, zijn spraak en zijn intelligentie. Blinden zijn dus perfect in staat zich uit te drukken en vragen te beantwoorden.
  • Als je een kop koffie neerzet, zeg dan waar, of raak met de ondertas even de hand van de blinde aan. Zo weet hij/zij waar het kopje staat.
  • Vergeet tijdens de receptie niet alleen de blinde/slechtziende persoon maar ook de begeleider(s) een hapje/drankje aan te bieden. Meld ook even wat je op de schaal staat en biedt het indien nodig aan.
  • Aan tafel kan je zeggen: “Je glas staat links voor jouw” of “er is een asbak vlakbij je rechterhand”. Indien je hem/haar een glas in de hand geeft, zeg er dan bij waar hij/zij dit kan neerzetten.
  • Een menukaart is meestal onleesbaar voor blinde en slechtziende personen. Lees daarom best een aantal rubrieken uit de menukaart voor.
  • Als je met een blinde of slechtziende eet, is het handig te vertellen wat er op hun bord ligt. Vaak wordt gedaan alsof het bord een klok is: b.v. aardappels op 9 uur (= helemaal aan de linkerkant van het bord) en groenten op 6 uur.
  • Zorg ervoor dat voedsel is uitgepakt en zeg van tevoren waar een maaltijd uit bestaat.
  • Plaats een bord, glas, kom, beker of bestek altijd op vaste plaatsen. Dit voorkomt knoeien en omstoten.
  • Voor het betalen, kan je aan de blinde vragen of hij/zij hierbij hulp nodig heeft. Meestal zijn de euromuntstukken goed uit elkaar te halen, maar is dat voor de briefjes wat moeilijker.
  • Iemand die blind is kan zich ook actief oriënteren door gebruik te maken van z’n overige zintuigen: hij kan het tikken van de klok horen, kan het verschil in vloerbedekking waarnemen, de stoelbekleding, kan ruiken waar de koffie staat, het geluid van de radio, of straatgeluiden, het sluiten van deuren enz.

DOORGANGEN EN DEUREN

Zoals bij alles geldt ook hier dat er begeleid wordt op de manier die de blinde het prettigste vindt. De hieronder beschreven methode is dan ook zeker geen dwingend voorschrift.

  • Laat deuren en ramen helemaal open of helemaal dicht; halfopen ramen en deuren worden niet altijd met een stok gevoeld en de blinde kan ze waarschijnlijk niet zien.
  • De persoon met visuele handicap moet altijd langs de kant van het scharnier staan. Het is aan jouw om te melden of het scharnier links of rechts is. Als begeleider doe je de deur open met je vrije hand. Terwijl je door de deuropening loopt, leg je je begeleiderhand op de klink. Hij/Zij kan zo voelen waar de klink is en kan met zijn vrije hand de deur sluiten.
  • Leg als blinde de hand op de arm of schouder van de ziende. Als de scharnieren van de deur links zitten, dient de blinde aan de linkerzijde van de ziende te staan, met zijn linkerhand vrij. Zitten de scharnieren rechts, dan dient de blinde aan de rechterzijde van de ziende te staan met zijn rechterhand vrij.
  • Indien er sprake is van een draaideur, overleg dan van tevoren of men daar gebruik van zal maken en wie er eerst ingaat.
  • Temper de vaart iets van een al in beweging zijnde draaideur.
  • Let ook op deuren zowel van kamers als van kasten. Kamerdeuren moeten of volledig geopend, of dicht zijn. Kastdeuren en deurtjes van aanrechtkastjes moeten steeds dicht zijn. Zoniet bestaat het risico dat de visueel andersvalide persoon tegen de deur gaat lopen.
  • Glazen deuren zijn omwille van hun doorzichtigheid gevaarlijk. Zorg voor brede (fluorescerende) banden of grote stippen op oog- en borsthoogte.

TRAPPEN

  • Als er zowel een roltrap als een gewone trap is, geef dan ook de blinde de mogelijkheid om hiertussen te kiezen. Een blinde of slechtziende met een blindengeleidehond verkiest sowieso een gewone trap i.p.v. een roltrap.
  • Sta even stil wanneer je aan een trap komt. Vertel of hij naar boven of naar beneden gaat en neem vervolgens zelf de eerste trede.
  • Het is beter niet te zeggen dat er 2 of 10 of 20 trappen zijn. Eén keer verkeerd tellen kan gevaarlijk zijn.
  • Vraag als begeleider wat de blinde het prettigst vindt: wel of niet de ziende vasthouden bij arm of schouder; de ziende eerst en dan de blinde (voordeel is dat men dan aan de bewegingen van de begeleider kan voelen hoe de trap gaat) of eerst de blinde en dan de ziende (voordeel is dat men dan iemand achter zich weet, zodat men niet bang hoeft te zijn om te vallen).
  • Indien een blinde of slechtziende de trapleuning wil gebruiken, kan je zijn hand bij de leuning brengen, of je kan zeggen waar de leuning zich t.o.v. de persoon bevindt.
  • Laat de blinde aan de kant van de leuning lopen en geef tastbaar aan waar de leuning begint.
  • Bij een doorgaande leuning kan de blinde desgewenst alleen zijn weg vinden.
  • Bij een brede trap kan men naast elkaar lopen, doch brede trappen met weinig of geen “tegenverkeer” zijn zeldzaam. Sommige blinden gebruiken bij voorkeur hun witte stok bij het traplopen, opdat zij met de stok de hoogte en de diepte van de treden kunnen waarnemen.
  • Doe als blinde zo veel mogelijk zelf wat men zelf kan en wil. Met de voet of met de stok kan bijvoorbeeld de rand van de eerste trede gezocht worden.
  • Vertel als ziende in korte, gerichte instructies of het een rechte trap is of een trap met een buiging naar links of rechts, of er overloopjes zijn, of de leuning al dan niet doorlopend is en dergelijke.
  • Houdt zo veel mogelijk de rechterkant van de trap aan, zodat men niet tegen de stroom ingaat.
  • Op welke wijze men ook een trap op- of afgaat, het is altijd belangrijk om de voeten goed op de treden te zetten. Indien men een stok gebruikt, dan kan men die het beste recht (verticaal) voor zich houden. Men voelt dan steeds met de stok de volgende tree, en kan zich zo oriënteren.
  • Als begeleider stop je even bij elk niveauverschil. Je stapt samen naar boven of beneden en blijft hierbij altijd 1 trede voor de visueel andersvalide.
  • Waarschuw even wanneer de trap eindigt.

TOILET

  • Begeleid de persoon naar de deur van het toilet en vraag of hij/zij het verder zelf kan vinden.
  • Indien nodig, vertel je waar het toilet, het toiletpapier en de lavabo zich bevinden.
  • Het is ook altijd handig om even te vertellen waar bijvoorbeeld de wastafel is.
  • Verder kan je informeren of hij de weg zelf terug kan vinden.
  • Wacht niet vlak bij de deur op de blinde/slechtziende persoon!

WINKELS, WARENHUIZEN EN SUPERMARKTEN

Vooraf

  • Overleg altijd weer vooraf wat zowel de blinde als de ziende aandurft: in een druk warenhuis met nauwe doorgangen is de kans op omgooien van voorwerpen groot. In die zin is het niet onverstandig een zo rustig mogelijk tijdstip voor het winkelen uit te kiezen.
  • Als je van plan bent regelmatig te komen winkelen in een bepaalde winkel, vraag dan even of je gemakkelijker hulp kan krijgen op een bepaald tijdstip en ook of er een bepaalde dag, of zeer drukke momenten zijn waarop men moeilijker hulp kan voorzien.
  • Geef als blinde/slechtziende persoon zelf goed aan of en zoja waarbij je hulp nodig hebt.
  • Reik als begeleider alle info en tips aan; de blinde kan zelf zien of hij daar al dan niet op wil ingaan en iets meer over wil weten.
  • Je kan zelf met begeleiding mee gaan winkelen, maar je kan ook een boodschappenlijstje overhandigen en aan de kassa blijven wachten; dit is natuurlijk gemakkelijk maar minder integratiebevorderend dan dat je meegaat en mogelijk supplementaire informatie kan verkrijgen.
  • Je kan als blinde eveneens aan de kassa gaan staan als je graag gaat winkelen met een begeleider; de kassabediende kan dan hulp inroepen.

Ben je van plan vaker in de winkel te komen, vraag dan even of er een klantenkaartsysteem bestaat en laat een begeleider zonodig helpen bij het invullen van formulieren voor het bekomen van zo’n klantenkaart. Vertel als begeleider ook regelmatig hoeveel de blinde al gespaard hebt.

Winkelen zelf

  • Het is leuk als de begeleider zijn/haar naam even meedeelt, zodat de blinde na verloop van tijd zijn begeleiders bij naam kent. Natuurlijk is het ook fijn om als visueel andersvalide je eigen naam mee te delen aan het winkelpersoneel zodat er toch een zekere vertrouwensband kan ontstaan.
  • De winkelhulp / begeleider kan vragen of je veel of weinig nodig hebt, en dan kiezen voor een mandje of een winkelkarretje. Het is als visueel gehandicapte persoon niet nodig om dit mee te gaan halen.
  • Zorg er als winkelbediende steeds voor om aan de rechterkant te gaan zodat de blinde persoon de begeleider met de rechterhand kan vastnemen.
  • Wanneer een geleidehondgebruiker wil gaan winkelen, vraag dan als begeleider ook even hoe je best kan gaan en/of wat je best kan doen. Het kan zijn dat de geleidehondgebruiker de bediende gewoon zal volgen (hij zal het “volg”-commando aan de hond geven), maar het kan ook zijn dat hij prefereert om de (rechter)hand/arm van een begeleider vast te nemen.
  • Ga een normaal looptempo; je hoeft niet trager of sneller te gaan tenzij de blinde iets anders aangeeft.
  • Zeg duidelijk wanneer er iets of iemand in de looproute staat, de gang smaller wordt, je in de weg staat voor iemand etc.
  • Loop als ziende niet zomaar weg, maar zeg altijd tegen de blinde wat je gaat doen b.v. dat je het mandje/karretje gaat nemen, je verderop iets uit het rek gaat halen, je nog iets moet regelen o.i.d.
  • Geef duidelijke info over producten die eventueel in promotie staan.
  • Is er een nieuw product of een nieuwe smaak/soort van iets, deel dit dan ook mee.
  • Als de naam van een product is gewijzigd of een product niet meer verkocht wordt, deel dit dan ook duidelijk mee zodat de blinde er ook niet steeds achter blijft vragen.
  • Het kan handig zijn dat je een blinde meedeelt wanneer een artikel vervalt.
  • Je kan ook meedelen hoe je een bepaald product moet bereiden, wat er op het etiket, het label en/of de verpakking staat en/of wat de ingrediënten zijn.
  • Als je iets wilt laten zien of geven aan de blinde, deel dit dan gewoon mee en raak desnoods de hand van de blinde aan zodat hij weet waar het product zich bevindt.
  • Help eventueel bij het nemen van een bonnetje en hou daarbij goed in het oog wanneer je aan de beurt bent.
  • Een blinde kan doorgaans prima meedelen wat hij/zij nodig heeft; het is niet nodig om dit in zijn plaats te bestellen/vragen. Het kan daarentegen wel handig zijn te zeggen tegen de blinde wanneer hij aan de beurt is.

Verdieping

  • Indien men naar een andere verdieping wil, pleeg dan weer onderling overleg wat beiden het prettigst vinden, gewone trap, roltrap of lift.
  • Bij het gebruik van een lift wordt het door sommige blinden op prijs gesteld wanneer de ziende vertelt of het een grote of een kleine lift, een snelle of een langzame lift betreft, op welke verdieping men instapt (als dat niet duidelijk is) en op welke verdieping men moet zijn, hoe de deur langer opengehouden kan worden, waar het paneel met de knoppen zit en hoe ze werken, hoe men in de lift staat ten opzichte van de deuren, enzovoort.
  • Wanneer het vaak voorkomt in een gebouw dat er blinden gebruik maken van de lift, is het mogelijk om bij de diverse etages herkenningspunten te maken en in braille de verdiepingennummers aan te geven.

Het is zelfs mogelijk via een spraakchip af te laten roepen op welke verdieping de lift is.

Kassa en betalen

  • Zijn er verschillende kassa’s, vraag dan even of de blinde een voorkeur heeft. Dit kan handig zijn voor de oriëntatie voor het naar buiten gaan.
  • Aan de kassa is het niet nodig voor te kruipen of een speciale kassa te laten openen voor de blinde, tenzij de begeleider dat natuurlijk per sé wil b.v. wegens tijdgebrek.
  • Het is fijn dat de begeleider even helpt uitladen en alles op de lopende band plaatst.
  • Vertel dan eveneens wanneer je kan doorschuiven.
  • Help ook mee inladen in één of meerdere (rug)zakken.
  • Heeft de blinde/slechtziende persoon een bepaald product gekocht in bijvoorbeeld verschillende smaken, maar ziet het er hetzelfde uit? Vraag dan even of je de bananenyoghurt onderaan de (rug)zak moet plaatsen, en je de aardbeienyoghurt bovenaan moet plaatsen. Of vraag aan de blinde hoe je die dingen het beste kan merken/scheiden.
  • Plaats lichte en/of breekbare producten steeds bovenaan in de (rug)zak.
  • Zorg er ook voor dat de zakken niet te zwaar worden; beter 1 of 2 extra zakken dan 1 kapotte zak …
  • Indien de visueel gehandicapte contant betaalt, moet je er als kassabediende rekening mee houden dat het iets langer kan duren eer het (gepaste) geld gegeven wordt; een blinde moet nl. eurobedragen voelen ipv dat hij ze kan zien.
  • Doorgaans kan een blinde wel alleen elektronisch (Bancontact) betalen; doch soms is hulp gewenst.
  • Vraag steeds of het bonnetje ook in de (rug)zak gestoken moet worden, en ga er niet van uit dat een blinde/slechtziende dit niet kan lezen of niet nodig heeft. Met behulp van een scanner kan een blinde nl. vaak wel alles nalezen.
  • Sommige supermarkten verdelen wekelijks met de post promofolders, en soms staat er een bon in met een gratis product wat je tijdens een bepaalde (korte) periode kan krijgen in de supermarkt, mits je de uitgeknipte bon afgeeft aan de kassabediende. Het uitknippen van een bon is voor blinden echter onmogelijk, laat staan dat zij weten welk product gratis verkregen kan worden. Je kan dan als begeleider/kassabediende voorstellen om dit gratis product mee te geven zonder dat hiervoor een extra bewijs nodig is.
  • Vraag aan de blinde/slechtziende of je hen eventueel nog kan helpen met het naar buiten begeleiden en/of ergens oversteken.

KERK, SCHOUWBURG, BIOSCOOP EN ANDERE GEBOUWEN

  • Zeg waar de kapstok is (b.v.: rechts van jouw, links van jouw, twee passen voor jouw; “daar” met een hoofdknik kan een blinde niet zien!).
  • Laat een blinde zoveel mogelijk zelf doen wat men ook een ziende gast zelf zou laten doen.
  • Probeer zo mogelijk op tijd te zijn, zodat je niet langs vele anderen in een rij moet gaan.
  • Vertel als ziende weer hoe de situatie is: waar komt men binnen, waar is het toneel, de preekstoel, het filmdoek en dergelijke, hoe staan de stoelen, waar is het gangpad, waar bevindt zich de rij waar men zit, enzovoort.
  • Informeer van tevoren naar mogelijke faciliteiten: in sommige plaatsen worden op vertoon van een geleidekaart reducties verleend.

OP STRAAT

Algemeen

  • Vraag altijd eerst of men kan helpen en op welke wijze.
  • Aanbevolen wordt om, ook al is er een begeleider bij, op straat toch een witte stok te gebruiken. Voor de overige mensen geldt de stok als herkenningsteken, terwijl de stok tevens als extra bescherming en als extra bron van informatie kan dienen.
  • Wat het begeleiden en begeleid worden betreft, geldt op straat hetzelfde als wat reeds eerder beschreven staat.

Als stelregel blijft gelden: doe alles in overleg met elkaar en laat vooral de blinde aangeven of hij hulp verlangt en op welke wijze hij dit het prettigst vindt.

Op- en afstapjes

  • Zeg als ziende wanneer men een stoep op- of afgaat.
  • Ook op andere manieren dan zeggen kan kenbaar gemaakt worden dat er sprake is van een op- of afstap: bij voorbeeld arm iets omhoog wil zeggen: stoep op; arm iets omlaag: stoep af.

Sommige begeleiders houden even in vlak voor men de stoep op- of afgaat.

Oversteken

  • Neem ruim de tijd.
  • Vertel als ziende duidelijk hoe de situatie is.
  • Vertel of het een brede of een smalle straat betreft, of er al dan niet een vluchtheuvel is, of er een apart fietspad is en dergelijke.
  • Neem altijd het zekere voor het onzekere en steek ook over op het meest veilige punt (bij voorkeur daar waar een zebra is en niet op drukke kruispunten).
  • Vermijd ook zoveel mogelijk obstakels, zodat niet zigzaggend, maar recht overgestoken kan worden.
  • Doe alles niet gehaast, maar zo rustig mogelijk.
  • De blinde kan zelf actief meedoen door mee te luisteren of er verkeer nadert.
  • Indien men als voetganger iemand die blind is ziet staan bij een stoeprand, pak hem dan nooit zomaar bij de arm om hem ongevraagd over te zetten! Misschien moet de man of vrouw helemaal niet naar de overkant of geeft men er de voorkeur aan om dit alleen te doen.
  • Omgekeerd dient een blinde zich te realiseren dat de wijze waarop hij reageert op aangeboden diensten erg belangrijk is: hij vertegenwoordigt andere blinden en wanneer hij onhebbelijk reageert, kan dit tot gevolg hebben dat alle blínde mensen als onhebbelijk aangemerkt worden en zal men zich er wel voor wachten om een tweede keer contact met een blinde te zoeken. Wanneer men als blinde graag hulp wil hebben bij het oversteken, durf dan iemand aan te spreken. Doe dit op vriendelijke wijze en leg uit hoe men het beste geholpen kan worden. Bedenk dat de ziende vaak minstens zo onzeker en verlegen met de situatie is als de blinde!

 

BLINDENGELEIDEHOND

  • Geef een geleidehond nooit (stiekem) eten.
  • Aai een geleidehond nooit ongevraagd.
  • Roep niet tegen of fluit niet op een geleidehond.
  • Neem nooit de beugel van de hond uit de hand van de blinde/slechtziende persoon!
  • Test de geleidehond niet uit door bijvoorbeeld al slalommend voor een blinde persoon te lopen, of bewust in de weg van de blinde te gaan staan.
  • De bevelen (commando’s) die de baas aan de geleidehond geeft, mogen in geen geval herhaald worden!
  • Zet een blinde met geleidehond nooit op een roltrap! De geleidehond mag deze in principe niet nemen omdat er teveel gevaar is dat het haar of de nagels van de poot tussen de trap geklemd geraken.Een blindengeleidehond werkt voor de veiligheid van zijn baas en daarvoor moeten zowel baasje maar zeker ook hond zeer geconcentreerd zijn. Wanneer de concentratie verbroken wordt, kan dit fouten veroorzaken in het geleidewerk en tot gevaarlijke scenario’s leiden!

OPENBAAR VERVOER EN AUTO/TAXI

Algemeen

  • In een bus, trein, tram of metro is het voldoende dat je de visueel gehandicapte persoon bij de deuropening brengt en de handgreep wijst door er zijn hand op te leggen. Benen heeft hij zelf en hij kan dan gewoon instappen.
  • Voor het uitstappen geldt hetzelfde. Stap je samen in of uit, dan gaat de begeleider net als met het leiden altijd voor.

Het is handig even te zeggen of het een hoge of lage op- of afstap is.

Bus

  • De ziende kan aan de blinde vertellen dat men bij de bushalte staat, van welke kant de bus komt en waarschuwen als deze er aankomt.
  • Vertel als ziende of de ingang voor, midden of achterin de bus is.
  • Vraag vooraf wat de blinde het prettigst vindt: eerst instappen of na de ziende.
  • De meeste blinden vinden het prettig als hen de stang of de deurknop gewezen wordt, zodat zij verder zelfstandíg kunnen instappen.
  • Spreek ook van te voren af wie (eventueel!) de kaartjes koopt.
  • Zorg ervoor dat men de geleidekaart en geld bij de hand heeft.
  • Vertel als ziende of er ergens een plaatsje is en desgewenst of de bus vol of leeg is, hoe de banken staan (tweezitbanken achter elkaar of tegenover elkaar en welke plaatsen daarvan reeds bezet zijn). Doe dit zo kort mogelijk.
  • Duw als ziende nooit een blinde op een zítplaats, maar laat de blinde de zelfstandigheid om zelf te gaan zitten. Dat kan hij zelf doen, zodra hij maar eenmaal de leuning vastheeft en hem de situatie verteld is.
  • In bus, trein of tram is het best dat de blinde kan gaan zitten omdat hij bij onverwachte schokken niet onmiddellijk een gepast steunpunt kan vinden.

Je kan hem daarbij behulpzaam zijn en samen met hem een plaats zoeken. Je vraagt waar en eventueel bij wie hij wil zitten. Een plaats aanwijzen is eenvoudig. Je hoeft hem niet in een stoel te duwen. Als je de hand op de rugleuning van de stoel legt, dan weet hij hoe de stoel staat en zal hij zonder moeite gaan zitten.

Trein

  • In een station is er wellicht altijd iemand om de blinde naar de uitgang te begeleiden, dan wel om je aanwijzingen te geven hoe je bij de uitgang of een ander perron kunt komen. Aan het loket kan je ook vaak hulp vragen en krijgen.
  • Het opstappen op een trein kan enige problemen opleveren omdat niet alle treinstellen even breed zijn.
  • De begeleider stapt eerst op. De blinde tast met zijn stok naar de eerste trede. De begeleider leidt de hand van de blinde naar de deurstang.
  • Wanneer men als begeleider en begeleide samen uitstapt, kan de ziende het best eerst uitstappen, de blinde de deurstang aangeven en eventueel een hand aanreíken ter verdere oriëntatie.

Metro en tram

  • Het instappen van een metro is over het algemeen veel gemakkelijker dan de trein, aangezien bij de metro meestal een goede aansluiting bestaat tussen de instaptrede en het perron.
  • Het gebruik van een tram is veelal moeilijker, ook al doordat er een veelheid van systemen is: soms moet men voor instappen bij de conducteur, meestal achterin en soms mag ook indien men een geldig plaatsbewijs heeft ingestapt worden bij de middenuitgangen.
  • Bij sommige trams worden de deuren opengedaan, bij andere moet men dat zelf doen door op een knop te drukken.
  • Bij het uitstappen geldt hetzelfde, waarbij men soms, behalve op een knop te drukken, ook nog een klapdeurtje tegen de buitendeur moet houden. Het is dus van belang dat de ziende de blinde uitlegt waar ingestapt wordt en hoe een en ander werkt.
  • Overleg weer van tevoren wie eerst ínstapt en wie (eventueel!) zal betalen of afstempelen.
  • Wanneer een blinde alleen reist is het het veiligst om voorin bij de conducteur in- en uit te stappen.
  • De meeste trams rijden midden op de weg, hetgeen betekent dat eerst naar de halte toegelopen moet worden. Neem daarvoor weer het zekere voor het onzekere. Vraag als blinde hulp wanneer men het niet aandurft om het alleen te doen.

Houdt ook bij het uitstappen rekening met obstakels. Durf hiernaar als blinde ook te vragen.

Auto

  • Bij het instappen in een auto is het belangrijk dat de blinde of slechtziende weet waar hij kan instappen. Een hand op het geopende portier is vaak voldoende voor de oriëntatie. Bij het uitstappen kan even gezegd worden of de deur open kan en hoe.
  • Het kan handig zijn dat de ziende bij het instappen in het kort vertelt hoe de deur sluit, waar de veiligheidsgordel te vinden is en hoe deze werkt. De blinde kan dan weer zelf de gordel omdoen.
  • Bij het uitstappen dient de blinde eerst te weten of hij veilig het portier kan openen.
  • Wanneer hem verteld is dat ‘de kust veilig is’, stapt hij uit. Dat doet hij dan door met de éne hand de deur te openen en met de andere het dak te voelen, om bij het uitstappen zijn hoofd niet te stoten.
  • Het is belangrijk dat de ziende uitlegt op welke plaats uitgestapt wordt: aan een stoeprand, naast een fietspad, op een parkeerterrein, of er aan de kant waar de blinde uit zal stappen auto’s of andere obstakels staan en dergelijke.
  • Het zal van de situatie afhangen en van de voorkeur van zowel de ziende als de blinde of de blinde blijft zitten tot de ziende het portier voor hem opent, dan wel dat hij, na op de hoogte gesteld te zijn van de uitstapsituatie, dit zelf doet.

Bronnen:

  • Dat zie ik zelf wel: Tips voor het dagelijks leven ten behoeve van visueel gehandicapten en hun naaste omgeving, 2000.- Flash, Gerlinde Bellefroid, juni 2002.
  • Samen op weg, Harry Hoitzing, mei 2006.
  • Een deel van dit lijstje is door mezelf (Kim Bols) geschreven.
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2015 – 07:45