Leven en werk van Louis Braille: Lezen met je vingers

Dit is op aarde van
Al ’t kwaad de grootste straf:
Wie eenmaal lezen kan,
Die leert het nooit meer af.
(Koos J. Versteeg)

(Met muzikale intermezzi door:
– Mischa Maisky, cello en
– Pavel Gililov, piano.)

Anderhalve eeuw geleden stierf Louis Braille, de Franse blinde, die ons het brailleschrift schonk.

Braille werd geboren op 4 januari 1809 en overleed op 6 januari 1852.

DE BLINDE

(Guido Gezelle)

Ziet gij traagzaam heen bewegen
Dienen man, die wandelen gaat,
Langs de groene wentelwegen,
Waar zijn woonstee neffens staat.

Ziet gij dat edel hoofd omhoog
Rechtop zijn schouders staan,
En die altijd opene ooge
Zoekend naar den hemel gaan.

Ziet gij dat grootmoedig treden,
’t Edele zwaaien van dien stok,
En een eenvoud van die leden
In dien simpelen zwarten rok?

Ziet gij …? Dankt nu God en looft Hem,
Want, die man daar, dien gij ziet,
Hij en ziet u – God beroofde hem
Van het licht – ‘m ziet u niet …

INLEIDING

Op 6 januari j.l. was het precies 150 jaar geleden dat Louis Braille, de uitvinder van het brailleschrift, op 43-jarige leeftijd in Parijs overleed. Kort daarna werd het brailleschrift over de hele wereld als het officiële blindenschrift in gebruik genomen. Het heeft toch nog tot 1878 geduurd voor op een internationaal congres werd erkend dat braille het beste schrift voor blinden was; terwijl Louis Braille het al een eerste keer gepubliceerd had in 1829. De tweede, definitieve versie, verscheen in 1837.

Veel mensen denken, net zoals ze dat jaren geleden bij de opkomst van de cassetterecorder ook dachten, dat door de moderne spraaktechnologie en het elektronisch lezen, het lezen van brailleboeken een aflopende zaak is. Niets is echter minder waar. Als iemand het brailleschrift beheerst, zal het lezen van een brailleboek over het algemeen meer voldoening geven dan het beluisteren van hetzelfde boek in gesproken vorm. Bij een brailleboek lees je actief en kun je je beter in het boek inleven. Je kunt zelf je leestempo bepalen, doorbladeren en terugbladeren; allemaal handelingen die bij het lezen van een gewoon boek ook gebruikelijk zijn. Het gesproken boek blijft ondanks de vele voordelen, toch altijd een passieve aangelegenheid.

Wel zijn de tijden veranderd! Handmatig brailleren behoort tot het verleden en de computer nam het werk over. Maar of het nu met de hand of door de computer wordt aangemaakt, tot in lengte van jaren zal het brailleschrift de sleutel blijven voor ontspanning en ontwikkeling van de blinden over de hele wereld.

Trouwens, de computer vormt geen bedreiging voor het brailleschrift. Integendeel: de computer is een zeer goede aanvulling. Dankzij het internet en de brailleleesregel (een soort braillescherm) lezen blinden nu bijvoorbeeld dagbladen, die vroeger niet in braille konden worden omgezet.

Eerste intermezzo: Ave Maria (Gounod)

EEN DROEVIG VERHAAL

Het zou een droevig verhaal kunnen zijn, de levensgeschiedenis van Louis Braille; een relaas van ziekte, ongeluk, leed en teleurstelling, ware het niet dat in de 43 jaar waarover dit korte leven zich uitstrekt, de menselijke geest zich eenmaal vaker heeft doen kennen in zijn vermogen te triomferen over materiële nood en geestelijke tegenslag en in zijn vermogen om aan het eigen harde lot een zegen te ontworstelen voor veel mensen van eigen en latere tijd. Hieruit is het waarschijnlijk te verklaren dat zich rond de simpele feiten van dit mensenleven een zekere legendevorming heeft geweven, die het moeilijk maakt, de juiste gegevens vast te stellen, ook als men denkt de beste bronnen te gebruiken. Ik hoop uit het beschikbare materiaal de beste keuze te hebben gedaan.

Tweede intermezzo: Larghetto (Händel)

GEBOREN EN GETOGEN

Louis Braille werd geboren op 4 januari 1809 te Coupvray, een dorpje op 40 km van Parijs en dat in die dagen slechts 600 inwoners telde. Hij was de jongste zoon van Simon-René Braille, zadelmaker van beroep, en Monique Baron. De Brailles hadden nog drie andere kinderen: Louis-Simon (17), Cathérine-Joséphine (19) en Marie-Céline (14). Kleine Louis was dus in feite een “nakomertje”. Het gezin verkeerde in betrekkelijke welstand, daar de vader, naast zijn bedrijfje, ook nog wat land bezat. Een schaduw over het geluk van het rustige, liefdevolle gezin van de zadelmaker wierp aanstonds de zorgelijke gezondheidstoestand van de kleine Louis.

Men liet het kind reeds drie dagen na de geboorte dopen, omdat men vreesde dat het anders ongedoopt zou sterven, hetgeen voor goede katholieken als de Brailles waren, evenzeer te vrezen was als de dood zelf. Ook Louis Braille zelf is zijn hele leven een vroom katholiek gebleven. Het leven van de kleine bleef echter gespaard en Louis werd een vrolijk, beweeglijk kind, dat al spoedig een grote mate van intelligentie toonde.

Hij voelde zich bijzonder aangetrokken tot de werkplaats van zijn vader, waar hij graag met een scherp mes figuurtjes sneed uit leer. Deze liefhebberij zou hem noodlottig worden. Terwijl hij zich daarmee weer bezighield, viel hij met het mes in de hand en verwondde daarbij één der ogen. Er trad hoornvliesvertroebeling op en in een proces dat zich over enkele jaren uitstrekte, verloor hij volledig het gezichtsvermogen aan beide ogen. Met de huidige kennis van de geneeskunde inzake het bestrijden van infecties, had men dit wellicht kunnen voorkomen.

Derde intermezzo: Gavotte (Lully)

VERDRIET

We zullen niet lang blijven stilstaan bij het ontzettende verdriet van de ouders, die niet anders konden denken dan dat door dit ongeluk alle kans op een gelukkig en nuttig leven voor het kind voorgoed was afgesloten. Ze zouden het stellig niet geloofd hebben als iemand hen had voorspeld dat de ramp, hun kind overkomen, een bron van onvoorstelbare zegen zou worden voor de blinden in alle landen en alle tijden. Toch begon men al spoedig de kleine Louis enig onderwijs te geven. Getroffen door zijn bijzondere intelligentie, bood de Abbé Palluy (de dorpspriester) aan hem les te geven, toen hij zes jaar oud was. Ook bezocht hij gedurende enige tijd de dorpsschool van Coupvray. Dit onderwijs was echter onvoldoende. Louis moest een opleiding hebben, die op zijn omstandigheden was ingesteld. Dat begreep de Marquis d’Orvilliers, die begunstiger was van het Koninklijk Instituut voor Jeugdige Blinden te Parijs. Nadat hij, klaarblijkelijk niet zonder moeite, de ouders had overtuigd van de wenselijkheid Louis naar dit instituut te zenden, werd deze op 15 februari 1819 aldaar als leerling geplaatst.

Vierde intermezzo: Melodie (Gluck)

EEN NIEUWE WERELD

Coupvray-Parijs, een rit van 2½ uur met de diligence; maar die rit betekende voor Louis de overgang naar een geheel nieuwe wereld. Een wereld met nieuwe geluiden, nieuwe geuren, nieuwe ervaringen en met nieuwe mensen, die anders spraken dan de mensen van zijn dorp en over andere onderwerpen. Een andere wereld! Ja, maar één die nog heel weinig geleek op datgene waaraan wij denken, als we ons een modern blindeninstituut voorstellen. Het blindenonderwijs was toen nog maar enkele tientallen jaren oud en het verkeerde nog in een heel primitief stadium. Gedurende alle voorafgaande eeuwen had men de blinden beschouwd als volstrekt onvolwaardige en onbruikbare wezens, die onmogelijk tot een trap van noemenswaardige ontwikkeling en beschaving waren te brengen. Wel zijn er in alle tijden blinden geweest, die het wisten te brengen tot zeer bijzondere prestaties, doch deze werden beschouwd als abnormaal begaafden, die niet als voorbeeld konden dienen voor gewone mensen. Pionier van het blindenonderwijs en tevens stichter van het zo-even genoemde blindeninstituut dat in 1784 werd opgericht, was Valentin Haüy. Valentin Haüy’s inspanningen voor de blinden gingen niet over rozen. De veranderingen in de Franse samenleving en het landsbestuur worden weerspiegeld in zijn werk en leven. Het “Institut des Jeunes Aveugles” was eerst een privé-instelling. Later werd het een koninklijk, een keizerlijk instituut en uiteindelijk een staatsinstelling.

Eén van de grootste problemen waarmee Haüy worstelde, was dat van de lectuurvoorziening. Hij zag helder in dat het blindenonderwijs, waaraan hij al zijn liefde en al zijn kracht gaf, nooit tot volle ontplooiing zou komen, zolang men geen goede methode had gevonden om blinden lezen en schrijven te leren. Het door hem gebruikte reliëfschrift (*) van gewone letters voldeed in de praktijk niet. Het was te omvangrijk en te moeilijk leesbaar. Bovendien konden de blinden het niet zelf schrijven. Het werd Haüy (die leefde van 1745 tot 1822) niet gegeven, dit probleem tot oplossing te brengen. Naar men zegt, maakte Louis Braille op zijn aansporing daarvan zijn levensopgave.

* In de eerste helft van de negentiende eeuw behielp men zich bij het blindenonderwijs met in stevig papier geperste reliëfteksten in zwartdrukletters. In Groot-Brittannië wordt nu nog het zogenaamde moonschrift gebruikt voor laatblinden. Moon (uitgevonden in 1847 door William Moon) is een zeer vereenvoudigd reliëfschrift dat nog wat gelijkenis vertoont met de gewone letters. De redenering is, dat laatblinde mensen nog het visuele geheugen van zienden hebben en die letters beter herkennen)

Vijfde intermezzo: Lied ohne Worte, Op. 109 (Mendelssohn)

HET BLINDENINSTITUUT

We moeten ons van het Koninklijk Blindeninstituut, waar Louis Braille op tienjarige leeftijd zijn intrede deed, vooral geen te verheven denkbeeld vormen. Het was gevestigd in het oude gebouw van het seminarie van St.-Germin aan de Rue St.-Victor. In al zijn onderdelen was het nauw en bekrompen. Het stonk er en het was volkomen ongeschikt voor het doel waarvoor het moest dienen. Het instituut was arm en had aan alles gebrek. De boeken waren schaars en veel te beknopt. Het onderwijs werd gegeven door eindeloze herhalingen. In de klassen dreunden de leerlingen gezamenlijk de leerstof op, net zo lang totdat ze die in het geheugen hadden geprent. Ook het muziekonderwijs steunde geheel op het geheugen. Het werd gegeven door voorspelen en afhoren.

Dit alles gebeurde in een omgeving die verre van rustig was. Terwijl iemand in een gang viool studeerde, oefende een ander zich bij de achterdeur op de bas, speelde een derde fluit ergens in een vensternis en studeerden weer anderen piano op een aantal slechte instrumenten, die bij elkaar stonden in één en hetzelfde vertrek, waar de schoolkinderen hun huiswerk moesten maken.

Zesde intermezzo: Prélude en si mineur (Chopin)

ERGERNIS

Louis schijnt zich van al die ongerieflijkheden niet al te veel te hebben aangetrokken, maar het trage tempo waarin het aldus gegeven onderwijs verliep, was de leergierige knaap een voortdurende ergernis. Al spoedig onderscheidde hij zich als een buitengewoon veelzijdig begaafde leerling, die snelle vorderingen maakte, zowel in de muziek als in de andere vakken die aan het instituut werden onderwezen.

Van zijn vroege jeugd af is het zijn hartstochtelijk verlangen geweest de kennis, waarnaar hij zelf dorstte, ook toegankelijk te maken voor anderen. Met de toewijding en de vasthoudendheid van de geboren uitvinder legde hij er zich op toe, een betere methode voor het blindenschrift te vinden. Toen hij nog maar 14 jaar oud was, trof Abbé Palluy hem in een vakantie eens aan, terwijl hij bezig was te experimenteren met allerlei figuurtjes, waaruit hij een bruikbaar alfabet wilde construeren. Dat de oplossing niet in deze richting moest worden gezocht, begreep de jonge Braille reeds kort daarna.

Hij kende toen reeds het voelbare schrift van Charles Barbier de la Serre, een Franse artillerieofficier, die een codesysteem had uitgezocht, dat bestond uit punten en streepjes. Barbier (1767/1843) was hiertoe gekomen op één van zijn nachtelijke expedities. Oorspronkelijk was het alleen zijn bedoeling een voelbare code samen te stellen, een soort “nachtschrift”, dat zijn mannen in het donker zouden ontcijferen en door middel waarvan hij bevelen kon doorgeven. Het commando “voorwaarts mars” bijvoorbeeld, werd weergegeven door twee streepjes en een punt. Toen hij later zijn systeem geperfectioneerd had, vatte bij hem de mening post, dat hij de oplossing voor het blindenschrift had gevonden.

Inderdaad is Barbier te beschouwen als de onmiddellijke voorloper van Louis Braille. Immers, hij is de eerste geweest, die begreep dat een blindenschrift niet gebaseerd moest zijn op tekens die bestemd zijn om met de ogen te worden gelezen, maar op tekens die ingesteld zijn op de waarneming door middel van de tastzin. In 1819 – precies het jaar, waarin Braille als leerling in het blindeninstituut van Parijs werd opgenomen – ging Barbier bij de directeur van deze instelling het gebruik van zijn “nachtschrift” bij het blindenonderwijs bepleiten.

Braille, die Barbier altijd ten volle de eer heeft gegeven van de primeur van dit inzicht, had
dan ook in dit opzicht de grootste waardering voor het denkbeeld van Barbier. Tegelijkertijd zag hij echter onoverkomelijke bezwaren. Het systeem van Barbier, dat deze fonografie noemde, was niet orthografisch, d.w.z. het liet geen weergave van de spelling toe. Men schreef daarin lettergrepen, zoals men die hoorde. Bovendien kende het geen punctuatietekens, geen accenten (zo belangrijk voor de Franse taal) en geen muzieknoten. Het was een fonetisch schrift, een soort stenografie. Voor Barbier waren de blinden een marginale groep, voor wie de gebruikelijke spelling een overbodige luxe was. Braille daarentegen beschouwde het respecteren van de spelling als een eerste voorwaarde om als normaal medemens gerespecteerd te worden.

Zevende intermezzo: Träumerei (Schumann)

EERSTE CONCEPTIE

Steunend op het principe dat hij van Barbier had overgenomen, construeerde Braille een puntenschrift, dat men zich kan voorstellen als te bestaan uit twee verticaal naast elkaar geplaatste reeksen van drie punten. In deze eerste conceptie, die overigens het tegenwoordige brailleschrift al heel dicht nabij komt en waarmee Louis Braille gereed was, toen hij nog maar 16 jaar oud was (*), werden de punctuatietekens nog met streepjes aangegeven. Het was echter een alfabetisch schrift, waarin de spelling volledig kon worden weergegeven. Zijn schoolkameraden en de toenmalige directeur van het instituut, Pignier, die door Braille wordt gekarakteriseerd als een streng, maar progressief man, aanvaardden het nieuwe schrift met grote geestdrift. Barbier echter kon het aanvankelijk maar slecht verkroppen dat een schooljongen juistere inzichten zou hebben dan hij. Met grote hardnekkigheid bleef hij bij Pignier aandringen op zijn eigen systeem. Zes jaar lang hield hij de strijd vol, doch toen erkende hij volmondig het systeem van Braille als het enige bruikbare blindenschrift. Maar Braille had boosaardige tegenstanders. Zijn leven werd, evenals dat van veel uitvinders, bemoeilijkt door onbegrip en sleur en bovendien traden hem fysieke moeilijkheden in de weg. Niettemin hield hij vol.

* Dat hij daarmee reeds in 1825, dus op 16-jarige leeftijd, klaar zou zijn geweest, vereist enig voorbehoud.

Achtste intermezzo: Après un rêve (Faure)

VERDERE ONTWIKKELING

Intussen ontwikkelde Braille zich verder. Van zijn veertiende tot zijn zestiende jaar was hij opzichter in de pantoffelmakerij. In diezelfde tijd volgde hij cursussen aan de universiteit en nu mocht hij lesgeven in algebra en aardrijkskunde. Een jaar later werden er fragmenten van de Franse grammatica in het brailleschrift overgeschreven. Op zijn negentiende jaar werd Braille officieel benoemd tot repetitor, een mooie naam, die men gaf aan hulpkrachten, die men uit de beste leerlingen recruteerde en die zo goed als geen salaris ontvingen. Nu mocht Braille ook muziekles geven en dat maar liefst op drie instrumenten, nl. viool, cello en piano. Dat zoveel leervakken aan hem werden toevertrouwd getuigt zeker voor zijn veelzijdige begaafdheid, maar het wijst ook op de onvoldoende bezetting van het onderwijzend personeel van het altijd maar straatarme instituut. Braille vond ook nog tijd en energie om in besloten kring op te treden als pianist, maar zijn gezondheid was te zwak om dit te kunnen volhouden. Wel werd hij op zijn drieëntwintigste jaar organist van één van de grote kerken van Parijs. Bij dat alles was hij nog steeds bezig met de perfectionering van zijn schrift, dat hij omstreeks deze tijd begon toe te passen op eenvoudige muziek (*). In de loop van enkele jaren kon hij ook de ingewikkeldste partituren in zijn systeem weergeven.

* Vanaf het ontstaan van de eerste blindeninstituten tot zo’n 40 jaar geleden (d.i. tot aan het Tweede Vaticaans Concilie) heeft vooral de kerkmuziek aan tal van blinden een eerbare beroepsbezigheid bezorgd. Geen wonder dat Louis Braille bij het ontwerpen van zijn schrift, meteen ook aan een blindenmuziekschrift heeft gedacht.

Negende intermezzo: Elégie (Massenet)

STRIJD OM ERKENNING

Directeur Pignier deed wat in zijn vermogen was om Braille te helpen bij de strijd om erkenning en algemene toepassing van zijn nieuwe schrift. Hij had echter hulp nodig van officiële zijde en die hulp was vooralsnog niet te verkrijgen. De vele brieven, die Pignier schreef aan de regering bleven eenvoudig onbeantwoord. Toch nam minister Adolphe Thiers eenmaal de moeite het instituut te bezoeken. Klaarblijkelijk een gevolg van dit bezoek was, dat Braille en één van zijn medeleerlingen een volledige aanstelling ontving als leraar aan het instituut. Enkele jaren later werd het eerste echte brailleboek geëxposeerd op een industriële tentoonstelling. Bij die gelegenheid vroeg een Engelsman aan Braille, aan zijn alfabet de letter “w” toe te voegen, die hij daarin niet had opgenomen. (*) Eerst na die tijd gaf Braille aan zijn schrift de definitieve vorm en verwijderde daaruit de streepjes, die nog aan Barbier herinnerden. Er leek meer openbare belangstelling te komen. De dichter Lamartine besprak in het parlement de slechte toestand in het blindeninstituut en pleitte voor regeringshulp. Zelfs verwaardigde de regering zich nu dan toch, te antwoorden op een brief van Pignier. Dit veelzeggende antwoord luidde, dat het werk van dhr. Braille diende te worden aangemoedigd.
Bij dit klopje op de schouder bleef het.

* Een aannemelijke verklaring hiervoor is moeilijk te vinden. De bedenking dat in het Frans de “W” alleen voorkomt in woorden van vreemde oorsprong, geldt ook voor de “K” en die had Braille wel opgenomen.

Tiende intermezzo: Le cygne (Saint-Saëns)

EEN ERNSTIGE ZIEKTE

Op 26-jarige leeftijd kreeg Braille voor het eerst een bloedspuwing (*). Pignier vreesde voor een ernstige ziekte en trachtte hem zoveel mogelijk te ontzien door hem kleine klassen te geven. Bij deze fysieke tegenslag bleef het niet. Een sedert jaren hangend conflict tussen Pignier en zijn onderdirecteur had tot gevolg dat Pignier het veld moest ruimen. Diens conservatieve opvolger, de triomferende onderdirecteur, keerde zich fel tegen het schrift van Louis Braille. Het gebruik van het brailleschrift werd verboden en leerlingen, die zich in het geheim daarmee bezighielden, werden streng gestraft, als ze werden betrapt. Van 1840 af werd brailleschrift door de nieuwe directeur, Dufau, verboden. Alleen een door hem verbeterd ziendenschrift met bijzonder duidelijk reliëf werd geduld.

Braille werd erger ziek. Maar hij zette de strijd voort, in het bewustzijn dat hij streed voor de hoogste belangen van zijn lotgenoten, van wie hij hield, zoals zij van hem hielden. Het ging hard tegen hard. De van nature zo vriendelijke en zachte Braille streed voor een zaak, die hem heilig was en die hij niet kon en niet mocht prijsgeven.

* Braille stierf aan t.b.c.

Elfde intermezzo: Habanera (Ravel)

VOLHARDING

Zijn volharding werd beloond, de kans keerde. Weer rebelleerde er een onderdirecteur en weer was het de chef, die aan het kortste eind trok. Nu was het een overtuigd medestander van Louis Braille, die het heft in handen nam. Toen het instituut werd overgeplaatst naar de Boulevard des Invalides, maakte de nieuwe directeur gebruik van de officiële opening van het nieuwe gebouw om in een gloedvolle rede te wijzen op de betekenis van het werk van Louis Braille. Nu bezweek alle tegenstand, althans voor zover het betreft het Nationale Instituut voor Jeugdige Blinden. Het brailleschrift werd in 1850 aan deze school ingevoerd als het enig bruikbare schrift voor blinden en van daaruit begon het zijn toch nog moeizame zegentocht over de gehele wereld. In 1854 hadden in Frankrijk alle blindeninstituten hun onderwijs op dit schriftstelsel overgeschakeld. Een propagandabrochure met het braillealfabet en bij wijze van proef het onzevader in dit schrift in zes talen, werd aan alle instituten gestuurd in Europa en Amerika.

Maar Braille heeft zijn overwinning niet lang overleefd. Op 6 januari 1852 stierf hij in het instituut, waarvoor hij geleefd en gewerkt had, omringd door mensen, die hem bewonderden en liefhadden.

Twaalfde intermezzo: Nocturne (Tsjaikofski)

DE LAATSTE EER

Louis Braille werd begraven in zijn geboortedorp, Coupvray. In 1887 werd op het kerkhof aldaar een eenvoudig monument opgericht, dat gedurende lange jaren het enige uiterlijk gedenkteken te zijner ere is geweest. Thans is het geboortehuis van Louis Braille ingericht als museum, waar alle voorwerpen en documenten worden bewaard, die met betrekking tot zijn leven en werk van belang zijn. Zo blijft Coupvray de plaats, waar blinden en blindenvrienden uit alle landen Louis Braille blijven herdenken, ook nu zijn stoffelijk overschot niet meer rust op het kerkhof aldaar. Op 18 juni 1952 werd dit stoffelijk overschot nl. in een waarlijk aangrijpende plechtigheid en in aanwezigheid van de president van de Franse republiek, overgebracht naar het Pantheon te Parijs, waar Frankrijks grootste zonen rusten. Op vraag van de gemeente bleven de handen bewaard in Coupvray: ze rusten in een urne op het oude graf.

Wie deze gebeurtenis heeft meegemaakt, kan daaraan niet zonder ontroering terugdenken. Blinden en blindenvrienden uit alle landen, ja uit alle werelddelen, volgden de baar, terwijl gedurende enige uren het verkeer in het centrum van de wereldstad volkomen stil was gelegd. Vele duizenden toeschouwers stonden langs de weg geschaard en zelfs van de daken der huizen volgden meelevende blikken de stoet, die dank en hulde bracht aan dit korte leven dat in zijn gevolgen van zo onnoemelijk veel zegen is geweest voor de blinden van de gehele wereld.

Dertiende intermezzo: Vocalise (Rachmaninoff)

SLOT

Meer echter dan welk monument en welk uiterlijk eerbetoon ook, herinneren aan Louis Braille alle drukkerijen, schrijfmachines, bibliotheken, tijdschriften en alle andere culturele goederen, die door zijn werk en zijn strijd voor blinden mogelijk zijn geworden. Voor de blinden is het aangezicht van de wereld veranderd door de kracht, die is uitgegaan van de man met de zwakke gezondheid en de sterke geest, die wist, beter dan de welmenende blindenvrienden van zijn tijd, wat zijn lotgenoten nodig hadden voor hun geestelijke verheffing. Voor de blinden is Louis Braille niet alleen de schepper van hun nog steeds onovertroffen schrift – onovertroffen, ook nu wij daarnaast het zo waardevolle medium van het gesproken boek hebben – maar tevens een intrigerend voorbeeld in hun strijd voor culturele en maatschappelijke integratie.

BELANGRIJKE DATA

1771:
Valentin Haüy ziet blinden op een kermis bespot worden. Hij besluit een school op te richten om hen te helpen.

1784:
Het Institut des Jeunes Aveugles, gesticht door Haüy, wordt in Parijs geopend.

1786:
Lodewijk XVI verleent de school koninklijke bescherming.

1789:
Franse Revolutie. Haüy wordt ontslagen als directeur van de school.

1809:
Op 4 januari wordt Louis Braille geboren in Coupvray (Frankrijk).

1812:
Op driejarige leeftijd wordt Louis Braille door een ongeval blind in één oog.

1813/14:
Gelijdelijk verliest Louis ook het gezichtsvermogen in zijn andere oog.

1814:
Napoleons rijk gaat ten onder en Russische troepen bezetten Coupvray. Kapitein Barbier werkt aan zijn “nachtschrift”-systeem.

1815:
Jacques Palluy wordt parochiepriester in Coupvray en geeft lessen aan Louis. Het Institut des Jeunes Aveugles wordt in Parijs heropend.

1816:
Louis volgt les in de dorpsschool van Coupvray.

1819:
Louis is tien jaar en vertrekt naar het blindeninstituut in Parijs. Barbier bepleit het gebruik van zijn nachtschrift bij het blindenonderwijs.

1821:
Dr. Pignier wordt de nieuwe directeur van het instituut en geeft het systeem van Barbier een kans.

1823:
Louis experimenteert tijdens een vakantie met allerlei figuurtjes, waaruit hij een bruikbaar alfabet tracht te construeren.

1825:
Na twee jaar werken is Louis klaar met zijn eerste puntenalfabet, gebaseerd op Barbiers uitvinding. Hij is net 16 jaar geworden.

1827:
Fragmenten van de Franse spraakkunst worden overgeschreven in het zespuntensysteem van Louis.

1828:
Louis wordt benoemd tot hulpleraar aan het instituut en hij past zijn systeem aan om er muziek mee te schrijven.

1829:
Louis publiceert een boekje waarin hij zijn zespuntensysteem uitlegt.

1832:
Louis wordt organist van de Saint-Nicolas du Chardonnet-kerk in de nabijheid van het instituut. Hij zal de rest van zijn leven blijven werken als organist.

1834:
Braille demonstreert zijn systeem op de industrietentoonstelling in Parijs. Een Engelsman vraagt bij die gelegenheid aan Braille, de letter “w” aan zijn alfabet toe te voegen.

1835:
Louis Braille vertoont de eerste symptomen van tuberculose.

1837:
Louis Braille publiceert de definitieve versie van zijn puntensysteem.

1838:
Op 14 mei stelt Lamartine in de Nationale Vergadering de toestand in het instituut aan de kaak. 1.600.000 Franse frank worden uitgetrokken voor een nieuw gebouw.

1840:
Dr. Pignier, de directeur van de school, wordt verplicht met pensioen gestuurd. Zijn vice-directeur, Dufau, volgt hem op en vernietigt alle blindenboeken die tot dan toe werden gebruikt. Hij voert nieuwe leessystemen in.

1843:
De gezondheid van Louis Braille gaat achteruit; hij verblijft zes maanden in Coupvray. In november verhuist het instituut naar het nieuwe gebouw.

1844:
Op 22 febr. wordt het nieuwe gebouw officieel geopend en de nieuwe directeur maakt van de gelegenheid gebruik, om in een gloedvolle rede te wijzen op de betekenis van het werk van Louis Braille.

1848:
Louis Braille wordt steeds zieker. Hij kan nog slechts een paar muzieklessen geven.

1850:
Het brailleschrift wordt op het Nationale Instituut voor Jeugdige Blinden ingevoerd als het enig bruikbare schrift voor blinden.

1851:
Louis Braille is zo ziek, dat hij in het ziekenhuis van het instituut moet verblijven.

1852:
Op 6 januari sterft Louis Braille, 43 jaar oud, en wordt begraven in Coupvray.

1854:
Brailleschrift wordt in Frankrijk aanvaard als het officiële systeem voor de blinden.

1878:
Brailleschrift wordt door een internationaal congres gekozen als het beste blindensysteem en wordt wereldwijd aanbevolen.

1887:
Op het kerkhof van Coupvray wordt een eenvoudig monument opgericht ter nagedachtenis van Louis Braille.

1917:
Brailleschrift wordt voor algemeen gebruik aanvaard in de Verenigde Staten.

1929:
Het internationale braillemuziekschrift wordt aangenomen.

1949:
India vraagt de UNESCO om braille te reglementeren voor gebruik in elke taal. Meer dan honderd talen en honderden dialecten kunnen nu in braille worden geschreven.

1952:
Brailles lichaam wordt overgebracht van Coupvray naar het Pantheon in Parijs en wordt herbegraven. De hoogste erkenning voor een Franse burger.

WEETJES

– Blinden voelen (of horen) niet beter dan zienden, maar ze oefenen het beter. Kinderen die vanaf het eerste leerjaar braille leren, lezen tamelijk vlot. Wie later blind wordt, heeft veel meer moeite om braille te leren. Het grote probleem is de leessnelheid. Braille lees je door je vinger van links naar rechts over het blad te schuiven, terwijl een ziende met de ogen over het blad springt en leest tijdens de sprongpauzes. Zo kan hij de leessnelheid opdrijven. Een blinde kan dat niet. Een geoefende braillelezer kan slechts een goede honderd woorden per minuut lezen, terwijl een ziende er gemakkelijk vijfhonderd leest. Stel je dus maar eens een laatblinde voor die met braille begint, tegen een snelheid van tien à twintig woorden per minuut: dat vraagt enorm veel motivatie.

– De strikte beperktheid van het aantal braillesymbolen (precies 63) dwingt tot een spitsvondig gebruik van steeds weer dezelfde symbolen in naast elkaar staande stelsels zoals volschrift, kortschrift, klassiek Grieks, muziekschrift, wiskundig schrift, scheikundige en natuurwetenschappelijke formules, fonetisch schrift, schaak- en speelkaartsymbolen.

– Louis Braille gaf aan 50 van de 63 symbolen van zijn stelsel een vaste rangschikking in vijf rijen van tien symbolen elk, waarbij de laatste vier op eenvoudige manier afgeleid waren van de eerste. De symbolen van rij 1 zijn zo gekozen, dat ze slechts punten bevatten uit het bovenvierkantje van de braillecel bestaande uit de punten 1-2-4-5, terwijl elk symbool minstens één punt zowel in de bovenlijn als in de voorlijn heeft. De rijen 2, 3 en 4 zijn identiek aan rij 1, mits toevoeging bij elk van zijn symbolen, resp. van punt 3, de punten 3-6 en punt 6. Rij 5 is identiek aan rij 1, doch “gezakt” d.i. overgebracht naar het benedenvierkantje van de braillecel (punten 2-3-5-6).

Voor de 13 door Braille niet gerangschikte symbolen bestaat er geen algemeen aanvaarde volgorde.

– Naar het schijnt zou bij de oprichting van twee instituten te Brussel in 1834 (voor meisjes) en 1835 (voor jongens) op aanwijzing van de blinde, Belgische parlementariër, Alexander Rodenbach (1786/1869), het brailleschrift al meteen zijn ingevoerd. Indien dit waar is, is dat wel een primeur van formaat!

Personalia:
A. Alexander Rodenbach (grootoom van Albrecht) was een begaafde telg uit de hogere burgerij; werd blind op 11-jarige leeftijd; werd de eerste internationaal bekende oud-leerling van het bekendste blindeninstituut ter wereld (de school van Haüy in Parijs).

B. Politieke carrière: In 1830 lid van het Nationaal Congres; van 1831 tot 1868 volksvertegenwoordiger; van 1844 tot 1869 tevens burgemeester van Rumbeke.

C. Letterkundig oeuvre i.v.m. visueel en auditief gehandicapten: “Lettre sur les aveugles” (1828); “Coup d’oeil d’un aveugle sur les sourds-muets” (1829); vanaf 1841 bijdragen in de “Annales de l’éducation des sourds-muets et des aveugles” uit Parijs; in 1854 zijn voornaamste werk: “Les aveugles et les sourds-muets”.

Opmerking: Wellicht heeft geen enkele blinde tijdens zijn aardse bestaan zoveel binnen- en buitenlandse eretekens gekregen, als Alexander Rodenbach. Maar in de internationale geschiedenis van het blindenwezen is hij geleidelijk een verbleekte historische figuur geworden, tussen zoveel andere.

BRONVERMELDING

Birch, Beverley:
Louis Braille, de blinde jongen uit Frankrijk, die de blinden leerde lezen met hun vingers.
(Paradigma, 1990.)

Dewitte, Jan:
In het spoor van Louis Braille.
(Artikel in “Tribune”, het ledenblad van de Vereniging van Blinden en Slechtzienden Licht en Liefde VZW, mei 2002.)

Friant, Leon:
Blind tussen ziende horenden; musici met een visuele handicap.
(Brochure, uitgegeven in eigen beheer; z.j.)

Jacobs, Ernest/Ingels, Denyse:
Diverse artikelen in “Tribune”.
(O.m. in de jaargangen 1994, 1999 en 2001.)

Jonker-Timmerman, Tineke:
Moon, schrift in reliëf.
(Vrije vertaling van het artikel van Tom Brown, verschenen in “Umschau des Europäischen Blindenwesens” nr. 2,1981.)

Tingen, F.G.:
Leven en werk van Louis Braille.
(Vereniging Het Nederlandse Blindenwezen, Amsterdam, 1967.)

Vermeulen, Antoon:
Valentin Haüy, de eerste blindenleraar.
(Artikel, destijds verschenen in “Tribune”.)

Vervloessem, Paul:
Interview in het Radio 1-programma “Jongens en Wetenschap” (14 januari 2002).

De Grote Winkler Prins.

Programmaboekje academische huldezitting Alexander Rodenbach, in het Rodenbach-jaar 1986 te Roeselare.

Bron: Frans Oosterlinck, 20 mei 2002

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Wereld Braille Dag: op bezoek bij Roel van Houten04-01-2019 07:01:45
  2. “Braille blijft uniek systeem dat bijdraagt tot autonomie van blinden en slechtzienden”04-01-2019 08:01:02
  3. 4 januari Wereld Braille Dag04-01-2019 08:01:29
  4. Een supergemotiveerde Amber leert braille16-11-2018 07:11:31
  5. Onderzoekers Harvard maken her te programmeren braille voor boeken25-07-2018 10:07:40
  6. Brailleprotest naar Lidl en Belastingdienst, ‘Ze zien niet in dat ik blind ben’05-01-2018 08:01:16
  7. Wereldbrailledag – “Brailleschrift blijft, ondanks technologische evoluties, belangrijk communicatiemiddel”05-01-2018 07:01:24
  8. Braille Autoriteit voor de Nederlandse taal opgericht12-12-2017 04:12:30
  9. 8 punts brailletabellen voor de computer02-08-2017 01:08:53
  10. Braillestandaard voor de Nederlandse taal02-08-2017 01:08:57
  11. Voorbereiden op het lezen van braille18-06-2017 05:06:00
  12. Voel en Plak! braillestickers18-06-2017 05:06:15
  13. Nintendo stuurt blinde fan brief in braille terug17-06-2017 12:06:14
  14. Secondfloor heeft een andere kijk op Brailleliga
15-06-2017 03:06:42
  15. Brailleliga vraagt om blinddoek aan te doen15-06-2017 02:06:58
  16. Braille-autoriteit legt toegankelijke braillestandaard vast15-06-2017 02:06:22
  17. Ontcijferd braille van Jenna’s brailleboek uit ‘Pretty little liars’15-06-2017 02:06:56
  18. Kwartaalblad Passend Lezen niet meer standaard in braille15-06-2017 02:06:55
  19. ‘Brailleschrift voor blinden en slechtzienden blijft nodig’15-06-2017 02:06:01
  20. William en Kate kregen een lesje braille en dit is wat zij typten15-06-2017 02:06:34
  21. Braille Dots15-06-2017 02:06:18
  22. Braille leren?14-06-2017 03:06:25
  23. “Weinig braille in gemeentehuizen en restaurants”13-06-2017 02:06:54
  24. Manneken Pis verkleed als blinde scholier voor Wereld Braille Dag07-01-2017 09:01:04
  25. Wereldbrailledag: Puntgaaf draait de rollen om03-01-2017 08:01:12
  26. 04/01: Wereld Braille Dag03-01-2017 08:01:57
  27. Blind meisje maakt braillekaarten voor Valentijnsdag12-02-2016 04:02:02
  28. Zelfstudie braille05-01-2016 11:01:52
  29. Braille biedt vele mogelijkheden17-03-2015 09:03:39
  30. Slechts 15% van alle blinden leest braille10-03-2015 09:03:28
  31. NLBB Vereniging voor Leesgehandicapten: braille leren op alle leeftijden05-01-2015 05:01:54
  32. Braillereclamefilmpje wint prijs04-01-2015 09:01:08
  33. 4 januari 2015: Wereld Braille Dag03-01-2015 08:01:55
  34. Manneken Pis wordt blind31-12-2014 08:12:48
  35. Braille Vertaler31-12-2014 08:12:54
  36. Boek Op weg naar braille nu te koop24-12-2014 07:12:01
  37. I love braille01-12-2014 09:12:03
  38. Boodschap in braille04-06-2014 04:06:03
  39. Braille geëerd met doodlopend steegje in Italië22-02-2014 12:02:31
  40. Visio lanceert project zelfstudie braille11-01-2014 09:01:40
  41. Ontdek wat je kunt lezen, doen of kijken – Wereld Braille Dag04-01-2014 07:01:34
  42. 04/01: Hoera! Vandaag is het Wereld Brailledag!04-01-2014 10:01:08
  43. 04/01: Vandaag is Wereld Braille Dag!04-01-2014 10:01:24
  44. Het brailleschrift voor blinde en slechtziende personen02-08-2013 08:08:20
  45. Gouden Handjes voor Tonny van Breukelen18-06-2013 05:06:40
  46. Herman Kleton wint prijs in Braille-schrijfwedstrijd20-09-2012 07:09:49
  47. Video: Braille: de oorsprong lezen met je vingers13-08-2012 05:08:21
  48. Video: Willem Wever: Wat is braille, wie heeft het bedacht?09-08-2012 03:08:40
  49. Braille onder druk door smartphones15-02-2012 07:02:50
  50. Het aloude brailleschrift ook nu nog actueel03-01-2012 01:01:30
  51. Is braille in alle talen hetzelfde?25-11-2011 05:11:05
  52. Louis Braille16-11-2011 06:11:20
  53. Braille: patroon van zes puntjes16-11-2011 06:11:39
  54. Het Brailleschrift van Louis Braille10-06-2011 07:06:10
  55. Braille leren met een eierdoosje07-06-2011 08:06:16
  56. ‘Een gesproken boek beklijft minder dan lezen met handen’07-06-2011 08:06:32
  57. Prinses bezoekt brailletentoonstelling07-06-2011 08:06:26
  58. Braille is jarig07-06-2011 08:06:26
  59. Braille springlevend in Derde Wereld07-06-2011 08:06:49
  60. Is braille een mythe? Belachelijk idee!07-06-2011 08:06:08
  61. Brailleschrift voor eerst in 20 jaar gemoderniseerd07-06-2011 06:06:09
  62. Ook een blinde leest graag07-06-2011 06:06:40
  63. Blinde en dove kinderen lezen ook graag07-06-2011 06:06:43
  64. Robotverkenner scheert langs Braille06-06-2011 06:06:29
  65. Moon: Schrift in reliëf05-06-2011 12:06:07
  66. Oskar Picht, uitvinder van de brailleschrijfmachine05-06-2011 12:06:23
  67. Braille, tussen Brie en Mickey05-06-2011 11:06:53
  68. De puntjes op de ï05-06-2011 11:06:56
  69. Leven en werk van Louis Braille: Lezen met je vingers05-06-2011 10:06:32
  70. Louis Braille liet blinden en slechtzienden lezen05-06-2011 10:06:05
  71. Vingerlezen vraagt ongeziene inzet05-06-2011 10:06:41

Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2015 – 10:50