Blinde kinderen wijzen de weg

Het lijkt misschien een vreemd idee: blinde kinderen foto’s laten maken om  tot een betere architectuur te komen.  Maar voor architecte Jasmien Herssens leek  het een noodzakelijke piste.  “Ontwerpers zijn bijzonder visueel gericht.  Voor  een échte ‘multisensoriële architectuur’ moet je gebruik maken van de kennis en  de talenten van gebruikersexperts.”

Jasmien Herssens is opgeleid als architect aan de Hogeschool voor Wetenschap en  Kunst en verricht momenteel doctoraatsonderzoek aan de K.U.Leuven en de  UHasselt/PHL.  Jasmien: “Onze probleemstelling situeert zich op twee  onderzoeksdomeinen: architectuurtheorie en Universal Design of ‘Ontwerpen voor  iedereen’.  In het architectuurtheoretische luik kaarten we aan dat we leven met  een sterk visuele dominantie.  Architecten kennen, denken en dromen sterk  visueel, terwijl we een gebouw nog altijd zeer multisensorieel beleven.”  “Dat  stellen we in dialoog met Universal Design, een in de jaren 90 ontwikkeld  ontwerpparadigma dat streeft naar een mensgerichte omgeving, die zich aanpast  aan de mens, in plaats van andersom.  Daarbij krijgen personen met  functiebeperkingen – rolstoelgebruikers, mensen met visuele of auditieve  beperkingen,… – inspraak in het ontwerpproces zodat hun talenten zorgen voor een  meerwaarde.”  “Ik heb gekozen om samen te werken met mensen die aangeboren blind  zijn.  Onderzoek wijst immers uit dat zij meer aandacht hebben voor niet-visuele  zintuigen en zij daarom experts zijn in de multisensoriële beleving van  architectuur.  Mijn onderzoek spitst zich toe op ‘haptische’ kwaliteiten in  de gebouwde omgeving.  Haptiek, dat is zowel het actief tasten – wanneer je een  voorwerp vastneemt – als het passief tasten – blinden kunnen bijvoorbeeld  ‘voelen’ hoe breed en hoe hoog een ruimte is – en het dynamisch tasten,  bijvoorbeeld met een stok als hulpmiddel.”

Met deze informatie wil Jasmien komen tot ontwerpparameters die architecten  kunnen helpen om tijdens het ontwerpproces bewust meer rekening te houden met de  tastzin: “Een toren in de stad is bijvoorbeeld een klassiek visueel  herkenningspunt voor ontwerpers van de openbare ruimte, maar als die toren in  omtrek of materiaal niet verschilt van een huis, is dat voor een persoon die  blind is helemaal geen richtpunt.”

Kronkelend pad

Jasmien Herssens nam voor haar onderzoek diepte-interviews af van volwassenen  die aangeboren blind zijn.  “Een heel leerrijke ervaring, vooral door de  rondleidingen die ze ons gaven in hun huis en die we vastlegden op film en foto.  Daarnaast werden er focusgesprekken gehouden met professionals die werken met  mensen met visuele beperkingen in het Koninklijk Instituut Spermalie in Brugge.  Hun jarenlange ervaring gaf ons inzichten in de wijze waarop de tastzin wordt  gedoceerd.”  “Zo worden er bijvoorbeeld mobiliteitsinstructies gegeven waarbij de  klemtoon ligt op orthogonaliteit.  Zienden lopen zelden volgens een recht pad van  punt a naar punt b, iedereen gaat graag zijn eigen weg en we laten ons afleiden  door iets wat onze aandacht trekt, maar mensen die blind zijn wordt aangeleerd  dat ze zich best vanuit hun eigen lichaamsas oriënteren.  Dat hoéft echter  niet zo te zijn: je kan ook trachten hen die vrijheid te geven om voor dat  kronkelend pad te kiezen, door een verschil aan te brengen in de textuur van de  bodem, door bijvoorbeeld gras naast gravel te gebruiken.”

Goudvis

In Spermalie observeerde Herssens ook blinde kinderen tijdens hun  woensdagmiddagactiviteiten.  “Kinderen hebben een veel grotere spontaniteit dan  volwassenen, ze zijn nog niet zo cultureel gedetermineerd, en hun omgang met hun  blindheid kon dus heel wat interessante informatie opleveren.  Maar dit voordeel  had tegelijk ook een groot nadeel, namelijk dat jonge kinderen hun ervaringen  moeilijk onder woorden kunnen brengen.  Dus had ik eerst een soort zoektocht  bedacht waarbij de kinderen spontaan over hun ervaringen zouden kunnen spreken,  maar dat leverde geen goede resultaten.”  “Tot ik geïnspireerd werd door een  jongen die aangeboren blind was, en vroeg of hij mijn fototoestel eens mocht  gebruiken.  Hij wou er al heel lang één, maar had er nog geen gekregen.  Zijn  vraag inspireerde me tot een nieuwe methode: ik ging met de kinderen op pad in  en rond het domein Spermalie, en vroeg hen te fotograferen wat ze leuk vonden,  welke plekken ze aangenaam vonden enzovoort.  De resultaten waren fantastisch:  doordat ze geen visueel referentiekader hebben, benaderen kinderen die  aangeboren blind zijn zo’n camera heel tactiel, en dat resulteerde in vaak  verrassende invalshoeken.”  “Op een hellend paadje hielden ze de camera  bijvoorbeeld evenwijdig met de helling en fotografeerden de lucht in plaats van  de helling.  Een ander kind nam foto’s van de speelmat al ‘tastend’: hij hield  het fototoestel heel dichtbij de mat en maakte telkens een foto zodra hij zijn  hand verplaatste om te tasten.  Een ander kindje fotografeerde een goudvis  in een kom door het toestel niet vóór maar in de kom te houden en zo foto’s te  maken – dat de kom doorzichtig is, daarvan was het kind zich op dat moment niet  bewust.”

Esthetisch toegankelijk

De methode van Jasmien Herssens is niet zo vreemd als ze lijkt.  “Er bestaat al  zoiets als foto-etnografie, een onderzoeksmethode waarbij men eveneens de  deelnemers foto’s laat nemen en achteraf de foto’s gebruikt als  discussiemateriaal.  Maar een nabespreking met en over de foto’s was in dit  onderzoek niet echt van toepassing.  Voor mij resulteerde deze methode in  interviews over ruimte tijdens de fotoreportage, inzichten in de wijze waarop de  kinderen de foto’s nemen en het beeldmateriaal als eigenlijk resultaat.  De  uitdaging is nu om al die kleine, concrete observaties te vertalen in bruikbare  ontwerpparameters.”  Het onderzoek van Jasmien moet in het voorjaar van 2011  resulteren in een doctoraat waarin ze een reeks descriptieve ontwerpparameters  voorstelt.  “Daarmee kunnen ontwerpers aan de slag om haptische kwaliteiten van  bij het begin van het ontwerpproces te integreren.  Voor heel wat ontwerpers  draagt ontwerpen in functie van toegankelijkheid nog steeds de connotatie  ‘rolstoeltoegankelijkheid’, en bovendien vreest men vaak ten onrechte dat de  esthetiek moet wijken voor toegankelijkheid.  Wij willen net de boodschap geven  dat een ‘multisensoriële’ architectuur perfect esthetisch verantwoord kan zijn,  als de ontwerpers maar van bij het begin rekening houden met de principes van  ‘Ontwerpen voor iedereen’.”

Dit onderzoek wordt gefinancierd met een specialisatiebeurs van het Instituut  voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen  (IWT-Vlaanderen).

Promotoren: professor Ann Heylighen (K.U.Leuven), professor Bert Willems  (UHasselt), professor Hubert Froyen (PHL).

Info: Jasmien.Herssens@asro.kuleuven.be

https://www.kuleuven.be

Wouter VERBEYLEN

Bron: Campuskrant K.U.Leuven, 21 oktober 2009, nr. 2, 21ste jaargang, http://www.kuleuven.be/

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Geen enkel openbaar gebouw écht toegankelijk11-11-2019 07:11:13
  2. Gehandicapte praat voortaan mee over toegankelijkheid Arnhemse nieuwbouw04-01-2019 08:01:58
  3. Hoe toegankelijk is de UHasselt campus Diepenbeek voor blinden?18-06-2017 12:06:12
  4. VAC is eerste ‘toegankelijk gebouw’ van Vlaanderen15-10-2016 08:10:27
  5. “Toegankelijkheid vergt aandacht tot in de kleine details”10-10-2016 07:10:26
  6. Gemeentehuis lijkt soms ontoegankelijke burcht10-10-2016 06:10:40
  7. Bijna alle gemeentehuizen in regio behalen onderscheiding voor toegankelijkheid10-10-2016 06:10:55
  8. Kamer: vanaf 2017 gebouwen verplicht toegankelijk voor gehandicapten21-01-2016 09:01:22
  9. Vlaamse overheid screent 80 kantoorgebouwen op toegankelijkheid16-12-2015 07:12:24
  10. Laat je niets in de weg leggen … In openbare gebouwen27-09-2015 06:09:32
  11. 1 op 3 Belgen heeft moeite met toegankelijkheid openbare gebouwen27-09-2015 06:09:28
  12. Publieke gebouwen toegankelijker27-09-2015 06:09:28
  13. Buggenhout: Achttien openbare gebouwen zijn toegankelijk27-09-2015 06:09:28
  14. Buggenhout: Toegankelijkheidslabels voor openbare gebouwen27-09-2015 06:09:28
  15. Willebroek – Andersvaliden vragen vruchteloos betere voorzieningen27-09-2015 06:09:28
  16. Antwerpen – Valkuilen in straten en op pleinen, en wat betreft openbare gebouwen27-09-2015 06:09:28
  17. “Wet op toegankelijkheid is dode letter gebleven”27-09-2015 06:09:28
  18. Handboek voor Toegankelijkheid27-09-2015 06:09:28
  19. Nieuwe regelgeving toegankelijkheid goedgekeurd27-09-2015 06:09:28
  20. Bunnikse gebouwen zijn goed toegankelijk27-09-2015 06:09:28
  21. Aarschot – Stadsgebouwen moeten toegankelijker worden27-09-2015 06:09:28
  22. Blind in een labyrint27-09-2015 06:09:28
  23. Handboek voor Toegankelijkheid gebouwen27-09-2015 06:09:27
  24. Vlaams Bouwmeester Peter Swinnen: “Toegankelijkheid moet ruimtelijk iets natuurlijks zijn”27-09-2015 06:09:27
  25. ‘Nieuw gebouw Eye slecht toegankelijk voor gehandicapten’27-09-2015 06:09:27
  26. Zemst – Publieke gebouwen worden toegankelijker27-09-2015 06:09:27
  27. Oosterhout: ‘Uitgankelijkheid’ gebouwen moet beter voor mensen met beperking27-09-2015 06:09:27
  28. Is uw zaak voldoende toegankelijk?27-09-2015 06:09:27
  29. Brusselse Regering : Geen excuus om gebouwen niet toegankelijk te maken27-09-2015 06:09:27
  30. AllesToegankelijk – Handvatten voor veilige gebouwde omgeving27-09-2015 06:09:27
  31. Handboek Zicht op ruimte verschenen27-09-2015 06:09:27
  32. Tweede Kamer stemt voor toegankelijkheid in nieuwe Omgevingswet16-07-2015 02:07:09
  33. Ann Brusseel pleit voor integraal toegankelijke schoolgebouwen19-02-2015 08:02:01
  34. Opening Dolby Cinema in Eindhoven zet JT Bioscopen aan tot nadenken over toegankelijkheid21-12-2014 09:12:22
  35. Halle kan handelaars niet verplichten hun zaak beter toegankelijk te maken28-11-2014 08:11:32
  36. Castricum – Niet gezien19-11-2014 05:11:04
  37. Maasziekenhuis Pantein is gehandicaptenproof23-07-2014 10:07:09
  38. Lennik – “Pijnlijk voor iedereen die slecht te been is”25-06-2014 08:06:06
  39. Kortessem wil meest toegankelijke gemeente van de regio worden13-04-2014 04:04:01
  40. Minister Blok wil gesprek over toegankelijk bouwen11-04-2014 09:04:06
  41. ‘Akoestisch veel te verbeteren aan ontwerp’04-03-2014 12:03:07
  42. Rusland werkt na Sotji massaal aan toegankelijkheid03-03-2014 08:03:09
  43. Een mobiliteitsbeperking? Laat je niet tegenhouden!28-02-2014 09:02:30
  44. Isala heeft keurmerk voor toegankelijkheid05-02-2014 02:02:02
  45. Bouwbesluit 201212-01-2014 11:01:53
  46. Bouw Advies Toegankelijkheid – VN-verdrag12-01-2014 11:01:28
  47. Koekelberg – Toegankelijkheid voor iedereen in de winkels14-12-2013 07:12:31
  48. VIPA en Enter vzw stellen nieuwe inspiratiebundels toegankelijkheid voor06-12-2013 03:12:22
  49. Boutersem – Aandacht voor toegankelijkheid van huizen en gebouwen24-10-2013 04:10:06
  50. Hoe toegankelijk is winkelcentrum Castellum voor mensen met een visuele beperking19-10-2013 08:10:29
  51. Toegankelijkheidssticker ook aangebracht in Leek17-10-2013 09:10:01
  52. Venray – Gemeentehuis goed toegankelijk10-10-2013 07:10:19
  53. Joure – Werkgroep Toegankelijkheid beraadt zich op fusie01-10-2013 08:10:50
  54. Groen en vierkant20-09-2013 01:09:53
  55. Gehandicaptenraad bepleit strenge bouwregels voor toegankelijklheid02-09-2013 05:09:20
  56. Renovatie Antwerps Sportpaleis gaat laatste fase in29-08-2013 01:08:47
  57. Unieke Masterclass Toegankelijkheid vult hiaten bouwkundige opleidingen op12-08-2013 08:08:18
  58. TOEVLA: Toegankelijk Vlaanderen29-07-2013 10:07:30
  59. Wethouder: toegankelijkheid winkels Leeuwen afdwingen05-07-2013 05:07:46
  60. Winkels in Steenbergen voor iedereen toegankelijk25-06-2013 01:06:30
  61. Toegankelijkheid Den Haag beter in beeld18-04-2013 07:04:32
  62. Pittem – Bezoekerscentrum Ferdinand Verbiest krijgt prijs voor toegankelijkheid06-04-2013 07:04:53
  63. Tweede kamer toegankelijk25-03-2013 03:03:16
  64. Proefjaar Utrechtse evenementen: toegankelijk voor iedereen10-10-2012 05:10:31
  65. Beernem sluit toegankelijkheidsconvenant af met Westkans02-04-2012 06:04:27
  66. Liften beter toegankelijk voor blinden en slechtzienden28-03-2012 06:03:46
  67. Westkans onderzoekt oorlogssites op toegankelijkheid21-01-2012 04:01:00
  68. Vlissingen – Stadhuis toegankelijker voor slechtzienden17-06-2011 05:06:10
  69. Westkans onderzocht toegankelijkheid van 1323 restaurants en cafés aan de kust06-06-2011 06:06:02
  70. “Toegankelijkheid is kansen scheppen voor iedereen”05-06-2011 06:06:57
  71. Blinde kinderen wijzen de weg05-06-2011 06:06:55
  72. “Mensen worden te vaak beperkt in hun kansen”29-05-2011 05:05:22
  73. Roeselare – Stadhuis en winkels toegankelijk voor iedereen29-05-2011 05:05:45
  74. Winkelketen BLOKKER wint ‘ontoegankelijkheidstrofee 2007’29-05-2011 05:05:45
  75. Provincie legt strenge regels op voor toegankelijkheid29-05-2011 05:05:28
  76. Toegankelijkheid Kinepolis29-05-2011 05:05:49
  77. Gehandicapten willen ook op kerstshopping29-05-2011 05:05:42
  78. Niets in de weg bij IVIO en Vanassche29-05-2011 05:05:16
  79. Kerken worden doorgelicht29-05-2011 01:05:31
  80. Nieuw sociaal huis is sober en efficiënt29-05-2011 01:05:54
  81. Stadhuis Kortrijk goed toegankelijk29-05-2011 01:05:46
  82. Doven horen brandalarm niet29-05-2011 01:05:12
  83. Jeugd onderzoekt toegankelijkheid29-05-2011 12:05:04
  84. Stadsgebouwen moeten beter toegankelijk worden29-05-2011 12:05:36
  85. Advies voor toegankelijkheid gebouwen wordt terugbetaald29-05-2011 12:05:20
  86. Antwerpen doet niets aan toegankelijkheid stadhuis29-05-2011 12:05:27
  87. Vlot toegankelijk voor mindervaliden29-05-2011 12:05:12
  88. Label voor toegankelijke winkels29-05-2011 12:05:22
  89. Winkels wensen label29-05-2011 12:05:01
  90. Toegankelijkheid openbare gebouwen gecontroleerd29-05-2011 12:05:02
  91. “Dit is gewoon ongehoord”29-05-2011 12:05:22
  92. Gehandicapten testen toegankelijkheid Herenthoutse gebouwen29-05-2011 12:05:27
  93. Kleine aanpassing volstaat vaak29-05-2011 12:05:09
  94. Johan Bijttebier eist toegankelijk stadhuis29-05-2011 12:05:23
  95. Welzijnsraad onderzoekt gebouwen op toegankelijkheid29-05-2011 12:05:20
  96. Hoe toegankelijk is het Huis voor gelijke rechten?28-05-2011 11:05:33
  97. Verklaring van Madrid28-05-2011 11:05:06
  98. Toegankelijke Herkse gebouwen beloond met deurtje28-05-2011 03:05:19
  99. Limburgers maken Leuvense gebouwen toegankelijker voor mindervaliden28-05-2011 02:05:20
  100. Onmisbare voorzieningen aan gebouwen28-05-2011 02:05:44
  101. Administratief centrum krijgt pluim voor toegankelijkheid28-05-2011 02:05:47
  102. Doodgewone deur kan al valluik zijn28-05-2011 02:05:10
  103. Hove luistert naar advies Toegankelijke Omgeving28-05-2011 02:05:27
  104. Even zitten met je zakken27-05-2011 01:05:19
  105. Vlaamse lift mag geen Frans praten27-05-2011 01:05:35

Laatst bijgewerkt op 12 oktober 2019 – 06:34