De wereld zien in echo’s”

Sommige blinden leren weer ‘zien’ door zich niets aan te trekken van de grenzen van het menselijk lichaam. Ze gebruiken geluid. Als vleermuizen vinden zij hun weg.

Als Daniel Kish (1966) de deur opendoet op zijn logeeradres in Amsterdam, staren twee vrolijke heldergroene ogen de bezoeker aan. Maar die ogen zien niets, want ze zijn van glas. De Amerikaan verloor zijn beide ogen al op heel jonge leeftijd. Als gevolg van netvlieskanker, zogeheten retinoblastoma, moest met zeven maanden eerst zijn ene oog worden uitgenomen, en een half jaar later ook zijn andere.

Maar dat hij niets meer kon zien leek de kleine Daniel totaal niet te hinderen. Uit zichzelf, zonder enige training, ontwikkelde hij een alternatief. Hij klikte met zijn tong en door goed te luisteren naar de weerkaatsing van het geluid kon hij zich oriënteren en voorwerpen onderscheiden. Net zoals een vleermuis zijn sonar gebruikt om te voorkomen dat hij ergens tegenaan vliegt, en waarmee hij in volle vlucht prooien kan vangen. Of zoals een dolfijn die met zijn klikgeluiden op afstand het onderscheid tussen verschillende soorten vis kan maken. Zo kon Daniel al kruipend voorwerpen lokaliseren, en ermee spelen zoals ieder kind zou doen.

“Mijn ouders hielden zich er helemaal niet mee bezig dat ik blind was geworden”, vertelt Kish aan de keukentafel. “Ze waren alleen maar blij dat ik een levensbedreigende kanker had overleefd. Van het begin af aan hebben zij hun aandacht gericht op wat mogelijk was, niet op wat niet meer mogelijk was. Ze negeerden het advies van de dokters om mij naar een blindeninstituut te sturen, zoals in die tijd gebruikelijk was. Ze gingen af op hun eigen gevoel, dat ik het beste af zou zijn met een zo normaal mogelijke opvoeding.”

Bij Kish kwam het klikken eerder dan het praten. Het ging heel natuurlijk en begon al toen hij zijn eerste oog kwijtraakte. “Toen mijn tweede oog eruit ging, had ik daar niet eens zoveel last van. Ik kon doorgaan met wat ik deed. Met vijftien maanden kon ik zelf mijn weg al vinden.”

Die zelfredzaamheid is heel belangrijk geweest, zegt Kish nu. Zijn ouders stelden hem bloot aan dezelfde vrijheden, activiteiten en mogelijkheden als andere kinderen van zijn leeftijd. “Zij vonden dat ik alleen zo kon leren een normaal leven te leiden. Achteraf gezien was dat inderdaad de perfecte voorbereiding. Als kind rende en sprong ik gewoon rond. Mijn favoriete bezigheid was klimmen, in alles wat ik tegenkwam: bomen, boekenkasten en hekken. Ik wandelde zelfstandig naar school en naar de huizen van vriendjes.”

Nu trekt Kish er regelmatig op uit in de natuur in Californië, de zonnige staat waar hij woont. Soms te voet, maar vaak ook op een mountainbike. Hij zit bij een fietsclub die behalve blinde ook enkele ziende leden heeft. Dankzij het klikken heeft hij weinig moeite om zijn weg te vinden. “We bevestigen bij iedere fiets het uiteinde van een tie-wrap tussen de achterspaken, waardoor het kleppert. Zo hoor ik ook waar de anderen zijn.”

Dankzij zijn echolocatie voelt Kish zich volledig vrij te gaan en te staan waar hij wil. Zijn blindheid vormt geen beperkingen op. En dat zou voor alle blinden moeten gelden, vindt hij. Het is zijn persoonlijke missie geworden. Kish zegde zijn baan ervoor op en richtte in 2001 de non-profit organisatie World Access for the Blind op. Het groeide uit tot een internationaal instituut dat trainingen geeft aan blinden, jong en oud. Kish reist de wereld rond om zijn ‘evangelie’ te verbreiden.

Gevestigde blindeninstituten lopen volgens Kish achter en bijten zich vast in dogma’s. “De traditionele leermethoden voor blinden zijn ontwikkeld door zienden”, zegt Kish, “ook de instructeurs zijn vaak ziend. De instituten werken met methoden uit de jaren vijftig, die blinden niet leren het initiatief te nemen; ze worden opgeleid tot volgers!”

Kish vindt het “schandelijk” dat kleine kinderen die blind zijn pas als zij zes jaar zijn geworden les krijgen in het gebruik van een taststok of echolocatie. “Iedereen die daar eens goed over nadenkt, weet dat dat een probleem is. Ouders krijgen nog steeds te horen dat een blind kind van twee jaar niet zelfstandig kan rondlopen. Een blind kind wordt geleerd op de tast langs de muren te lopen en zo zijn wereld te verkennen. Maar dat is wast ziende mensen die plotseling in een donkere kamer terechtkomen.

“Maar het is niet goed voor een blind kind. Als ze dan zeven, negen of zelfs twaalf jaar oud zijn, zeggen we: nu ben je toe aan de geleidestok. Maar dan hebben deze kinderen al een zelfconcept van afhankelijkheid en angst. Ze durven nauwelijks alleen met een stok de straat op. Blinde kinderen van twee of drie jaar oud die gewoon zelfstandig mogen rondrennen, zijn veel vrijer dan een blinde tienjarige.”

Kish studeerde psychologie en onderwijskunde en verdiepte zich in hoe de menselijke geest met risico’s omgaat. Bij zijn organisatie World Access For The Blind ontwikkelde hij zijn eigen methode, die erop gericht is blinden hun eigen vrijheid te laten herwinnen. “Echolocatie is eigenlijk maar een klein onderdeel van onze cursus. Cursisten leren ook op een nieuwe manier hun blindegeleidestok te gebruiken. Maar bovenal is het psychologie. We leren onze blinde cursisten de wereld te begrijpen, een positieve houding te ontwikkelen en een nieuwe manier om met emoties om te gaan. Op dat gebied is veel te doen, want de maatschappij heeft hun angst aangepraat, verwarring en twijfel gezaaid. Om dat eruit te krijgen is onze benaderring: er bestaan geen grenzen.”

Rudjer Glavurtic (1973) is een van de leerlingen van de methode van Kish. Glavurtic werd blind toen hij een jaar of veertien was. “In 1988 of 1989, dat weet ik niet meer precies”, vertelt de Kroaat in de schemerdonkere huiskamer van zijn woning in Utrecht. Hij lijdt aan retinitis pigmentosa, een aandoening waarbij de kegelcellen in het netvlies langzaam degenereren. “De meeste mensen die hieraan lijden houden een kokervisie over, maar ik kan alleen nog vaag zien aan de rand van mijn gezichtsveld. Ik krijg daardoor wel een impressie van licht en donker, en weet dan bijvoorbeeld of er iemand voor mij staat.”

Haast van de ene dag op de andere dag kon hij niet meer zien, vertelt Glavurtic: “Het was een emotionele periode. Het duurde lang voordat ik kon accepteren dat ik blind was. Ik wilde me niet als een blinde gedragen, ik weigerde op de tast leven. Pas zeven jaar nadat ik blind werd, leerde ik lopen met een blindenstok. Ik kon toen alleen ergens komen met hulp van mijn ouders en vrienden.”

Tijdens de Balkanoorlog in 1993 verhuisde Glavurtic met zijn ouders naar Zagreb in Kroatië, een stad die hij niet kende. Maar in plaats van dat hij zich daardoor liet belemmeren, inspireerde het hem om “toevalswandelingen” te gaan maken. “Ik begon te lopen en liet de verkeerslichten bepalen of ik rechtdoor ging of links- of rechtsaf. Ik genoot ervan, want zo leerde ik de omgeving steeds beter kennen. Maar soms verdwaalde ik. Dan wist ik totaal niet meer waar ik was. Ik liep dan door en kon dan plotseling weer op een voor mij bekend punt uitkomen, terwijl ik dacht dat ik heel ergens anders was. Teleportatie noemde ik dat.”

Later verhuisde Glavurtic naar Utrecht om daar te gaan studeren aan het conservatorium. Opnieuw een stad die hij nooit met zijn ogen heeft kunnen waarnemen, maar Glavurtic zegt dat hij precies weet hoe de stad eruitziet. “Ik voel de atmosfeer. Ik herken de vaste punten aan wat ik hoor en wat ik ruik, en soms aan het patroon van de straat onder mijn voeten. En nu ik echolocatie beheers, onderneem ik soms weer toevalswandelingen. Je kunt het namelijk beter trainen op onbekend terrein dan op routes die je al kent. Daar valt immers minder te ontdekken. Veel mensen die mij over straat zien gaan, geloven niet dat ik blind ben. Ze zien mij zonder stok lopen en mijn ogen zijn open, zodat het lijkt alsof ik ze aankijk.”

Glavurtic vertelt trots dat zijn blindengeleidehond Afra, die tijdens het gesprek aan zijn voeten ligt, zojuist met pensioen is gegaan. Met een leeftijd van tien jaar is de blonde labrador te oud geworden om nog de ogen van haar baasje te zijn. “Ik neem haar over van de blindengeleidedienst, als huisdier, en ik heb geen nieuwe besteld”, zegt de Kroaat. “Ik red mij prima met alleen mijn stok. Een hond is soms zelfs onhandig, die moet dan weer een nieuwe route leren. Met mijn stok en met behulp van echolocatie ga ik nu naar plaatsen waar ik nog nooit eerder ben geweest. Ik ben onafhankelijker dan ooit tevoren.”

Voor ziende mensen is het nauwelijks voor te stellen dat iemand aan alleen geluidsweerkaatsingen voldoende heeft om zicht te oriënteren. Hoe is het om als een menselijke vleermuis door het leven te gaan? “Mijn wereld bestaat uit locaties en dimensies”, doet Daniel Kish een poging het uit te leggen. “Uit contouren, vormen en de diepte van een structuur. Ik neem waar of oppervlakken absorberend of reflecterend zijn, of ze onderbroken zijn of juist helemaal solide. Het vergt meestal een paar klikken om precies te bepalen hoe iets eruitziet.”

Volgens Kish is echolocatie het beste te vergelijken met het betasten van objecten, maar dan op afstand. “Door mijn klikecho’s te interpreteren kan ik mijn armen als het ware honderden meters ver uitstrekken en gebouwen of voorwerpen aftasten. Ik krijg zo een goed overzicht van hoe de wereld in elkaar zit. Ik zie een ruimtelijke omgeving, zonder kleur, zonder contrast, zonder zwart en wit. Het komt heel dicht in de buurt van zien, maar is toch anders. Sommige mensen rapporteren dat ze tijdens de echolocatie lichtflitsen en schaduwen zien. De echo’s komen in hun hersenen visueel over. Maar de kleur die zij zien is niet echt, die denken ze er zelf bij.”

Ook Glavurtic heeft geleerd aan de hand van echo’s de vorm van objecten waar te nemen. Dat begon bij auto’s op straat, toen hij ontdekte dat hij kon horen waar de motorkap eindigde en de cabine begon. Nu kan hij personenauto’s en bestelbusjes van elkaar onderscheiden, maar zijn herkenningsvermogen gaat nog niet zo ver dat hij ook het merk van de auto’s kan bepalen.

“Het beeld dat ik met echolocatie krijg, is behoorlijk grof”, zegt Glavurtic. “Mijn instructeur heeft mij wel eens uitgelegd dat het vijfduizend keer minder scherp is dan gewoon zien. Ik kan bijvoorbeeld zien dat een object op straat dun is van onder en dan breder wordt van boven. Dat kan een boom zijn of een verkeersbord. Maar als het niet als metaal klinkt, en het de zachte echo van bladeren terugkaatst, dan zal het wel een boom zijn. Het gaat met raden en deduceren, je moet er soms hard over nadenken om erachter te komen wat het is.”

Echolocatie is de sleutel tot de emancipatie van blinden, zegt Daniel Kish, die zichzelf en leerlingen van zijn methode voortdurend opvoert als bewijs. “Echolocatie maakt blinden zelfredzaam en geeft ze hun zelfvertrouwen terug. Een van de grootste fouten die de maatschappij maakt in de benadering van blinden is dat we ze leren afhankelijk te zijn. Maar als zij zich aanpassen aan hun blindheid, hoeven ze niet meer te vertrouwen op de ogen van anderen.”

Kish vermoedt dat echolocatie een verworvenheid is uit het menselijk evolutionair verleden. “De vroege mens was vooral prooidier, geen roofdier”, zegt hij. “Dat betekende dat het overdag vaak te gevaarlijk was om voedsel te zoeken, dat moest gebeuren onder dekking van de schemering en de nacht. De vroege mens gebruikte zijn tastzin en echolocatie om zich te oriënteren in het donker. Als bewijs daarvoor zie ik dat geen van beide technieken erg moeilijk zijn om te leren.

“Maar de moderne mens is het vergeten, we hebben ons steeds verder verwijderd van die verworvenheden. We leven tegenwoordig in een visuele wereld, die met televisie en computer alleen maar visueler wordt. Maar tegelijk is uit diverse wetenschappelijke onderzoeken gebleken dat ook ziende personen de echo-informatie meer gebruiken dan we ooit dachten. Zou het niet geweldig zijn om kinderen zo op te voeden dat zij al hun zintuigen weer leren kennen en gebruiken?”

Dit is een ingekorte versie van het hoofdstuk ‘De wereld in echo’s’ uit het boek ‘IJzeren Wil, de wetenschap achter durfals’ van Sander Voormolen, deze week verschenen bij uitgeverij Bert Bakker.

Sander VOORMOLEN

Bron: NRC Handelsblad, 30 juni 2012

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Geen enkel openbaar gebouw écht toegankelijk11-11-2019 07:11:13
  2. Leuven – “Werken aan station onveilig voor slechtzienden”16-08-2019 06:08:44
  3. Ukkel – Gemeente deelt boetes uit voor foutgeparkeerde steps24-07-2019 07:07:06
  4. Hooglede – Onthaalpaviljoen onvoldoende toegankelijk voor slechtzienden: subsidies op de helling24-07-2019 07:07:08
  5. Kijk uit, daar zoemt een wagen07-07-2019 06:07:28
  6. Brugge – Geluidsbakens maken slechtzienden wegwijs aan station01-07-2019 06:07:49
  7. Brugge – Geluidsbakens van 30.000 euro gidsen slechtzienden aan achterkant station28-06-2019 05:06:46
  8. Aarschot – Slechtziende jongere luidt alarmbel over staat van wegen18-06-2019 06:06:25
  9. Dylan (24) maakt stickers om fietsers te waarschuwen voor blinden die oversteken14-06-2019 06:06:02
  10. Nu al wildgroei. En dan moet Felyx nog komen07-06-2019 06:06:19
  11. Nieuwe wegcode: Geef voetgangers prioriteit25-05-2019 05:05:06
  12. ‘Slimme witte stok’ maakt obstakels en water zichtbaar voor blinden30-04-2019 06:04:26
  13. Zienden weten vaak niet waar die ribbels voor zijn’26-04-2019 06:04:11
  14. (On)toegankelijkheid van mensen met een visuele beperking in de openbare ruimte15-04-2019 06:04:20
  15. ‘Meer aandacht voor geleidelijnen blinden in de stad’15-04-2019 06:04:55
  16. Blinden vragen begrip voor vrije geleidelijnen15-04-2019 06:04:59
  17. Een simpele treinreis is voor veel blinden een hindernisbaan13-04-2019 01:04:45
  18. Brugge – Betonblokken aan station vervangen door paaltjes11-03-2019 06:03:13
  19. Trein in Groot-Brittannië – Passagiers met beperking boeken rit via stembediening04-03-2019 08:03:16
  20. ‘Alsof je in een doolhof loopt’, Eike Smit is blind en strijdt voor stoeprandjes en geleidelijnen21-02-2019 09:02:08
  21. ‘Centrum Etten-Leur is onveilig voor blinden en slechtzienden’29-01-2019 08:01:28
  22. De handicap van het openbaar vervoer12-01-2019 07:01:14
  23. Hoe het is om als blinde door Utrecht te lopen04-01-2019 07:01:51
  24. Gezien: steps belemmeren blinden04-01-2019 07:01:29
  25. Gehandicapte praat voortaan mee over toegankelijkheid Arnhemse nieuwbouw04-01-2019 08:01:58
  26. Politiek overweegt pratende trams om visueel beperkten te helpen22-12-2018 07:12:15
  27. Brusselse Taxibus voor mensen met een handicap rijdt ook op zon- en feestdagen22-12-2018 07:12:28
  28. Arnhemse Standaard Toegankelijkheid22-12-2018 07:12:46
  29. Infoschermen bussen De Lijn werken al tien jaar niet15-12-2018 08:12:36
  30. Antwerpen – “In de binnenstad zijn de stoepen te smal, de drempels te hoog en de hellingen te steil”06-12-2018 08:12:36
  31. Carl Asaert (74) is ‘Sjoe van Antwerpen’06-12-2018 08:12:28
  32. Breda ‘meest toegankelijke’ stad van Europa06-12-2018 08:12:28
  33. Brugge – Betonblokken aan station maken plaats voor paaltjes01-12-2018 06:12:25
  34. Over zwakke weggebruikers24-11-2018 11:11:19
  35. Valysreizigers krijgen meer kilometers23-11-2018 07:11:39
  36. Jonge uitvinders tonen creaties: “Ik wil mensen helpen met mijn uitvindingen”21-11-2018 07:11:08
  37. Rijbewijs: autorijden en slechtziendheid17-11-2018 08:11:33
  38. EU doet het weer: Elektrische auto’s moeten verplicht meer lawaai maken17-11-2018 07:11:35
  39. Elektrische auto’s moeten vanaf juli klinken als benzine- of dieselmotor17-11-2018 07:11:23
  40. Debby voortaan met lichtgevende blindengeleidestok over straat na aanrijding16-11-2018 08:11:27
  41. Campagne moet meer aandacht besteden aan blinden in Fryslân16-11-2018 07:11:46
  42. Parkeerapp spoort 1.382 ongeldige gehandicaptenkaarten op10-11-2018 07:11:14
  43. Fraude met gehandicaptenkaart binnenkort overal in België snel detecteerbaar met app10-11-2018 07:11:11
  44. Eindelijk: een lichtgevende blindengeleidestok09-11-2018 09:11:53
  45. Fraude met gehandicaptenkaart voortaan overal detecteerbaar met app08-11-2018 06:11:20
  46. Elektrische wagens zijn te stil en dus wordt een kunstmatig motorgeluid verplicht05-11-2018 06:11:00
  47. Elektrische auto’s moeten vanaf juli klinken als benzine- of dieselmotor01-11-2018 07:11:24
  48. Slimme handschoen biedt visueel beperkten sociale vrijheid30-10-2018 06:10:34
  49. Blind in het verkeer24-10-2018 06:10:21
  50. Blinden willen assistentie in hele ov19-10-2018 04:10:33
  51. Sint-Huibrechts-Lille – Blindengeleidetegels voor betere toegankelijkheid16-10-2018 06:10:44
  52. IJsselmonde – Visueel beperkt gaat niet onopgemerkt15-10-2018 09:10:28
  53. De I-Cane Mobilo®2.115-10-2018 04:10:25
  54. Nieuwe doorbraak in slimme taststok voor blinden en slechtzienden15-10-2018 04:10:18
  55. Kampen – Wethouder Van der Sloot: ‘Dit is eng’15-10-2018 04:10:41
  56. Extra geluid I-PACE bij lage snelheid13-10-2018 06:10:27
  57. Jaguar maakt elektrische I-Pace veilig voor blinden13-10-2018 06:10:35
  58. Op 15 oktober is het de internationale Dag van de Witte Stok13-10-2018 06:10:13
  59. Utrecht wil blindengeleidestrook beter visualiseren13-10-2018 06:10:02
  60. Sint-Truiden – Drukke kruispunten krijgen ratelklikkers01-10-2018 06:10:22
  61. Blaasveld – Rateltikker zorgt voor veiligere oversteek29-09-2018 07:09:34
  62. Vereniging voor blinden vreest komst elektrische bus19-09-2018 06:09:53
  63. Trea raakte zwaargewond door een appende fietser: ‘Hij dacht dat hij recht fietste’18-09-2018 09:09:10
  64. Den Haag – Slechtzienden missen de rateltikkers15-09-2018 07:09:49
  65. EU-wetgeving maakt geluid elektrische auto’s verplicht29-08-2018 06:08:26
  66. Brailleschrift te ouderwets26-08-2018 07:08:16
  67. Blinden hebben moeite met shared space26-08-2018 07:08:18
  68. Syntus Utrecht en WeHelpen willen goede mobiliteit voor iedereen13-08-2018 06:08:51
  69. ‘Shared space crime voor visueel beperkten’11-08-2018 05:08:44
  70. Weyts wil toegankelijkheid van bushaltes fors verbeteren27-07-2018 05:07:57
  71. Voelbare kaart Noord/Zuidlijn voor reizigers met een visuele beperking26-07-2018 05:07:37
  72. 70 extra toegankelijke lijnen voor minder mobiele reizigers26-07-2018 05:07:23
  73. Voor mensen met een visuele beperking: entreemat SPIN® SAFE20-07-2018 06:07:09
  74. Keolis Nederland ondersteunt veilig reizen voor mensen met een (visuele) beperking20-07-2018 06:07:57
  75. ‘Ook blinden willen in Etten-Leur zelfstandig van A naar B’18-07-2018 06:07:50
  76. Emco Benelux brengt entreemat voor visueel beperkten10-07-2018 06:07:05
  77. Verbeteringen mogelijk voor mensen met een visuele beperking04-07-2018 09:07:01
  78. Toegankelijkheid Antwerpse premetrostations krijgt dikke onvoldoende03-06-2018 06:06:07
  79. Blinden en slechtzienden checkten de blindengeleidelijnen24-05-2018 09:05:15
  80. Leidseplein alsnog aangepast voor blinden en slechtzienden20-05-2018 08:05:53
  81. ProRail installeert duurzame led-lampen op stations02-05-2018 12:05:18
  82. Uitgescholden en omver gereden29-04-2018 07:04:17
  83. Slechtziende Falco wil af van afvalzakken en fietsen op geleidelijnen14-04-2018 11:04:22
  84. Nijmegen – Meer toezicht op versperren geleidelijnen14-04-2018 12:04:52
  85. “Nu zetten ze de blinden in de regen”13-04-2018 10:04:06
  86. Utrecht – “Zet geen fiets of loempiakar op blindengeleidelijn”12-04-2018 10:04:12
  87. Voetbalrobot wordt blindengeleidehond12-04-2018 09:04:54
  88. Reusel – Slechtziende Matt Smit uit Reusel kan (straks) weer oversteken06-04-2018 07:04:51
  89. Dankzij deze vinding stapt een slechtziende altijd in de goede bus05-04-2018 07:04:30
  90. Mensen, wees alert en blijf vriendelijk tegen visueel beperkten03-04-2018 07:04:32
  91. Buslijnbordje helpt blinden en slechtzienden30-03-2018 06:03:06
  92. Nathalie’s wens: roep voor slechtzienden om in welke tram zij zitten22-03-2018 09:03:29
  93. Nauwkeurige en toegankelijke gps op komst in 201816-03-2018 09:03:16
  94. Slimme witte stok ziet obstakels op de weg11-03-2018 08:03:29
  95. ‘Slimme witte stok’ maakt obstakels en water zichtbaar voor blinden09-03-2018 08:03:16
  96. Aantal rateltikkers aan kruispunten langs gewestwegen neemt geleidelijk toe: nu ook Balen en Mol06-03-2018 09:03:05
  97. Veilig groen voor iedereen!!!06-03-2018 09:03:13
  98. Geleidelijnen voor slechtzienden in Haags openbaar vervoer nog niet op orde22-02-2018 10:02:41
  99. Brugge – Geluidsbakens verhogen veiligheid voor slechtzienden op open vlakte10-02-2018 09:02:41
  100. Purmerend – Levensgevaarlijke situaties voor blinden: “Moet als de donder wat aan gebeuren”10-02-2018 09:02:35
  101. Amsterdam – Zelfs politie ziet blindegeleidestroken over het hoofd: ‘Iedereen doet maar wat’05-02-2018 06:02:30
  102. Berlaar/Heikant – Rateltikker aan verkeerslichten30-01-2018 08:01:47
  103. Noord-Holland investeert in bushaltes voor iedereen30-01-2018 08:01:38
  104. Meer regels voor vliegen met hulphond na incidenten24-01-2018 08:01:29
  105. Alsnog rateltikkers aan Weerter Bassin19-01-2018 01:01:11
  106. Sprang-Capelle – ‘Ongelukkig gekozen’ oversteek voor slechtzienden wordt aangepast12-01-2018 09:01:57
  107. ‘Ongelukkig gekozen’ oversteek voor slechtzienden in Sprang-Capelle wordt aangepast11-01-2018 04:01:27
  108. Zelfrijdende valies volgt spoor van eigenaar11-01-2018 01:01:17
  109. Obstakel challenge met de Ultracane,09-01-2018 03:01:33
  110. “Nieuwe busterminal op Antwerpse Zuid levensgevaarlijk voor blinden en slechtzienden”05-01-2018 02:01:41
  111. “Toegankelijkheid haltes van De Lijn kan veel beter”04-01-2018 07:01:14
  112. De virtuele geleidelijn15-12-2017 10:12:59
  113. Witte stok: Redenen voor gebruik voor visueel gehandicapten08-12-2017 06:12:42
  114. Strepen in centrum Oss dirigeren fietsers op strook voor blinden07-12-2017 10:12:57
  115. Zichtbaar Veldhoven blij dat ze gezien én gehoord wordt04-12-2017 11:12:37
  116. Hernieuwing abonnementen van De Lijn22-11-2017 05:11:56
  117. Damster blinden en slechtzienden balen: ‘Dit moet gewoon zo snel mogelijk klaar zijn’22-11-2017 05:11:37
  118. Blinde drieling kan ‘zien’ dankzij camerabril22-11-2017 12:11:54
  119. De Lijn – Is mijn halte toegankelijk?22-11-2017 12:11:21
  120. Deventer – Slechtzienden in het verkeer20-11-2017 10:11:25
  121. Merendeel bushaltes van De Lijn niet aangepast19-11-2017 05:11:15
  122. Handicap? 5% van bushaltes aangepast voor blinden en slechtzienden19-11-2017 02:11:29
  123. Tikkende verkeerslichten moeten in Vlissingen blinden beter over straat helpen18-11-2017 12:11:12
  124. Blinde man op zoek naar reddende engel nadat hij op het nippertje ontsnapt aan botsing met trein16-11-2017 11:11:04
  125. Nieuwe app Envision AI kan bijna alles wat dure camera ook kan15-11-2017 05:11:20
  126. Veel mis bij speciaal vervoer PlusOV15-11-2017 02:11:06
  127. Toegankelijkheid van treinstations blijft probleem15-11-2017 09:11:07
  128. Indoor navigatie biedt kansen voor mensen met een visuele beperking09-11-2017 04:11:52
  129. Blinden kunnen ‘zien’ met geluid08-11-2017 09:11:06
  130. Nederland – Alle stations toegankelijk voor blinden en slechtzienden08-11-2017 09:11:40
  131. Deze bril analyseert emoties voor blinden06-11-2017 08:11:41
  132. Ook blinde kan nu uit de voeten op station01-11-2017 11:11:03
  133. Rotterdam Centraal (net niet) geschikt voor blinden01-11-2017 09:11:40
  134. Alle Nederlandse stations toegankelijk voor blinden en slechtzienden31-10-2017 10:10:49
  135. Zaanstad – PvdA bezorgd over veiligheid van slechtziende en langzame voetgangers30-10-2017 10:10:23
  136. Alle stations in Nederland toegankelijk voor blinde en slechtziende reizigers30-10-2017 02:10:25
  137. Nissan vervangt motorgeluiden door ‘liedje’ in elektrische auto’s25-10-2017 11:10:05
  138. Dankzij dit project op de Dutch Design Week kan een blinde straks het verkeer regelen20-10-2017 10:10:29
  139. Hoe kunnen blinde mensen toch ‘zien’ met klikgeluiden?20-10-2017 09:10:16
  140. Topper op blindenbeurs: camerabril die krant voorleest en zegt wie voor je staat19-10-2017 05:10:11
  141. Knelpunten parkeren fietsen Assen: te weinig rekken, lukraak en op blindenstrook18-10-2017 05:10:31
  142. Odisee-studenten ontwikkelen slimme blindegeleidestok18-10-2017 08:10:19
  143. “Dit kan leven van blinden drastisch veranderen”16-10-2017 08:10:41
  144. Voelen dat iemand glimlacht: prototype ‘emotie-fluisteraar’ te zien tijdens Graduation Show DDW16-10-2017 08:10:00
  145. Vier jaar cel voor vrijwel blinde Tilburger die vriendin bijna dood sloeg16-10-2017 08:10:33
  146. Studenten ontwerpen ‘slimme’ blindengeleidestok16-10-2017 06:10:52
  147. Video: Zo steken blinden een drukke weg over14-10-2017 07:10:40
  148. Blinden in Stad willen gezien worden13-10-2017 07:10:02
  149. Blindenstok uitsteken werkt lang niet altijd meer: ‘Wil ik oversteken, geeft hij weer gas’13-10-2017 07:10:46
  150. Verkeerscampagne voor blinden: ‘Je voelt je ontzettend kwetsbaar’13-10-2017 07:10:51
  151. Odisee-studenten ontwikkelen ‘slimme’ blindengeleidestok13-10-2017 07:10:02
  152. 1 op de 3 blinden en slechtzienden voelt zich onveilig bij oversteken13-10-2017 05:10:31
  153. Les in Lochem leert: Vooral fietsers negeren witte blindenstok13-10-2017 05:10:09
  154. Stop voor de witte stok! Altijd…..13-10-2017 05:10:22
  155. Verkeer nog vaak probleem voor slechtziende13-10-2017 06:10:30
  156. ‘Mijn goede vriend’12-10-2017 08:10:29
  157. Altijd stoppen voor de witte stok (+video)11-10-2017 08:10:19
  158. Voorrang bij het oversteken?08-10-2017 09:10:43
  159. Vlaming vindt bril uit die mensen herkent04-10-2017 09:10:30
  160. 23 Vlaamse steden en gemeenten ondertekenen als eersten het charter ‘naar een toegankelijke gemeente’.29-09-2017 06:09:25
  161. Artificial Intelligence wearable leest blinden voor en herkent gezichten28-09-2017 08:09:11
  162. Vlimmeren – Dorp toegankelijker dankzij seniorenraad22-09-2017 01:09:32
  163. Capellenaar strijdt voor parkeerplek22-09-2017 01:09:53
  164. Amstelveen – Geef blinden en slechtzienden vrije doorgang22-09-2017 07:09:45
  165. Slimme verkeerslichten helpen Tilburgse senioren oversteken18-09-2017 03:09:36
  166. Project stichting Toegankelijk Meierijstad: hoe is het om blind te zijn?16-09-2017 07:09:10
  167. Op de tast naar de trein op Utrecht Centraal14-09-2017 10:09:45
  168. Voelbare stationsplattegrond voor Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht08-09-2017 12:09:25
  169. Sunu-band – Sonar-smartwatch voor blinden en slechtzienden07-09-2017 11:09:54
  170. Hoe blinde mensen net als vleermuizen kunnen ‘zien’ door middel van klikgeluiden06-09-2017 02:09:07
  171. Zeist – Blindenstroken verdwenen na aanpak Slotlaan02-09-2017 08:09:37
  172. NMBS breidt dienstverlening aan personen met beperkte mobiliteit uit01-09-2017 12:09:50
  173. Menselijke echolocatie in kaart gebracht01-09-2017 12:09:19
  174. Tongklikken in plaats van kijken31-08-2017 11:08:40
  175. Toegankelijkheid zit hem vooral in details31-08-2017 08:08:06
  176. Bergen op Zoom – Paal en perk stellen aan reclameborden in binnenstad13-08-2017 12:08:51
  177. Vught staat voor ‘paal’, maar niet lang!12-08-2017 08:08:51
  178. Rolde – Geleidestroken voor blinden keren terug in centrum10-08-2017 06:08:19
  179. Slechts klein aantal haltes van De Lijn toegankelijk voor mensen met beperking10-08-2017 06:08:55
  180. Beperking? 90% haltes ontoegankelijk10-08-2017 06:08:17
  181. Blinde vrouw betaalt 15 euro voor absurde taxirit waarbij ze de chauffeur zelf rijinstructies moest geven09-08-2017 07:08:13
  182. Video: ‘Fitbit voor blinden’ werkt als sonar08-08-2017 07:08:23
  183. Den Bosch – De blindengeleidelijn ligt hier juist precies zoals het hoort, maar dat is lang niet overal01-08-2017 10:08:09
  184. Blinden leren kijken met hun tong31-07-2017 08:07:15
  185. Blinden leren zien met hun oren30-07-2017 08:07:29
  186. Video: Blinde jongeren maken in Leuven kennis met echolocatie28-07-2017 03:07:58
  187. Video: Zo kunnen blinden zien via hun oren28-07-2017 02:07:12
  188. Gestolen braillebord zorgt voor nieuwe Belgenmop in Brusselse metro28-07-2017 09:07:51
  189. Blinde reizigers hekelen slechte informatievoorziening Utrecht CS26-07-2017 01:07:47
  190. Den Bosch – Straatbeeld: legt een blinde het blindenpad aan?25-07-2017 08:07:09
  191. PvdA: “Den Haag moet koploper worden in toegankelijkheid voor mensen met een beperking”22-07-2017 11:07:12
  192. Geleidelijnen voor slechtzienden in Rotterdam Centrum afgerond21-07-2017 08:07:13
  193. Utrechters dol van pratende buspaal20-07-2017 01:07:49
  194. Entreemat met gidssysteem voor mensen met een visuele beperking18-07-2017 07:07:33
  195. Geleidelijnen slechtzienden in Rotterdam Centrum afgerond14-07-2017 10:07:56
  196. Kapellen – Ook slechtzienden vinden nu weg naar station11-07-2017 09:07:31
  197. Ninove – Stad zet in op toegankelijkheid08-07-2017 11:07:19
  198. Amsterdam – Displays met audiobuttons aan bushaltes07-07-2017 11:07:45
  199. ‘Zien’ met alleen maar geluid27-06-2017 08:06:15
  200. Den Haag – Technologie zorgt voor wegwijzers bij handicap26-06-2017 07:06:39

Laatst bijgewerkt op 25 september 2015 – 20:17