Blindelings de weg kunnen vinden

Volledig blind, maar wel alleen de bergen in per mountainbike of te voet., Daniel Kish doet het met echo-lokalisatie en leert dat ook aan anderen.

Regelmatig trekt hij in zijn eentje de bergen in. Verkent hij onbekend terrein, te voet of op zijn mountainbike. Daniel Kish (42) is volledig blind, maar van beperkingen wil hij niets weten. “Als je echt wilt, is niets onmogelijk.” En ook: “Elke stap die je onder begeleiding zet, is een gemiste kans om te leren.”

De Amerikaan Dan Kish is een man met een missie. Hij reist de aardbol over om blinden en ernstig slechtzienden te helpen zo onafhankelijk mogelijk in het leven te staan. Onlangs was hij even in ons land op uitnodiging van Visio, een grote organisatie voor zorg, onderwijs en diensten aan slechtzienden en blinden. Hij gaf voorlichting aan medewerkers, workshops aan cliënten en was hoofdgast op het symposium ‘No Sight, No Limits’.

Kish is de eerste blinde gediplomeerde oriëntatie- en mobiliteitsinstructeur ter wereld. Als afgestudeerd ontwikkelingspsycholoog en medeoprichter/directeur van de non-profitorganisatie World Access for the Blind deed hij veel onderzoek naar blindheid. Wereldwijd geldt hij als de expert in echolokalisatie, een vaardigheid waarmee blinden hun omgeving kunnen ‘zien’ door weerkaatsend geluid (echo, sonar) in beelden om te zetten.

Hij maakt die geluiden zelf, door simpelweg met zijn tong te klikken. Altijd dezelfde scherpe klik, alleen volume en frequentie stemt hij af op de situatie. Kish: “Vleermuizen passen dezelfde techniek toe: ze maken een tsjilp-achtig geluid, dat weerkaatst als het ergens tegen opbotst. Uit die reflecties bouwen ze een ongelooflijk gedetailleerd beeld op van de omgeving. Zelfs de kleinste insecten nemen ze zo waar.”

In feite werkt zien hetzelfde, zegt hij. “Om te zien heb je licht nodig: zonder licht zie je niets. Wat je waarneemt, zijn de reflecties van licht., De hersenen interpreteren de reflectiepatronen en zetten die om in beelden.

Met echolokalisatie is dat niet anders. Om weerkaatsend geluid in beelden te kunnen vertalen heb je echt geen nieuwe hersenen nodig. Je hersenen kunnen dat al. Alleen moeten ze getraind, gestimuleerd, wakker gemaakt worden.”

Kish zegt daarmee dat iedereen echolokalisatie kan leren: jong en oud, zelfs slechthorenden kunnen er hun voordeel mee doen. “Het is geen truc en je hoeft er geen talent voor te hebben: het is een vaardigheid die je door oefening kunt ontwikkelen,” stelt hij.

“Sterker nog: zonder het te beseffen passen veel blinden het passief toe om een vage indruk van de omgeving te krijgen.” Dat kan ver gaan. Dan Kish onderscheidt niet alleen grote objecten, zoals gebouwen en auto’s, maar ook kleinere zaken: stoepranden, hekjes, lantaarnpalen en andere obstakels. Grote gebouwen ‘ziet’ hij vanaf een afstand van tweehonderd meter, bomen vanaf tien, soms twintig meter. De echo’s vertellen hem of iets dichtbij of veraf, groot of klein, smal of breed, massief of open is.

In een mum van tijd weet hij hoe ruimtes in elkaar zitten – waar meubels staan en waar deuren zich bevinden. Hij herkent huizen aan een gevelornament of boom in de tuin; zoals hij tijdens bergtochten aan de vorm van een rots of boom kan ‘zien’ dat hij er al eens is geweest. “Ik zeg niet dat ik nooit de weg kwijtraak. Maar overkomt dat niet iedereen wel eens? Waar het om gaat, is dat ik de weg altijd wel weet terug te vinden.”

Echolokalisatie geeft de beoefenaar opties om meer dingen te ondernemen – en ervan te genieten. Kish heeft mensen getraind die nu kunnen fietsen – behendig geparkeerde auto’s en tegenliggers ontwijkend – of voetballen. “Een Belgische student van me speelt basketbal: met tongkliks detecteert hij het board achter de basket en weet hij waar hij de bal naartoe moet gooien. Voor hem heeft dat de kwaliteit van zijn leven verbeterd; anderen kiezen voor andere dingen.”

Een sterke motivatie en regelmatig oefenen onder uitdagende omstandigheden zijn voorwaarden om deze vaardigheid te ontwikkelen. Te veel hulp van de omgeving – ouders, professionals, geleidehond – werkt averechts, zegt hij. “Er is een natuurlijke neiging om blinden en slechtzienden in zo’n beetje alles te begeleiden en te beschermen voor de boze buitenwereld. Goedbedoeld, maar dodelijk voor echte onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. De delen van je hersenen die daarvoor actief moeten zijn, vallen in slaap, ontwikkelen zich niet. Hoe meer je wordt geholpen, hoe meer je geholpen moet worden.

Elke stap die je onder begeleiding zet, is een gemiste kans om te leren.” Hij raadt ouders aan te doen wat zijn ouders vanaf zijn geboorte deden: domweg vergeten dat hun kind blind is. “Mijn ouders hebben me opgevoed alsof ik kon zien. Niet omdat ze geen verantwoordelijkheid wilden nemen, integendeel: ze zagen in dat er weinig verschil is tussen wat ziende en blinde kinderen zouden moeten leren in het leven. Dat heeft me ontzettend geholpen om van jongs af aan vaardigheid voor echolokalisatie te ontwikkelen. Nog steeds ben ik mijn ouders daar heel dankbaar voor.”

Zijn leven heeft het niet veranderd, ‘want ik ben ermee opgegroeid’. Voor veel van zijn studenten ligt dat anders. Dan Kish: “Regelmatig hoor ik dat echolokalisatie goed is voor het zelfbewustzijn en zelfvertrouwen. Ben je je meer bewust van je omgeving, dan interacteer je er ook meer mee. Je gaat anders met mensen om en – omdat je alerter bent op geluiden – ‘kijk’ je meer om je heen. Daardoor verandert je houding, ben je zoals alle anderen. Geen buitenbeetje meer, is dat niet wat we willen?”

Dan Kish: ‘Geweldig, hiermee moeten we verder’

Midden 2006 bezocht Dan Kish Visio voor het eerst. Zijn pleidooi voor echolokalisatie was zo overtuigend, dat men ermee aan de slag ging.

Visio-instructeurs in oriëntatie- en mobiliteitstraining werden bijgeschoold en er werd een oefenprogramma opgezet: tussen november 2007 en maart 2008 namen 27 Visio-cliënten eraan deel. De resultaten waren onverdeeld positief. Instructeur José de Nijs: “We hadden deelnemers in de leeftijd van 1 tot 68 jaar. Wat kinderen allemaal kunnen horen; we stonden er echt van te kijken. Minstens zo opmerkelijk is dat vooral laatblinde volwassenen er veel aan hebben. Niet dat iedereen nu aan het mountainbiken en bergbeklimmen is geslagen; zulke vaardigheden moet je stap voor stap ontwikkelen – als je dat al wilt. Wat je wel duidelijk ziet, is een gegroeid zelfvertrouwen. Zo van: ‘Behalve mijn taststok heb ik nog meer in huis dat me kan helpen’. Echt geweldig: op deze weg moeten we verder.”

Bron: Algemeen Dagblad, 5 mei 2008

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Brailleschrift te ouderwets26-08-2018 07:08:16
  2. Blinden kunnen ‘zien’ met geluid08-11-2017 09:11:06
  3. Hoe kunnen blinde mensen toch ‘zien’ met klikgeluiden?20-10-2017 09:10:16
  4. Hoe blinde mensen net als vleermuizen kunnen ‘zien’ door middel van klikgeluiden06-09-2017 02:09:07
  5. Menselijke echolocatie in kaart gebracht01-09-2017 12:09:19
  6. Tongklikken in plaats van kijken31-08-2017 11:08:40
  7. Blinden leren kijken met hun tong31-07-2017 08:07:15
  8. Blinden leren zien met hun oren30-07-2017 08:07:29
  9. Video: Blinde jongeren maken in Leuven kennis met echolocatie28-07-2017 03:07:58
  10. Video: Zo kunnen blinden zien via hun oren28-07-2017 02:07:12
  11. ‘Zien’ met alleen maar geluid27-06-2017 08:06:15
  12. Hoe ik sonar gebruik om me een weg te banen door de wereld15-06-2017 07:06:00
  13. Fietsen met echolokalisatie14-06-2017 09:06:12
  14. Blinde ‘vleermuisjongen’ kan zien door echotechniek14-06-2017 09:06:50
  15. Blinde kan ‘zien’ als een vleermuis14-06-2017 05:06:44
  16. Blind fietsen14-06-2017 03:06:51
  17. Blinde kan ‘zien’ als een vleermuis22-02-2017 02:02:57
  18. Antwerps sonartoestel laat blinde jongen ‘zien’03-03-2016 07:03:09
  19. Blinde jongen vindt zijn weg door met zijn tong te klikken03-03-2016 07:03:20
  20. Blindelings de weg kunnen vinden25-09-2015 08:09:03
  21. Blind vertrouwen25-09-2015 08:09:03
  22. Blinde kinderen leren ‘kijken’ als vleermuizen25-09-2015 08:09:03
  23. Echolokalisatie helpt slechtzienden25-09-2015 08:09:03
  24. Blinden vinden hun weg dankzij navigatietechniek vleermuizen25-09-2015 08:09:03
  25. Blind brein kan weer ‘zien’ door echolocatie25-09-2015 08:09:03
  26. De blinde die Batman werd25-09-2015 08:09:03
  27. Blinde wetenschapper deelt hoe blinden de wereld zien25-09-2015 08:09:03
  28. De wereld zien in echo’s”25-09-2015 08:09:03
  29. Blinde meisjes zien zoals een vleermuis25-09-2015 08:09:03
  30. De klank van de stad maakt de ziel amoureus25-09-2015 08:09:03
  31. Blinden benutten vermoedelijk visuele hersenen voor echolokalisatie25-09-2015 08:09:03
  32. Deel van de hersenen voor ‘vleermuiszicht’ gevonden25-09-2015 08:09:03
  33. Echolocatie toegepast bij blinden25-09-2015 08:09:51
  34. Blind en toch kunnen zien: Echolokalisatie16-08-2015 07:08:30
  35. Deze blinde jongen is de echte Batman23-07-2015 03:07:20
  36. Blinde jongen ‘ziet’ dankzij vleermuistechnieken08-05-2015 09:05:53
  37. Echolocatie: Blinden leren zien met hun oren13-01-2015 09:01:12
  38. Sluitstuk – Blinden verkennen ruimtes met hun oren06-02-2014 06:02:05
  39. Kunnen we zien met onze oren?27-01-2012 04:01:17
  40. Blinden kunnen beelden horen06-06-2011 06:06:56
  41. “Ik ben niet blind, ik kan alleen niet zien”05-06-2011 01:06:20
  42. Blinde Anthony hoort de bomen komen05-06-2011 10:06:22
  43. Blinden kunnen beelden horen28-05-2011 03:05:32

Laatst bijgewerkt op 25 september 2015 – 20:17