Een lui oog kan prachtige taferelen opleveren

Een lui oog is volgens neurobiologen een extra troef voor kunstschilders, die driedimensionale beelden moeten omzetten naar een vlak

Ego neurobiologie: Beeldende kunstenaars loensen opvallend vaak

Rembrandt van Rijn had een lui oog, zo ontdekte de Amerikaanse neurobiologe Margaret Livingstone vorig jaar. En hij verkeert in goed gezelschap, blijkt nu: Pablo Picasso, Marc Chagall en Edward Hopper zijn maar een paar andere kunstenaars die volgens de neurobiologe dezelfde oogafwijking en bijbehorend artistiek talent hadden. ‘Door hun luie oog zagen ze de wereld veeleer vlak, waardoor ze beter dan anderen in staat waren driedimensionale voorwerpen op een vlak schilderdoek over te brengen’, zegt Livingstone.

Toen Margaret Livingstone vorig jaar een bezoekje bracht aan het Louvre en daar vier zelfportretten van de Nederlandse schilder Rembrandt van Rijn bekeek, viel haar meteen iets vreemds op. Op allevier de portretten keek Rembrandts linkeroog de toeschouwer recht aan, terwijl zijn rechteroog iets leek af te dwalen. Daaruit besloot Livingstone, in het dagelijks leven professor neurobiologie aan de Harvard Medical School, dat Rembrandt een lui oog had en dus weinig dieptezicht gehad moet hebben. Door de oogafwijking was Rembrandt ‘stereoblind’: zijn wereldbeeld was heel vlak. Toch heeft zijn luie oog de wereldberoemde Nederlandse kunstenaar niet belet om een prachtig oeuvre bij elkaar te schilderen, wel integendeel.

Livingstone checkte samen met postdoctoraatstudent Bevil Conway in totaal 24 zelfportretten van de zeventiende-eeuwse schilder. De resultaten van het onderzoek stonden in september vorig jaar te lezen in The New England Journal of Medicine. Op één na is het steeds het (afgebeelde) rechteroog dat loenst. Omdat Rembrandt, de meester van de haarscherpe observatie, de zelfportretten maakte terwijl hij zichzelf bekeek in een spiegel, lijkt er dus iets mis geweest te zijn met zijn linkeroog.

Conway en Livingstone namen ook twaalf etsen onder de loep, waarop wel degelijk de blik van het linkeroog afwijkt. De verklaring daarvoor ligt verscholen in het etsprocédé zelf. Etsen zijn immers papieren afdrukken van een ijzeren plaat waarop het originele beeld in spiegelbeeld is gekrast, wat een dubbel spiegeleffect oplevert. Het ene ‘tegendraadse’ schilderij is volgens de onderzoekers dus allicht een kopie van een ets.

Uit verder onderzoek van Livingstone en Conway – zelf trouwens een stereoblinde artiest – blijkt nu dat ook tal van andere beroemde beeldende kunstenaars hoogstwaarschijnlijk loensten. Ze noemden onder anderen Marc Chagall, Pablo Picasso, Edward Hopper Gustav Klimt en de fotograaf Man Ray.

Na al hun speur- en rekenwerk vermoeden de twee onderzoekers dat een lui oog, ook wel exotropie genoemd, voor kunstenaars net een voordeel kan zijn. “Voor een goed dieptezicht moet je je met beide ogen een beeld vormen van de omgeving”, zegt Margaret Livingstone in het jongste nummer van The Harvard University Gazette. “Maar voor artiesten kan dat net een belemmering zijn om een driedimensionale scène op een tweedimensionaal canvas of foto te krijgen. Leraars beeldende kunst raden hun leerlingen dan ook al eeuwen aan om één oog te sluiten als ze het voorwerp dat ze moeten schilderen af willen platten. Stereoblinde kunstenaars daarentegen hoeven gewoon maar te schilderen wat ze altijd al zien.” Livingstone is ervan overtuigd dat de aandoening voor hen daarom veeleer een troef is.

De idee dat Rembrandt en andere wereldberoemde kunstenaars hun genie voor een deel te danken hebben aan een vaak voorkomende oogafwijking, is volgens Livingstone al op behoorlijk wat verzet gestoten van kunsthistorici en oogartsen. Haar nieuwsgierigheid is in elk geval gewekt. Om definitief uit te maken of er een verband bestaat tussen artistiek talent en stereoblindheid hebben de Harvard-neurobiologen een onderzoek opgestart bij studenten van kunstacademies en economische afstudeerrichtingen. Ze willen kijken of een slechte samenwerking tussen beide ogen uitzonderlijk vaak voorkomt bij artistiek getalenteerde mensen.

Sara DE SLOOVER

Bron: De Morgen, 3 mei 2005

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Ooglapje: Indicatie en tips en bij afplakken van oog25-05-2019 05:05:00
  2. Vivid Vision haalt 2,2 miljoen dollar op voor VR-tool tegen lui oog12 mei 2017 | Nieuws, Virtual Reality18-06-2017 05:06:44
  3. ‘Lui oog verbetert met speciale animatiefilm’17-06-2017 02:06:09
  4. Amblyopie (lui oog): Verminderde gezichtsscherpte in één oog22-05-2016 11:05:25
  5. Blitse bril moet afplakpleister verdrijven17-11-2015 09:11:20
  6. Een lui oog kan prachtige taferelen opleveren24-09-2015 04:09:24
  7. Ook baby’s moeten gescreend worden op oogafwijkingen24-09-2015 04:09:06
  8. Stripverhaal voor een lui oog24-09-2015 04:09:51
  9. “Luie oog Paris resultaat van mislukte operatie”24-09-2015 04:09:35
  10. Afplakken bij amblyopie verkleint later risico op slecht zien24-09-2015 04:09:20
  11. Slecht afplakken lui oog kan slechtziendheid veroorzaken op latere leeftijd24-09-2015 04:09:00
  12. Plakboek helpt kind met lui oog beter zien24-09-2015 04:09:44
  13. Kind en Gezin start met oogtest voor peuters in Limburg24-09-2015 04:09:25
  14. Nieuwe test helpt lui oog de wereld uit24-09-2015 04:09:08
  15. Kind & Gezin start met screening baby’s voor lui oog24-09-2015 04:09:52
  16. Gamen helpt mogelijk tegen oogaandoening24-09-2015 04:09:32
  17. Verstopte traanbuis risicofactor lui oog24-09-2015 04:09:18
  18. Screening leidt tot minder oogafwijkingen24-09-2015 04:09:01
  19. Vroege screening verziendheid voorkomt leesachterstand kinderen24-09-2015 04:09:41
  20. Man geneest van lui oog na het zien van Hugo in 3D24-09-2015 04:09:27
  21. Het risico van een trendy kapsel: lui oog24-09-2015 04:09:55
  22. Therapietrouw bij kinderen met lui oog door stripverhaaltje24-09-2015 04:09:39
  23. De oplossing tegen een lui oog: 10 dagen in het donker24-09-2015 04:09:47
  24. Lui oog wordt veel beter dankzij spelletje Tetris24-09-2015 04:09:07
  25. Rennen tegen lui oog24-09-2015 04:09:28
  26. Woordenboek Amblyopie, lui oog24-09-2015 04:09:15
  27. Lui oog behoeft niet altijd pleister28-05-2011 04:05:58

Laatst bijgewerkt op 24 september 2015 – 16:18