Is jouw roze ook mijn roze?

Er was eens een eiland ver van hier. Er woonden alleen kleurenblinden die niet in de zon mochten kijken … Het fotoproject en boek van Sanne De Wilde begint als een sprookje. Deze week staat ze op het Fotofestival in het Zuid-Franse Arles.

In het huis waar haar vriend woont, zoekt Sanne De Wilde naar theezakjes. ‘Ik weet hier niets staan.’ Ze is logee, en dat logee-zijn is een beetje haar leven. Ze pendelt tussen Amsterdam, waar ze ook als fotograaf werkt voor de Volkskrant, en thuisland België. Ook daarbuiten is ze vooral onderweg.

Ze lag laat in bed na de opening van haar expo Vive labeur, over de Chinezen die in de Eerste Wereldoorlog in de loopgraven van Poperinge zaten. Vandaag maakt ze alweer haar koffer voor Arles, na de resem Skype-interviews die ze nog in haar agenda heeft staan. Het Zuid-Franse Fotofestival heeft ze voor het eerst een eigen galerie. Ze staat er met een installatie waarin de bezoeker kan voelen hoe het is om kleurenblind te zijn, een project waar ook een indrukwekkend boek bij hoort.

Om maar te zeggen: Sanne De Wilde (30) weet even niet waar haar hoofd staat. ‘Mijn werk is een cadeau, maar het vraagt ook veel. Ik heb echt geen normaal leven.’ Haar installatie in Arles ontstond toen ze vorig jaar naar Micronesië trok. Op de eilanden Pingelap en Pohnpei lijdt een uitzonderlijk hoog percentage van de bevolking aan totale kleurenblindheid of achromatopsie: ze zien de wereld in grijstinten.

Dat die aandoening net daar zo welig tiert, zou volgens de legende te maken hebben met een tyfoon in de achttiende eeuw. De koning was niet alleen drager van het achromatopsie-gen, maar ook een van de weinige overlevenden van de verwoestende storm. De niet te stuiten collectieve voortplantingsdrang op een relatief kleine oppervlakte deed de rest. Het fenomeen was fascinerend genoeg om neuroloog Oliver Sacks ooit naar dat uiteinde van de wereld te krijgen.

Sanne kreeg de tip van een kleurenblinde Vlaamse man, die haar op de radio had horen vertellen over haar albino-reportage. ‘Iemand heeft me het verhaal cadeau gedaan’, zo omschrijft ze het zelf mooi. Ze fotografeerde de eilandbewoners en de landschappen in zwart-wit en met een infraroodcamera. Die beelden liet ze nadien inkleuren door kleurenblinden hier bij ons.

Wou je daarmee tonen hoe mensen met kleurenblindheid de wereld zien?

‘Neen. Dat zou pretentieus zijn. Want ik kan nooit weten hoe zij zien. Voor mij was het vooral een manier om tijdens het fotograferen kleur te her­ontdekken. Hoe kan iemand voor wie kleur geen betekenis heeft, de wereld heruitvinden?’

‘Maar het ging ook over onze sociale conditionering wanneer we het over kleuren hebben. Het woord groen betekent niets op zich. In je hoofd kan jij daar iets rozigs bij zien, en ik misschien iets blauwigs, wie weet? Is jouw roze ook mijn roze? We gaan er gewoon automatisch van uit van wel, maar dat weten we toch niet?’

Micronesië is niet echt een plek die je in de modale reisbrochure vindt.

‘Dat is dus echt super ver en heel moeilijk bereikbaar. Je vliegt daarnaartoe met steeds kleinere vliegtuigjes. Op het einde zat ik in een kleine charter waarin maar plaats was voor vier personen. Alleen al voor de reis moest ik 10.000 euro bij elkaar zien te krijgen. Daarom ben ik uiteindelijk drie maanden weg geweest om één maand in Micronesië te kunnen blijven. Onderweg ben ik in Amerika en Hawaï gestopt om op verschillende plaatsen verhalen te maken die de reis mee konden betalen.’

‘In Micronesië zelf logeerde ik via-via bij een familie. Zij hebben me opgenomen alsof ik bij hen hoorde. Verschillende leden van die familie waren ook achromaat. Ik kreeg daar het enige bed in het huis, als een prinses. Zij sliepen op de grond. Ze spraken de lokale taal, Pingelapees – of is het Pingelaps? – maar net zo goed Engels, zelfs de kinderen. Dus we konden gewoon met elkaar praten.’

‘Zij speelden een belangrijke rol in mijn verhaal. Ook dat is iets waarvan dit project me heeft overtuigd: hoe straf het is dat je je overal ter wereld met andere mensen kan verbinden. Die ervaring werd onderdeel van het verhaal, hoe ik me inleefde in anderen en door de ogen van andere mensen keek.’

Zag je dan ook van dichtbij wat de impact van zo’n handicap is?

‘Ja. Het grote probleem van achromatopsie is dat het gepaard gaat met slechtziendheid, extreme slechtziendheid zelfs, en met een extreme lichtgevoeligheid. Dat is heel lastig op zo’n licht eiland. Als je die afwijking hier bij ons hebt, koop je gewoon donkere lenzen. Daar hebben ze zoiets niet. Ze hebben amper zonnebrillen. Alleen al hun ogen openhouden overdag kost hen al veel moeite.’

Is er geen geld voor dat soort hulpmiddelen of zijn ze er gewoon niet?

‘Het is dubbel. Ik gebruik niet graag het woord primitief omdat dat zo beladen is, maar het is er wel degelijk heel basic allemaal. Tegelijk is er een gebrek aan informatie en lijkt niet iedereen goed te beseffen wat er aan de hand is. Ik herinner me nog goed hoe er een cruiseschip aanmeerde. Dat was op zich al een bizar zicht, die gigantische boot aan dat piepkleine eiland. Toen bleek dat die opvarenden zonnebrillen bij zich hadden voor de lokale bevolking, en in plaats van die uit te delen aan de kleurenblinden, verlootte de burgemeester van Pingelap die willekeurig onder alle inwoners. Ik was toen zo boos. Het wees nog maar eens op een gebrek aan kennis en besef. Kleurenblinden zelf kennen vaak weinig over hun aandoening, laat staan dat het genetisch bepaald is. Vaak denken ze nog dat dat een straf is van God.’

Kon je zelf iets doen?

‘Financieel zeker niet. Ik hoop ooit terug te kunnen gaan met hulpgoederen, maar nu kon ik op dat vlak niets doen. En dat was lastig, want zij gingen ervan uit dat ik dat wel kon, alleen al omdat ik het geld had om tot daar te reizen. Dus ze vroegen het me wel. Maar ik was zelf bankroet. Ik voelde me daar niet goed bij. Want wat draag je als fotograaf bij tot hun leven? Je néémt toch alleen maar?’

Kon je daar met hen over praten?

‘Ik legde dat dan wel uit, maar ik besefte dat het wanhopig klonk. Ik wou en wil best wel inzamelacties opzetten, maar niet toen en niet nu. Ik had en heb daar geen tijd en geen focus voor. Dat zijn heel lastige dilemma’s. Het enige wat ik hen kon geven, was menselijkheid, door op een persoonlijke en echte manier met hen om te gaan, en transparant te zijn over mijn bedoelingen.’

‘Maar we zijn nu een jaar later en eigenlijk heb ik nu pas naar mijn foto’s kunnen kijken. Ik had er eerder nooit tijd voor, omdat ik meteen na thuiskomst keihard ben beginnen werken om die geldput weer wat te vullen.’

Wat zie je als je nu naar de beelden kijkt?

‘Een vrij abstracte beeldimpressie, maar er zit ook wel een schets van dat dagelijkse leven op het eiland in, net als de spirituele en mythologische kanten van die eilandbewoners. Het zijn niet altijd romantische beelden: er zit iets unheimlichs in dat verder gaat dan de pure schoonheid van die plek. Zo’n eiland is niet altijd even idyllisch.’

Het lijkt nochtans paradijselijk.

‘Het ís er ook mooi, maar misschien willen wij dat zo zien. Net omdat wij een beetje verziekt zijn hier, waardoor we mensen die tijd hebben te veel idealiseren. Het leven in al die traagheid is ook niet altijd een pretje. Veel mensen kunnen niet van hun eiland, en het eten is er niet altijd paradijselijk. Groenten zijn er bijna niet, alles moet worden ingevoerd. Zelf heb ik daar een hele maand uit de VS ingevoerde diepvrieskip gegeten. Er was nu eenmaal weinig anders.’

Je vorige reeksen gingen over mensen met albinisme en kleine mensen. Focus je graag op wat anders is?

‘Het spoor dat ik vooral door mijn projecten zie lopen, is dat van genetica en de kracht daarvan. Hoe kan erfelijkheid een leven bepalen en een persoon of gemeenschap vorm geven? En wat met het andere uiterste? Toen ik onderweg was, heb ik in Amerika ook een portret gemaakt van The Pink Lady of Hollywood, een vrouw die besliste om zichzelf een roze vorm en identiteit te geven. Een beetje zoals Michael Jackson, die zichzelf helemaal transformeerde. Dat is een luxe die mensen met een fysieke beperking niet hebben. Die twee kanten boeien mij enorm.’

‘Het zit ook in mijn expo over de Chinezen in Poperinge. Ik licht daar de facekini uit. Niet omdat ik wil zeggen: kijk eens wat een bizarre mensen met zo’n raar masker dat hen beschermt tegen de zon. Wel omdat ik gefascineerd ben door de façade. Omdat ik altijd denk: daar moet iets achter liggen.’

‘The island of the colorblind’, Sanne De Wilde, is uit bij Hannibal

‘Vive labeur’, samen met Stephan Vanfleteren, Gasthuis-kapel, Poperinge, tot 17/9.

Lieve Van de Velde & foto’s Sanne De wilde

Bron: De Standaard/Cultuur, Za. 01 Jul. 2017, Pagina 18

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. In het land der kleuren blinden08-07-2017 11:07:30
  2. Kleurenblinde moeder barst in tranen uit wanneer ze voor het eerst oogkleur van haar dochter ziet07-07-2017 11:07:02
  3. Is jouw roze ook mijn roze?03-07-2017 07:07:35
  4. Video: Wat betekent kleur als je kleurenblind bent?27-06-2017 11:06:25
  5. Als kleur enkel een woord is26-06-2017 01:06:15
  6. Broers overweldigd door emoties wanneer ze voor het eerst kleuren zien15-06-2017 05:06:16
  7. Deze GIF’jes laten zien hoe het is om kleurenblind te zijn15-06-2017 05:06:40
  8. Kleurenblinde man door het dolle heen als hij voor het eerst de kleur van zijn broek ziet15-06-2017 05:06:10
  9. Volledig kleurenblinde man ziet voor het eerst een gekleurde wereld15-06-2017 05:06:07
  10. Met deze afbeelding kun jij testen of je kleurenblind bent15-06-2017 05:06:29
  11. Test: ben jij kleurenblind?15-06-2017 05:06:04
  12. Speciale bril rekent af met kleurenblindheid15-06-2017 05:06:37
  13. Kleurentest: Oogtest voor opsporen van kleurenblindheid06-02-2017 03:02:14
  14. ‘Ik zie grijstinten, maar ik hoor kleuren’26-08-2016 07:08:15
  15. Samenleving heeft geen oog voor kleurenblindheid23-08-2016 07:08:43
  16. Ontmoet ’s werelds eerste cyborg12-08-2016 05:08:56
  17. Kleurenblindheid: Oorzaak, soorten en behandeling25-05-2016 08:05:25
  18. Het ontstaan van kleurenblindheid18-12-2015 05:12:36
  19. Oplossing gevonden tegen kleurenblindheid28-11-2015 06:11:00
  20. Volledig kleurenblinde man ziet voor het eerst een gekleurde wereld27-11-2015 06:11:36
  21. Speciale bril rekent af met kleurenblindheid27-11-2015 05:11:51
  22. Medische termen kleurenblindheid24-09-2015 02:09:34
  23. Kleurenblinden kunnen beter zien24-09-2015 02:09:43
  24. Kleurenblinde ziet kleur na klap24-09-2015 02:09:28
  25. Blind voor groen, rood of blauw24-09-2015 02:09:11
  26. Behandeling oogziekten naderbij na vondst gen24-09-2015 02:09:55
  27. ‘Kleurenblind zijn is geen probleem’24-09-2015 02:09:38
  28. En plots zag hij kleuren24-09-2015 02:09:21
  29. Nederlandse onderzoekers ontdekken oogziekte-gen24-09-2015 02:09:09
  30. Kleurenblindheid: een vergeten handicap24-09-2015 02:09:54
  31. Klare kijk op het bord24-09-2015 02:09:37
  32. Colors zonder kleuren24-09-2015 02:09:13
  33. ‘Colors’ maakt speciaal nummer voor blinden24-09-2015 02:09:45
  34. Diemenaar enthousiast over systeem waar kleurenblinden wat aan hebben24-09-2015 02:09:59
  35. De man die kleuren hoort24-09-2015 02:09:41
  36. Video: Kleurenblindheid – Wat is dat?24-09-2015 02:09:23
  37. Vrouw met bovenmenselijk zicht kan 100 miljoen kleuren zien24-09-2015 02:09:07
  38. ‘De FIFA houdt geen rekening met kleurenblinden’24-09-2015 02:09:50
  39. Hoe goed kun je kleuren zien?24-09-2015 02:09:33
  40. Kleurenblinde Team Sky-baas heel blij met felgele helmen24-09-2015 02:09:15
  41. Was Van Gogh kleurenblind?24-09-2015 02:09:38
  42. Vrouwen zien anders dan mannen24-09-2015 02:09:16
  43. Nieuwe publicatie Bartiméus over totale kleurenblindheid24-09-2015 02:09:58
  44. Ik zie alles zwart wit24-09-2015 02:09:45
  45. Bril geeft kleurenblinden normaal zicht24-09-2015 02:09:28
  46. Speciale bril verhelpt kleurenblindheid24-09-2015 02:09:12
  47. We worden allemaal kleurenblind (maar merken het niet)24-09-2015 02:09:39
  48. Video: Kleurenblindheidsonderzoek24-09-2015 02:09:18
  49. “Ik zag alleen donkergrijze mannen lopen”24-09-2015 02:09:58
  50. Weer gewisseld van shirt voor kleurenblinde Matton24-09-2015 02:09:32
  51. Superzicht: Deze vrouw ziet 99 miljoen meer kleuren dan de gemiddelde mens24-09-2015 02:09:15
  52. Ghelamco Arena: tribunes blinden en rolstoelgebruikers te klein23-09-2015 08:09:08
  53. Droevige mensen worden kleurenblind12-09-2015 04:09:03
  54. Kleurenblinde man ziet voor het eerst kleur paars17-07-2015 07:07:09
  55. Kleurenblinde jongen krijgt een cadeau dat zijn leven voorgoed verandert17-07-2015 07:07:18
  56. Testkaarten voor testen van mate van kleurzienstoornis19-06-2015 06:06:33
  57. Genmutatie verantwoordelijk voor ‘volledige kleurenblindheid’02-06-2015 08:06:42
  58. HDMI adapter voor mensen die kleurenblind zijn21-05-2015 06:05:46
  59. Kleurenblinde vader in tranen door speciale bril16-05-2015 07:05:37
  60. Kleurenblinden zien échte kleuren dankzij speciale bril21-03-2015 07:03:08
  61. Oogaandoening Achromatopsie – Volledig kleurenblind02-03-2015 02:03:55
  62. Thomas Matton … Tinten grijs06-02-2015 08:02:25
  63. ‘Maar hij zal niet blind worden. Dat was het beste nieuws ooit’25-01-2015 01:01:09
  64. Briljant montuurtje brengt kleur in het leven van kleurenblinden24-01-2015 09:01:43
  65. Zonnebril laat kleurenblinden échte kleuren zien15-01-2015 09:01:37
  66. Interview: Matton: “Echt jammer, die polemiek over mijn kleurenblindheid”26-12-2014 10:12:27
  67. Zelftests – Ben ik kleurenblind?23-12-2014 06:12:39
  68. Mo & Mo – Wie heeft Gulliver’s Reizen niet gelezen?18-02-2014 04:02:12
  69. “Ik eet bruine spinazie”05-06-2011 10:06:15
  70. Een kleurloze wereld; een persoonlijk verslag28-05-2011 04:05:37
  71. Diagnose van kleurenblindheid27-05-2011 05:05:36

Laatst bijgewerkt op 3 juli 2017 – 07:31