‘Ik wil technologie worden’

Neil Harbisson is ’s werelds bekendste cyborgactivist en -artiest. Die eer heeft hij onder meer te danken aan een ingebouwde antenne op zijn hoofd, waarmee hij kleuren kan horen. ‘In die eerste jaren dachten de mensen dat het een leeslampje was.’

In een bloedhete hal op een stoffige vlakte in Amsterdam-Noord vuurt Neil Harbisson in razendsnel tempo zijn surrealistische gedachtespinsels op het publiek af. Tijdens zijn performance op de Dutch Digital Day laat de cyborg (een combinatie van mens en technologie) het publiek beurtelings in milde verbijstering en lachend achter. Maar bovenal ziet het een man met een voelspriet op zijn hoofd. Wat is dit in vredesnaam?

De spriet is sinds 2004 rechtstreeks verbonden met zijn hersenen en vertaalt kleuren naar sensaties die zijn brein prikkelen, als een soort extra zintuig. Na afloop, tijdens het interview, komt een van de aanwezigen op hem af. “Man, dit is het meest inspirerende dat ik ooit in mijn leven heb gehoord. Je hebt mij de ogen geopend.” Harbisson glimlacht. “Ik roep extreme reacties op. Het tegengestelde gebeurt ook, tot doodsbedreigingen toe. Mensen die vinden dat ik niet aan het leven mag sleutelen. Het is tegen de menselijkheid, tegen God zelfs.”

De 33-jarige Harbisson – geboren in Noord-Ierland, opgegroeid in Spanje – kwam ter wereld met een zeldzame oogafwijking, waardoor hij alleen grijstinten ziet. “Als kind probeerde ik het bestaan van kleuren te negeren, maar dat was onmogelijk. Als anderen tegen me praatten, kwamen altijd kleuren voorbij. Ik had geen idee waar ze het over hadden.” Het zorgde ervoor dat Harbisson ook kleuren wilde ervaren. Inmiddels gaat hij verder waar anderen ophouden.

Wie Harbisson ziet – pretogen onder een bloempotkapsel – en hem hoort praten, wordt constant op het verkeerde been gezet omdat zintuiglijke ervaringen bij hem door elkaar lopen. Het is een synesthetisch wonderland waar een kleurrijke salade of felgekleurde jurk als een goed liedje kunnen klinken. Waar hij het beroemde schilderij De schreeuw van Edvard Munch ook echt kan horen en waar de zonnebril van Bono een wel erg irritant geluid maakt. En waar toespraken van Hitler en Martin Luther King totaal andere kleuren hebben. Harbisson maakt daar trouwens ook schilderijen van. Ook als taalkunstenaar laat hij zich niet onbetuigd. Zo verhaalt hij over ‘transdentale’ communicatie: communicatie van tand tot tand. Als hij met zijn tanden klakt, voelt collega-cyborg en avant-gardekunstenaar Moon Ribas een vibratie in haar mond. De jeugdvrienden hebben morsecode geleerd en hun tanden maken via bluetooth connectie met internet. Een echte bluetooth-tooth dus.

Het begon allemaal met die antenne die nu parmantig uit zijn schedel steekt. Sinds die implantatie kan de Brit kleuren zien. Nee, dat is niet het goede woord. Hij kan sinds dat moment kleuren ervaren. Zonder de voordelen van het zien in grijstinten te verliezen. Want die zijn er. Harbisson kan naar eigen zeggen veel beter in het donker zien dan andere mensen. De Brit wilde naar eigen zeggen zijn zicht niet veranderen, maar zijn gevoel voor kleur.

De antenne pikt van iedere kleur de specifieke frequentie op en vertaalt dat via de chip die in zijn schedel is ingebracht naar een trilling die alleen Harbisson waarneemt, buiten zijn oor om, in zijn bot. Iedere kleur heeft zijn eigen geluid en hoe meer verzadigd de kleur, hoe luider het volume. Een wandeling door een supermarkt is een overweldigende auditieve ervaring, alsof hij in een lawaaiige nachtclub loopt. Maar Harbisson klaagt niet. Integendeel; hij hoort ook kleuren die buiten het waarneembare spectrum vallen, zoals infrarood en ultraviolet.

Zo kan hij zelfs waarnemen of er ergens een infrarode bewegingssensor van een alarmsysteem aanstaat. Ook ervaart hij het rijke palet aan kleuren waarmee de ruimte is gevuld, kleuren die mensen niet kunnen zien. Hij verkent naar eigen zeggen de ruimte via zijn zintuigen. Om dit voor elkaar te krijgen, maakt hij iedere dag even verbinding met de camera’s van het International Space Station van de NASA.

Raar? Het kan nog extremer: zijn antenne onderhoudt ook een internetverbinding en Harbisson heeft vijf mensen toegang gegeven om vanuit verschillende uithoeken van de wereld beelden naar hem te sturen. Ook als hij slaapt. Zo komt er weleens een feloranje zonsondergang uit Australië binnen. “Soms word ik er wakker van, andere keren kleurt het mijn dromen.” Eén keer is hij gehackt, toen iemand anders zomaar beelden begon te sturen. Harbisson maakt zich er niet druk over, ook al is technologie een wezenlijk onderdeel van zijn identiteit. “Het gevaar van chemische hacks is veel groter. Dat stuk chocola dat voor ons op tafel ligt, kan wel zijn vergiftigd.”

Filteren

Zijn inmiddels wereldberoemde antenne kwam er niet zonder slag of stoot. Het kostte hem veel tijd en moeite om een arts zover te krijgen om de ingrijpende operatie uit te voeren. Velen vonden het niet ethisch. Uiteindelijk vond hij iemand, op voorwaarde van anonimiteit. Daarna begon het pas: “Het kostte maanden voordat mijn hersenen er een klein beetje aan gewend waren.” Toen gebeurde het wonder: zijn hersenen toonden zich van hun meest flexibele kant en begonnen zich aan de nieuwe input aan te passen. Ze maakten chocola van die kakofonie aan geluiden, begonnen te filteren. Ze gaven betekenis aan de wereld die zich via zijn zintuigen aandiende.

Waar hij echter niet op voorbereid was, waren de reacties van zijn omgeving. “Iedere dag word ik aangesproken door mensen. In de eerste jaren dachten ze dat het een leeslampje was. In 2008 dachten ze aan een handsfree telefoon, daarna aan een Go Pro-camera. In 2012 dacht men dat ik voor Google Streetview werkte. In 2015 begonnen kinderen me te vragen of het een selfiestick was.” Maar het plan slaagde: “Ik wilde geen technologie gebruiken, ik wilde geen technologie dragen, ik wilde technologie worden.” Inmiddels voelt de antenne als een lichaamsonderdeel, net als een been of arm.

Precies deze transformatie bracht Harbisson in conflict met de Britse autoriteiten toen hij een nieuw paspoort aanvroeg. Of hij zijn antenne even wilde afdoen voor de foto. Harbisson weigerde. “Ik draag geen antenne, ik héb een antenne. Net zoals ik geen neus draag, maar een neus héb.” Ook hier zette Harbisson door en boekte hij succes: hij staat in zijn paspoort inclusief antenne.

Voor Harbisson is het een manier van leven, levenskunst. En wat hij ook een grondrecht voor cyborgs vindt: het recht om jezelf te ontwerpen. Strikt genomen is iemand met een pacemaker ook een cyborg, maar Harbisson is niet geïnteresseerd in simpelweg het vervangen van een niet-functionerend lichaamsonderdeel door technologie. “We hebben eindelijk de mogelijkheden om onszelf te ontwerpen en daarmee kunnen we de planeet beter maken. Als we bijvoorbeeld allemaal nachtzicht zouden hebben, hoeven steden ook niet meer verlicht te zijn. Amsterdam zou pikdonker zijn. Dat scheelt een boel energie. Als we onze temperatuur zouden kunnen regelen, hebben we geen airco of verwarming nodig.”

Halleluja voor de techniek dus. Maar hedendaagse denkers laten niet na om ook op de nadelen te wijzen die aan het cyborgbestaan kleven. Zo is de Britse filosoof Andy Clark – die in zijn boek Natural-Born Cyborgs uit 2003 betoogt dat de mens al tot het bot verweven is met technologie – niet blind voor de gevaren van slimme algoritmes die software aansturen.

Dat je het aan Spotify overlaat om je muzieklijsten samen te stellen, tot daaraan toe, maar hoe ziet je wereld eruit als je zintuigen worden aangestuurd door een technologiebedrijf? Harbisson knikt instemmend. “Dit is de reden waarom ik alles zelf ontwerp. Ik wil bij elke stap betrokken zijn.”

Harbisson vindt overigens wel dat er wetgeving zou moeten komen op dit vlak: wie heeft er straks toegang tot de elektronica in zijn lichaam?

Cyborgs verheugen zich in een toenemende belangstelling. Via filosofen als Clark bijvoorbeeld, maar ook door ondernemers als Tesla-baas Elon Musk. Harbisson voelt zich echter in het geheel niet verbonden met een denker als Ray Kurzweil (die voorspelt dat in 2050 alle mensen cyborgs zijn) of Musk.

Dat is het kamp van de zogenoemde transhumanisten, die betogen dat mensen zich met technologie moeten verbinden om zo kunstmatige intelligentie het hoofd te kunnen blijven bieden. Bijvoorbeeld door het geheugen te verbeteren. Of ons brein te uploaden. “Ik snap dat mensen me in die hoek proberen te stoppen, maar ik ben daar niet mee bezig. Ik vind de ene soort niet beter dan de andere. Ik respecteer de mens, maar evengoed een mier of kunstmatige intelligentie. Niets is superieur.”

Zonnekroon

Harbisson voelt zich niet voor 100 procent mens, “en dat is iets positiefs”. Sowieso is hij niet geïnteresseerd in het verbeteren van zijn brein. Het gaat hem om het ervaren van de werkelijkheid via extra zintuigen. Geen artificial intelligence, maar artificial sense, kunstmatige zintuigen. “De intelligentie wordt door het menselijk brein gevormd, dus die hebben we al. Dat brein vertaalt alle nieuwe indrukken naar iets zinnigs.”

Een van de voorbeelden daarvan is de recente implantatie van onderdelen van een kompas in zijn knie. Hij is benieuwd of dit zijn gevoel voor magnetische velden kan doen ontwaken. Want ooit hebben we dat gevoel gehad, denkt hij. “Vermoedelijk zijn we het kwijtgeraakt vanaf het moment dat we lange broeken zijn gaan dragen. We hadden waarschijnlijk receptoren aan de achterkant van onze knie.” Harbissons ogen lachen. Meent hij dit? Ja, bezweert hij. Het zal maanden duren voordat duidelijk wordt of dit experiment slaagt.

En daarmee is de kous nog niet af. Harbisson krijgt binnenkort een solar crown, een zonnekroon, een band om zijn hoofd waarmee hij tijd kan voelen, via hittepuntjes. Hij wijst een punt boven zijn neus aan: “Mijn neus is Londen. Hier is IJsland, hier is New York. Waar ik hitte voel, daar is het 12 uur zonnetijd. Ik voel de 24 uurscyclus van de zon om mijn hoofd. Mijn hoofd is als het ware de wereld. Het is de meest natuurlijke manier om tijd te ervaren.”

Maar wacht, we hebben toch al tijdsgevoel? “Klopt, maar we hebben er geen orgaan voor.” Dat is de zonnekroon, die – als ze werkt – over een paar maanden onder de huid zal worden ingebracht. Harbisson verwacht dat het wel twee jaar kan duren voordat zijn brein gewend is aan deze ingebouwde 24 uursklok.

Harbisson zou Harbisson niet zijn als het daarbij blijft. Vanaf dan wil hij de perceptie van tijd gaan manipuleren. “Net zoals we optische illusies kunnen creëren, moeten we tijdsillusies kunnen maken.” Door tijd te rekken of te versnellen. “Als we tweehonderd jaar willen leven, dan kunnen we proberen ons lichaam zodanig te verbeteren dat dat lukt. Maar waarschijnlijk is het veel eenvoudiger om de tijd zelf te manipuleren, zodat ik het gevoel heb dat ik tweehonderd jaar leef. Mijn lichaam is dan slechts zeventig jaar oud. Dus ik voel me extreem jong als ik naar mezelf in de spiegel kijk.”

Voorts nog wensen? Harbisson lacht. “Een van mijn onmogelijke dromen is een zintuig voor humor. Stel je voor dat je altijd gelukkig bent, dat alles grappig is en je overal om moet lachen. Zelfs als je naar een muur kijkt. Dat lijkt me een mooie manier om te sterven.”

De cyborgs zijn onder ons

Het grote publiek kent cyborgs vooral uit de populaire cultuur, zoals de tv-serie De man van zes miljoen of de gemeenschap van cyborgs (de Borg) uit Star Trek. Voor échte cyborgs is het een bloedserieuze levensfilosofie. Cyborgs, biohackers en grinders knutselen aan hun eigen lichaam en verbeteren dit door technologie toe te voegen. Harbisson richtte een eigen stichting op, de Cyborg Foundation. Deze telt zo’n vierhonderd leden. Wereldwijd zijn er vermoedelijk enkele duizenden cyborgs.

LAURENS VERHAGEN

Bron: De Morgen, Wo. 25 Jul. 2018, Pagina 15

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. ‘Ik wil technologie worden’25-07-2019 04:07:26
  2. Kegeldystrofie: Verlies van kegeltjes van netvlies in oog02-05-2019 11:05:52
  3. De man die kleuren hoort24-11-2018 11:11:17
  4. Slecht kleurenzicht: Oorzaken van stoornissen in kleurenzien08-11-2018 01:11:27
  5. De man die geen groen van rood onderscheidt18-06-2018 06:06:48
  6. Zeldzaam wordt zichtbaar: achromatopsie28-02-2018 08:02:03
  7. De slimste mens ter wereld voor kleurende personen?15-12-2017 09:12:20
  8. Één op de zes mensen met kleurenblindheid ondervindt hinder in werk23-11-2017 11:11:52
  9. In het land der kleuren blinden08-07-2017 11:07:30
  10. Kleurenblinde moeder barst in tranen uit wanneer ze voor het eerst oogkleur van haar dochter ziet07-07-2017 11:07:02
  11. Is jouw roze ook mijn roze?03-07-2017 07:07:35
  12. Video: Wat betekent kleur als je kleurenblind bent?27-06-2017 11:06:25
  13. Als kleur enkel een woord is26-06-2017 01:06:15
  14. Broers overweldigd door emoties wanneer ze voor het eerst kleuren zien15-06-2017 05:06:16
  15. Deze GIF’jes laten zien hoe het is om kleurenblind te zijn15-06-2017 05:06:40
  16. Kleurenblinde man door het dolle heen als hij voor het eerst de kleur van zijn broek ziet15-06-2017 05:06:10
  17. Volledig kleurenblinde man ziet voor het eerst een gekleurde wereld15-06-2017 05:06:07
  18. Met deze afbeelding kun jij testen of je kleurenblind bent15-06-2017 05:06:29
  19. Test: ben jij kleurenblind?15-06-2017 05:06:04
  20. Speciale bril rekent af met kleurenblindheid15-06-2017 05:06:37
  21. Kleurentest: Oogtest voor opsporen van kleurenblindheid06-02-2017 03:02:14
  22. ‘Ik zie grijstinten, maar ik hoor kleuren’26-08-2016 07:08:15
  23. Samenleving heeft geen oog voor kleurenblindheid23-08-2016 07:08:43
  24. Ontmoet ’s werelds eerste cyborg12-08-2016 05:08:56
  25. Kleurenblindheid: Oorzaak, soorten en behandeling25-05-2016 08:05:25
  26. Het ontstaan van kleurenblindheid18-12-2015 05:12:36
  27. Oplossing gevonden tegen kleurenblindheid28-11-2015 06:11:00
  28. Volledig kleurenblinde man ziet voor het eerst een gekleurde wereld27-11-2015 06:11:36
  29. Speciale bril rekent af met kleurenblindheid27-11-2015 05:11:51
  30. Medische termen kleurenblindheid24-09-2015 02:09:34
  31. Kleurenblinden kunnen beter zien24-09-2015 02:09:43
  32. Kleurenblinde ziet kleur na klap24-09-2015 02:09:28
  33. Blind voor groen, rood of blauw24-09-2015 02:09:11
  34. Behandeling oogziekten naderbij na vondst gen24-09-2015 02:09:55
  35. ‘Kleurenblind zijn is geen probleem’24-09-2015 02:09:38
  36. En plots zag hij kleuren24-09-2015 02:09:21
  37. Nederlandse onderzoekers ontdekken oogziekte-gen24-09-2015 02:09:09
  38. Kleurenblindheid: een vergeten handicap24-09-2015 02:09:54
  39. Klare kijk op het bord24-09-2015 02:09:37
  40. Colors zonder kleuren24-09-2015 02:09:13
  41. ‘Colors’ maakt speciaal nummer voor blinden24-09-2015 02:09:45
  42. Diemenaar enthousiast over systeem waar kleurenblinden wat aan hebben24-09-2015 02:09:59
  43. De man die kleuren hoort24-09-2015 02:09:41
  44. Video: Kleurenblindheid – Wat is dat?24-09-2015 02:09:23
  45. Vrouw met bovenmenselijk zicht kan 100 miljoen kleuren zien24-09-2015 02:09:07
  46. ‘De FIFA houdt geen rekening met kleurenblinden’24-09-2015 02:09:50
  47. Hoe goed kun je kleuren zien?24-09-2015 02:09:33
  48. Kleurenblinde Team Sky-baas heel blij met felgele helmen24-09-2015 02:09:15
  49. Was Van Gogh kleurenblind?24-09-2015 02:09:38
  50. Vrouwen zien anders dan mannen24-09-2015 02:09:16
  51. Nieuwe publicatie Bartiméus over totale kleurenblindheid24-09-2015 02:09:58
  52. Ik zie alles zwart wit24-09-2015 02:09:45
  53. Bril geeft kleurenblinden normaal zicht24-09-2015 02:09:28
  54. Speciale bril verhelpt kleurenblindheid24-09-2015 02:09:12
  55. We worden allemaal kleurenblind (maar merken het niet)24-09-2015 02:09:39
  56. Video: Kleurenblindheidsonderzoek24-09-2015 02:09:18
  57. “Ik zag alleen donkergrijze mannen lopen”24-09-2015 02:09:58
  58. Weer gewisseld van shirt voor kleurenblinde Matton24-09-2015 02:09:32
  59. Superzicht: Deze vrouw ziet 99 miljoen meer kleuren dan de gemiddelde mens24-09-2015 02:09:15
  60. Ghelamco Arena: tribunes blinden en rolstoelgebruikers te klein23-09-2015 08:09:08
  61. Droevige mensen worden kleurenblind12-09-2015 04:09:03
  62. Kleurenblinde man ziet voor het eerst kleur paars17-07-2015 07:07:09
  63. Kleurenblinde jongen krijgt een cadeau dat zijn leven voorgoed verandert17-07-2015 07:07:18
  64. Testkaarten voor testen van mate van kleurzienstoornis19-06-2015 06:06:33
  65. Genmutatie verantwoordelijk voor ‘volledige kleurenblindheid’02-06-2015 08:06:42
  66. HDMI adapter voor mensen die kleurenblind zijn21-05-2015 06:05:46
  67. Kleurenblinde vader in tranen door speciale bril16-05-2015 07:05:37
  68. Kleurenblinden zien échte kleuren dankzij speciale bril21-03-2015 07:03:08
  69. Oogaandoening Achromatopsie – Volledig kleurenblind02-03-2015 02:03:55
  70. Thomas Matton … Tinten grijs06-02-2015 08:02:25
  71. ‘Maar hij zal niet blind worden. Dat was het beste nieuws ooit’25-01-2015 01:01:09
  72. Briljant montuurtje brengt kleur in het leven van kleurenblinden24-01-2015 09:01:43
  73. Zonnebril laat kleurenblinden échte kleuren zien15-01-2015 09:01:37
  74. Interview: Matton: “Echt jammer, die polemiek over mijn kleurenblindheid”26-12-2014 10:12:27
  75. Zelftests – Ben ik kleurenblind?23-12-2014 06:12:39
  76. Mo & Mo – Wie heeft Gulliver’s Reizen niet gelezen?18-02-2014 04:02:12
  77. “Ik eet bruine spinazie”05-06-2011 10:06:15
  78. Een kleurloze wereld; een persoonlijk verslag28-05-2011 04:05:37
  79. Diagnose van kleurenblindheid27-05-2011 05:05:36

Laatst bijgewerkt op 25 juli 2019 – 04:59