‘Zien’ met vingers moeilijker dan gedacht

Natuurkundige ontdekt bij toeval dat mensen niet goed kunnen visualiseren wat ze voelen

Mensen zijn slecht in het op de tast herkennen van afbeeldingen in reliëf, toont promovendus Maarten Wijntjes aan. Pas als ze het plaatje daarna zelf tekenen, begrijpen ze wat het is.

ROTTERDAM

De geblinddoekte proefpersoon op het filmpje krijgt 45 seconden, en hij mag alleen zijn rechterhand gebruiken. Behoedzaam tast hij ermee over het witte papier. De vraag is: welk voorwerp is daar, in reliëf, in gestanst?

Het bestaat uit slechts zes rechte lijnen, maar de hand van de proefpersoon glijdt over het hele vel. Zit er echt niks in de ruimte ertussen? “Het is een deur”, zegt hij dan, na driekwart minuut. “Een deur met een driehoekig gat erin.”

En ja, als de blinddoek af mag, wil hij die deur ook wel tekenen. Maar pas als de laatste lijn is neergezet – “hier is de deur, en dan was hier de driehoek …” – dringt het tot de proefpersoon door. “Oh, nu zie ik het. Het was een envelop!”

Het filmpje staat op de website van Maarten Wijntjes, en hoort bij diens onderzoek naar beeld herkennen op de tast. Aanstaande dinsdag promoveert hij erop aan de Universiteit Utrecht, bij de faculteit natuurkunde.

U promoveert als fysicus, maar dit onderzoek klinkt eerder psychologisch?

“Ja, dat klopt. Het is ook gepubliceerd in een vakblad voor psychologen. Maar ja, soms kom je iets tegen dat te leuk is om te laten lopen.”

Dit was maar een deel van uw onderzoek; waarover gaat de rest?

“Ik zit in de groep van Astrid Kappers die bij de faculteit natuurkunde de tastzintuiglijke waarneming onderzoekt. Dat kun je doen door natuurkundige stimuli te beschrijven zoals het materiaal en de vorm. Maar je kunt je ook afvragen hóé mensen die wiskundig en natuurkundig goed gedefinieerde voorwerpen waarnemen; dan kom je terecht in de psychofysica. Mijn onderzoek ging er vooral over hoe mensen op de tast tweedimensionale vormen herkennen.”

Hoe kwam u erop om met lijntekeningen te gaan werken?

“Wanneer je achteraf over je werk schrijft, wil je als onderzoeker graag doen alsof je vooraf diep hebt nagedacht en de uitkomst al verwachtte. Maar eigenlijk ontstond het idee bij toeval. We gebruikten vaak lijntekeningen bij demonstraties op open dagen, en we merkten dat mensen heel vaak zeiden dat ze het voorwerp op de tekening pas herkenden, als ze het eerst zelf op een papiertje hadden nagekrabbeld. Dat deed denken aan het ‘natekeneffect’ en dat ben ik toen verder gaan onderzoeken.”

Wat is het natekeneffect?

“Het natekeneffect is bekend uit twee gevallen. In het ene gaat het om het interpreteren van de rabbitduck-figuur, een getekend figuurtje dat zowel een eend als een konijn voorstelt. Proefpersonen die er maar twee seconden naar mogen kijken, zien er daarvan eentje: óf het konijn, óf de eend. En als je ze daarna vertelt dat er nog een andere interpretatie van de figuur mogelijk is, slagen ze er niet in zich die voor de geest te halen. Zo’n herinterpretatie lukt hen pas, als ze het figuurtje op een stuk papier hebben nagetekend.”

En wat is het andere geval?

“In het andere geval gaat het om het visualiseren van gesproken instructies. Zoals: neem een hoofdletter D in gedachten, en kantel die 90 graden, tegen de klok in. Plak nu, ook in gedachten, aan de onder kant een hoofdletter J vast. Wat zie je dan?”

Een paraplu…

“Ja, dit lukt de meeste mensen wel. Maar wanneer je de instructies iets moeilijker maakt, blijkt weer dat mensen schetsen nodig hebben.”

En nu heeft u laten zien dat zoiets ook geldt bij het herkennen van lijntekeningen op de tast?

“Ja, en dat laat weer zien dat wij er niet goed in zijn om uit losse, na elkaar verzamelde gegevens, een beeld op te bouwen. Dat wij er dus slecht in slagen om beelden als het ware te projecteren op een intern beeldscherm in ons hoofd.”

Zal dit gegeven tot toepassingen leiden?

“Eigenlijk zijn die toepassingen er al. Het zijn de schetsjes die wij maken. Neem de wiskundigen en theoretische natuurkundigen die formules en figuren op een schoolbord krabbelen en ze pas dan, met enige afstand, kunnen doorgronden. Die compenseren zo ook voor het tekortschieten van mentale processen om voorwerpen te visualiseren. Al zijn er natuurlijk altijd wel een paar mensen te vinden die er juist weer geniaal goed in zijn.”

Margriet VAN DER HEIJDEN

Bron: NRC-Handelsblad, 28 augustus 2008

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Waarom je volgens déze oogarts je wimpers moet wassen met zeep15-12-2018 08:12:16
  2. Ontwikkeling van het gezichtsvermogen van je baby: wanneer kan hij zien08-12-2018 07:12:23
  3. Het recept voor gezonde ogen23-11-2018 07:11:36
  4. Reizen door de ruimte herschikt je hersenvocht27-10-2018 06:10:37
  5. Gezichtsvermogen: Schade aan ogen door slechte gewoonten12-10-2018 07:10:34
  6. Dragen oogartsen vaker dan gemiddeld een bril?27-07-2018 05:07:25
  7. 5 stappen om het risico op oogziekten te verlagen17-05-2018 08:05:50
  8. Blindismen: Herhaald gedrag door blinden en slechtzienden13-04-2018 10:04:58
  9. Gooien oogklachten bij astronauten roet in het eten?02-02-2018 07:02:01
  10. Wat kan je doen om je ogen te beschermen als het koud weer is?14-12-2017 09:12:28
  11. Ingevallen ogen: Oorzaken van diepliggende, holle ogen27-11-2017 04:11:31
  12. De meest interessante weetjes en fabels over je ogen17-11-2017 11:11:08
  13. Zes tips om je gezichtsvermogen op natuurlijke wijze te verbeteren13-11-2017 12:11:01
  14. Oogkleur en gezondheid: Risico op aandoeningen19-10-2017 07:10:02
  15. Oogkleur: Ontwikkeling van kleur van ogen18-10-2017 05:10:04
  16. Dit is wat iemand die slechtziend is in de spiegel ziet17-09-2017 07:09:19
  17. Ziende blind16-09-2017 12:09:14
  18. Droge huid rond de ogen: Oorzaken en behandelingen11-09-2017 10:09:39
  19. Wallen onder de ogen (oogwallen): Oorzaken en behandeling11-09-2017 10:09:11
  20. Wimpers: Functie, aandoeningen en wimpertransplantatie06-09-2017 09:09:10
  21. Daarom begint je oog soms te trillen20-08-2017 11:08:14
  22. Is lezen met weinig licht slecht voor je ogen?19-08-2017 11:08:50
  23. Plots blind aan één oog of beide ogen door aandoeningen17-08-2017 09:08:09
  24. Waarom zien we letterlijk sterretjes bij een klap?14-08-2017 07:08:47
  25. Zo zorg je goed voor je zicht05-07-2017 03:07:00
  26. Make-up rond de ogen: Veilig gebruik van oogcosmetica03-07-2017 11:07:33
  27. Ogen blijken te kunnen ‘horen’29-06-2017 05:06:22
  28. Oogproblemen & hoofdpijn: Oorzaken, symptomen en behandeling26-06-2017 12:06:52
  29. Onderzoek RuG: Ogen blijken te kunnen ‘horen’21-06-2017 10:06:38
  30. Ogen en oogzorg in de winter: Problemen, symptomen en tips21-06-2017 07:06:37
  31. Zo ontstaat het slaapzand in je ogen18-06-2017 04:06:58
  32. Ouder worden: wat betekent dat voor je ogen?18-06-2017 04:06:28
  33. Oogproblemen van astronauten zijn nu te verklaren18-06-2017 04:06:49
  34. Oogletsel bij Laurel en Hardy ernstig bekeken18-06-2017 03:06:22
  35. Waarom krijgen we wallen onder onze ogen?18-06-2017 03:06:26
  36. Onze ogen en onze gezondheid18-06-2017 01:06:19
  37. Oogheelkundige medische afkortingen18-06-2017 01:06:47
  38. Oog voorspelt kans op depressie18-06-2017 01:06:46
  39. Baby’s worden slechtziend geboren18-06-2017 01:06:50
  40. e gelooft je ogen niet ! 14 verrassende feitjes over ogen!18-06-2017 01:06:47
  41. Gebaren bij praten komen voort uit taal18-06-2017 01:06:26
  42. Goed zicht tijdens je zwangerschap18-06-2017 01:06:01
  43. Wat ziet een baby?18-06-2017 01:06:41
  44. De relatie tussen gezichtsvermogen en bewustzijn18-06-2017 12:06:19
  45. Wat er gebeurt wanneer blinde mensen psychedelica nemen18-06-2017 12:06:37
  46. Wat is staren nou eigenlijk, waarom doe je dat af en toe?18-06-2017 12:06:51
  47. Feit of fabel? 6 keer de waarheid over je ogen18-06-2017 12:06:42
  48. Zwevende zwarte vlekjes voor de ogen: hoe kwalijk is dat?17-06-2017 02:06:35
  49. De risico’s op oogaandoeningen als gevolg van roken16-06-2017 10:06:24
  50. We kunnen kleuren zien dankzij onze fruitetende voorouders15-06-2017 05:06:42
  51. Je ogen verklappen ontzettend veel over je algemene gezondheid!15-06-2017 03:06:25
  52. Grotere pupil wanneer je van iemand houdt15-06-2017 03:06:20
  53. Brein van blinde verscherpt andere zintuigen15-06-2017 03:06:54
  54. Vermoeide ogen tijdens of na het lezen15-06-2017 02:06:53
  55. ‘Ben jij de oudste thuis? Dan slechtere ogen!’14-06-2017 03:06:35
  56. Alcon strijdt voor beter zicht wereldwijd13-06-2017 08:06:39
  57. 9 dingen die je ogen over je gezondheid vertellen13-06-2017 05:06:29
  58. 16 dingen die vrouwen met geweldige wimpers altijd doen12-06-2017 10:06:40
  59. Waarom zie je beter als je je ogen samenknijpt?12-06-2017 04:06:52
  60. Van deze dagelijkse gewoontes krijg je kraaienpootjes12-06-2017 04:06:34
  61. 5 feiten over hoe jij je ogen kunt beschermen12-06-2017 04:06:38
  62. Gewijzigde oogkleur: Door ziekten of omgevingsfactoren04-05-2017 08:05:13
  63. Plotseling wazig zien: Oorzaken, symptomen en behandelingen02-12-2016 08:12:26
  64. Donkere kringen onder de ogen: Oorzaken en behandeling09-11-2016 01:11:40
  65. Brandende ogen: Oorzaken, symptomen en behandeling07-11-2016 03:11:15
  66. Bescherm je ogen21-10-2016 08:10:31
  67. Jeukende ogen: Oorzaken, symptomen en behandelingen05-10-2016 08:10:19
  68. De invloed van het gebruik van medicatie op de ogen15-08-2016 07:08:22
  69. Veroudering van het oog: Oogaandoeningen en oogstructuren28-07-2016 08:07:02
  70. Wat bepaalt onze oogkleur?25-05-2016 06:05:50
  71. De behoefte aan oogzorg neemt explosief toe08-01-2016 08:01:03
  72. Halo’s en lichtverblinding27-12-2015 09:12:01
  73. Foutje in pigmentcellen tast gezichtsvermogen aan22-12-2015 05:12:02
  74. Baby van blinde ouders maakt minder oogcontact26-11-2015 09:11:15
  75. Baby voelt kietels maar ziet ze niet04-11-2015 10:11:56
  76. De invloed van roken op de ogen02-11-2015 05:11:26
  77. Bierbuik kan blindheid veroorzaken20-09-2015 04:09:36
  78. Meeste blinden hebben last van een enorm ochtendhumeur20-09-2015 03:09:05
  79. Spiegel voor oogopmaak voor verziende vrouwen20-09-2015 03:09:12
  80. Ook blinde heeft déjà vu’s20-09-2015 03:09:36
  81. Zwart, geel of blank, winnen doen we allemaal gelijk20-09-2015 03:09:59
  82. ‘Zien’ met vingers moeilijker dan gedacht20-09-2015 03:09:42
  83. Spiegeltje, spiegeltje20-09-2015 03:09:20
  84. Waarom lichtinval een migraineaanval verergert20-09-2015 03:09:07
  85. Ook blinden met migraine overgevoelig voor licht20-09-2015 03:09:52
  86. Ogen verraden getallen waar mensen aan denken20-09-2015 03:09:36
  87. Wimpergroeimiddel kan kleur van ogen veranderen20-09-2015 03:09:13
  88. Familieleden autist bewegen ogen anders20-09-2015 03:09:55
  89. Fout in brein hindert snelle waarneming20-09-2015 03:09:36
  90. ‘Staren in de zon? Gevaarlijke flauwekul’20-09-2015 03:09:04
  91. Onderzoek naar oogproblemen astronauten20-09-2015 03:09:35
  92. Oogproblemen astronauten onderzocht20-09-2015 03:09:14
  93. Astronauten worden langzaam blind20-09-2015 03:09:59
  94. Campagne ‘Kan niets zien’ maakt consequenties oogbeperking zichtbaar20-09-2015 03:09:41
  95. Blauwe ogen voor 5.000 dollar20-09-2015 03:09:27
  96. Gezichtsveldbeperking heeft grote invloed op ontwijken obstakels20-09-2015 03:09:14
  97. Creationisten vs. Darwin over het oog20-09-2015 03:09:02
  98. Het oog mysterie van de evolutie20-09-2015 03:09:50
  99. Meer zicht op zien van contrast20-09-2015 03:09:36
  100. Enkele minder bekende feiten over je ogen20-09-2015 03:09:20
  101. Kegelvormige cellen in ons netvlies groeien 150 nanometer per seconde20-09-2015 03:09:03
  102. Onderzoek: ‘First-person shooters helpen tegen slechtziendheid’20-09-2015 03:09:51
  103. ‘Te weinig daglicht slecht voor ogen’20-09-2015 03:09:53
  104. DNA-test voor kleur haar en ogen beschikbaar20-09-2015 03:09:48
  105. Nieuw membraam in hoornvlies ontdekt20-09-2015 03:09:08
  106. Nieuwe laag in menselijk hoornvlies ontdekt20-09-2015 03:09:33
  107. Waarom mannen met bruine ogen betrouwbaarder lijken20-09-2015 03:09:55
  108. Knipperen met ogen20-09-2015 03:09:39
  109. Tijd voor een (eenvoudig) proefje! Ervaar jouw eigen blinde vlek!20-09-2015 03:09:22
  110. Feit of fout: hoeveel weet jij over je ogen?20-09-2015 03:09:07
  111. Zwanger en veranderingen in het gezichtsvermogen15-08-2015 07:08:53
  112. Kan je je ogen verliezen door te niezen?18-07-2015 10:07:54
  113. Wat de kleur van je ogen over je gezondheid zegt11-07-2015 10:07:46
  114. Last van wallen?19-06-2015 06:06:23
  115. Tips om je ogen gezond te houden09-05-2015 08:05:26
  116. Blauw oog opgelopen? Ook de iris verkleurt mee01-04-2015 08:04:52
  117. 10 verbazingwekkende dingen over je ogen die je niet kende04-03-2015 09:03:00
  118. Kleur ogen en reactie op pijn28-02-2015 03:02:10
  119. Eindelijk ontdekt: waarom we wimpers hebben26-02-2015 04:02:14
  120. Sleutels kwijt? Sluit uw ogen!10-02-2015 05:02:41
  121. Nederland & groene ogen19-01-2015 01:01:54
  122. Wat zijn de meest voorkomende oogziekten?16-01-2015 10:01:16
  123. 5 tips om uw gezichtsvermogen te beschermen10-01-2015 10:01:31
  124. Hoe komt het dat sommige mensen 120% of meer zicht hebben?09-12-2014 11:12:35
  125. Oogkleur vervangen door irisimplantaat05-12-2014 11:12:41
  126. Twee op de drie blinden zijn vrouwen07-06-2011 04:06:48
  127. Dit is allemaal flauwekul!07-06-2011 04:06:54
  128. De taal van de ogen07-06-2011 04:06:58
  129. Kunstschilder introduceert kleurenalfabet voor blinden06-06-2011 06:06:39
  130. Johanneskruid vertroebelt de ogen05-06-2011 06:06:10
  131. Wetenschapswinkel: Spiegel en licht28-05-2011 05:05:50
  132. Oogziekte verklaart mysterieuze spaken op Venus28-05-2011 04:05:23
  133. Waarom sluiten wij onze ogen als we niezen?28-05-2011 04:05:57
  134. Met niezen kan je je ogen verliezen28-05-2011 04:05:16
  135. Iriscopie: wat uw ogen vertellen over uw gezondheid28-05-2011 04:05:49
  136. Kijk uit voor het kermisoog28-05-2011 03:05:41
  137. Vele oorzaken maken vermoeide ogen27-05-2011 05:05:10
  138. Als we met de ogen knipperen verliezen we onze omgeving even uit het oog27-05-2011 05:05:45
  139. Bij dierproeven gelukt: gehoorcentrum wordt in gezichtscentrum veranderd27-05-2011 05:05:45
  140. Het oog dat ouder wordt27-05-2011 03:05:58
  141. Nieuw onderzoek over legasthenie27-05-2011 03:05:34
  142. Nieuw synapstype in het netvlies27-05-2011 03:05:16

Laatst bijgewerkt op 20 september 2015 – 15:24