De taal van de ogen

De ondervraging van Bill Clinton in de zaak-Lewinsky hield enkele jaren geleden de halve wereld aan het televisiescherm gekluisterd. Ook psychologen keken zeer geïnteresseerd toe. Niet alleen de woorden van de president werden gewikt en gewogen. Ook zijn oogbewegingen werden gevolgd. En daaruit leidden de specialisten al spoedig af dat Clinton niet de waarheid sprak.

Ogen als spiegel van de ziel

Er bestaat namelijk een theorie die zegt dat de oogbewegingen die een persoon maakt terwijl hij spreekt, meegaan met zijn gedachten. Die theorie wordt vaak gebruikt bij psychologische tests. Ik vat ze kort samen.

Iemand die tegen jou aan het praten is, kijkt volgens de “theorie van de oogbewegingen” niet recht voor zich uit als hij tegelijkertijd nadenkt. De richting waarin de ogen afdwalen, verraadt het onderwerp van de gedachten.

Denkt de persoon aan iets uit het verleden, dan blikt hij naar links. Gaat het over de toekomst, over iets wat hij wil realiseren, dan kijkt hij naar rechts. Bij visuele gedachten zijn de ogen naar boven gericht; auditieve gedachten doen ze opzij kijken. Gevoelens en emoties brengen de blik naar omlaag.

Op die manier kun je een soort schema maken om gedachten te lezen. Het lijkt nogal overdreven, maar volgens psychologen werkt het. Bij CIinton stelden ze vast dat hij bijna constant recht voor zich uit keek. En volgens de theorie van de oogbewegingen is het heel moeilijk om recht vooruit te kijken en tegelijkertijd na te denken. Conclusie: Clinton dreunde een lesje af.

Het zal wel allemaal relatief zijn, want een andere theorie zegt dat ook het tegenovergestelde waar kan zijn: wie de ogen van de ander ontwijkt, zou best wel eens kunnen liegen, tenzij hij gesloten of schuw is.

En dan is er ook nog de stelling dat mensen al of niet in de ogen kijken te maken heeft met opvoeding en misschien zelfs met erfelijke aanleg. Er zijn namelijk gezinnen waar oogcontact heel gewoon is en andere waar het veel minder vaak voorkomt.

In elk geval staat het als een paal boven water dat onze ogen veel meer zijn dan cameraatjes die vormen en kleuren herkennen en ons oriënteren in de ruimte. Het zijn ook televisieschermpjes waarop piepkleine signaaltjes laten zien hoe we ons voelen en wat we met onze woorden eigenlijk bedoelen.

De informatie die de ogen geven, is vaak veel betrouwbaarder en eerlijker dan de mondeling gegeven informatie. Want onze woorden gaan meestal door de sluis van ons verstand, terwijl lichaamstaal veel spontaner is en vaak buiten ons bewustzijn om gaat. In de uitdrukking “een beeld zegt meer dan duizend woorden” zouden we “beeld” dus gerust kunnen vervangen door “blik”… Vandaar dat psychologen zoveel belang hechten aan de taal van de ogen.

Dwingende ogen

Oogcontact is iets heel speciaals. Ooit kreeg ik tijdens een les over communicatie een ongewone oefening voorgeschoteld. Ik moest een onbekende tegenspeler vijf minuten lang recht in de ogen kijken, terwijl er slechts een meter afstand was tussen onze hoofden. Dat viel echt niet mee. Want oogcontact is een vorm van aanraking, terwijl I je elkaar toch niet letterlijk raakt. Elkaar langdurig in de ogen kijken, drukt intimiteit uit. En dat willen we niet zomaar.

Bij gewoon contact met anderen bewaren wij altijd een beschermende cirkel rond ons lichaam. De ander mag niet binnen die cirkel komen, tenzij om ons een hand te geven. Maar zelfs vanop “reglementaire” afstand kunnen ogen blijkbaar moeiteloos door de cirkel dringen.

Sommige mensen gebruiken hun ogentaal heel bewust, om de ander te overtuigen, in een bepaalde richting te duwen. Denk maar aan verkopers, of jongeren die iemand willen veroveren op wie ze “een oogje hebben”. Niet iedereen is even sterk op non-verbaal gebied. Maar ogen spreken altijd: indien niet bewust, dan onbewust.

Moderne brillen zijn zo ontworpen dat ze de taal van de ogen goed tot hun recht laten komen. Wie daarentegen een donkere zonnebril draagt, lijkt zich achter een soort gordijn te verschuilen. Je voelt je snel bedreigd bij zo iemand: hij verbergt zich te veel, het is geen eerlijke situatie.

Voor een stuk is de ogentaal instinctief, want ook dieren gebruiken ze. Zelfs in de omgang tussen mens en dier speelt oog contact een rol. Honden en katten voelen zich bedreigd als je hen uitdrukkelijk in de ogen kijkt. De blik van een hond staat dan weer voor trouw en aanhankelijkheid.

En ik las het verhaal van een man die ’s ochtends op een bijzondere manier gewekt werd door zijn kat: het dier sprong op bed en beroerde zacht met zijn poot de gesloten oogleden van zijn baasje; want hij had begrepen dat die alleen met open ogen wakker en actief kon zijn.

Ik zou het nog kunnen hebben over een speciale vorm van gelaatkunde die ziekten, karaktereigenschappen en zelfs het lot afleest uit de iris van onze ogen. Of over het oeroude bijgeloof van het “boze oog” dat onheil zou veroorzaken. Maar laat ons bij de gewone werkelijkheid blijven, die al complex genoeg is.

Wat als je geen oogcontact hebt?

De vraag die zich hier nog opdringt, is wat het gebrek aan oogcontact betekent voor mensen met een visuele handicap. Missen zij iets essentieels?

Nee, want er zijn gelukkig ook andere non-verbale talen die wél toegankelijk zijn, zoals die van de stem. Intonatie, toonhoogte, timbre, kracht en register van een stem weerspiegelen net als de ogen emoties en persoonlijkheidskenmerken van de spreker. En ook die signalen komen soms helemaal niet overeen met de boodschap die de spreker wil overbrengen, of geven extra informatie. Zo kan een plotse stijging van het spreektempo wijzen op onzekerheid. Blinden zijn vaak heel goed in het interpreteren van stemmen; ze hebben zich erin geoefend. Hypnotiserende ogen brengen hen niet van de wijs. De Nederlandse politie heeft heel bewust blinde rechercheurs in dienst genomen om afgetapte gesprekken van verdachte personen haarfijn te analyseren.

Toch kunnen sommige blinden ook verrassend goed met hun ogen praten. Er bestaan cursussen waarin je leert hoe je je ogen kunt richten naar die van je gesprekspartner, door te letten op het geluid van zijn mond en je ogen in die richting te draaien, maar iets hoger. Wie die techniek beheerst, heeft het veel gemakkelijker om contacten te leggen en de aandacht te houden. De ander vergeet dan immers dat je blind bent en voelt zich veel comfortabeler.

In het kader van het jaarthema “Zeg wat je ziet, dan zie ik wat je zegt” onderzoekt Licht en Liefde welke trainingen we zelf kunnen organiseren op het gebied van non-verbale communicatie. Reacties op de studiedag van vorig jaar en op de artikels die over dit onderwerp al in Tribune verschenen, tonen in elk geval dat er behoorlijk wat interesse is en dat zo’n lessen heel verrijkend zouden zijn. AI was het maar omdat de cursisten op zijn minst een idee zouden krijgen van wat al die mysterieuze non-verbale talen zoal inhouden.

We houden een oogje in het zeil en zullen je zeker blijven informeren!

Jan DEWITTE

(Bronnen: cursus “Communicatievaardigheden” van Annick Van Damme (logopediste en communicatietrainster); artikel “Die Sprache der Augen ” in het tijdschrift “Blind-Sehbehindert’; jaargang 2000 nr. 3)
Bron:VeBeS (Vereniging van Blinden en Slechtzienden Licht en Liefde vzw), Tribune, Juli 2001

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Waarom je volgens déze oogarts je wimpers moet wassen met zeep15-12-2018 08:12:16
  2. Ontwikkeling van het gezichtsvermogen van je baby: wanneer kan hij zien08-12-2018 07:12:23
  3. Het recept voor gezonde ogen23-11-2018 07:11:36
  4. Reizen door de ruimte herschikt je hersenvocht27-10-2018 06:10:37
  5. Gezichtsvermogen: Schade aan ogen door slechte gewoonten12-10-2018 07:10:34
  6. Dragen oogartsen vaker dan gemiddeld een bril?27-07-2018 05:07:25
  7. 5 stappen om het risico op oogziekten te verlagen17-05-2018 08:05:50
  8. Blindismen: Herhaald gedrag door blinden en slechtzienden13-04-2018 10:04:58
  9. Gooien oogklachten bij astronauten roet in het eten?02-02-2018 07:02:01
  10. Wat kan je doen om je ogen te beschermen als het koud weer is?14-12-2017 09:12:28
  11. Ingevallen ogen: Oorzaken van diepliggende, holle ogen27-11-2017 04:11:31
  12. De meest interessante weetjes en fabels over je ogen17-11-2017 11:11:08
  13. Zes tips om je gezichtsvermogen op natuurlijke wijze te verbeteren13-11-2017 12:11:01
  14. Oogkleur en gezondheid: Risico op aandoeningen19-10-2017 07:10:02
  15. Oogkleur: Ontwikkeling van kleur van ogen18-10-2017 05:10:04
  16. Dit is wat iemand die slechtziend is in de spiegel ziet17-09-2017 07:09:19
  17. Ziende blind16-09-2017 12:09:14
  18. Droge huid rond de ogen: Oorzaken en behandelingen11-09-2017 10:09:39
  19. Wallen onder de ogen (oogwallen): Oorzaken en behandeling11-09-2017 10:09:11
  20. Wimpers: Functie, aandoeningen en wimpertransplantatie06-09-2017 09:09:10
  21. Daarom begint je oog soms te trillen20-08-2017 11:08:14
  22. Is lezen met weinig licht slecht voor je ogen?19-08-2017 11:08:50
  23. Plots blind aan één oog of beide ogen door aandoeningen17-08-2017 09:08:09
  24. Waarom zien we letterlijk sterretjes bij een klap?14-08-2017 07:08:47
  25. Zo zorg je goed voor je zicht05-07-2017 03:07:00
  26. Make-up rond de ogen: Veilig gebruik van oogcosmetica03-07-2017 11:07:33
  27. Ogen blijken te kunnen ‘horen’29-06-2017 05:06:22
  28. Oogproblemen & hoofdpijn: Oorzaken, symptomen en behandeling26-06-2017 12:06:52
  29. Onderzoek RuG: Ogen blijken te kunnen ‘horen’21-06-2017 10:06:38
  30. Ogen en oogzorg in de winter: Problemen, symptomen en tips21-06-2017 07:06:37
  31. Zo ontstaat het slaapzand in je ogen18-06-2017 04:06:58
  32. Ouder worden: wat betekent dat voor je ogen?18-06-2017 04:06:28
  33. Oogproblemen van astronauten zijn nu te verklaren18-06-2017 04:06:49
  34. Oogletsel bij Laurel en Hardy ernstig bekeken18-06-2017 03:06:22
  35. Waarom krijgen we wallen onder onze ogen?18-06-2017 03:06:26
  36. Onze ogen en onze gezondheid18-06-2017 01:06:19
  37. Oogheelkundige medische afkortingen18-06-2017 01:06:47
  38. Oog voorspelt kans op depressie18-06-2017 01:06:46
  39. Baby’s worden slechtziend geboren18-06-2017 01:06:50
  40. e gelooft je ogen niet ! 14 verrassende feitjes over ogen!18-06-2017 01:06:47
  41. Gebaren bij praten komen voort uit taal18-06-2017 01:06:26
  42. Wat ziet een baby?18-06-2017 01:06:41
  43. De relatie tussen gezichtsvermogen en bewustzijn18-06-2017 12:06:19
  44. Wat er gebeurt wanneer blinde mensen psychedelica nemen18-06-2017 12:06:37
  45. Wat is staren nou eigenlijk, waarom doe je dat af en toe?18-06-2017 12:06:51
  46. Feit of fabel? 6 keer de waarheid over je ogen18-06-2017 12:06:42
  47. Zwevende zwarte vlekjes voor de ogen: hoe kwalijk is dat?17-06-2017 02:06:35
  48. De risico’s op oogaandoeningen als gevolg van roken16-06-2017 10:06:24
  49. We kunnen kleuren zien dankzij onze fruitetende voorouders15-06-2017 05:06:42
  50. Je ogen verklappen ontzettend veel over je algemene gezondheid!15-06-2017 03:06:25
  51. Grotere pupil wanneer je van iemand houdt15-06-2017 03:06:20
  52. Brein van blinde verscherpt andere zintuigen15-06-2017 03:06:54
  53. Vermoeide ogen tijdens of na het lezen15-06-2017 02:06:53
  54. ‘Ben jij de oudste thuis? Dan slechtere ogen!’14-06-2017 03:06:35
  55. Alcon strijdt voor beter zicht wereldwijd13-06-2017 08:06:39
  56. 9 dingen die je ogen over je gezondheid vertellen13-06-2017 05:06:29
  57. 16 dingen die vrouwen met geweldige wimpers altijd doen12-06-2017 10:06:40
  58. Waarom zie je beter als je je ogen samenknijpt?12-06-2017 04:06:52
  59. Van deze dagelijkse gewoontes krijg je kraaienpootjes12-06-2017 04:06:34
  60. 5 feiten over hoe jij je ogen kunt beschermen12-06-2017 04:06:38
  61. Gewijzigde oogkleur: Door ziekten of omgevingsfactoren04-05-2017 08:05:13
  62. Plotseling wazig zien: Oorzaken, symptomen en behandelingen02-12-2016 08:12:26
  63. Donkere kringen onder de ogen: Oorzaken en behandeling09-11-2016 01:11:40
  64. Brandende ogen: Oorzaken, symptomen en behandeling07-11-2016 03:11:15
  65. Bescherm je ogen21-10-2016 08:10:31
  66. Jeukende ogen: Oorzaken, symptomen en behandelingen05-10-2016 08:10:19
  67. De invloed van het gebruik van medicatie op de ogen15-08-2016 07:08:22
  68. Veroudering van het oog: Oogaandoeningen en oogstructuren28-07-2016 08:07:02
  69. Wat bepaalt onze oogkleur?25-05-2016 06:05:50
  70. De behoefte aan oogzorg neemt explosief toe08-01-2016 08:01:03
  71. Halo’s en lichtverblinding27-12-2015 09:12:01
  72. Foutje in pigmentcellen tast gezichtsvermogen aan22-12-2015 05:12:02
  73. Baby van blinde ouders maakt minder oogcontact26-11-2015 09:11:15
  74. Baby voelt kietels maar ziet ze niet04-11-2015 10:11:56
  75. De invloed van roken op de ogen02-11-2015 05:11:26
  76. Bierbuik kan blindheid veroorzaken20-09-2015 04:09:36
  77. Meeste blinden hebben last van een enorm ochtendhumeur20-09-2015 03:09:05
  78. Spiegel voor oogopmaak voor verziende vrouwen20-09-2015 03:09:12
  79. Ook blinde heeft déjà vu’s20-09-2015 03:09:36
  80. Zwart, geel of blank, winnen doen we allemaal gelijk20-09-2015 03:09:59
  81. ‘Zien’ met vingers moeilijker dan gedacht20-09-2015 03:09:42
  82. Spiegeltje, spiegeltje20-09-2015 03:09:20
  83. Waarom lichtinval een migraineaanval verergert20-09-2015 03:09:07
  84. Ook blinden met migraine overgevoelig voor licht20-09-2015 03:09:52
  85. Ogen verraden getallen waar mensen aan denken20-09-2015 03:09:36
  86. Wimpergroeimiddel kan kleur van ogen veranderen20-09-2015 03:09:13
  87. Familieleden autist bewegen ogen anders20-09-2015 03:09:55
  88. Fout in brein hindert snelle waarneming20-09-2015 03:09:36
  89. ‘Staren in de zon? Gevaarlijke flauwekul’20-09-2015 03:09:04
  90. Onderzoek naar oogproblemen astronauten20-09-2015 03:09:35
  91. Oogproblemen astronauten onderzocht20-09-2015 03:09:14
  92. Astronauten worden langzaam blind20-09-2015 03:09:59
  93. Campagne ‘Kan niets zien’ maakt consequenties oogbeperking zichtbaar20-09-2015 03:09:41
  94. Blauwe ogen voor 5.000 dollar20-09-2015 03:09:27
  95. Gezichtsveldbeperking heeft grote invloed op ontwijken obstakels20-09-2015 03:09:14
  96. Creationisten vs. Darwin over het oog20-09-2015 03:09:02
  97. Het oog mysterie van de evolutie20-09-2015 03:09:50
  98. Meer zicht op zien van contrast20-09-2015 03:09:36
  99. Enkele minder bekende feiten over je ogen20-09-2015 03:09:20
  100. Kegelvormige cellen in ons netvlies groeien 150 nanometer per seconde20-09-2015 03:09:03
  101. Onderzoek: ‘First-person shooters helpen tegen slechtziendheid’20-09-2015 03:09:51
  102. ‘Te weinig daglicht slecht voor ogen’20-09-2015 03:09:53
  103. DNA-test voor kleur haar en ogen beschikbaar20-09-2015 03:09:48
  104. Nieuw membraam in hoornvlies ontdekt20-09-2015 03:09:08
  105. Nieuwe laag in menselijk hoornvlies ontdekt20-09-2015 03:09:33
  106. Waarom mannen met bruine ogen betrouwbaarder lijken20-09-2015 03:09:55
  107. Knipperen met ogen20-09-2015 03:09:39
  108. Tijd voor een (eenvoudig) proefje! Ervaar jouw eigen blinde vlek!20-09-2015 03:09:22
  109. Feit of fout: hoeveel weet jij over je ogen?20-09-2015 03:09:07
  110. Zwanger en veranderingen in het gezichtsvermogen15-08-2015 07:08:53
  111. Kan je je ogen verliezen door te niezen?18-07-2015 10:07:54
  112. Wat de kleur van je ogen over je gezondheid zegt11-07-2015 10:07:46
  113. Last van wallen?19-06-2015 06:06:23
  114. Tips om je ogen gezond te houden09-05-2015 08:05:26
  115. Blauw oog opgelopen? Ook de iris verkleurt mee01-04-2015 08:04:52
  116. 10 verbazingwekkende dingen over je ogen die je niet kende04-03-2015 09:03:00
  117. Kleur ogen en reactie op pijn28-02-2015 03:02:10
  118. Eindelijk ontdekt: waarom we wimpers hebben26-02-2015 04:02:14
  119. Sleutels kwijt? Sluit uw ogen!10-02-2015 05:02:41
  120. Nederland & groene ogen19-01-2015 01:01:54
  121. Wat zijn de meest voorkomende oogziekten?16-01-2015 10:01:16
  122. 5 tips om uw gezichtsvermogen te beschermen10-01-2015 10:01:31
  123. Hoe komt het dat sommige mensen 120% of meer zicht hebben?09-12-2014 11:12:35
  124. Oogkleur vervangen door irisimplantaat05-12-2014 11:12:41
  125. Twee op de drie blinden zijn vrouwen07-06-2011 04:06:48
  126. Dit is allemaal flauwekul!07-06-2011 04:06:54
  127. De taal van de ogen07-06-2011 04:06:58
  128. Kunstschilder introduceert kleurenalfabet voor blinden06-06-2011 06:06:39
  129. Johanneskruid vertroebelt de ogen05-06-2011 06:06:10
  130. Wetenschapswinkel: Spiegel en licht28-05-2011 05:05:50
  131. Oogziekte verklaart mysterieuze spaken op Venus28-05-2011 04:05:23
  132. Waarom sluiten wij onze ogen als we niezen?28-05-2011 04:05:57
  133. Met niezen kan je je ogen verliezen28-05-2011 04:05:16
  134. Iriscopie: wat uw ogen vertellen over uw gezondheid28-05-2011 04:05:49
  135. Kijk uit voor het kermisoog28-05-2011 03:05:41
  136. Vele oorzaken maken vermoeide ogen27-05-2011 05:05:10
  137. Als we met de ogen knipperen verliezen we onze omgeving even uit het oog27-05-2011 05:05:45
  138. Bij dierproeven gelukt: gehoorcentrum wordt in gezichtscentrum veranderd27-05-2011 05:05:45
  139. Het oog dat ouder wordt27-05-2011 03:05:58
  140. Nieuw onderzoek over legasthenie27-05-2011 03:05:34
  141. Nieuw synapstype in het netvlies27-05-2011 03:05:16

Laatst bijgewerkt op 28 februari 2019 – 04:11