Weer zien bril met minicamera

Licht in de duisternis: Blind zijn is niet meer voor altijd

AMSTERDAM

Het was onmogelijk: blinden weer laten zien. Maar Nederlandse wetenschappers denken dat het kan. De eerste successen bij apen zijn geboekt.

Over vijf jaar lopen de eerste blinde patiënten op straat zonder blindenstok. Ze zien het randje van de stoep, de contouren van de daken, de tram die voorbij dendert, een bekende die zwaait. Pieter Roelfsema probeert zijn eigen enthousiasme te temperen. Het lukt maar matig. „Ik moet natuurlijk voorzichtig zijn met voorspellingen, maar we zijn heel dichtbij.” Als directeur van het Nederlands Herseninstituut staat Roelfsema aan het hoofd van een onderzoek waar momenteel miljoenen euro’s in worden geïnvesteerd. De onderzoekers willen blinden weer laten zien, zonder tussenkomst van de ogen. Want: bij de meeste blinden – Nederland telt er 70.000 – is de oogzenuw stuk. Daar valt niets mee te beginnen. De onderzoekers vervangen de nutteloze, blinde ogen voor een bril met minicamera, die zijn beelden rechtstreeks doorgeeft aan de hersenen.

Voor zo’n futuristische prothese is eerst een zware hersenoperatie nodig die in Nederland tot nu alleen op apen is getest. Bij één resusaapje zijn 1.000 elektroden geïmplanteerd in het hersengebied dat hij maar ook wij – gebruiken om informatie van de buitenwereld om te zetten naar beelden. Wanneer er stroom op een van deze elektrodes wordt gezet, ziet de aap een lichtflits. Sinds kort ziet het dier 1.000 stipjes. „Alsof de kerstboom werd ontstoken”, beschrijft Roelfsema. Dat is het eerste succes van zijn onderzoek: licht in de duisternis.

Zijn onderzoeksgroep borduurt voort op oude studies van onder andere William Dobelle, een omstreden Amerikaanse arts die vanaf de jaren 70 probeerde een camera op de hersenen aan te sluiten. De arts negeerde alle medische wetten in eigen land, en nam zijn patiënten mee naar Europa om daar chips in het brein van zestien blinden te implanteren. Bij een aantal gebeurde er niks, anderen zagen alleen lichtflitsen, een enkeling had eventjes beperkt zicht. Omdat Dobelle overleed voordat zijn onderzoeksrapport klaar was, hebben de Amsterdammers veel aan de ervaringen van patiënt Jens Naumann, die de experimenten ternauwernood overleefde.

144 elektrodes

We bellen hem op. Aan de andere kant van de wereld vertelt Naumann (54) over die allereerste test in 2002. Dokter Dobelle had 144 elektrodes achterin zijn hoofd gestopt. Die dag zouden ze één voor één worden aangezet. „Natuurlijk was ik gespannen. Ik was zijn allereerste patiënt. Er staken twee stopcontacten uit mijn hoofd, waar draden zo dik als een potlood uitkwamen. Die werden aangesloten op een computer: een Pentium 586, een van de eerste processors. Die moest communiceren met de elektroden in mijn hoofd. Vlak nadat de dokter de eerste aanzette, zag ik een stip. Links van het midden, een beetje naar onder. Het was geweldig! Alsof je vastzit in een donkere badkamer in het huis van een ander. De deur is dicht en je denkt: waar is de schakelaar? En dan dat gevoel van opluchting wanneer je het licht aanknipt: ahh, dat is beter”.

Het verhaal van Jens Naumann is ongelooflijk. Hij raakte op zijn 17de gedeeltelijk blind, toen er tijdens zijn werk een stukje metaal van de spoorrails in zijn oog boorde. Drie jaar later vloog er een splinter door de kunststof motorkap van zijn sneeuwscooter in zijn andere oog. De Canadees maakte wat van het leven: hij werd pianostemmer, houthakker, boer, kreeg acht kinderen, van wie hij er zes zelf ter wereld bracht, en reisde de wereld rond. Maar hij bleef verlangen naar het moment dat hij weer zou kunnen kijken.

Na zijn hersenoperatie zag Naumann lichtstipjes. 96 van de 144 elektrodes werkten. Even was er die enorme opwinding. Hij zag licht! „Maar de hoofdpijn was niet te harden. Mijn spraak ging achteruit, ik had vreselijke hallucinaties. Hersenvocht droop langs mijn oren. Ik realiseerde me dat dokter Dobelle hier minder van wist dan ik had gedacht. Maar ik kon niet anders dan doorgaan. Het spul zat al in mijn hoofd, you see.”

Naumann, die een speciale bril met camera droeg, zag alleen stipjes. Geen objecten, patronen of mensen, zoals de dokter had gehoopt. Het interpreteren van de camerabeelden bleek moeilijker dan gedacht.

Om medische missers te voorkomen, is eerst grondig onderzoek nodig in proefdieren. Dankzij de studie met apen – muizen en ratten zijn ongeschikt – weten de onderzoekers nu hoe gezonde ogen het licht van buiten opvangen. De cellen op het netvlies sturen deze informatie door naar de hersenen, die de signaaltjes omzetten naar ‘pixels’ die samen een beeld vormen. Dagelijks zijn 100 miljoen hersencellen driftig in de weer om deze vertaalslag te maken. Dokter Dobelle kreeg met zijn techniek 96 groepen van cellen aan de praat.

Relevant

De Amsterdammers weten inmiddels het tiendubbele aan hersencellen te activeren in het brein van de proefaapjes. Nog steeds niet veel, geeft Roelfsema toe, maar met slimme computersoftware kunnen ze de juiste cellen in het brein aanzetten. „We ontwikkelen nu een programma dat de camerabeelden zo goed kan bewerken dat de patiënt straks alleen dingen ziet die voor hem relevant zijn. Als je bijvoorbeeld buiten loopt, is het reclamebord boven de weg totaal onbelangrijk. Je wilt de stoeprand zien en de obstakels. Alleen deze hoofdzaken, dus niet de bijzaken, sturen we straks naar de hersenen. Wij denken dat je met 1.000 pixels vrij veel kan zien.”

Ook de Amerikaanse arts experimenteerde met een – weliswaar ouder computerprogramma, dat de elektroden in Naumans hoofd aan- en uitzette. „Eerst zag ik alleen maar lichtflitsen. Het dreef me tot waanzin. No way dat ik een stoel van een telefoon kon onderscheiden. Na drie dagen kreeg ik door dat als ik mijn hoofd meedraaide met de flitsen, ik ‘iets’ kon waarnemen. Als ik bijvoorbeeld mijn hoofd in een vierkant bewoog, moest dat een deurpost zijn. De hersenen hebben een enorme neuroplasticiteit. Ze zijn erop gericht om vooruit te gaan en je het grotere plaatje te laten zien. Dat was precies wat er gebeurde toen ik op een dag naar mijn blindenstok zocht. Waar is dat ding, mopperde ik. En opeens zag ik hem. Mijn witte stok, leunend tegen een zwarte wand.”
Naumann stapte naar buiten en zag steeds meer. De bomen, de bladeren, de daken, de raamkozijnen. „Ik was enorm opgetogen. Al negentien jaar zeulde ik die verdomde stok mee, nu kon ik vrij rondlopen.”

Het nieuws maakte dokter Dobelle zo enthousiast dat hij een gloednieuwe auto huurde, de patiënt achter het stuur zette en CNN uitnodigde voor een ritje. Om het spektakel compleet te maken zetten de arts zijn 8-jarige zoon in dezelfde auto. „Ik reed maar 20 kilometer per uur, maar het ging goed. Ik zag de betonnen obstakels op het parkeerterrein, de gebouwen in de verte. Het gaf me een enorm gevoel van ruimtebesef. Geweldig!”

De euforie hield een paar weken aan. Naumann liep rond met een stekker uit zijn hoofd en een draagbare computer in zijn rugzak, maar het kon hem niks schelen. In een restaurant kon hij plots weer zien welke tafels bezet waren, van 5 meter afstand. En waar hij moest afrekenen. „Letters kleiner dan 10 centimeter zag ik niet. Ook gezichten herkennen ging voor geen meter. Ik kon wel zien of iemand een hoed of een bril droeg, maar het kon evengoed mijn moeder, broer of een vreemdeling zijn. Dobelle zei: het wordt alleen nog maar beter. We gaan naar 500 of 1.000 elektroden in je brein. Maar ik was er niet zo zeker van of ik weer geopereerd wilde worden. De operatie was extreem pijnlijk.”

Binnen een halfjaar ging het bergafwaarts. De lichtstipjes verloren kracht. Dobelle joeg steeds meer stroom door de bovenkamer van zijn patiënt, waardoor Naumann zwellingen in zijn hoofd, epileptische aanvallen en wondinfecties kreeg.

Roelfsema noemt Dobelle een inspirator, maar ook een cowboy. „Het is foute boel om je patiënten te onderwerpen aan een systeem, dat nog onvoldoende is getest.” Zijn onderzoeksgroep heeft nu een implantaat ontwikkeld dat iets dieper het brein ingaat. Hierdoor kunnen ze veel preciezer de hersencellen prikkelen, die moeten helpen bij het zien.

De directeur wijst naar elders in het gebouw, waar een proefdierfaciliteit zit. Hier traint de ‘toekomst’ één a twee uur per dag. De apen zijn fit en hebben geen last van bijwerkingen, zegt hij. „We hebben ook de plicht goed voor ze te zorgen.”

De apen krijgen 1.000 elektroden in het brein geplugd, maar zijn niet blind gemaakt. Ze worden getraind om een seintje te geven wanneer ze een lichtflits zien. Bewegen ze hun oog naar de juiste plek op het beeldscherm, krijgen ze een beetje appelsap als beloning. Eén aapje legde de testen al succesvol af.

Het computerprogramma dat de elektrodes aanstuurt moet straks zo worden aangepast dat het dier niet alleen lichtflitsen ziet, zoals Naumann in het begin, maar ook dingen kan herkennen zoals de letter A. Roelfsema: „Dat is nogal lastig. Je kunt een aap helaas niet vragen wat hij ziet. Daarom hebben we hem eerst het alfabet geleerd en proberen we hem via een keuzemenu de juiste letter aan te laten wijzen. Als dat lukt, zijn we al heel ver.” Op een paar plekken ter wereld worden momenteel soortgelijke studies verricht om blinden weer te laten zien. „Maar ons onderzoek is het meest realistisch”, meent de directeur. „Het liefst zou ik dit systeem binnen vijf jaar uitproberen in een patiënt, maar dat vergt nog veel werk.”

De Amsterdammers denken dat de prothese straks alleen werkt bij blinden die tot hun 10de ziend zijn geweest. Bij hen zijn de juiste hersenverbindingen aangelegd, die als het ware staan te trappelen om gebruikt te worden. Mensen die vanaf hun geboorte blind zijn gebruiken ditzelfde gebiedje in het brein voor andere functies. Bijvoorbeeld als werkgeheugen om woorden op te slaan.

Weer blind

Jens Naumann raakte na acht maanden definitief zijn zicht kwijt omdat zijn prothese er plots mee ophield. „Toen ik opnieuw blind werd, begreep niemand hoe erg ik dat vond. Mijn familie zei: je hebt toch een goede modus gevonden om hiermee te leven. Voor mij was het verschil gigantisch. Ik was terug bij af: leven in duisternis.”

Voor de Canadees kwam het experiment te laat. Door de hardware die nog in zijn hoofd zit is het waarschijnlijk te riskant om in de toekomst deel te nemen aan de eerste experimenten bij blinden in Amsterdam. Maar diep in zijn hart wil hij het wel. „Ik ben nooit in staat geweest om mijn kinderen te zien leren lopen, spelen, vechten, lachen, whatever, alles wat kinderen doen. Het leven als blinde hoeft niet saai te zijn, maar je zult de wereld nooit ten volle ervaren als je niet kunt zien.”

HANNEKE VAN HOUWELINGEN

Bron: Algemeen Dagblad, 6 januari 2018

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Na halve eeuw nog steeds geen geslaagde oogtransplantatie20-05-2019 05:05:05
  2. Weer zien bril met minicamera30-04-2019 06:04:32
  3. Audio: Prof. Dr. Bart Leroy – Netvliesaandoeningen en behandelingen19-04-2019 08:04:12
  4. LUMC-onderzoekers kweken netvliezen met nachtblindheid07-04-2019 06:04:40
  5. Nieuwe genetische therapie veelbelovend voor mensen met aangeboren netvliesblindheid21-02-2019 07:02:42
  6. Nieuwe gentherapie biedt hoop voor slechtzienden20-02-2019 07:02:18
  7. Blinde kan in toekomst kijken14-02-2019 09:02:37
  8. Hersenwetenschapper Xing Chen: ‘Zicht voor blinden is binnen bereik’11-02-2019 08:02:13
  9. Visuele prothese voor blinden, door Richard van Wezel08-01-2019 08:01:51
  10. Australische wetenschappers boeken succes met bionisch oog05-12-2018 10:12:03
  11. Eerste gentherapie zeldzame erfelijke netvliesaandoening28-11-2018 08:11:40
  12. Gentherapie voor oogaandoening17-11-2018 08:11:37
  13. Volgens de wetenschap kunnen doven straks horen en blinden zien27-10-2018 06:10:50
  14. Een digitale bril biedt zicht voor slechtzienden09-10-2018 06:10:26
  15. Wetenschappers komen met bionisch oog-prototype10-09-2018 09:09:47
  16. Bionisch oog uit de printer30-08-2018 06:08:06
  17. Onderzoek: Viagra kan Leeftijdgebonden Maculadegeneratie (LMD) remmen21-08-2018 06:08:46
  18. Bionisch oog Belgische primeur voor dienst Oogheelkunde17-08-2018 11:08:05
  19. “Tien jaar blind, maar nu zie ik opnieuw grote vormen”30-03-2018 06:03:30
  20. Video: Het einde van blindheid28-03-2018 08:03:10
  21. Blinde West-Vlaamse vrouw kan opnieuw gedeeltelijk zien dankzij “bionisch oog”28-03-2018 08:03:28
  22. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’28-03-2018 08:03:05
  23. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’27-03-2018 09:03:40
  24. ‘Hopelijk kan ik straks weer mijn kleinkinderen zien’27-03-2018 08:03:24
  25. UZ laat blinde zien dankzij bionisch oog27-03-2018 07:03:33
  26. Na tien jaar blindheid weer licht zien door ‘bionisch oog’27-03-2018 07:03:06
  27. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met de hulp van “bionisch oog”27-03-2018 08:03:05
  28. Eerste Belg met bionisch oog getuigt: “Ik kan weer letters zien. En hopelijk straks ook mijn kleinkinderen”27-03-2018 08:03:37
  29. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met bionisch oog27-03-2018 08:03:10
  30. Audio: Blinden nemen weer waar dankzij ingebouwde chip17-01-2018 09:01:21
  31. ‘Superbril’ laat blinden weer zien10-01-2018 07:01:05
  32. Venlonaar bedenkt mogelijk therapie tegen blindheid23-11-2017 11:11:24
  33. Eerste patiënt met aangeboren blindheid behandeld met RNA therapie22-11-2017 05:11:31
  34. Implantaat geeft weer zicht bij oogziekte18-11-2017 12:11:51
  35. ‘Nieuwe ontwikkelingen om blinden weer te laten zien’12-10-2017 03:10:20
  36. ‘Meer onderzoek nodig om blindheid en slechtziendheid te behandelen’08-10-2017 09:10:41
  37. Blinde muizen zien weer vormen dankzij gentherapie03-10-2017 11:10:54
  38. Gentherapie voor patiënten met X-linked retinitis pigmentosa31-08-2017 02:08:30
  39. 9-jarige Thibaut is 97% blind door gendefect, maar hoopt op revolutionaire therapie12-08-2017 08:08:38
  40. Gentherapie voor erfelijke blindheid werkt18-07-2017 01:07:45
  41. Hoe werkt de eSight bril? Weer zien met speciale bril28-06-2017 07:06:35
  42. Kunstmatige iris reageert op licht, net als menselijke iris27-06-2017 11:06:55
  43. eSight – Zien met elektronische bril23-06-2017 01:06:36
  44. Wist je dat? Blinden…18-06-2017 05:06:02
  45. Slechtziende vrouw ziet kleinkinderen voor het eerst18-06-2017 04:06:39
  46. Slechtziende jongen (8) kan met speciale bril opnieuw normaal zien18-06-2017 04:06:15
  47. Onderzoekers repareren voor het eerst blind oog18-06-2017 03:06:55
  48. Nieuwe DNA-techniek verbetert zicht van blinde ratten18-06-2017 03:06:48
  49. Nanodraadjes herstellen gezichtsvermogen18-06-2017 03:06:45
  50. ‘Na alle tegenslagen eindelijk een lichtpuntje’18-06-2017 03:06:40
  51. Nieuwe DNA-techniek herstelt zicht van blinde ratten17-06-2017 01:06:00
  52. Kunstoog laat blinden zwartwitblokjes zien16-06-2017 08:06:04
  53. Dankzij een tand in zijn oog kan blinde John na 16 jaar weer zien15-06-2017 11:06:55
  54. Synthetisch netvlies voor blinden15-06-2017 11:06:06
  55. Verbeterd oplossend vermogen bij netvliesprotheses15-06-2017 11:06:36
  56. Wereldprimeur: UZ-artsen verwijderen klonter uit verstopte netvliesader15-06-2017 11:06:15
  57. CRISPR redt gezichtsvermogen15-06-2017 11:06:25
  58. Start-up wil blindheid bestrijden met gentherapie14-06-2017 08:06:32
  59. Muis ziet beter dankzij stamceltherapie14-06-2017 08:06:09
  60. Stamcellen repareren ooglenzen14-06-2017 08:06:32
  61. Blinde vrouw kan weer zien dankzij stamcellen14-06-2017 08:06:33
  62. eSight bril geeft blinden en slechtzienden hun zicht terug14-06-2017 08:06:56
  63. Futuristische bril laat slechtzienden weer zien14-06-2017 08:06:04
  64. Blinden ‘zien’ dankzij bril die beeld in geluid omzet14-06-2017 08:06:39
  65. Hoe kun je een dove laten horen en een blinde laten zien?14-06-2017 08:06:37
  66. Ik zie ik zie wat jij niet ziet… met mijn bionische oog14-06-2017 08:06:53
  67. Zien met behulp van een hersenimplantaat14-06-2017 08:06:13
  68. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog14-06-2017 08:06:14
  69. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’14-06-2017 08:06:10
  70. Bionisch oog geeft zicht via hersenen14-06-2017 08:06:44
  71. Hoe werkt een bionisch oog?14-06-2017 08:06:03
  72. Blinde vrouw ziet bruiloft dochter met hightech bril14-06-2017 08:06:00
  73. Blinde jongen ziet mama voor het eerst dankzij bril14-06-2017 04:06:16
  74. Baanbrekende technologie: zien met een bionisch oog14-06-2017 02:06:31
  75. € 1,8 miljoen voor ontwikkelen hersenprothese die blinden weer laat zien13-06-2017 04:06:57
  76. Blinde man kan huwelijk herleven dankzij hoogtechnologische bril13-06-2017 02:06:17
  77. Hightech bril geeft blinden zicht terug12-06-2017 04:06:51
  78. Video: Bionische ogen geven weer zicht aan blinden11-06-2017 10:06:07
  79. Topdokter Peter Stalmans gooit hoge ogen: ‘Ik wil mensen weer kunnen laten zien’11-05-2017 08:05:55
  80. Wat is de beste technologie voor een netvliesimplantaat?23-03-2017 10:03:42
  81. Wetenschappers creëren kunstmatig retina-implantaat20-03-2017 03:03:37
  82. Doorbraak stamceltechnologie22-02-2017 02:02:19
  83. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’22-02-2017 02:02:32
  84. Nieuwe ontwikkelingen bril met oogimplantaat17-08-2016 08:08:17
  85. Blinde muizen kunnen weer zien16-07-2016 10:07:36
  86. Wetenschappers slagen erin blinde muizen opnieuw te laten zien13-07-2016 07:07:34
  87. De wonderen van de neurochirurgie18-06-2016 08:06:59
  88. Blinde vrouw krijgt bij toeval zicht terug06-05-2016 09:05:06
  89. Hoop voor blinde kinderen en jongeren30-03-2016 08:03:42
  90. Jongen genezen van blindheid dankzij transplantatie varkensoog15-03-2016 04:03:52
  91. Bionisch oog helpt blinde mensen met zien24-02-2016 08:02:45
  92. ‘Mijn hersenen waren vergeten wat een theepot was’23-02-2016 09:02:36
  93. Eerste menselijke test met algen-DNA moet blinden weer doen zien22-02-2016 08:02:28
  94. Zes miljoen voor onderzoek naar behandelingen om blindheid te voorkomen13-01-2016 10:01:00
  95. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog07-01-2016 02:01:39
  96. Bionisch oog geeft blinden basaal gezichtsvermogen21-12-2015 12:12:38
  97. Bionisch oog geeft zicht via hersenen18-12-2015 08:12:32
  98. Technologie helpt blindheid vermijden14-12-2015 08:12:36
  99. Blinden kunnen ‘zien’ met deze bril14-11-2015 08:11:00
  100. Blinden kunnen zien met de tong19-09-2015 03:09:05
  101. Proeven is zien19-09-2015 03:09:54
  102. Een lolly laat blinden weer zien via tong19-09-2015 03:09:39
  103. Tand laat blinde weer zien19-09-2015 03:09:18
  104. Blinde man kan opnieuw zien dankzij tand19-09-2015 03:09:07
  105. Blinde ziet weer dankzij tand19-09-2015 03:09:53
  106. Brit kan na 12 jaar weer zien dankzij tand19-09-2015 03:09:39
  107. Blinde man kan weer zien dankzij tandimplantatie in oog19-09-2015 03:09:22
  108. Blinden kunnen weer zien na ingreep met stamcellen19-09-2015 03:09:46
  109. Blindheid is niet langer uitzichtloos19-09-2015 03:09:33
  110. Oog uit een schaaltje19-09-2015 03:09:08
  111. Doorbraak in strijd tegen blindheid19-09-2015 02:09:42
  112. Aangeboren blindheid niet altijd blijvend19-09-2015 02:09:25
  113. Gentherapie tegen blindheid bij kinderen19-09-2015 02:09:11
  114. Over DNA, genen, bloemetjes en bijtjes …19-09-2015 02:09:56
  115. Gen geneest zeldzame oogziekte19-09-2015 02:09:37
  116. Grote medische doorbraak voor blinde patiënten19-09-2015 02:09:21
  117. Bijna blinde Brit kan weer zien19-09-2015 02:09:05
  118. Nieuwe therapie doet blinde jongen zien19-09-2015 02:09:50
  119. Dankzij gentherapie kan blinde Yannick weer zien19-09-2015 02:09:35
  120. Bijna blinden kunnen meer zien met nieuwe aanpak19-09-2015 02:09:07
  121. Linda Thys onderging transplantatie van hoornvlies gekweekt uit eigen cellen19-09-2015 02:09:42
  122. “Zo blij dat ik opnieuw kan zien”19-09-2015 02:09:12
  123. Oogprimeur in het UZ Antwerpen19-09-2015 02:09:50
  124. Yannick dook in het bad der zienden19-09-2015 02:09:36
  125. Meisje (2) ziet voor het eerst dankzij stamceltherapie19-09-2015 02:09:14
  126. Oogheelkunde: Vrouwen aan de top19-09-2015 02:09:59
  127. Gentherapie bij ziekte van Leber19-09-2015 02:09:45
  128. Nieuw gen ontdekt dat nachtblindheid veroorzaakt19-09-2015 02:09:31
  129. “Eindelijk kan ik ook tikkertje spelen”19-09-2015 02:09:17
  130. Genenkuur helpt blinde kinderen zien19-09-2015 02:09:57
  131. Kleuters leren zien dankzij gentherapie in VS19-09-2015 02:09:40
  132. Behandeling met stamcellen laat blind oog opnieuw zien19-09-2015 02:09:21
  133. Gen voor erfelijke oogziekte gevonden19-09-2015 02:09:57
  134. Stamcellen genezen blinden19-09-2015 02:09:35
  135. Gendefecten ontdekt die erfelijke blindheid veroorzaken19-09-2015 02:09:28
  136. Wetenschappers kweken oog in lab19-09-2015 02:09:13
  137. Na 55 jaar het licht zien19-09-2015 01:09:25
  138. Het medicijn van één miljoen19-09-2015 01:09:52
  139. Embryonale stamcellen tegen oogziektes veilig19-09-2015 01:09:39
  140. Kapotte transportband veroorzaakt erfelijke blindheid bij pasgeborenen19-09-2015 01:09:25
  141. ‘Erfelijke blindheid behandelbaar’19-09-2015 01:09:11
  142. Gentherapie voor Leber-blindheid19-09-2015 01:09:56
  143. Gentherapie succesvol bij erfelijke blindheid19-09-2015 01:09:41
  144. Vroege behandeling oogziekten voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:27
  145. ‘Blinden zien na stamcelwonder’19-09-2015 01:09:10
  146. Visuele handicap mogelijk verleden tijd19-09-2015 01:09:54
  147. Gentherapie voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:39
  148. Gentherapie zichtbaar resultaat bij blindheid19-09-2015 01:09:25
  149. Veelbelovende gentherapie19-09-2015 01:09:05
  150. Gekweekte licht opvangende cellen in blinde muizen getransplanteerd19-09-2015 01:09:48
  151. Komt er ooit een oplossing voor blindheid?19-09-2015 01:09:32
  152. Netvliesimplantaat geneest blindheid19-09-2015 12:09:31
  153. Het oog dat alles ziet19-09-2015 12:09:45
  154. Onderzoekers ontwikkelen zonnecellen voor het oog19-09-2015 12:09:30
  155. Vooraanstaande oogartsen behandeld met KAMRA-implantaat19-09-2015 12:09:10
  156. ‘Nanobloem’ moet blinden weer laten zien19-09-2015 12:09:52
  157. Kijken zonder ogen19-09-2015 12:09:26
  158. Onderzoekers implanteren kunstmatig netvlies19-09-2015 12:09:03
  159. Onderzoek naar bioartificiële cornea kan blinden hun gezichtsvermogen teruggeven19-09-2015 12:09:46
  160. Synthetisch hoornvlies geeft slechtzienden zicht terug19-09-2015 12:09:30
  161. Doorbraak in ontwikkeling kunstmatige hoornvliezen19-09-2015 12:09:13
  162. Subsidie voor hoornvlies van visschubben19-09-2015 12:09:58
  163. Oog afstaan: nobel, maar niet verstandig…19-09-2015 12:09:44
  164. Mirakels uit ingebouwde chip19-09-2015 12:09:39
  165. Diamantlaag voor beter kunstnetvlies19-09-2015 12:09:14
  166. Bionische ogen doen blinden weer zien19-09-2015 12:09:55
  167. Bionisch oog als supercamera19-09-2015 12:09:38
  168. Weer een retina-implantaat19-09-2015 12:09:20
  169. Implantaat geeft bejaarden donutzicht19-09-2015 12:09:06
  170. Elektronisch implantaat laat blinden zien19-09-2015 12:09:41
  171. Wetenschappers simuleren bionisch waargenomen beeld19-09-2015 12:09:21
  172. Elektronisch netvlies laat blinde zien19-09-2015 12:09:03
  173. Wetenschappers beginnen tests voor bionisch-oogimplantaat19-09-2015 12:09:46
  174. Kijkend kunstoog nadert met kleine stapjes19-09-2015 12:09:33
  175. ‘Oogprothese geneest blindheid’19-09-2015 12:09:14
  176. Kunstoog verbetert draadloos het zicht van blinden19-09-2015 12:09:01
  177. Oogimplantaat moet zicht bij blinden herstellen19-09-2015 12:09:45
  178. Het bionische oog: de oplossing voor blinden19-09-2015 12:09:30
  179. Second Sight brengt oogimplantaat op de markt19-09-2015 12:09:05
  180. Chip tegen blindheid19-09-2015 12:09:48
  181. Onthuld: prototype voor ‘s werelds eerste bionisch oog19-09-2015 12:09:24
  182. Blindheid te lijf met genen, cellen en implantaten19-09-2015 12:09:11
  183. Ogentroost19-09-2015 12:09:12
  184. Minder slechtzienden door betere oogchirugie19-09-2015 12:09:56
  185. Blindsight – Spectaculair onderzoek van Beatrice de Gelder19-09-2015 12:09:42
  186. Rattenhersenen aan elkaar gekoppeld19-09-2015 12:09:27
  187. Belgisch onderzoek moet blinden weer doen zien19-09-2015 12:09:13
  188. Laat de blinden zien19-09-2015 12:09:00
  189. Minirobotjes injecteren in het oog kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:46
  190. Slechtziende (70) kan na beroerte alles weer zien19-09-2015 12:09:32
  191. Blinde ziet na 10 jaar huwelijk voor het eerst zijn vrouw19-09-2015 12:09:10
  192. Wereldprimeur: selectie van embryo’s kan19-09-2015 12:09:55
  193. Aanpassing TSPAN12-gen kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:31
  194. Algen bieden kans op herstel zicht van blinden19-09-2015 12:09:18
  195. Nobelprijs Scheikunde naar Israëliër Shechtman voor ontdekking quasi-kristallen19-09-2015 12:09:05
  196. 3D-tests apen beloftevol voor mensen met visuele handicap19-09-2015 12:09:50
  197. Minder blindheid na epilepsie-operatie dankzij excellente BMT-studente19-09-2015 12:09:31
  198. Video: Fascinerende technologie laat blinden zien via geluid19-09-2015 12:09:14
  199. Wetenschappers laten blinde muizen weer zien19-09-2015 12:09:00
  200. De bionische mens komt eraan19-09-2015 12:09:47

Laatst bijgewerkt op 30 april 2019 – 06:49