Mirakels uit ingebouwde chip

Blinden die weer zien, doven die weer horen, verlamden die weer lopen. Met de ontwikkeling van bionische chips die in het zenuwstelsel worden ingeplant, is het niet langer een mirakel, of belooft dat in de heel nabije toekomst niet meer te zijn. Behalve het oog en het oor vervangen kunnen deze chips ook de broodnodige assistent zijn in de behandeling van epilepsie, Parkinson en zelfs depressie.

Ratten en apen hebben hun deel van de koek gehad. Al tientallen jaren krijgen de dieren in labs draden en elektroden in de hersenen om na te gaan welke delen instaan voor welke activiteiten. Maar de bionische chip is het laboratoriumstadium aan het ontgroeien. Wetenschappers beginnen de acties en reacties van onze zenuwcellen stilaan te ontrafelen. En met een ingeplugde chip komen ze nu zelf tussen in de werking van dat fijnmazige netwerk. Daarbij gaan ze er van uit dat ons zenuwstelsel een soort computer is die zintuiglijke en motorische informatie verwerkt en doorgeeft. Geen eenvoudige machine, maar men kan er wel steeds beter mee overweg.

‘De pacemaker was de eerste succesvolle toepassing’, zegt Robert Puers, gewoon hoogleraar aan het departement Elektrotechniek van de KULeuven. ‘Dankzij de dimensieverkleining van de micro-elektronica, kan men nu letterlijk contacten leggen met de zenuwbanen. We hebben ook geen kabelverbindingen meer nodig, maar kunnen nu zelfstandige systemen inbrengen in het lichaam.’

Voor het oor is zo’n samenwerking tussen mens en machine al binnen ieders handbereik, althans in landen waar de ziekteverzekering bijdraagt in de kosten. Twintig jaar geleden werd de eerste cochleaire implantatie in Antwerpen uitgevoerd bij een dame die al veertig jaar doof was. Ondertussen is de techniek enorm verfijnd. De ingreep is bijna routine geworden en geeft zeer goede resultaten. Vooral jonge kinderen en mensen die doof werden na een ziekte of een ongeluk zouden er baat bij hebben. Een cochleaire implant kost in België iets meer dan 20.000 euro en wordt na goedkeuring van het dossier door de mutualiteit terugbetaald.

Bij zo’n bionisch oor moet u zich geen Matrix- of Robocop-toestanden voorstellen. Aan de buitenkant ziet het er niet veel groter uit dan een klassiek hoorapparaat. Onder de huid achter de oorschelp wordt een interne ontvanger aangebracht. De functies van het beschadigde gehoor worden overgenomen door een twintigtal elektroden. Ze zijn aangesloten op de gehoorzenuw en reageren elk op een ander geluid. Een micro vangt de geluiden op en stuurt ze door naar een processor. Die zet de geluiden om in elektrische impulsen en stuurt ze door naar de interne ontvanger.

Zien

Een bionisch oor is echter kinderspel vergeleken bij de uitdagingen waar oogonderzoekers voor staan. Een oor heeft zo’n 30.000 zenuwvezels, in het oog verbinden een miljoen vezels het netvlies met de hersenen. Het proces is wel hetzelfde als bij het oor: de visuele signalen, afkomstig van een minicamera op een bril, worden omgezet in elektrische pulsen. Zo worden de beschadigde delen van het netvlies overbrugd. Verscheidene Amerikaanse instellingen, waaronder Johns Hopkins, werken aan een bionisch oog en ook in Duitsland, Japan en Zwitserland lopen er projecten.

Zien en zien is twee. Amerikaanse patiënten bij wie een proefmodel werd ingeplant, moeten nog niet meteen beginnen kranten te lezen. Een van hen, een dame van 77, kon nog net het onderscheid maken tussen een bord en een mes. Puers: ‘Met oogimplantaten staan we waar we twintig jaar geleden met cochleaire implantaten waren. Ik schat dat de verwachtingen pas over vijf à tien jaar ingelost worden.’ Misschien komt de definitieve oplossing er wel door Belgisch onderzoek, want een team rond UCL-professor Claude Veraart boekt erg goede resultaten. ‘Met zijn toepassing zouden blinde personen een onderscheid kunnen maken tussen een rechtopstaand kruis en een halve kwartslag gedraaid kruis. Veraart werkt met een cuffelektrode of mofelektrode. De artisanaal gemaakte elektrode omvat de zenuwvezels volledig en is een andere benadering dan de Duitse en Amerikaanse.’

Want hoe die elektrode gemaakt is, blijkt niet zonder belang. Bestaande toepassingen, zoals het bionische oor, werken met elektroden op een kleine afstand van de zenuwvezel, ze staan niet rechtstreeks in contact. De toekomst is aan de elektrodes die wel rechtstreeks contact maken. Op dit moment zijn er verschillende soorten in gebruik of in ontwikkeling. Een werkt met micro-elektroden op haarfijne naalden, maar hun gebrek aan soepelheid beperkt het gebruik. Meer valt er te verwachten van een nieuwere generatie: siliciumplaatjes waarrond de zenuwvezels groeien of siliciumzeefjes die ingebracht worden tussen doorgeknipte zenuwvezels.

Dat er überhaupt zoiets mogelijk is als contact tussen elektroden en zenuwvezels is een gelukkig toeval van moeder Natuur, zegt Puers. ‘De informatie-overdracht in ons biosysteem werkt met ladingsoverdracht, stroom dus. Ionen verplaatsen zich van cel naar cel. Als je een vezel kunstmatig met lading injecteert, kun je hem stimuleren. Een volgende cel ziet niet meer of de prikkel nu afkomstig is van een elektrode dan wel van de hersenen. Een fantastisch fenomeen. Nu komt het erop aan zoveel mogelijk te weten te komen welke zenuwvezels instaan voor wat.’

De meer spectaculaire resultaten zijn te verwachten bij verlamde of geamputeerde ledematen. In 1998 kreeg de Schot Campell Aird de eerste bionische arm, ontwikkeld door onderzoekers van het Princess Margaret Hospital in Edinburgh. De man kon meteen heel wat eenvoudige, maar noodzakelijke handelingen opnieuw stellen. Volgens Robert Puers staat de wetenschap intussen alweer een stap verder. Hij maakt gewag van een Canadese saxofonist die met een artificiële hand zijn instrument bespeelt, dankzij lokale elektrodes in zijn zenuwbanen. Voor zoiets schering en inslag wordt moeten er nog een paar obstakels uit de weg geruimd worden. Zo worden elektrodes ingekapseld. Het is een normale reactie van het lichaam, dat het vreemde element aanvaardt. Voor druksensoren is dat echter een probleem, want hoe dikker de omkapseling hoe minder goed de druk kan worden gemeten. Ook blijven nog niet alle chips op langere termijn waterdicht.

Energie

De energievoorziening stelt ook problemen, want je kunt niet even de zenuwbanen opengooien om een batterijtje te vervangen, laat staan mensen laten rondlopen met een batterij op de rug. Puers: ‘Men onderzoekt nu hoe men het lichaam zelf kan gebruiken als energiebron. ‘Scavenging’ heet dat: het oogsten, bij mekaar schrapen van energie. Met onze lichaamswarmte stralen we zo’n 100 watt uit. Als we die thermische energie kunnen omzetten en als de elektronica erin slaagt met steeds minder vermogen hetzelfde te realiseren zijn we al een heel eind op weg. Maar dat onderzoek is nog in een zeer pril stadium.’ Een bijkomende uitdaging blijft volgens Puers de verkleining van de elektronica.

Toch pakte het Amerikaanse bedrijf Cyberkinetics, een voorloper op het domein van interfaces tussen hersenen en computers, onlangs uit met een indrukwekkend proefproject. Het bedrijf test zijn BrainGate System uit bij vijf ernstig verlamde mensen. Via hersensignalen die worden omgezet naar een computer, kunnen mensen communiceren met hun omgeving. Gewoon door te denken, zouden ze instrumenten rondom hen kunnen bewegen, hun rolstoel bijvoorbeeld. Dat is een stap verder dan het onderzoek dat enkele jaren geleden ophef maakte, toen onderzoekers erin slaagden verlamden door hersenactiviteit een cursor op het scherm te laten bewegen.

Maar het hoeft niet altijd zo spectaculair te zijn. Pijnbestrijding gebeurt nu al met neurale stimulatoren, en mensen met een overactieve blaas zouden binnenkort kunnen geholpen worden door een neuraal implantaat. Het Amerikaanse bedrijf Medtronic verkoopt een chip voor Parkinsonpatiënten. Die stuurt zwakke elektrische pulsen naar een paar elektroden bij de thalamus, waardoor de bevingen verminderen. Andere bedrijven staan op het punt implantaten op de markt te brengen die de frequentie van epileptische aanvallen verminderen of de hersenen van slachtoffers van beroertes stimuleren.

Cyberkinetics maakt zich sterk dat ook de behandeling van depressie nu in zicht is. Een soort pacemaker voor de hersenen kan de neurologische centra voor ontspanning en goed gevoel stimuleren. Sommigen houden hun hart vast. De weg naar manipulatie ligt binnenkort open, vinden ze. Want wie zijn weg kent in onze hersenen zou binnenkort met implantaten misschien ook emoties als woede en angst kunnen opwekken.

Een beetje schrikwekkend, vindt ook Puers. ‘Er gebeurt heel wat onderzoek in militaire sectoren dat geheim blijft. In de VS wordt heel wat onderzoek met megabudgetten gesponsord door het Darpa (Defense Advanced Research Projects Agency). Een frustrerende situatie voor Europese onderzoekers, want van zo’n budgetten kunnen wij alleen maar dromen.’

Voorlopig blijven de beschikbare (en bekende) toepassingen ver van de ethische gevarenzone. Maar ooit laaien de discussies ongetwijfeld nog hoog op.

Kristien VERMOESEN, Tom MICHIELSEN

Bron: De Tijd, 14 februari 2005

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Audio: Prof. Dr. Bart Leroy – Netvliesaandoeningen en behandelingen19-04-2019 08:04:12
  2. LUMC-onderzoekers kweken netvliezen met nachtblindheid07-04-2019 06:04:40
  3. Nieuwe genetische therapie veelbelovend voor mensen met aangeboren netvliesblindheid21-02-2019 07:02:42
  4. Nieuwe gentherapie biedt hoop voor slechtzienden20-02-2019 07:02:18
  5. Blinde kan in toekomst kijken14-02-2019 09:02:37
  6. Hersenwetenschapper Xing Chen: ‘Zicht voor blinden is binnen bereik’11-02-2019 08:02:13
  7. Visuele prothese voor blinden, door Richard van Wezel08-01-2019 08:01:51
  8. Australische wetenschappers boeken succes met bionisch oog05-12-2018 10:12:03
  9. Eerste gentherapie zeldzame erfelijke netvliesaandoening28-11-2018 08:11:40
  10. Gentherapie voor oogaandoening17-11-2018 08:11:37
  11. Volgens de wetenschap kunnen doven straks horen en blinden zien27-10-2018 06:10:50
  12. Een digitale bril biedt zicht voor slechtzienden09-10-2018 06:10:26
  13. Wetenschappers komen met bionisch oog-prototype10-09-2018 09:09:47
  14. Bionisch oog uit de printer30-08-2018 06:08:06
  15. Onderzoek: Viagra kan Leeftijdgebonden Maculadegeneratie (LMD) remmen21-08-2018 06:08:46
  16. Bionisch oog Belgische primeur voor dienst Oogheelkunde17-08-2018 11:08:05
  17. “Tien jaar blind, maar nu zie ik opnieuw grote vormen”30-03-2018 06:03:30
  18. Video: Het einde van blindheid28-03-2018 08:03:10
  19. Blinde West-Vlaamse vrouw kan opnieuw gedeeltelijk zien dankzij “bionisch oog”28-03-2018 08:03:28
  20. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’28-03-2018 08:03:05
  21. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’27-03-2018 09:03:40
  22. ‘Hopelijk kan ik straks weer mijn kleinkinderen zien’27-03-2018 08:03:24
  23. UZ laat blinde zien dankzij bionisch oog27-03-2018 07:03:33
  24. Na tien jaar blindheid weer licht zien door ‘bionisch oog’27-03-2018 07:03:06
  25. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met de hulp van “bionisch oog”27-03-2018 08:03:05
  26. Eerste Belg met bionisch oog getuigt: “Ik kan weer letters zien. En hopelijk straks ook mijn kleinkinderen”27-03-2018 08:03:37
  27. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met bionisch oog27-03-2018 08:03:10
  28. Audio: Blinden nemen weer waar dankzij ingebouwde chip17-01-2018 09:01:21
  29. ‘Superbril’ laat blinden weer zien10-01-2018 07:01:05
  30. Venlonaar bedenkt mogelijk therapie tegen blindheid23-11-2017 11:11:24
  31. Eerste patiënt met aangeboren blindheid behandeld met RNA therapie22-11-2017 05:11:31
  32. Implantaat geeft weer zicht bij oogziekte18-11-2017 12:11:51
  33. ‘Nieuwe ontwikkelingen om blinden weer te laten zien’12-10-2017 03:10:20
  34. ‘Meer onderzoek nodig om blindheid en slechtziendheid te behandelen’08-10-2017 09:10:41
  35. Blinde muizen zien weer vormen dankzij gentherapie03-10-2017 11:10:54
  36. Gentherapie voor patiënten met X-linked retinitis pigmentosa31-08-2017 02:08:30
  37. 9-jarige Thibaut is 97% blind door gendefect, maar hoopt op revolutionaire therapie12-08-2017 08:08:38
  38. Gentherapie voor erfelijke blindheid werkt18-07-2017 01:07:45
  39. Hoe werkt de eSight bril? Weer zien met speciale bril28-06-2017 07:06:35
  40. Kunstmatige iris reageert op licht, net als menselijke iris27-06-2017 11:06:55
  41. eSight – Zien met elektronische bril23-06-2017 01:06:36
  42. Wist je dat? Blinden…18-06-2017 05:06:02
  43. Slechtziende vrouw ziet kleinkinderen voor het eerst18-06-2017 04:06:39
  44. Slechtziende jongen (8) kan met speciale bril opnieuw normaal zien18-06-2017 04:06:15
  45. Onderzoekers repareren voor het eerst blind oog18-06-2017 03:06:55
  46. Nieuwe DNA-techniek verbetert zicht van blinde ratten18-06-2017 03:06:48
  47. Nanodraadjes herstellen gezichtsvermogen18-06-2017 03:06:45
  48. ‘Na alle tegenslagen eindelijk een lichtpuntje’18-06-2017 03:06:40
  49. Nieuwe DNA-techniek herstelt zicht van blinde ratten17-06-2017 01:06:00
  50. Kunstoog laat blinden zwartwitblokjes zien16-06-2017 08:06:04
  51. Dankzij een tand in zijn oog kan blinde John na 16 jaar weer zien15-06-2017 11:06:55
  52. Synthetisch netvlies voor blinden15-06-2017 11:06:06
  53. Verbeterd oplossend vermogen bij netvliesprotheses15-06-2017 11:06:36
  54. Wereldprimeur: UZ-artsen verwijderen klonter uit verstopte netvliesader15-06-2017 11:06:15
  55. CRISPR redt gezichtsvermogen15-06-2017 11:06:25
  56. Start-up wil blindheid bestrijden met gentherapie14-06-2017 08:06:32
  57. Muis ziet beter dankzij stamceltherapie14-06-2017 08:06:09
  58. Stamcellen repareren ooglenzen14-06-2017 08:06:32
  59. Blinde vrouw kan weer zien dankzij stamcellen14-06-2017 08:06:33
  60. eSight bril geeft blinden en slechtzienden hun zicht terug14-06-2017 08:06:56
  61. Futuristische bril laat slechtzienden weer zien14-06-2017 08:06:04
  62. Blinden ‘zien’ dankzij bril die beeld in geluid omzet14-06-2017 08:06:39
  63. Hoe kun je een dove laten horen en een blinde laten zien?14-06-2017 08:06:37
  64. Ik zie ik zie wat jij niet ziet… met mijn bionische oog14-06-2017 08:06:53
  65. Zien met behulp van een hersenimplantaat14-06-2017 08:06:13
  66. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog14-06-2017 08:06:14
  67. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’14-06-2017 08:06:10
  68. Bionisch oog geeft zicht via hersenen14-06-2017 08:06:44
  69. Hoe werkt een bionisch oog?14-06-2017 08:06:03
  70. Blinde vrouw ziet bruiloft dochter met hightech bril14-06-2017 08:06:00
  71. Blinde jongen ziet mama voor het eerst dankzij bril14-06-2017 04:06:16
  72. Baanbrekende technologie: zien met een bionisch oog14-06-2017 02:06:31
  73. € 1,8 miljoen voor ontwikkelen hersenprothese die blinden weer laat zien13-06-2017 04:06:57
  74. Blinde man kan huwelijk herleven dankzij hoogtechnologische bril13-06-2017 02:06:17
  75. Hightech bril geeft blinden zicht terug12-06-2017 04:06:51
  76. Video: Bionische ogen geven weer zicht aan blinden11-06-2017 10:06:07
  77. Topdokter Peter Stalmans gooit hoge ogen: ‘Ik wil mensen weer kunnen laten zien’11-05-2017 08:05:55
  78. Wat is de beste technologie voor een netvliesimplantaat?23-03-2017 10:03:42
  79. Wetenschappers creëren kunstmatig retina-implantaat20-03-2017 03:03:37
  80. Doorbraak stamceltechnologie22-02-2017 02:02:19
  81. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’22-02-2017 02:02:32
  82. Nieuwe ontwikkelingen bril met oogimplantaat17-08-2016 08:08:17
  83. Blinde muizen kunnen weer zien16-07-2016 10:07:36
  84. Wetenschappers slagen erin blinde muizen opnieuw te laten zien13-07-2016 07:07:34
  85. De wonderen van de neurochirurgie18-06-2016 08:06:59
  86. Blinde vrouw krijgt bij toeval zicht terug06-05-2016 09:05:06
  87. Hoop voor blinde kinderen en jongeren30-03-2016 08:03:42
  88. Jongen genezen van blindheid dankzij transplantatie varkensoog15-03-2016 04:03:52
  89. Bionisch oog helpt blinde mensen met zien24-02-2016 08:02:45
  90. ‘Mijn hersenen waren vergeten wat een theepot was’23-02-2016 09:02:36
  91. Eerste menselijke test met algen-DNA moet blinden weer doen zien22-02-2016 08:02:28
  92. Zes miljoen voor onderzoek naar behandelingen om blindheid te voorkomen13-01-2016 10:01:00
  93. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog07-01-2016 02:01:39
  94. Bionisch oog geeft blinden basaal gezichtsvermogen21-12-2015 12:12:38
  95. Bionisch oog geeft zicht via hersenen18-12-2015 08:12:32
  96. Technologie helpt blindheid vermijden14-12-2015 08:12:36
  97. Blinden kunnen ‘zien’ met deze bril14-11-2015 08:11:00
  98. Blinden kunnen zien met de tong19-09-2015 03:09:05
  99. Proeven is zien19-09-2015 03:09:54
  100. Een lolly laat blinden weer zien via tong19-09-2015 03:09:39
  101. Tand laat blinde weer zien19-09-2015 03:09:18
  102. Blinde man kan opnieuw zien dankzij tand19-09-2015 03:09:07
  103. Blinde ziet weer dankzij tand19-09-2015 03:09:53
  104. Brit kan na 12 jaar weer zien dankzij tand19-09-2015 03:09:39
  105. Blinde man kan weer zien dankzij tandimplantatie in oog19-09-2015 03:09:22
  106. Blinden kunnen weer zien na ingreep met stamcellen19-09-2015 03:09:46
  107. Blindheid is niet langer uitzichtloos19-09-2015 03:09:33
  108. Oog uit een schaaltje19-09-2015 03:09:08
  109. Doorbraak in strijd tegen blindheid19-09-2015 02:09:42
  110. Aangeboren blindheid niet altijd blijvend19-09-2015 02:09:25
  111. Gentherapie tegen blindheid bij kinderen19-09-2015 02:09:11
  112. Over DNA, genen, bloemetjes en bijtjes …19-09-2015 02:09:56
  113. Gen geneest zeldzame oogziekte19-09-2015 02:09:37
  114. Grote medische doorbraak voor blinde patiënten19-09-2015 02:09:21
  115. Bijna blinde Brit kan weer zien19-09-2015 02:09:05
  116. Nieuwe therapie doet blinde jongen zien19-09-2015 02:09:50
  117. Dankzij gentherapie kan blinde Yannick weer zien19-09-2015 02:09:35
  118. Bijna blinden kunnen meer zien met nieuwe aanpak19-09-2015 02:09:07
  119. Linda Thys onderging transplantatie van hoornvlies gekweekt uit eigen cellen19-09-2015 02:09:42
  120. “Zo blij dat ik opnieuw kan zien”19-09-2015 02:09:12
  121. Oogprimeur in het UZ Antwerpen19-09-2015 02:09:50
  122. Yannick dook in het bad der zienden19-09-2015 02:09:36
  123. Meisje (2) ziet voor het eerst dankzij stamceltherapie19-09-2015 02:09:14
  124. Oogheelkunde: Vrouwen aan de top19-09-2015 02:09:59
  125. Gentherapie bij ziekte van Leber19-09-2015 02:09:45
  126. Nieuw gen ontdekt dat nachtblindheid veroorzaakt19-09-2015 02:09:31
  127. “Eindelijk kan ik ook tikkertje spelen”19-09-2015 02:09:17
  128. Genenkuur helpt blinde kinderen zien19-09-2015 02:09:57
  129. Kleuters leren zien dankzij gentherapie in VS19-09-2015 02:09:40
  130. Behandeling met stamcellen laat blind oog opnieuw zien19-09-2015 02:09:21
  131. Gen voor erfelijke oogziekte gevonden19-09-2015 02:09:57
  132. Stamcellen genezen blinden19-09-2015 02:09:35
  133. Gendefecten ontdekt die erfelijke blindheid veroorzaken19-09-2015 02:09:28
  134. Wetenschappers kweken oog in lab19-09-2015 02:09:13
  135. Na 55 jaar het licht zien19-09-2015 01:09:25
  136. Het medicijn van één miljoen19-09-2015 01:09:52
  137. Embryonale stamcellen tegen oogziektes veilig19-09-2015 01:09:39
  138. Kapotte transportband veroorzaakt erfelijke blindheid bij pasgeborenen19-09-2015 01:09:25
  139. ‘Erfelijke blindheid behandelbaar’19-09-2015 01:09:11
  140. Gentherapie voor Leber-blindheid19-09-2015 01:09:56
  141. Gentherapie succesvol bij erfelijke blindheid19-09-2015 01:09:41
  142. Vroege behandeling oogziekten voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:27
  143. ‘Blinden zien na stamcelwonder’19-09-2015 01:09:10
  144. Visuele handicap mogelijk verleden tijd19-09-2015 01:09:54
  145. Gentherapie voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:39
  146. Gentherapie zichtbaar resultaat bij blindheid19-09-2015 01:09:25
  147. Veelbelovende gentherapie19-09-2015 01:09:05
  148. Gekweekte licht opvangende cellen in blinde muizen getransplanteerd19-09-2015 01:09:48
  149. Komt er ooit een oplossing voor blindheid?19-09-2015 01:09:32
  150. Netvliesimplantaat geneest blindheid19-09-2015 12:09:31
  151. Het oog dat alles ziet19-09-2015 12:09:45
  152. Onderzoekers ontwikkelen zonnecellen voor het oog19-09-2015 12:09:30
  153. Vooraanstaande oogartsen behandeld met KAMRA-implantaat19-09-2015 12:09:10
  154. ‘Nanobloem’ moet blinden weer laten zien19-09-2015 12:09:52
  155. Kijken zonder ogen19-09-2015 12:09:26
  156. Onderzoekers implanteren kunstmatig netvlies19-09-2015 12:09:03
  157. Onderzoek naar bioartificiële cornea kan blinden hun gezichtsvermogen teruggeven19-09-2015 12:09:46
  158. Synthetisch hoornvlies geeft slechtzienden zicht terug19-09-2015 12:09:30
  159. Doorbraak in ontwikkeling kunstmatige hoornvliezen19-09-2015 12:09:13
  160. Subsidie voor hoornvlies van visschubben19-09-2015 12:09:58
  161. Oog afstaan: nobel, maar niet verstandig…19-09-2015 12:09:44
  162. Mirakels uit ingebouwde chip19-09-2015 12:09:39
  163. Diamantlaag voor beter kunstnetvlies19-09-2015 12:09:14
  164. Bionische ogen doen blinden weer zien19-09-2015 12:09:55
  165. Bionisch oog als supercamera19-09-2015 12:09:38
  166. Weer een retina-implantaat19-09-2015 12:09:20
  167. Implantaat geeft bejaarden donutzicht19-09-2015 12:09:06
  168. Elektronisch implantaat laat blinden zien19-09-2015 12:09:41
  169. Wetenschappers simuleren bionisch waargenomen beeld19-09-2015 12:09:21
  170. Elektronisch netvlies laat blinde zien19-09-2015 12:09:03
  171. Wetenschappers beginnen tests voor bionisch-oogimplantaat19-09-2015 12:09:46
  172. Kijkend kunstoog nadert met kleine stapjes19-09-2015 12:09:33
  173. ‘Oogprothese geneest blindheid’19-09-2015 12:09:14
  174. Kunstoog verbetert draadloos het zicht van blinden19-09-2015 12:09:01
  175. Oogimplantaat moet zicht bij blinden herstellen19-09-2015 12:09:45
  176. Het bionische oog: de oplossing voor blinden19-09-2015 12:09:30
  177. Second Sight brengt oogimplantaat op de markt19-09-2015 12:09:05
  178. Chip tegen blindheid19-09-2015 12:09:48
  179. Onthuld: prototype voor ‘s werelds eerste bionisch oog19-09-2015 12:09:24
  180. Blindheid te lijf met genen, cellen en implantaten19-09-2015 12:09:11
  181. Ogentroost19-09-2015 12:09:12
  182. Minder slechtzienden door betere oogchirugie19-09-2015 12:09:56
  183. Blindsight – Spectaculair onderzoek van Beatrice de Gelder19-09-2015 12:09:42
  184. Rattenhersenen aan elkaar gekoppeld19-09-2015 12:09:27
  185. Belgisch onderzoek moet blinden weer doen zien19-09-2015 12:09:13
  186. Laat de blinden zien19-09-2015 12:09:00
  187. Minirobotjes injecteren in het oog kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:46
  188. Slechtziende (70) kan na beroerte alles weer zien19-09-2015 12:09:32
  189. Blinde ziet na 10 jaar huwelijk voor het eerst zijn vrouw19-09-2015 12:09:10
  190. Wereldprimeur: selectie van embryo’s kan19-09-2015 12:09:55
  191. Aanpassing TSPAN12-gen kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:31
  192. Algen bieden kans op herstel zicht van blinden19-09-2015 12:09:18
  193. Nobelprijs Scheikunde naar Israëliër Shechtman voor ontdekking quasi-kristallen19-09-2015 12:09:05
  194. 3D-tests apen beloftevol voor mensen met visuele handicap19-09-2015 12:09:50
  195. Minder blindheid na epilepsie-operatie dankzij excellente BMT-studente19-09-2015 12:09:31
  196. Video: Fascinerende technologie laat blinden zien via geluid19-09-2015 12:09:14
  197. Wetenschappers laten blinde muizen weer zien19-09-2015 12:09:00
  198. De bionische mens komt eraan19-09-2015 12:09:47
  199. Jonge onderzoekers worden beloond door de Stichting voor de blinden, stichting van openbaar nut van de Brailleliga19-09-2015 12:09:29
  200. Blinde opa ziet vrouw na 22 jaar19-09-2015 12:09:12

Laatst bijgewerkt op 19 september 2015 – 12:45