Dankzij gentherapie kan blinde Yannick weer zien

Interview

EXPERIMENTELE OPERATIE IN VS

Yannick Duwé (9) is de enige uit België en de zesde ter wereld die in de VS een experimentele gentherapie krijgt om zijn zicht te verbeteren. Na amper een maand is er al verbetering.

‘We blijven voorzichtig, want stel dat de verbetering maar tijdelijk is?’

LENNIK

Al kort na zijn geboorte was duidelijk dat Yannick niet of nauwelijks kon zien. ‘Blind’, zei een eerste professor, en dat daar niets aan te doen was. ‘Een kind zonder armen kan er toch ook geen nieuwe krijgen?’ Vader Tony wordt nog boos als hij terugdenkt aan dat moment, toen hij en zijn vrouw An die boodschap zo bruut te horen kregen.

Het was het begin van een turbulente relatie met de medische wereld en een lange zoektocht naar toch een mogelijke oplossing. ‘We zijn overal geweest, in het hele land. Niemand kon ons helpen. De een zei zus, de ander zo. Ik heb mails gestuurd naar de hele wereld. Opgeven doe ik niet’, aldus Tony Duwé.

Bij toeval werd een bloedstaal van Yannick opgestuurd naar onderzoekers in Estland. De resultaten van dat onderzoek kwamen in handen van de oftalmoloog Bart Leroy, die net als nieuw diensthoofd aan de Universiteit Gent was benoemd. Eerder specialiseerde hij zich in Groot-Brittannië.

‘Op een zondagavond om halfelf belde professor Leroy ons thuis op. Hij wist ons precies te vertellen wat er aan de hand was. Voor het eerst hoorden we een duidelijke diagnose. In het netvlies van Yannicks ogen is er een bepaalde cel die haar werk niet doet. Wij hadden al vaker gemerkt dat Yannick op vakantie in zuiderse landen iets beter kon zien. Andere professoren deden dat af als onzin. Volgens Bart Leroy kon dat kloppen. Eindelijk begrip!’

Zowel in Engeland als in Amerika zijn wetenschappers bezig met een experimentele behandeling, die mensen met retinale dystrofie, zoals Yannicks probleem heet, kunnen helpen. Begin dit jaar kreeg het gezin te horen dat ze in het Amerikaanse programma mochten stappen.

‘In januari viel er een contract van dertig bladzijden in de bus. Je schrikt wel even als je leest wat er bij zo’n behandeling allemaal mis kan gaan’, zeggen Yannicks ouders. ‘Het is en blijft experimenteel en niemand kan beloftes doen over de uitkomst. Maar we hebben niet lang geaarzeld.’

De grootste aarzeling kwam van Yannick zelf, zegt zijn vader. ‘Vier dagen lang heeft hij lopen roepen dat hij het niét wilde.’

De jongen zit stil naast zijn vader op de bank. Waarom wilde hij het niet? ‘Omdat ik heel gelukkig was met het leven dat ik had’, zegt de negenjarige. ‘Ze konden mij niet garanderen dat ik even gelukkig zou blijven.’

‘We konden geen valse hoop geven’, zegt Tony Duwé. ‘We zijn met honderdduizend vragen vertrokken en die hebben we in feite nu nog.’

Yannick zelf heeft er geen spijt van: ‘Ze hebben mij gezegd dat het tof zou zijn als het zou lukken. En ja, ik ben nu nóg gelukkiger.’

In juli is de grote operatie gebeurd, in het Amerikaanse Philadelphia. Een virus met het goede gen werd in zijn rechteroog ingespoten. De verwachting, of toch de hoop, is dat het ingebrachte gen het werk overneemt. Een eerste controle wees al enige verbetering aan.

Dat zien de ouders zelf ook. Vader Tony: ‘Vroeger zag hij mijn gezicht als een grote bol, met daarin, als het meezat, nog twee donkere bollen, voor mijn ogen. Nu zegt hij dat hij mijn wenkbrauwen ziet, de lijntjes onder mijn neus, het putje in mijn kin. Dat zijn details die vroeger onmogelijk waren.’

Volgens Yannick zelf was de verbetering er al heel snel. ‘Toen we na drie weken terugkwamen uit Amerika, zag ik bij het opstijgen in het vliegtuig met mijn geopereerde oog nog de lichtjes van de stad onder ons. Met mijn andere oog zag ik die niet. Als ik vroeger iets liet vallen, moest ik het vinden op de tast. Nu kijk ik eerst en dan raap ik het op. Ik zie nu ook beter in het donker.’

Bovendien lijken zijn ogen nu stabieler, zegt moeder An. ‘Vroeger trilden ze. Nu kan hij ze beter richten. Ook zou hij u niet aangekeken hebben zoals hij nu doet. Hij zou toen naar het raam gekeken hebben, omdat vandaar het meeste licht komt. Vroeger had Yannick goede en slechte dagen. Nu overwegen de goede.’

Misschien, heel misschien, kan Yannick straks gewoon volgen in de klas. Tot hier toe werd zijn taal omgezet in braille, en gebruikte hij voor rekenen een bordcamera en een vergroter. ‘Het zou tof zijn om dat allemaal niet meer nodig te hebben’, vindt Yannick.

‘Want nu zit ik alleen aan een grote bank, waarop een bureaulamp en een computer staan. Andere kinderen zitten met twee. Ik zou ook wel eens naast iemand anders willen zitten.’

Maar al die hulpmiddelen nu al laten vallen, is wellicht riskant. ‘Stel dat de verbetering maar tijdelijk is?’ vraagt Tony Duwé. ‘We hebben goede hoop, maar geen zekerheid.’

Het hele komende jaar moet Yannick nog zevenmaal terug naar Philadelphia, voor controles. Zo vliegt het gezin er op 3 september heen, om de 4de al terug te keren. ‘De dokters daar zijn geweldig’, vindt Tony. ‘Ze zijn niet alleen top op wetenschappelijk vlak, maar ook op menselijk gebied. Altijd zo vriendelijk, altijd tijd voor ons, en zo’n grote gedrevenheid.’

Woorden van lof heeft het gezin ook voor de Gentse professor Bart Leroy, die Yannick in ons land nauwgezet blijft opvolgen. ‘Zonder hem was de bal nooit aan het rollen gegaan. Wij zijn die man duizendmaal dank verschuldigd. Onze lange zoektocht, die op een slechte weekendfilm begon te lijken, krijgt dan toch nog een happy end.’ Leroy, die behalve oftalmoloog ook geneticus is, reisde trouwens mee naar Philadelphia en woonde er de operatie bij.

‘In ons land is er blijkbaar geen geld voor deze experimentele onderzoeken en therapieën’, zegt Tony Duwé. ‘Zonde hoor, want Yannick is vast niet de enige. Tegen andere ouders zou ik willen zeggen: niet opgeven.’

Elke blindheid heeft haar eigen behandeling

Niet elke vorm van blindheid is te genezen met Yannicks gentherapie.

Een flink dozijn Belgen komt voor deze vorm van gentherapie in aanmerking

BRUSSEL

Welke blinden hebben baat bij gentherapie?

De gentherapie die in Philadelphia en Gent wordt getest, is gericht tegen een vorm van de ziekte van Leber (voluit congenitale amaurose van Leber of LCA). Dat is een vorm van netvliesblindheid of ‘retinale dystrofie’ die voorkomt bij ruim de helft van alle blind of zeer slechtziend geboren kinderen.

In Vlaanderen worden elk jaar twee tot vier baby’s met de ziekte van Leber-LCA geboren, in totaal zijn er tweehonderd tot driehonderd Belgische patiënten met LCA. Van hen komt een flink dozijn voor deze vorm van gentherapie in aanmerking. Wie blind is door een andere aangeboren afwijking of blind werd na een ongeval of een infectie, is niet geholpen met (deze vorm van) gentherapie.

Hoe ontstaat de ziekte van Leber?

Door een erfelijke fout in één gen zijn onderdelen van het netvlies om contrast en kleuren te zien onderontwikkeld of inactief, waardoor patiënten vanaf de geboorte meestal zeer slechtziend en legaal gesproken algauw volledig blind zijn.

Hoe werkt gentherapie?

Bij Yannick Duwé is het gen RPE65, dat instaat voor de recyclage van vitamine A in het netvlies, beschadigd. Dat leidt tot een vitamine A-tekort in de lichtreceptoren van het netvlies, die daardoor niet of ondermaats beelden naar de hersenen doorgeven. Met behulp van een onschadelijk gemaakt verkoudheidsvirus spoten oogchirurgen in Philadelphia miljarden goed werkende kopieën van het RPE65-gen in de cellen van Yannicks netvlies, achteraan in zijn oog. De bedoeling is dat die aanslaan, vitamine A gaan recycleren en de lichtreceptoren activeren die tot dusver werkeloos in zijn netvlies zaten.

Er zijn behalve RPE65 nog tien andere genen bekend die bij beschadiging tot LCA leiden. Zij zijn met Yannicks vorm van gentherapie niet te behandelen, maar diverse laboratoria werken aan een gerichte gentherapie voor deze en andere vormen van blindheid.

‘Genezen’ de proefpersonen door de gentherapie?

Vijf van de zeven proefpersonen bij wie de behandeling tot dusver is getest, Yannick inbegrepen, gingen iets scherper zien. De artsen verwachten dat die verbetering aanhoudt, daarop wijzen experimenten met honden. Of de gezichtsscherpte door extra behandelingen nog meer kan worden verbeterd of ingeval van een achteruitgang weer opgekrikt, is af te wachten. Bij honden lukte het alweer wel.

Is het de eerste keer dat gentherapie tegen blindheid wordt beproefd?

Ja. Het Amerikaanse bedrijf Aquity is weliswaar al enkele jaren bezig met experimentele therapie tegen een vorm van ouderdomsblindheid (maculadegeneratie of beschadiging van de ‘gele vlek’), maar dat is strikt genomen geen gentherapie. Bij deze aanpak wordt geen ontbrekend gen in het oog ingebracht, maar een ondeugdelijk werkend gen (VEGF) onklaar gemaakt met een techniek die het gen afplakt. De behandeling gaat de bloedvatwoekering in het oog tegen die het zicht vertroebelt. De resultaten tot dusver zijn voorzichtig positief: mensen die behandeld worden met een lage dosis, zien enkele maanden lang beter dan voorheen. Bij hogere dosissen houdt het effect langer aan.

Oog is prima proeftuin

Kan gentherapie kinderen van blindheid genezen? Gentse onderzoekers helpen het uit te zoeken.

Eigenlijk zou je al in de eerste levensmaanden van een kind, of zelfs al in de baarmoeder, moeten behandelen.

GEZONDHEID

BRUSSEL

‘Het is een klein wereldje’, zegt Bart Leroy over het internationale onderzoek naar de behandeling van erfelijke blindheid. ‘Over de hele wereld houden hooguit vijftig mensen zich ermee bezig. En we kennen mekaar àllemaal.’

Leroy, oftalmogeneticus aan het Centrum voor Medische Genetica van het UZ Gent, is één van die vijftig. Met zijn collega Elfride De Baere van het Gentse lab voor oftalmogenetica begeleidt hij twee Belgische kinderen die middels gentherapie van een aangeboren, erfelijke vorm van netvliesblindheid hopen af te komen. Eentje, Yannick Duwé uit Lennik (foto), werd in juli in Philadelphia geopereerd, (Gentherapie doet blinde Yannick zien, op blz. 4 van de krant), de tweede, een jongen van tien, vertrekt in november naar de VS.

Leroy introduceerde de twee bij Jean Bennett en Albert Maguire, een onderzoekersechtpaar dat aan de universiteit van Pennsylvania een gentherapeutische behandeling voor de ziekte van Leber (voluit congenitale amaurose van Leber of LCA) pioniert. Ze proberen die aangeboren vorm van blindheid te genezen door de gezonde genen in het netvlies te spuiten, die bij patiënten ontbreken. ‘Yannick kreeg anderhalve druppel onder zijn netvlies gespoten’, zegt Leroy, die de operatie in de VS bijwoonde. ‘Goed voor miljarden genen.’

Yannick Duwé was met zijn negen jaar de jongste bij wie de gentherapie werd geprobeerd. Eerdere patiënten waren tussen zeventien en zesentwintig jaar oud. ‘Veel te oud eigenlijk’, zegt Leroy – eigenlijk zou je al in de eerste levensmaanden van een kind, of zelfs al in de baarmoeder, moeten behandelen. ‘Want de hersengebieden waarmee een kind leert kijken, vormen zich tussen nul en zeven jaar. Als er pas daarna prikkels van het netvlies op ze afkomen, kunnen ze die niet of veel moeilijker plaatsen. De hersenen zijn dan niet plastisch genoeg meer. Zelfs Yannick is in feite al iets te oud voor de behandeling.’

Dat de techniek allereerst bij (jong)volwassenen wordt geprobeerd, is omdat hij zo experimenteel is, legt Leroy uit. Hun gezichtsscherpte is al zo sterk achteruitgegaan dat ze niet veel meer te verliezen hebben – maar ook niet te winnen. Baby’s behandelen wordt voorlopig nog ethisch onverantwoord geacht. Daar kan verandering in komen als de proef in de VS goed uitpakt.

Het duurt nog wel even voor de onderzoekers dat met zekerheid weten, want bij gentherapie kan een boel misgaan. Een achttienjarige Amerikaan met een erfelijke leverziekte overleed in 1999 tijdens een experiment met gentherapie en twee jongetjes met een erfelijke immuunziekte kregen leukemie nadat ze in Frankrijk met gentherapie waren behandeld. ‘Maar bij hen waren de genezende genen in het bloed ingespoten’, relativeert Leroy: ‘dat is veel riskanter omdat dat door het hele lichaam reist. Het oog is wat dat betreft een ideale proeftuin: genen die je in het netvlies inspuit, lekken niet weg, tenzij naar de oogzenuw. ‘Dat dat geen risico inhoudt, heeft onderzoek bij honden bewezen.’ Ook het virus waarin de genen verpakt zitten, is ongevaarlijk: het is een onklaar gemaakt verkoudheidsvirus waar patiënten niet ziek van kunnen worden.

Het lab in Philadelphia, waar Yannick en straks ook de andere jongen worden behandeld, pioniert inmiddels ook met gentherapie tegen andere vormen van aangeboren blindheid, vertelt Leroy. ‘Zoals een vorm van de ziekte van Leber die door een ander gendefect wordt veroorzaakt, of de Stargardt maculaire dystrofie, die een op de tienduizend jongvolwassenen blind maakt, of X-gebonden retinoschisis, die jongens krijgen maar vrouwen doorgeven. Niet alleen in Philadelphia, ook in andere labs ter wereld wordt daaraan gewerkt, voorlopig alleen met dierproeven.’

Voor proeven met patiënten is het nog te vroeg. Maar als het zover is, hoopt Leroy weer Belgische patiënten te mogen aanleveren (met Stargardt zijn er ruim honderd in het UZ Gent in behandeling) – als hij ze al niet in eigen huis kan behandelen. ‘Het UZ Gent heeft de laboratoriumexpertise, en de chirurgen die zoiets aankunnen. Over een jaar of vijf moeten we het zelf kunnen.’

Veerle BEEL, Hilde VAN DEN EYNDE

Bron: De Standaard, 28 augustus 2008

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Jens kon voor even weer zien, maar is nu alsnog blind. ‘Vooral de sociale interactie met mijn familie mis ik’04-06-2019 06:06:09
  2. 28 miljoen euro voor Luiks oogimplantaat22-05-2019 05:05:42
  3. Na halve eeuw nog steeds geen geslaagde oogtransplantatie20-05-2019 05:05:05
  4. Weer zien bril met minicamera30-04-2019 06:04:32
  5. Audio: Prof. Dr. Bart Leroy – Netvliesaandoeningen en behandelingen19-04-2019 08:04:12
  6. LUMC-onderzoekers kweken netvliezen met nachtblindheid07-04-2019 06:04:40
  7. Nieuwe genetische therapie veelbelovend voor mensen met aangeboren netvliesblindheid21-02-2019 07:02:42
  8. Nieuwe gentherapie biedt hoop voor slechtzienden20-02-2019 07:02:18
  9. Blinde kan in toekomst kijken14-02-2019 09:02:37
  10. Hersenwetenschapper Xing Chen: ‘Zicht voor blinden is binnen bereik’11-02-2019 08:02:13
  11. Visuele prothese voor blinden, door Richard van Wezel08-01-2019 08:01:51
  12. Australische wetenschappers boeken succes met bionisch oog05-12-2018 10:12:03
  13. Eerste gentherapie zeldzame erfelijke netvliesaandoening28-11-2018 08:11:40
  14. Gentherapie voor oogaandoening17-11-2018 08:11:37
  15. Volgens de wetenschap kunnen doven straks horen en blinden zien27-10-2018 06:10:50
  16. Een digitale bril biedt zicht voor slechtzienden09-10-2018 06:10:26
  17. Wetenschappers komen met bionisch oog-prototype10-09-2018 09:09:47
  18. Bionisch oog uit de printer30-08-2018 06:08:06
  19. Onderzoek: Viagra kan Leeftijdgebonden Maculadegeneratie (LMD) remmen21-08-2018 06:08:46
  20. Bionisch oog Belgische primeur voor dienst Oogheelkunde17-08-2018 11:08:05
  21. “Tien jaar blind, maar nu zie ik opnieuw grote vormen”30-03-2018 06:03:30
  22. Video: Het einde van blindheid28-03-2018 08:03:10
  23. Blinde West-Vlaamse vrouw kan opnieuw gedeeltelijk zien dankzij “bionisch oog”28-03-2018 08:03:28
  24. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’28-03-2018 08:03:05
  25. Jeroen heeft al twee jaar een bionisch oog: ‘Door veel te trainen kan ik steeds meer’27-03-2018 09:03:40
  26. ‘Hopelijk kan ik straks weer mijn kleinkinderen zien’27-03-2018 08:03:24
  27. UZ laat blinde zien dankzij bionisch oog27-03-2018 07:03:33
  28. Na tien jaar blindheid weer licht zien door ‘bionisch oog’27-03-2018 07:03:06
  29. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met de hulp van “bionisch oog”27-03-2018 08:03:05
  30. Eerste Belg met bionisch oog getuigt: “Ik kan weer letters zien. En hopelijk straks ook mijn kleinkinderen”27-03-2018 08:03:37
  31. UZ Gent laat blinde vrouw weer zien met bionisch oog27-03-2018 08:03:10
  32. Audio: Blinden nemen weer waar dankzij ingebouwde chip17-01-2018 09:01:21
  33. ‘Superbril’ laat blinden weer zien10-01-2018 07:01:05
  34. Venlonaar bedenkt mogelijk therapie tegen blindheid23-11-2017 11:11:24
  35. Eerste patiënt met aangeboren blindheid behandeld met RNA therapie22-11-2017 05:11:31
  36. Implantaat geeft weer zicht bij oogziekte18-11-2017 12:11:51
  37. ‘Nieuwe ontwikkelingen om blinden weer te laten zien’12-10-2017 03:10:20
  38. ‘Meer onderzoek nodig om blindheid en slechtziendheid te behandelen’08-10-2017 09:10:41
  39. Blinde muizen zien weer vormen dankzij gentherapie03-10-2017 11:10:54
  40. Gentherapie voor patiënten met X-linked retinitis pigmentosa31-08-2017 02:08:30
  41. 9-jarige Thibaut is 97% blind door gendefect, maar hoopt op revolutionaire therapie12-08-2017 08:08:38
  42. Gentherapie voor erfelijke blindheid werkt18-07-2017 01:07:45
  43. Hoe werkt de eSight bril? Weer zien met speciale bril28-06-2017 07:06:35
  44. Kunstmatige iris reageert op licht, net als menselijke iris27-06-2017 11:06:55
  45. eSight – Zien met elektronische bril23-06-2017 01:06:36
  46. Wist je dat? Blinden…18-06-2017 05:06:02
  47. Slechtziende vrouw ziet kleinkinderen voor het eerst18-06-2017 04:06:39
  48. Slechtziende jongen (8) kan met speciale bril opnieuw normaal zien18-06-2017 04:06:15
  49. Nanodraadjes herstellen gezichtsvermogen18-06-2017 03:06:45
  50. ‘Na alle tegenslagen eindelijk een lichtpuntje’18-06-2017 03:06:40
  51. Nieuwe DNA-techniek herstelt zicht van blinde ratten17-06-2017 01:06:00
  52. Kunstoog laat blinden zwartwitblokjes zien16-06-2017 08:06:04
  53. Dankzij een tand in zijn oog kan blinde John na 16 jaar weer zien15-06-2017 11:06:55
  54. Synthetisch netvlies voor blinden15-06-2017 11:06:06
  55. Verbeterd oplossend vermogen bij netvliesprotheses15-06-2017 11:06:36
  56. Wereldprimeur: UZ-artsen verwijderen klonter uit verstopte netvliesader15-06-2017 11:06:15
  57. CRISPR redt gezichtsvermogen15-06-2017 11:06:25
  58. Start-up wil blindheid bestrijden met gentherapie14-06-2017 08:06:32
  59. Muis ziet beter dankzij stamceltherapie14-06-2017 08:06:09
  60. Stamcellen repareren ooglenzen14-06-2017 08:06:32
  61. Blinde vrouw kan weer zien dankzij stamcellen14-06-2017 08:06:33
  62. eSight bril geeft blinden en slechtzienden hun zicht terug14-06-2017 08:06:56
  63. Futuristische bril laat slechtzienden weer zien14-06-2017 08:06:04
  64. Blinden ‘zien’ dankzij bril die beeld in geluid omzet14-06-2017 08:06:39
  65. Hoe kun je een dove laten horen en een blinde laten zien?14-06-2017 08:06:37
  66. Ik zie ik zie wat jij niet ziet… met mijn bionische oog14-06-2017 08:06:53
  67. Zien met behulp van een hersenimplantaat14-06-2017 08:06:13
  68. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog14-06-2017 08:06:14
  69. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’14-06-2017 08:06:10
  70. Bionisch oog geeft zicht via hersenen14-06-2017 08:06:44
  71. Hoe werkt een bionisch oog?14-06-2017 08:06:03
  72. Blinde vrouw ziet bruiloft dochter met hightech bril14-06-2017 08:06:00
  73. Blinde jongen ziet mama voor het eerst dankzij bril14-06-2017 04:06:16
  74. Baanbrekende technologie: zien met een bionisch oog14-06-2017 02:06:31
  75. € 1,8 miljoen voor ontwikkelen hersenprothese die blinden weer laat zien13-06-2017 04:06:57
  76. Blinde man kan huwelijk herleven dankzij hoogtechnologische bril13-06-2017 02:06:17
  77. Hightech bril geeft blinden zicht terug12-06-2017 04:06:51
  78. Video: Bionische ogen geven weer zicht aan blinden11-06-2017 10:06:07
  79. Topdokter Peter Stalmans gooit hoge ogen: ‘Ik wil mensen weer kunnen laten zien’11-05-2017 08:05:55
  80. Wat is de beste technologie voor een netvliesimplantaat?23-03-2017 10:03:42
  81. Wetenschappers creëren kunstmatig retina-implantaat20-03-2017 03:03:37
  82. Doorbraak stamceltechnologie22-02-2017 02:02:19
  83. Dankzij bionisch oog kan Jeroen weer zien: ‘Tranen stroomden over mijn wangen’22-02-2017 02:02:32
  84. Nieuwe ontwikkelingen bril met oogimplantaat17-08-2016 08:08:17
  85. Blinde muizen kunnen weer zien16-07-2016 10:07:36
  86. Wetenschappers slagen erin blinde muizen opnieuw te laten zien13-07-2016 07:07:34
  87. De wonderen van de neurochirurgie18-06-2016 08:06:59
  88. Blinde vrouw krijgt bij toeval zicht terug06-05-2016 09:05:06
  89. Hoop voor blinde kinderen en jongeren30-03-2016 08:03:42
  90. Jongen genezen van blindheid dankzij transplantatie varkensoog15-03-2016 04:03:52
  91. Bionisch oog helpt blinde mensen met zien24-02-2016 08:02:45
  92. ‘Mijn hersenen waren vergeten wat een theepot was’23-02-2016 09:02:36
  93. Eerste menselijke test met algen-DNA moet blinden weer doen zien22-02-2016 08:02:28
  94. Zes miljoen voor onderzoek naar behandelingen om blindheid te voorkomen13-01-2016 10:01:00
  95. In Australië willen ze blinden laten ‘zien’ door een bionisch oog07-01-2016 02:01:39
  96. Bionisch oog geeft blinden basaal gezichtsvermogen21-12-2015 12:12:38
  97. Bionisch oog geeft zicht via hersenen18-12-2015 08:12:32
  98. Technologie helpt blindheid vermijden14-12-2015 08:12:36
  99. Blinden kunnen ‘zien’ met deze bril14-11-2015 08:11:00
  100. Blinden kunnen zien met de tong19-09-2015 03:09:05
  101. Proeven is zien19-09-2015 03:09:54
  102. Een lolly laat blinden weer zien via tong19-09-2015 03:09:39
  103. Tand laat blinde weer zien19-09-2015 03:09:18
  104. Blinde man kan opnieuw zien dankzij tand19-09-2015 03:09:07
  105. Blinde ziet weer dankzij tand19-09-2015 03:09:53
  106. Brit kan na 12 jaar weer zien dankzij tand19-09-2015 03:09:39
  107. Blinde man kan weer zien dankzij tandimplantatie in oog19-09-2015 03:09:22
  108. Blinden kunnen weer zien na ingreep met stamcellen19-09-2015 03:09:46
  109. Blindheid is niet langer uitzichtloos19-09-2015 03:09:33
  110. Oog uit een schaaltje19-09-2015 03:09:08
  111. Doorbraak in strijd tegen blindheid19-09-2015 02:09:42
  112. Aangeboren blindheid niet altijd blijvend19-09-2015 02:09:25
  113. Gentherapie tegen blindheid bij kinderen19-09-2015 02:09:11
  114. Over DNA, genen, bloemetjes en bijtjes …19-09-2015 02:09:56
  115. Gen geneest zeldzame oogziekte19-09-2015 02:09:37
  116. Grote medische doorbraak voor blinde patiënten19-09-2015 02:09:21
  117. Bijna blinde Brit kan weer zien19-09-2015 02:09:05
  118. Nieuwe therapie doet blinde jongen zien19-09-2015 02:09:50
  119. Dankzij gentherapie kan blinde Yannick weer zien19-09-2015 02:09:35
  120. Bijna blinden kunnen meer zien met nieuwe aanpak19-09-2015 02:09:07
  121. Linda Thys onderging transplantatie van hoornvlies gekweekt uit eigen cellen19-09-2015 02:09:42
  122. “Zo blij dat ik opnieuw kan zien”19-09-2015 02:09:12
  123. Oogprimeur in het UZ Antwerpen19-09-2015 02:09:50
  124. Yannick dook in het bad der zienden19-09-2015 02:09:36
  125. Meisje (2) ziet voor het eerst dankzij stamceltherapie19-09-2015 02:09:14
  126. Oogheelkunde: Vrouwen aan de top19-09-2015 02:09:59
  127. Gentherapie bij ziekte van Leber19-09-2015 02:09:45
  128. Nieuw gen ontdekt dat nachtblindheid veroorzaakt19-09-2015 02:09:31
  129. “Eindelijk kan ik ook tikkertje spelen”19-09-2015 02:09:17
  130. Genenkuur helpt blinde kinderen zien19-09-2015 02:09:57
  131. Kleuters leren zien dankzij gentherapie in VS19-09-2015 02:09:40
  132. Behandeling met stamcellen laat blind oog opnieuw zien19-09-2015 02:09:21
  133. Gen voor erfelijke oogziekte gevonden19-09-2015 02:09:57
  134. Stamcellen genezen blinden19-09-2015 02:09:35
  135. Gendefecten ontdekt die erfelijke blindheid veroorzaken19-09-2015 02:09:28
  136. Wetenschappers kweken oog in lab19-09-2015 02:09:13
  137. Na 55 jaar het licht zien19-09-2015 01:09:25
  138. Het medicijn van één miljoen19-09-2015 01:09:52
  139. Embryonale stamcellen tegen oogziektes veilig19-09-2015 01:09:39
  140. Kapotte transportband veroorzaakt erfelijke blindheid bij pasgeborenen19-09-2015 01:09:25
  141. ‘Erfelijke blindheid behandelbaar’19-09-2015 01:09:11
  142. Gentherapie voor Leber-blindheid19-09-2015 01:09:56
  143. Gentherapie succesvol bij erfelijke blindheid19-09-2015 01:09:41
  144. Vroege behandeling oogziekten voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:27
  145. ‘Blinden zien na stamcelwonder’19-09-2015 01:09:10
  146. Visuele handicap mogelijk verleden tijd19-09-2015 01:09:54
  147. Gentherapie voorkomt blindheid19-09-2015 01:09:39
  148. Gentherapie zichtbaar resultaat bij blindheid19-09-2015 01:09:25
  149. Veelbelovende gentherapie19-09-2015 01:09:05
  150. Gekweekte licht opvangende cellen in blinde muizen getransplanteerd19-09-2015 01:09:48
  151. Komt er ooit een oplossing voor blindheid?19-09-2015 01:09:32
  152. Netvliesimplantaat geneest blindheid19-09-2015 12:09:31
  153. Het oog dat alles ziet19-09-2015 12:09:45
  154. Onderzoekers ontwikkelen zonnecellen voor het oog19-09-2015 12:09:30
  155. Vooraanstaande oogartsen behandeld met KAMRA-implantaat19-09-2015 12:09:10
  156. ‘Nanobloem’ moet blinden weer laten zien19-09-2015 12:09:52
  157. Kijken zonder ogen19-09-2015 12:09:26
  158. Onderzoekers implanteren kunstmatig netvlies19-09-2015 12:09:03
  159. Onderzoek naar bioartificiële cornea kan blinden hun gezichtsvermogen teruggeven19-09-2015 12:09:46
  160. Synthetisch hoornvlies geeft slechtzienden zicht terug19-09-2015 12:09:30
  161. Doorbraak in ontwikkeling kunstmatige hoornvliezen19-09-2015 12:09:13
  162. Subsidie voor hoornvlies van visschubben19-09-2015 12:09:58
  163. Oog afstaan: nobel, maar niet verstandig…19-09-2015 12:09:44
  164. Mirakels uit ingebouwde chip19-09-2015 12:09:39
  165. Diamantlaag voor beter kunstnetvlies19-09-2015 12:09:14
  166. Bionische ogen doen blinden weer zien19-09-2015 12:09:55
  167. Bionisch oog als supercamera19-09-2015 12:09:38
  168. Weer een retina-implantaat19-09-2015 12:09:20
  169. Implantaat geeft bejaarden donutzicht19-09-2015 12:09:06
  170. Elektronisch implantaat laat blinden zien19-09-2015 12:09:41
  171. Wetenschappers simuleren bionisch waargenomen beeld19-09-2015 12:09:21
  172. Elektronisch netvlies laat blinde zien19-09-2015 12:09:03
  173. Wetenschappers beginnen tests voor bionisch-oogimplantaat19-09-2015 12:09:46
  174. Kijkend kunstoog nadert met kleine stapjes19-09-2015 12:09:33
  175. ‘Oogprothese geneest blindheid’19-09-2015 12:09:14
  176. Kunstoog verbetert draadloos het zicht van blinden19-09-2015 12:09:01
  177. Oogimplantaat moet zicht bij blinden herstellen19-09-2015 12:09:45
  178. Het bionische oog: de oplossing voor blinden19-09-2015 12:09:30
  179. Second Sight brengt oogimplantaat op de markt19-09-2015 12:09:05
  180. Chip tegen blindheid19-09-2015 12:09:48
  181. Onthuld: prototype voor ‘s werelds eerste bionisch oog19-09-2015 12:09:24
  182. Blindheid te lijf met genen, cellen en implantaten19-09-2015 12:09:11
  183. Ogentroost19-09-2015 12:09:12
  184. Minder slechtzienden door betere oogchirugie19-09-2015 12:09:56
  185. Blindsight – Spectaculair onderzoek van Beatrice de Gelder19-09-2015 12:09:42
  186. Rattenhersenen aan elkaar gekoppeld19-09-2015 12:09:27
  187. Belgisch onderzoek moet blinden weer doen zien19-09-2015 12:09:13
  188. Laat de blinden zien19-09-2015 12:09:00
  189. Minirobotjes injecteren in het oog kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:46
  190. Slechtziende (70) kan na beroerte alles weer zien19-09-2015 12:09:32
  191. Blinde ziet na 10 jaar huwelijk voor het eerst zijn vrouw19-09-2015 12:09:10
  192. Wereldprimeur: selectie van embryo’s kan19-09-2015 12:09:55
  193. Aanpassing TSPAN12-gen kan blindheid voorkomen19-09-2015 12:09:31
  194. Algen bieden kans op herstel zicht van blinden19-09-2015 12:09:18
  195. Nobelprijs Scheikunde naar Israëliër Shechtman voor ontdekking quasi-kristallen19-09-2015 12:09:05
  196. 3D-tests apen beloftevol voor mensen met visuele handicap19-09-2015 12:09:50
  197. Minder blindheid na epilepsie-operatie dankzij excellente BMT-studente19-09-2015 12:09:31
  198. Video: Fascinerende technologie laat blinden zien via geluid19-09-2015 12:09:14
  199. Wetenschappers laten blinde muizen weer zien19-09-2015 12:09:00
  200. De bionische mens komt eraan19-09-2015 12:09:47

Laatst bijgewerkt op 17 oktober 2015 – 14:57