Weer zien bril met minicamera

Licht in de duisternis: Blind zijn is niet meer voor altijd

AMSTERDAM

Het was onmogelijk: blinden weer laten zien. Maar Nederlandse wetenschappers denken dat het kan. De eerste successen bij apen zijn geboekt.

Over vijf jaar lopen de eerste blinde patiënten op straat zonder blindenstok. Ze zien het randje van de stoep, de contouren van de daken, de tram die voorbij dendert, een bekende die zwaait. Pieter Roelfsema probeert zijn eigen enthousiasme te temperen. Het lukt maar matig. „Ik moet natuurlijk voorzichtig zijn met voorspellingen, maar we zijn heel dichtbij.” Als directeur van het Nederlands Herseninstituut staat Roelfsema aan het hoofd van een onderzoek waar momenteel miljoenen euro’s in worden geïnvesteerd. De onderzoekers willen blinden weer laten zien, zonder tussenkomst van de ogen. Want: bij de meeste blinden – Nederland telt er 70.000 – is de oogzenuw stuk. Daar valt niets mee te beginnen. De onderzoekers vervangen de nutteloze, blinde ogen voor een bril met minicamera, die zijn beelden rechtstreeks doorgeeft aan de hersenen.

Voor zo’n futuristische prothese is eerst een zware hersenoperatie nodig die in Nederland tot nu alleen op apen is getest. Bij één resusaapje zijn 1.000 elektroden geïmplanteerd in het hersengebied dat hij maar ook wij – gebruiken om informatie van de buitenwereld om te zetten naar beelden. Wanneer er stroom op een van deze elektrodes wordt gezet, ziet de aap een lichtflits. Sinds kort ziet het dier 1.000 stipjes. „Alsof de kerstboom werd ontstoken”, beschrijft Roelfsema. Dat is het eerste succes van zijn onderzoek: licht in de duisternis.

Zijn onderzoeksgroep borduurt voort op oude studies van onder andere William Dobelle, een omstreden Amerikaanse arts die vanaf de jaren 70 probeerde een camera op de hersenen aan te sluiten. De arts negeerde alle medische wetten in eigen land, en nam zijn patiënten mee naar Europa om daar chips in het brein van zestien blinden te implanteren. Bij een aantal gebeurde er niks, anderen zagen alleen lichtflitsen, een enkeling had eventjes beperkt zicht. Omdat Dobelle overleed voordat zijn onderzoeksrapport klaar was, hebben de Amsterdammers veel aan de ervaringen van patiënt Jens Naumann, die de experimenten ternauwernood overleefde.

144 elektrodes

We bellen hem op. Aan de andere kant van de wereld vertelt Naumann (54) over die allereerste test in 2002. Dokter Dobelle had 144 elektrodes achterin zijn hoofd gestopt. Die dag zouden ze één voor één worden aangezet. „Natuurlijk was ik gespannen. Ik was zijn allereerste patiënt. Er staken twee stopcontacten uit mijn hoofd, waar draden zo dik als een potlood uitkwamen. Die werden aangesloten op een computer: een Pentium 586, een van de eerste processors. Die moest communiceren met de elektroden in mijn hoofd. Vlak nadat de dokter de eerste aanzette, zag ik een stip. Links van het midden, een beetje naar onder. Het was geweldig! Alsof je vastzit in een donkere badkamer in het huis van een ander. De deur is dicht en je denkt: waar is de schakelaar? En dan dat gevoel van opluchting wanneer je het licht aanknipt: ahh, dat is beter”.

Het verhaal van Jens Naumann is ongelooflijk. Hij raakte op zijn 17de gedeeltelijk blind, toen er tijdens zijn werk een stukje metaal van de spoorrails in zijn oog boorde. Drie jaar later vloog er een splinter door de kunststof motorkap van zijn sneeuwscooter in zijn andere oog. De Canadees maakte wat van het leven: hij werd pianostemmer, houthakker, boer, kreeg acht kinderen, van wie hij er zes zelf ter wereld bracht, en reisde de wereld rond. Maar hij bleef verlangen naar het moment dat hij weer zou kunnen kijken.

Na zijn hersenoperatie zag Naumann lichtstipjes. 96 van de 144 elektrodes werkten. Even was er die enorme opwinding. Hij zag licht! „Maar de hoofdpijn was niet te harden. Mijn spraak ging achteruit, ik had vreselijke hallucinaties. Hersenvocht droop langs mijn oren. Ik realiseerde me dat dokter Dobelle hier minder van wist dan ik had gedacht. Maar ik kon niet anders dan doorgaan. Het spul zat al in mijn hoofd, you see.”

Naumann, die een speciale bril met camera droeg, zag alleen stipjes. Geen objecten, patronen of mensen, zoals de dokter had gehoopt. Het interpreteren van de camerabeelden bleek moeilijker dan gedacht.

Om medische missers te voorkomen, is eerst grondig onderzoek nodig in proefdieren. Dankzij de studie met apen – muizen en ratten zijn ongeschikt – weten de onderzoekers nu hoe gezonde ogen het licht van buiten opvangen. De cellen op het netvlies sturen deze informatie door naar de hersenen, die de signaaltjes omzetten naar ‘pixels’ die samen een beeld vormen. Dagelijks zijn 100 miljoen hersencellen driftig in de weer om deze vertaalslag te maken. Dokter Dobelle kreeg met zijn techniek 96 groepen van cellen aan de praat.

Relevant

De Amsterdammers weten inmiddels het tiendubbele aan hersencellen te activeren in het brein van de proefaapjes. Nog steeds niet veel, geeft Roelfsema toe, maar met slimme computersoftware kunnen ze de juiste cellen in het brein aanzetten. „We ontwikkelen nu een programma dat de camerabeelden zo goed kan bewerken dat de patiënt straks alleen dingen ziet die voor hem relevant zijn. Als je bijvoorbeeld buiten loopt, is het reclamebord boven de weg totaal onbelangrijk. Je wilt de stoeprand zien en de obstakels. Alleen deze hoofdzaken, dus niet de bijzaken, sturen we straks naar de hersenen. Wij denken dat je met 1.000 pixels vrij veel kan zien.”

Ook de Amerikaanse arts experimenteerde met een – weliswaar ouder computerprogramma, dat de elektroden in Naumans hoofd aan- en uitzette. „Eerst zag ik alleen maar lichtflitsen. Het dreef me tot waanzin. No way dat ik een stoel van een telefoon kon onderscheiden. Na drie dagen kreeg ik door dat als ik mijn hoofd meedraaide met de flitsen, ik ‘iets’ kon waarnemen. Als ik bijvoorbeeld mijn hoofd in een vierkant bewoog, moest dat een deurpost zijn. De hersenen hebben een enorme neuroplasticiteit. Ze zijn erop gericht om vooruit te gaan en je het grotere plaatje te laten zien. Dat was precies wat er gebeurde toen ik op een dag naar mijn blindenstok zocht. Waar is dat ding, mopperde ik. En opeens zag ik hem. Mijn witte stok, leunend tegen een zwarte wand.”
Naumann stapte naar buiten en zag steeds meer. De bomen, de bladeren, de daken, de raamkozijnen. „Ik was enorm opgetogen. Al negentien jaar zeulde ik die verdomde stok mee, nu kon ik vrij rondlopen.”

Het nieuws maakte dokter Dobelle zo enthousiast dat hij een gloednieuwe auto huurde, de patiënt achter het stuur zette en CNN uitnodigde voor een ritje. Om het spektakel compleet te maken zetten de arts zijn 8-jarige zoon in dezelfde auto. „Ik reed maar 20 kilometer per uur, maar het ging goed. Ik zag de betonnen obstakels op het parkeerterrein, de gebouwen in de verte. Het gaf me een enorm gevoel van ruimtebesef. Geweldig!”

De euforie hield een paar weken aan. Naumann liep rond met een stekker uit zijn hoofd en een draagbare computer in zijn rugzak, maar het kon hem niks schelen. In een restaurant kon hij plots weer zien welke tafels bezet waren, van 5 meter afstand. En waar hij moest afrekenen. „Letters kleiner dan 10 centimeter zag ik niet. Ook gezichten herkennen ging voor geen meter. Ik kon wel zien of iemand een hoed of een bril droeg, maar het kon evengoed mijn moeder, broer of een vreemdeling zijn. Dobelle zei: het wordt alleen nog maar beter. We gaan naar 500 of 1.000 elektroden in je brein. Maar ik was er niet zo zeker van of ik weer geopereerd wilde worden. De operatie was extreem pijnlijk.”

Binnen een halfjaar ging het bergafwaarts. De lichtstipjes verloren kracht. Dobelle joeg steeds meer stroom door de bovenkamer van zijn patiënt, waardoor Naumann zwellingen in zijn hoofd, epileptische aanvallen en wondinfecties kreeg.

Roelfsema noemt Dobelle een inspirator, maar ook een cowboy. „Het is foute boel om je patiënten te onderwerpen aan een systeem, dat nog onvoldoende is getest.” Zijn onderzoeksgroep heeft nu een implantaat ontwikkeld dat iets dieper het brein ingaat. Hierdoor kunnen ze veel preciezer de hersencellen prikkelen, die moeten helpen bij het zien.

De directeur wijst naar elders in het gebouw, waar een proefdierfaciliteit zit. Hier traint de ‘toekomst’ één a twee uur per dag. De apen zijn fit en hebben geen last van bijwerkingen, zegt hij. „We hebben ook de plicht goed voor ze te zorgen.”

De apen krijgen 1.000 elektroden in het brein geplugd, maar zijn niet blind gemaakt. Ze worden getraind om een seintje te geven wanneer ze een lichtflits zien. Bewegen ze hun oog naar de juiste plek op het beeldscherm, krijgen ze een beetje appelsap als beloning. Eén aapje legde de testen al succesvol af.

Het computerprogramma dat de elektrodes aanstuurt moet straks zo worden aangepast dat het dier niet alleen lichtflitsen ziet, zoals Naumann in het begin, maar ook dingen kan herkennen zoals de letter A. Roelfsema: „Dat is nogal lastig. Je kunt een aap helaas niet vragen wat hij ziet. Daarom hebben we hem eerst het alfabet geleerd en proberen we hem via een keuzemenu de juiste letter aan te laten wijzen. Als dat lukt, zijn we al heel ver.” Op een paar plekken ter wereld worden momenteel soortgelijke studies verricht om blinden weer te laten zien. „Maar ons onderzoek is het meest realistisch”, meent de directeur. „Het liefst zou ik dit systeem binnen vijf jaar uitproberen in een patiënt, maar dat vergt nog veel werk.”

De Amsterdammers denken dat de prothese straks alleen werkt bij blinden die tot hun 10de ziend zijn geweest. Bij hen zijn de juiste hersenverbindingen aangelegd, die als het ware staan te trappelen om gebruikt te worden. Mensen die vanaf hun geboorte blind zijn gebruiken ditzelfde gebiedje in het brein voor andere functies. Bijvoorbeeld als werkgeheugen om woorden op te slaan.

Weer blind

Jens Naumann raakte na acht maanden definitief zijn zicht kwijt omdat zijn prothese er plots mee ophield. „Toen ik opnieuw blind werd, begreep niemand hoe erg ik dat vond. Mijn familie zei: je hebt toch een goede modus gevonden om hiermee te leven. Voor mij was het verschil gigantisch. Ik was terug bij af: leven in duisternis.”

Voor de Canadees kwam het experiment te laat. Door de hardware die nog in zijn hoofd zit is het waarschijnlijk te riskant om in de toekomst deel te nemen aan de eerste experimenten bij blinden in Amsterdam. Maar diep in zijn hart wil hij het wel. „Ik ben nooit in staat geweest om mijn kinderen te zien leren lopen, spelen, vechten, lachen, whatever, alles wat kinderen doen. Het leven als blinde hoeft niet saai te zijn, maar je zult de wereld nooit ten volle ervaren als je niet kunt zien.”

HANNEKE VAN HOUWELINGEN

Bron: Algemeen Dagblad, 6 januari 2018

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Hoornvliestroebeling: Littekens op cornea van oog16-12-2019 06:12:49
  2. Intermediaire uveïtis: Oogontsteking met ontstoken glasvocht16-12-2019 06:12:23
  3. Posterieure uveïtis: Oogontsteking van netvlies en vaatvlies16-12-2019 06:12:55
  4. Anterieure uveïtis: Oogontsteking van straallichaam en iris13-12-2019 01:12:39
  5. Retinopathie: Schade aan het netvlies van oog of ogen28-11-2019 08:11:08
  6. Stel je voor: dat blinden kunnen zien13-11-2019 07:11:16
  7. Een mijlpaal in de ooglaserchirugie24-10-2019 05:10:14
  8. Droge ogen : “Oogdruppels voor gamers zijn verkeerd signaal”10-10-2019 06:10:27
  9. Is donkere chocolade nuttig voor het gezichtsvermogen?09-10-2019 06:10:42
  10. App ontdekt oogafwijkingen05-10-2019 06:10:35
  11. Lasercoagulatie oog: Behandeling van abnormale bloedvaten30-09-2019 10:09:51
  12. Zonnebril na het laseren van de ogen10-09-2019 10:09:39
  13. Oogkanker: Soorten en symptomen van kwaadaardige oogtumoren08-08-2019 06:08:45
  14. Ooglidkanker: Soorten en behandeling van kanker in ooglid07-08-2019 06:08:16
  15. Klopt dit? ‘Een kwart van de 13-jarige kinderen is bijziend’25-07-2019 05:07:15
  16. ‘Ik wil technologie worden’25-07-2019 04:07:26
  17. “Ik dacht eerst dat het gewoon een stofje was”23-07-2019 04:07:40
  18. Oogbindvlies (conjunctiva): Aandoeningen aan bindvlies oog18-07-2019 02:07:03
  19. Hemolacrie: Oorzaken van tranen met bloed huilen16-07-2019 08:07:37
  20. Zeer slechtziend door zeldzame ziekte PXE03-07-2019 05:07:48
  21. Overmatig knipperen met ogen: Oorzaken frequent oogknipperen02-07-2019 06:07:20
  22. Oogproblemen in zomer: Soorten oogziekten in zomerperiode01-07-2019 06:07:50
  23. We worden allemáál bijziend25-06-2019 05:06:28
  24. Oogonderzoek: Ziekten opsporen met oogonderzoeken20-06-2019 05:06:11
  25. Dacryocystocele: Cyste midden onder binnenste ooghoek17-06-2019 02:06:50
  26. Voorkom bijziendheid: Ga naar buiten07-06-2019 06:06:05
  27. Jens kon voor even weer zien, maar is nu alsnog blind. ‘Vooral de sociale interactie met mijn familie mis ik’04-06-2019 06:06:09
  28. “Misschien zal Miguel nooit honderd procent zien maar zelfs vijftig procent is al een overwinning”04-06-2019 06:06:06
  29. Vaak voorkomende oogproblemen en oogziekten bij kinderen28-05-2019 06:05:08
  30. Ooglapje: Indicatie en tips en bij afplakken van oog25-05-2019 05:05:00
  31. 28 miljoen euro voor Luiks oogimplantaat22-05-2019 05:05:42
  32. Na halve eeuw nog steeds geen geslaagde oogtransplantatie20-05-2019 05:05:05
  33. Tijdelijk verlies van gezichtsvermogen (plots visusverlies)15-05-2019 07:05:12
  34. Kegeldystrofie: Verlies van kegeltjes van netvlies in oog02-05-2019 11:05:52
  35. Wrijven in oog of ogen: Oorzaken, nadelen en tips30-04-2019 08:04:14
  36. UV-stralen en het effect op de ogen30-04-2019 06:04:29
  37. Weer zien bril met minicamera30-04-2019 06:04:32
  38. Normale druk glaucoom: Oogziekte met schade aan oogzenuw30-04-2019 06:04:06
  39. Al wie hiérin gelooft, is gezien25-04-2019 05:04:07
  40. Geneesmiddelentekort24-04-2019 06:04:48
  41. Kleverige ogen in ochtend: Oorzaken van korsten op oog23-04-2019 11:04:02
  42. Audio: Prof. Dr. Bart Leroy – Netvliesaandoeningen en behandelingen19-04-2019 08:04:12
  43. Ooglaser en astigmatisme18-04-2019 05:04:05
  44. Kegelstaafdystrofie: Schade aan kegeltjes & staafjes van oog16-04-2019 06:04:50
  45. Felicia’s kinderen kijken zes uur per dag naar een scherm15-04-2019 06:04:05
  46. ‘We vinden dit gevaarlijk’13-04-2019 07:04:13
  47. Ooggymnastiek om beter te zien?12-04-2019 06:04:48
  48. Nieuw paramedisch beroep helpt oogzorg scherpstellen12-04-2019 06:04:42
  49. LUMC-onderzoekers kweken netvliezen met nachtblindheid07-04-2019 06:04:40
  50. Oogziekte door schildklieraandoening met uitpuilende ogen02-04-2019 06:04:00
  51. Zou je dit niet beter op papier lezen?31-03-2019 08:03:36
  52. De ontwikkeling van het gezichtsvermogen van kinderen24-03-2019 07:03:27
  53. Gentherapie voor het oog23-03-2019 07:03:47
  54. Behandeling Stargardt in de maak19-03-2019 06:03:28
  55. Oogtest kan Alzheimer opsporen15-03-2019 07:03:32
  56. Muis krijgt nachtzicht11-03-2019 05:03:31
  57. Ruis op het netvlies11-03-2019 05:03:47
  58. Het was een goedaardige tumor met kwaadaardige gevolgen07-03-2019 07:03:34
  59. Nieuwe genetische therapie veelbelovend voor mensen met aangeboren netvliesblindheid21-02-2019 07:02:42
  60. Nieuwe gentherapie biedt hoop voor slechtzienden20-02-2019 07:02:18
  61. Autosomaal dominante optische atrofie en cataract: Oogziekte14-02-2019 09:02:33
  62. Blinde kan in toekomst kijken14-02-2019 09:02:37
  63. Curcumine-oogdruppels kunnen glaucoom bestrijden13-02-2019 08:02:32
  64. Hersenwetenschapper Xing Chen: ‘Zicht voor blinden is binnen bereik’11-02-2019 08:02:13
  65. Genetische oorzaak ziekte van Stargardt gevonden08-02-2019 07:02:37
  66. Leuvense neurofysiologen vinden nieuwe inzichten over visuele hersenschors02-02-2019 07:02:11
  67. Phthiriasis palpebrarum: Jeukende oogleden door wimperluizen31-01-2019 08:01:05
  68. Zo slecht is het voor je ogen om uren per dag naar een beeldscherm te staren25-01-2019 08:01:49
  69. UV-straling: Soorten, oogproblemen en bescherming van ogen17-01-2019 08:01:17
  70. ‘Te veel tijd achter beeldschermen kan leiden tot bijziendheid’17-01-2019 07:01:26
  71. Digitale oogstress toenemend probleem bij jongeren12-01-2019 06:01:26
  72. Visuele prothese voor blinden, door Richard van Wezel08-01-2019 08:01:51
  73. Mikken op minstens één klinisch succes in 201905-01-2019 07:01:40
  74. Leeftijdsgebonden oogziekten: Oogaandoeningen bij ouderen04-01-2019 08:01:50
  75. Meisje (15) blind na cruise04-01-2019 08:01:11
  76. Bertha (12) lijdt aan syndroom van Wolfram “Durf nooit als dokter te zeggen: ‘Hier houdt het op'”02-01-2019 08:01:58
  77. Vuurwerkbril redde de ogen van 15-jarige Balaji01-01-2019 10:01:40
  78. Kinderoogarts Tjeerd de Faber strijdt onvermoeibaar tegen vuurwerk31-12-2018 07:12:27
  79. Eén keer geen vuurwerkbril, meteen blind31-12-2018 07:12:49
  80. Oogproblemen bij fibromyalgie: Aantasting van oogspieren29-12-2018 08:12:37
  81. Oogproblemen bij chronische nierziekten29-12-2018 08:12:12
  82. Oogproblemen bij de auto-immuunaandoening lupus29-12-2018 08:12:41
  83. Oogproblemen bij stress (oogstress): Oorzaken van symptomen29-12-2018 08:12:24
  84. Oogproblemen door hoofdtrauma en hersenschudding29-12-2018 08:12:04
  85. Verlies van perifeer gezichtsvermogen (zicht om zich heen)29-12-2018 08:12:40
  86. Een brilletje voor het slapengaan29-12-2018 08:12:04
  87. Één gouden raad29-12-2018 08:12:16
  88. Ooginfecties door seksueel overdraagbare aandoening (soa)27-12-2018 08:12:28
  89. Oogproblemen bij hersentumor: Locatie en symptomen aan ogen27-12-2018 08:12:01
  90. Oogproblemen en behandeling bij multiple sclerose (MS)27-12-2018 08:12:34
  91. Wat is bijziendheid eigenlijk?23-12-2018 08:12:45
  92. Ziekteverloop glaucoompatiënten in kaart gebracht20-12-2018 06:12:05
  93. Waarom je volgens déze oogarts je wimpers moet wassen met zeep15-12-2018 08:12:16
  94. Dit is waarom slecht zien en slecht slapen vaak samengaan14-12-2018 06:12:59
  95. Rugpatiënt pijnvrij tijdens oogoperatie13-12-2018 08:12:57
  96. Studente geneeskunde (22) laat vliegtuig landen zodat man niet blind wordt11-12-2018 10:12:49
  97. Ontwikkeling van het gezichtsvermogen van je baby: wanneer kan hij zien08-12-2018 07:12:23
  98. Slechtziend? Dat kan komen door een gebrek aan zonlicht06-12-2018 08:12:58
  99. Australische wetenschappers boeken succes met bionisch oog05-12-2018 10:12:03
  100. “Drie jaar lang heeft mijn oog mijn leven bepaald”03-12-2018 08:12:14
  101. Petra verliest oog door parasiet in leidingwater03-12-2018 08:12:29
  102. Nieuwe contactlens met ingebouwde elektronica belooft oogziekten te monitoren01-12-2018 06:12:31
  103. Vrouw verliest oog door parasiet in kraantjeswater30-11-2018 03:11:37
  104. Eerste gentherapie zeldzame erfelijke netvliesaandoening28-11-2018 08:11:40
  105. Neovasculair glaucoom: Vorming abnormale bloedvaten op iris28-11-2018 07:11:31
  106. Refractietest: Oogtest voor recept bril of contactlenzen28-11-2018 07:11:07
  107. Campagne ziekenhuizen voor vuurwerkbril27-11-2018 07:11:47
  108. Parinaud oculoglandulair syndroom: Ooginfectie met rood oog27-11-2018 07:11:17
  109. Een contactlens oogziektes opspoort?27-11-2018 07:11:52
  110. Gezondheid: een oogafwijking herkennen bij je kind26-11-2018 08:11:16
  111. De man die kleuren hoort24-11-2018 11:11:17
  112. Eerste hulp bij geïrriteerde ogen24-11-2018 11:11:02
  113. Waarom het belangrijk is om regelmatig je ogen te laten checken24-11-2018 07:11:30
  114. Leuvense oogarts roept op kinderen te laten buiten spelen om bijziendheid te voorkomen23-11-2018 08:11:40
  115. Vlaamse contactlens spoort ziektes op23-11-2018 08:11:56
  116. Het recept voor gezonde ogen23-11-2018 07:11:36
  117. Aangedaan gezichtsveld bij migraine gelinkt aan atriumfibrilleren23-11-2018 07:11:53
  118. Verily, Novartis stoppen met ontwikkeling slimme lens22-11-2018 08:11:28
  119. Staafje in je oog: startup biedt alternatief voor glucosemeter Google21-11-2018 11:11:14
  120. Imec integreert elektronica in contactlens voor opsporing ziektes en toediening medicatie21-11-2018 07:11:09
  121. Komt er een bijziende generatie aan?20-11-2018 07:11:19
  122. ‘Slimme’ Vlaamse ooglens spoort ziektes op20-11-2018 07:11:28
  123. Wat zijn die rare dingen op mijn ogen?20-11-2018 07:11:19
  124. Terugblik Oogcongres 201819-11-2018 07:11:57
  125. 6 oorzaken van een trillend ooglid18-11-2018 07:11:40
  126. Worteltjestaart blijkt geen broodjeaapverhaal17-11-2018 09:11:47
  127. Van binnen zitten worden kinderen bijziend, volgens Britse studie17-11-2018 08:11:44
  128. Smartphones maken kinderen bijziend17-11-2018 08:11:05
  129. Scheelzien bij kinderen, hoe pak je het aan?17-11-2018 08:11:32
  130. Problemen door hogere wachttijden in de oogzorg17-11-2018 08:11:28
  131. Opticiens vergeleken: resultaten oogmetingen heel wisselend17-11-2018 08:11:11
  132. Hoe gaat een lensimplantatie in zijn werk?17-11-2018 08:11:32
  133. Het preventief ooggezondheidsonderzoek17-11-2018 08:11:03
  134. Het échte verhaal over staar17-11-2018 08:11:26
  135. Hebben Leonardo Da Vinci en Kate Moss hun succes te danken aan een oogafwijking?17-11-2018 08:11:29
  136. Glaucoom behandelbaar bij vroege diagnose17-11-2018 08:11:31
  137. Gentherapie voor oogaandoening17-11-2018 08:11:37
  138. Duitse ‘deliveroo-robots’ trekken baantjes door de oogbol om medicijnen tegen aandoeningen te kunnen bezorgen17-11-2018 07:11:32
  139. Mensen met staar breken vaker een bot17-11-2018 07:11:42
  140. Flink afgevallen Patty kiest voor ooglidcorrectie17-11-2018 07:11:19
  141. Google-zusterbedrijf stopt onderzoek naar contactlens die glucose meet17-11-2018 07:11:48
  142. Tevreden E-scoop klant16-11-2018 07:11:03
  143. Tiener raakt voor twee dagen blind door haarverf: “Ik zag eruit als een buitenaards wezen”16-11-2018 07:11:19
  144. Koningin Margrethe geopereerd aan ogen16-11-2018 07:11:50
  145. Magnetische oogimplantaten kunnen zicht van glaucoompatiënten redden15-11-2018 10:11:07
  146. Slecht kleurenzicht: Oorzaken van stoornissen in kleurenzien08-11-2018 01:11:27
  147. Droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie: Oogziekte08-11-2018 01:11:08
  148. Het échte verhaal over staar08-11-2018 07:11:15
  149. Zwolse met oogafwijking organiseert eerste Wiebelige Woensdag: ‘Het is niks raars’08-11-2018 06:11:02
  150. ‘Deliveroo-robots’ zwemmen dwars door oog varken07-11-2018 06:11:12
  151. Gordelroos in het oog: Oogproblemen door virale infectie03-11-2018 07:11:08
  152. Wat is nystagmus?02-11-2018 08:11:50
  153. Cataract (staar): Types van vertroebeling van ooglens30-10-2018 08:10:18
  154. Vision Direct lanceert ludieke oogtest voor kinderen30-10-2018 07:10:51
  155. Verbrande ogen (zonnebrand) door blootstelling aan zon30-10-2018 06:10:05
  156. Rode adertjes (lijntjes in ogen): Oorzaken van rode aders29-10-2018 08:10:19
  157. Scheel kijken kan heilzaam voor de kunst zijn29-10-2018 07:10:38
  158. Volgens de wetenschap kunnen doven straks horen en blinden zien27-10-2018 06:10:50
  159. Zet die filterbril maar op: is blauw licht schadelijk?27-10-2018 06:10:47
  160. Reizen door de ruimte herschikt je hersenvocht27-10-2018 06:10:37
  161. Leonardo: exceptioneel door exotropie?25-10-2018 05:10:42
  162. Wat wakker worden tegenwoordig betekent voor mij22-10-2018 10:10:29
  163. Zo ontstaan droge ogen22-10-2018 05:10:49
  164. Leeftijdsgebonden maculadegeneratie – Er snel bij zijn loont20-10-2018 05:10:20
  165. Loensende blik hielp Da Vinci 3D-wereld af te beelden20-10-2018 05:10:02
  166. Leonardo da Vinci had een oogafwijking20-10-2018 05:10:34
  167. Effect beeldschermen onderschat18-10-2018 12:10:23
  168. Maasstad Ziekenhuis biedt met iStent innovatieve oplossing voor patiënten met oogziekte glaucoom17-10-2018 12:10:06
  169. LASIK-chirurgie: Voordelen van vorm van ooglaseren16-10-2018 01:10:42
  170. Dus dáár komt die hoofdpijn vandaan13-10-2018 06:10:51
  171. Gezichtsvermogen: Schade aan ogen door slechte gewoonten12-10-2018 07:10:34
  172. Virale conjunctivitis: Oogbindvliesontsteking door virus10-10-2018 10:10:16
  173. Oogparasieten: Soorten en types van parasitaire ooginfecties10-10-2018 01:10:38
  174. Zanderig gevoel in ogen: Oorzaken van korrelig gevoel in oog10-10-2018 01:10:10
  175. Oculaire toxoplasmose: Parasitaire ooginfectie10-10-2018 01:10:45
  176. Een digitale bril biedt zicht voor slechtzienden09-10-2018 06:10:26
  177. ‘Smartphones zijn toch niet zo slecht voor je ogen’05-10-2018 06:10:59
  178. Wachttijden oogzorg lopen flink op01-10-2018 06:10:06
  179. Artificiële intelligentie van VITO kan oogproblemen herkennen29-09-2018 07:09:26
  180. Ggo’s tegen blindheid29-09-2018 07:09:49
  181. Bart Van Avermaet met netvliesloslating onder het mes16-09-2018 06:09:38
  182. Boodschappenlijst voor gezonde ogen15-09-2018 07:09:18
  183. Wetenschappers komen met bionisch oog-prototype10-09-2018 09:09:47
  184. Oogonderzoeken: Soorten oogtesten bij de oogarts07-09-2018 05:09:01
  185. “Mijn zoontje heeft voor het eerst gelachen toen hij kon zien”05-09-2018 07:09:26
  186. Tranen ontleden om aandoening ‘droge ogen’ op te sporen01-09-2018 07:09:30
  187. Bionisch oog uit de printer30-08-2018 06:08:06
  188. Glaucoom: Preventie van oogziekte met verhoogde oogdruk27-08-2018 03:08:52
  189. Leeftijdsgebonden maculadegeneratie: Preventie van oogziekte27-08-2018 12:08:17
  190. Oogzalven & ooggels: Gebruik van & tips bij oogzalf & ooggel25-08-2018 06:08:34
  191. Refractieafwijkingen: Soorten brekingsfouten van het oog21-08-2018 11:08:15
  192. Leeftijdsgebonden cataract: Grijze staar voorkomen21-08-2018 06:08:54
  193. Onderzoek: Viagra kan Leeftijdgebonden Maculadegeneratie (LMD) remmen21-08-2018 06:08:46
  194. Nieuwe mutaties van Stargardt ontdekt21-08-2018 06:08:38
  195. Aanwijzingen voor auto immuunreactie als oorzaak van oogziekte glaucoom17-08-2018 12:08:30
  196. Bionisch oog Belgische primeur voor dienst Oogheelkunde17-08-2018 11:08:05
  197. Slikken we binnenkort Viagra tegen blindheid?16-08-2018 06:08:52
  198. AI-technologie overtreft menselijke oogarts in diagnosestelling16-08-2018 06:08:47
  199. Googles AI verslaat oogartsen in het stellen van diagnoses15-08-2018 06:08:46
  200. Waarom het blauw licht van je smartphone tot blindheid kan leiden14-08-2018 05:08:17

Laatst bijgewerkt op 30 april 2019 – 06:49