‘Ik wil technologie worden’

Neil Harbisson is ’s werelds bekendste cyborgactivist en -artiest. Die eer heeft hij onder meer te danken aan een ingebouwde antenne op zijn hoofd, waarmee hij kleuren kan horen. ‘In die eerste jaren dachten de mensen dat het een leeslampje was.’

In een bloedhete hal op een stoffige vlakte in Amsterdam-Noord vuurt Neil Harbisson in razendsnel tempo zijn surrealistische gedachtespinsels op het publiek af. Tijdens zijn performance op de Dutch Digital Day laat de cyborg (een combinatie van mens en technologie) het publiek beurtelings in milde verbijstering en lachend achter. Maar bovenal ziet het een man met een voelspriet op zijn hoofd. Wat is dit in vredesnaam?

De spriet is sinds 2004 rechtstreeks verbonden met zijn hersenen en vertaalt kleuren naar sensaties die zijn brein prikkelen, als een soort extra zintuig. Na afloop, tijdens het interview, komt een van de aanwezigen op hem af. “Man, dit is het meest inspirerende dat ik ooit in mijn leven heb gehoord. Je hebt mij de ogen geopend.” Harbisson glimlacht. “Ik roep extreme reacties op. Het tegengestelde gebeurt ook, tot doodsbedreigingen toe. Mensen die vinden dat ik niet aan het leven mag sleutelen. Het is tegen de menselijkheid, tegen God zelfs.”

De 33-jarige Harbisson – geboren in Noord-Ierland, opgegroeid in Spanje – kwam ter wereld met een zeldzame oogafwijking, waardoor hij alleen grijstinten ziet. “Als kind probeerde ik het bestaan van kleuren te negeren, maar dat was onmogelijk. Als anderen tegen me praatten, kwamen altijd kleuren voorbij. Ik had geen idee waar ze het over hadden.” Het zorgde ervoor dat Harbisson ook kleuren wilde ervaren. Inmiddels gaat hij verder waar anderen ophouden.

Wie Harbisson ziet – pretogen onder een bloempotkapsel – en hem hoort praten, wordt constant op het verkeerde been gezet omdat zintuiglijke ervaringen bij hem door elkaar lopen. Het is een synesthetisch wonderland waar een kleurrijke salade of felgekleurde jurk als een goed liedje kunnen klinken. Waar hij het beroemde schilderij De schreeuw van Edvard Munch ook echt kan horen en waar de zonnebril van Bono een wel erg irritant geluid maakt. En waar toespraken van Hitler en Martin Luther King totaal andere kleuren hebben. Harbisson maakt daar trouwens ook schilderijen van. Ook als taalkunstenaar laat hij zich niet onbetuigd. Zo verhaalt hij over ’transdentale’ communicatie: communicatie van tand tot tand. Als hij met zijn tanden klakt, voelt collega-cyborg en avant-gardekunstenaar Moon Ribas een vibratie in haar mond. De jeugdvrienden hebben morsecode geleerd en hun tanden maken via bluetooth connectie met internet. Een echte bluetooth-tooth dus.

Het begon allemaal met die antenne die nu parmantig uit zijn schedel steekt. Sinds die implantatie kan de Brit kleuren zien. Nee, dat is niet het goede woord. Hij kan sinds dat moment kleuren ervaren. Zonder de voordelen van het zien in grijstinten te verliezen. Want die zijn er. Harbisson kan naar eigen zeggen veel beter in het donker zien dan andere mensen. De Brit wilde naar eigen zeggen zijn zicht niet veranderen, maar zijn gevoel voor kleur.

De antenne pikt van iedere kleur de specifieke frequentie op en vertaalt dat via de chip die in zijn schedel is ingebracht naar een trilling die alleen Harbisson waarneemt, buiten zijn oor om, in zijn bot. Iedere kleur heeft zijn eigen geluid en hoe meer verzadigd de kleur, hoe luider het volume. Een wandeling door een supermarkt is een overweldigende auditieve ervaring, alsof hij in een lawaaiige nachtclub loopt. Maar Harbisson klaagt niet. Integendeel; hij hoort ook kleuren die buiten het waarneembare spectrum vallen, zoals infrarood en ultraviolet.

Zo kan hij zelfs waarnemen of er ergens een infrarode bewegingssensor van een alarmsysteem aanstaat. Ook ervaart hij het rijke palet aan kleuren waarmee de ruimte is gevuld, kleuren die mensen niet kunnen zien. Hij verkent naar eigen zeggen de ruimte via zijn zintuigen. Om dit voor elkaar te krijgen, maakt hij iedere dag even verbinding met de camera’s van het International Space Station van de NASA.

Raar? Het kan nog extremer: zijn antenne onderhoudt ook een internetverbinding en Harbisson heeft vijf mensen toegang gegeven om vanuit verschillende uithoeken van de wereld beelden naar hem te sturen. Ook als hij slaapt. Zo komt er weleens een feloranje zonsondergang uit Australië binnen. “Soms word ik er wakker van, andere keren kleurt het mijn dromen.” Eén keer is hij gehackt, toen iemand anders zomaar beelden begon te sturen. Harbisson maakt zich er niet druk over, ook al is technologie een wezenlijk onderdeel van zijn identiteit. “Het gevaar van chemische hacks is veel groter. Dat stuk chocola dat voor ons op tafel ligt, kan wel zijn vergiftigd.”

Filteren

Zijn inmiddels wereldberoemde antenne kwam er niet zonder slag of stoot. Het kostte hem veel tijd en moeite om een arts zover te krijgen om de ingrijpende operatie uit te voeren. Velen vonden het niet ethisch. Uiteindelijk vond hij iemand, op voorwaarde van anonimiteit. Daarna begon het pas: “Het kostte maanden voordat mijn hersenen er een klein beetje aan gewend waren.” Toen gebeurde het wonder: zijn hersenen toonden zich van hun meest flexibele kant en begonnen zich aan de nieuwe input aan te passen. Ze maakten chocola van die kakofonie aan geluiden, begonnen te filteren. Ze gaven betekenis aan de wereld die zich via zijn zintuigen aandiende.

Waar hij echter niet op voorbereid was, waren de reacties van zijn omgeving. “Iedere dag word ik aangesproken door mensen. In de eerste jaren dachten ze dat het een leeslampje was. In 2008 dachten ze aan een handsfree telefoon, daarna aan een Go Pro-camera. In 2012 dacht men dat ik voor Google Streetview werkte. In 2015 begonnen kinderen me te vragen of het een selfiestick was.” Maar het plan slaagde: “Ik wilde geen technologie gebruiken, ik wilde geen technologie dragen, ik wilde technologie worden.” Inmiddels voelt de antenne als een lichaamsonderdeel, net als een been of arm.

Precies deze transformatie bracht Harbisson in conflict met de Britse autoriteiten toen hij een nieuw paspoort aanvroeg. Of hij zijn antenne even wilde afdoen voor de foto. Harbisson weigerde. “Ik draag geen antenne, ik héb een antenne. Net zoals ik geen neus draag, maar een neus héb.” Ook hier zette Harbisson door en boekte hij succes: hij staat in zijn paspoort inclusief antenne.

Voor Harbisson is het een manier van leven, levenskunst. En wat hij ook een grondrecht voor cyborgs vindt: het recht om jezelf te ontwerpen. Strikt genomen is iemand met een pacemaker ook een cyborg, maar Harbisson is niet geïnteresseerd in simpelweg het vervangen van een niet-functionerend lichaamsonderdeel door technologie. “We hebben eindelijk de mogelijkheden om onszelf te ontwerpen en daarmee kunnen we de planeet beter maken. Als we bijvoorbeeld allemaal nachtzicht zouden hebben, hoeven steden ook niet meer verlicht te zijn. Amsterdam zou pikdonker zijn. Dat scheelt een boel energie. Als we onze temperatuur zouden kunnen regelen, hebben we geen airco of verwarming nodig.”

Halleluja voor de techniek dus. Maar hedendaagse denkers laten niet na om ook op de nadelen te wijzen die aan het cyborgbestaan kleven. Zo is de Britse filosoof Andy Clark – die in zijn boek Natural-Born Cyborgs uit 2003 betoogt dat de mens al tot het bot verweven is met technologie – niet blind voor de gevaren van slimme algoritmes die software aansturen.

Dat je het aan Spotify overlaat om je muzieklijsten samen te stellen, tot daaraan toe, maar hoe ziet je wereld eruit als je zintuigen worden aangestuurd door een technologiebedrijf? Harbisson knikt instemmend. “Dit is de reden waarom ik alles zelf ontwerp. Ik wil bij elke stap betrokken zijn.”

Harbisson vindt overigens wel dat er wetgeving zou moeten komen op dit vlak: wie heeft er straks toegang tot de elektronica in zijn lichaam?

Cyborgs verheugen zich in een toenemende belangstelling. Via filosofen als Clark bijvoorbeeld, maar ook door ondernemers als Tesla-baas Elon Musk. Harbisson voelt zich echter in het geheel niet verbonden met een denker als Ray Kurzweil (die voorspelt dat in 2050 alle mensen cyborgs zijn) of Musk.

Dat is het kamp van de zogenoemde transhumanisten, die betogen dat mensen zich met technologie moeten verbinden om zo kunstmatige intelligentie het hoofd te kunnen blijven bieden. Bijvoorbeeld door het geheugen te verbeteren. Of ons brein te uploaden. “Ik snap dat mensen me in die hoek proberen te stoppen, maar ik ben daar niet mee bezig. Ik vind de ene soort niet beter dan de andere. Ik respecteer de mens, maar evengoed een mier of kunstmatige intelligentie. Niets is superieur.”

Zonnekroon

Harbisson voelt zich niet voor 100 procent mens, “en dat is iets positiefs”. Sowieso is hij niet geïnteresseerd in het verbeteren van zijn brein. Het gaat hem om het ervaren van de werkelijkheid via extra zintuigen. Geen artificial intelligence, maar artificial sense, kunstmatige zintuigen. “De intelligentie wordt door het menselijk brein gevormd, dus die hebben we al. Dat brein vertaalt alle nieuwe indrukken naar iets zinnigs.”

Een van de voorbeelden daarvan is de recente implantatie van onderdelen van een kompas in zijn knie. Hij is benieuwd of dit zijn gevoel voor magnetische velden kan doen ontwaken. Want ooit hebben we dat gevoel gehad, denkt hij. “Vermoedelijk zijn we het kwijtgeraakt vanaf het moment dat we lange broeken zijn gaan dragen. We hadden waarschijnlijk receptoren aan de achterkant van onze knie.” Harbissons ogen lachen. Meent hij dit? Ja, bezweert hij. Het zal maanden duren voordat duidelijk wordt of dit experiment slaagt.

En daarmee is de kous nog niet af. Harbisson krijgt binnenkort een solar crown, een zonnekroon, een band om zijn hoofd waarmee hij tijd kan voelen, via hittepuntjes. Hij wijst een punt boven zijn neus aan: “Mijn neus is Londen. Hier is IJsland, hier is New York. Waar ik hitte voel, daar is het 12 uur zonnetijd. Ik voel de 24 uurscyclus van de zon om mijn hoofd. Mijn hoofd is als het ware de wereld. Het is de meest natuurlijke manier om tijd te ervaren.”

Maar wacht, we hebben toch al tijdsgevoel? “Klopt, maar we hebben er geen orgaan voor.” Dat is de zonnekroon, die – als ze werkt – over een paar maanden onder de huid zal worden ingebracht. Harbisson verwacht dat het wel twee jaar kan duren voordat zijn brein gewend is aan deze ingebouwde 24 uursklok.

Harbisson zou Harbisson niet zijn als het daarbij blijft. Vanaf dan wil hij de perceptie van tijd gaan manipuleren. “Net zoals we optische illusies kunnen creëren, moeten we tijdsillusies kunnen maken.” Door tijd te rekken of te versnellen. “Als we tweehonderd jaar willen leven, dan kunnen we proberen ons lichaam zodanig te verbeteren dat dat lukt. Maar waarschijnlijk is het veel eenvoudiger om de tijd zelf te manipuleren, zodat ik het gevoel heb dat ik tweehonderd jaar leef. Mijn lichaam is dan slechts zeventig jaar oud. Dus ik voel me extreem jong als ik naar mezelf in de spiegel kijk.”

Voorts nog wensen? Harbisson lacht. “Een van mijn onmogelijke dromen is een zintuig voor humor. Stel je voor dat je altijd gelukkig bent, dat alles grappig is en je overal om moet lachen. Zelfs als je naar een muur kijkt. Dat lijkt me een mooie manier om te sterven.”

De cyborgs zijn onder ons

Het grote publiek kent cyborgs vooral uit de populaire cultuur, zoals de tv-serie De man van zes miljoen of de gemeenschap van cyborgs (de Borg) uit Star Trek. Voor échte cyborgs is het een bloedserieuze levensfilosofie. Cyborgs, biohackers en grinders knutselen aan hun eigen lichaam en verbeteren dit door technologie toe te voegen. Harbisson richtte een eigen stichting op, de Cyborg Foundation. Deze telt zo’n vierhonderd leden. Wereldwijd zijn er vermoedelijk enkele duizenden cyborgs.

LAURENS VERHAGEN

Bron: De Morgen, Wo. 25 Jul. 2018, Pagina 15

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Beeldbrengers Tiel – Het Vuurwerkverbod aflevering 2 de oogarts30-12-2021 02:12:24
  2. Oogdruppels in plaats van een leesbril30-12-2021 06:12:50
  3. ‘Kijkdoos’ voor telefoon moet bijziendheid tegengaan28-12-2021 04:12:27
  4. Metro-stelling: ‘Vuurwerk afsteken is een achterlijke traditie’28-12-2021 04:12:19
  5. Chinese en Britse universiteit ontwikkelen techniek voor bionisch oog28-12-2021 04:12:59
  6. Minder druk op thuiszorg door oogdruppelinstructie mantelzorgers en patiënten23-12-2021 04:12:35
  7. Coronavaccinatie en oogaandoeningen22-12-2021 08:12:34
  8. Wat zijn de meest voorkomende oogkwalen?21-12-2021 11:12:06
  9. Oogdruppels kunnen voor velen de leesbril vervangen:20-12-2021 06:12:33
  10. Zo zie je maar – Hoe te voorkomen dat je ogen slechter worden19-12-2021 07:12:57
  11. “Ook je ogen kunnen verbranden door de zon”19-12-2021 07:12:01
  12. Ja, schermtijd is schadelijk voor kinderen, en zo help je ze te minderen19-12-2021 06:12:58
  13. Transplantaties met een hoornvlies van zetmeel en gelatine?17-12-2021 06:12:56
  14. Jane’s beertjes maken kinderen blij16-12-2021 04:12:06
  15. Verband tussen smartphone en tablets en risico van myopie bij kinderen16-12-2021 06:12:39
  16. Is langdurig naar een scherm kijken schadelijk voor je ogen?16-12-2021 06:12:18
  17. Hemianopsie, weer heel leven met half zicht14-12-2021 08:12:30
  18. Welke visuele problemen ondervinden kinderen die scheel kijken? Wat zien kinderen met een lui oog?10-12-2021 06:12:14
  19. BringINsight: Hersenimplantaat voor blinde personen10-12-2021 06:12:53
  20. Gentherapie tegen de blindheid van Leber: een getuigenis van een patiënt09-12-2021 07:12:27
  21. Nieuwe publicatie: 3D geprinte oogprothese08-12-2021 07:12:04
  22. Blinde Hein hoopt weer te kunnen zien met hersenchip07-12-2021 06:12:19
  23. Marij wil nooit meer een operatie aan haar ogen: ‘Ik kon niet werken, autorijden, niets’03-12-2021 03:12:52
  24. Hein (58) werd blind door een val van 15 meter: ‘ik zie mijn kinderen niet langer opgroeien’03-12-2021 07:12:03
  25. Het nieuwe Oogcentrum in Heerhugowaard03-12-2021 07:12:37
  26. Advies: geen tablet of telefoon voor kinderen onder de 2 jaar30-11-2021 08:11:40
  27. Covid doet vreemde dingen met ogen en oren30-11-2021 08:11:03
  28. ‘Blinde mensen weer laten zien, dat is het doel’29-11-2021 06:11:29
  29. Oogarts luidt de noodklok: Nederlandse jeugd steeds vaker bijziend29-11-2021 06:11:46
  30. Help Hein weer te zien27-11-2021 06:11:07
  31. Man krijgt eerste 3D-geprint oogimplantaat ter wereld26-11-2021 06:11:32
  32. Man uit Londen krijgt eerste 3D-geprinte oogprothese, productieproces gaat dubbel zo snel25-11-2021 07:11:46
  33. Zussen met zeldzame oogziekte lopen vierdaagse in het donker25-11-2021 06:11:20
  34. Actie ‘Walk4light’ van Fiene, Iefke en Lenne bij start avond4daagse al een groot succes24-11-2021 06:11:19
  35. Hoe komt het dat je soms sterretjes ziet?23-11-2021 06:11:36
  36. Lotte strijdt voor medicijn dat voorkomt dat ze blind wordt22-11-2021 07:11:25
  37. Uren naar je beeldscherm turen: hoe voorkom je computerogen?22-11-2021 12:11:32
  38. iSTAR Medical krijgt Europees groen licht voor oogimplantaat19-11-2021 06:11:25
  39. Deze man kan kleuren horen via een antenne18-11-2021 06:11:48
  40. Daarom draagt Bono altijd een zonnebril18-11-2021 06:11:09
  41. iSTAR Medical krijgt goedkeuring voor de Europese markt voor het glaucoomimplantaat MINIject18-11-2021 06:11:36
  42. Hoornvliesprothese in het Universitair Ziekenhuis van Montpellier: de patiënt kon een week na de operatie weer zien17-11-2021 03:11:23
  43. Belgisch medtechbedrijf gaat de markt op met hightech ‘drainagebuis’ voor het oog17-11-2021 03:11:06
  44. Podcast – Een injectie in je oog?!17-11-2021 06:11:24
  45. De eerste Europeaan die een kunsthoornvlies plaatste bij een blinde patiënt16-11-2021 06:11:25
  46. Zusjes met oogziekte komen in actie16-11-2021 06:11:05
  47. Drie zusjes zien steeds minder door zeldzame erfelijke oogziekte15-11-2021 07:11:04
  48. Van dans tot DNA: terugblik op het Oogcongres 202112-11-2021 07:11:35
  49. Elektrofysiologische onderzoeken meten netvlies of oogzenuw12-11-2021 07:11:07
  50. Blinde 70-jarige kan het licht weer zien dankzij een kunstmatig en super-technologisch netvlies08-11-2021 07:11:09
  51. Onderzoek naar biologicals en genetica moet leiden tot nieuwe behandelopties06-11-2021 12:11:37
  52. Netvliesloslating: Wanneer Moet U Zich Zorgen Maken Over Myodesopieën, De ‘Vliegende Vliegen’05-11-2021 06:11:29
  53. BE: De prioritering in de ziekenhuizen in tijden van pandemie voor personen met een handicap (2021)04-11-2021 02:11:43
  54. Nancy: ‘Ik heb al tien jaar drukkende pijn aan mijn ogen’03-11-2021 06:11:13
  55. Dit zijn de meest voorkomende oogaandoeningen na je veertigste01-11-2021 06:11:11
  56. NL: Drie zusjes met zeldzame oogziekte zien langzaam steeds minder: ‘Dan breekt je hart’31-10-2021 06:10:40
  57. Steeds minder kinderen hebben ‘gezonde’ ogen, blijkt uit onderzoek28-10-2021 02:10:06
  58. Cees verliest langzaam zijn zicht, maar door een tekort is het medicijn niet te krijgen: ‘Ik sta met mijn rug tegen de muur’28-10-2021 02:10:10
  59. NL: Ook na corona blijven we videobellen met de oogarts28-10-2021 04:10:41
  60. Donaties voor onderzoek moet voorkomen dat Alexander (14) zijn zicht verliest24-10-2021 01:10:02
  61. Blinde vrouw kan weer zien dankzij Nederlands-Spaans hersenimplantaat24-10-2021 05:10:10
  62. Over Lisannes ROP, laserbehandeling in Veldhoven en haar slechtziendheid22-10-2021 04:10:12
  63. Op je stuitje vallen, kun je daar blind van worden?22-10-2021 03:10:55
  64. Spaanse wetenschappers testen hersenimplantaat bij blinde vrouw: “Ik kon opnieuw vormen en letters zien”22-10-2021 03:10:48
  65. Familie Hogervorst loopt avond4daagse ‘Walk4light’ om geld in te zamelen voor onderzoek progressieve oogziekte Retinitis Pigmentosa22-10-2021 03:10:17
  66. Bartiméus – Campagne: hersenchip biedt blinde mensen zicht22-10-2021 03:10:39
  67. Weg met de oogsticker: VR-app verhelpt lui oog21-10-2021 02:10:40
  68. Blinde vrouw in staat om eenvoudige vormen te zien met behulp van een hersenimplantaat21-10-2021 06:10:22
  69. Alcoholconsumptie geassocieerd met oogproblemen: een meta-analyse17-10-2021 06:10:40
  70. Astigmatisme: Optische vervorming en mogelijke gevolgen voor leesvaardigheid en oogsamenwerking16-10-2021 05:10:51
  71. Mensen met zeldzame oogziekte krijgen toegang tot therapie in UZ Gent16-10-2021 05:10:19
  72. Minister van VWS bevestigt: Het Oogziekenhuis Rotterdam is expertisecentrum voor diverse zeldzame oogaandoeningen15-10-2021 04:10:51
  73. Hersenchip laat blinde een beetje zien. Pieter Roelfsema heeft 6 miljoen nodig voor cruciale fase baanbrekend onderzoek15-10-2021 04:10:21
  74. UZ Gent start met nieuwe therapie tegen blindheid15-10-2021 04:10:32
  75. Hersenchip kan ervoor zorgen dat Hein weer kan zien, hij werd blind door een klimongeluk15-10-2021 04:10:56
  76. Zichtproblemen bij kinderen toegenomen door coronacrisis15-10-2021 06:10:45
  77. Aandacht voor oogkwalen hard nodig: ‘Steeds meer ouderen én kinderen kampen met zichtproblemen’15-10-2021 06:10:26
  78. PXL-student volgt revolutionaire therapie tegen blindheid14-10-2021 07:10:54
  79. UZ Gent start met nieuwe gentherapie tegen blindheid14-10-2021 07:10:29
  80. UZ Gent voert eerste terugbetaalde operatie voor zeldzame oogziekte uit: “Zonder operatie was ik voor mijn 35e blind”14-10-2021 07:10:11
  81. Eerste terugbetaalde gentherapie voor ernstige zeldzame oogziekte14-10-2021 07:10:46
  82. Week van het Zien: 5 feiten en fabels over ogen14-10-2021 07:10:27
  83. Passende zorg bij maculadegeneratie is winst14-10-2021 07:10:05
  84. 14 oktober is Internationale Dag van het Zicht om aandacht te vragen voor oogzorg14-10-2021 10:10:16
  85. Stop met roken, eet gezond en beweeg elke dag14-10-2021 10:10:35
  86. Essilor lanceert Stellest brillenglanzen tegen myopie14-10-2021 10:10:59
  87. UZ Gent start met nieuwe therapie tegen blindheid (door 150 miljard virussen in het netvlies te injecteren)14-10-2021 06:10:04
  88. Student (21) werd langzaam blind, revolutionaire ingreep voorkomt doemscenario14-10-2021 06:10:36
  89. Gentherapie voor erfelijke netvliesblindheid14-10-2021 05:10:04
  90. Zo slecht is een beeldscherm voor jouw kind: ‘Op 13-jarige leeftijd is een kwart al bijziend!’13-10-2021 05:10:50
  91. Oogartsen en opticiens zien toename bijziendheid door lange schermtijden11-10-2021 05:10:38
  92. Hoop voor miljoenen blinden dankzij enzymes en anonieme schenker11-10-2021 05:10:11
  93. Stijgende trend in myopie reden tot bezorgdheid (oogartsen)11-10-2021 05:10:38
  94. Oogproblemen bij kinderen na lockdown: “Te lang op de iPad gespeeld”11-10-2021 05:10:04
  95. Video: Corona heeft onze ogen geen goed gedaan: meer jongeren bijziend10-10-2021 04:10:38
  96. Kun je blind worden van gamen? 👀09-10-2021 12:10:04
  97. Steeds meer kinderen bijziend, blijkt uit rondvraag bij oogartsen: “Minder schermen, meer buiten ravotten”09-10-2021 12:10:53
  98. Onderscheid tussen enkel goedaardige nevus of maligne oogmelanoom tumor nu mogelijk09-10-2021 12:10:21
  99. Tegen 2025 bijna 1 op de 3 kinderen bijziend volgens studie bij Belgische oogartsen09-10-2021 05:10:40
  100. Voorkom myopie (bijziendheid)07-10-2021 05:10:46
  101. Lijken lantaarnpalen ineens krom? ‘Ga zo snel mogelijk naar de oogarts’07-10-2021 05:10:42
  102. Passende zorg bij maculadegeneratie is winst voor de patiënt24-09-2021 07:09:46
  103. Complexe oogkasproblemen geholpen met nieuwe techniek: 3D geprinte conformers22-09-2021 02:09:13
  104. Speciale Libelle-bijlage over ogen uitgereikt aan Diggy Dex17-09-2021 06:09:37
  105. Oogproblemen leiden vaak tot dementie15-09-2021 11:09:36
  106. Nederlands Herseninstituut: implantaat voor blinden14-09-2021 05:09:52
  107. Esther (37) is nagenoeg blind aan één oog: ‘Ik dacht dat dit alleen ouderen overkomt’11-09-2021 04:09:18
  108. Kun je blindheid genezen met aardappelen?10-09-2021 02:09:36
  109. Regelmatige oogcontrole is net zo belangrijk als tandartsbezoek10-09-2021 02:09:07
  110. Regelmatige oogcontrole is net zo belangrijk als tandartsbezoek10-09-2021 02:09:21
  111. Progressieve myopie bij kinderen: wat is het en wat kun je doen?09-09-2021 06:09:12
  112. Veel lezen blijft belangrijkste oorzaak bijziendheid07-09-2021 01:09:45
  113. Van maculadegeneratie word je niet blind Bert van der Pol01-09-2021 05:09:19
  114. Onderzoekers kweken minibrein met ‘oogjes’30-08-2021 05:08:16
  115. Augmented reality-lenzen voor slechtzienden zijn niet langer science fiction28-08-2021 05:08:14
  116. Het Klokhuis – Scheelzien25-08-2021 12:08:57
  117. Oogziekte-simulator25-08-2021 05:08:13
  118. Wereldwijd tekort aan oogmedicijn Visudyne, pas begin 2022 weer beschikbaar17-08-2021 04:08:28
  119. Myopie, een groeiend oogprobleem van wereldformaat09-08-2021 04:08:33
  120. Slechts 9 flacons voor 200 patiënten: wereldwijd tekort aan belangrijk medicijn dreigt mensen met zeldzame oogziekte blind te maken09-08-2021 05:08:24
  121. Link tussen meer bijziende kinderen en lockdowns in Hong Kong: hoe zit dat in Nederland?08-08-2021 05:08:46
  122. Na de coronapandemie, de bijziendheidsepidemie?06-08-2021 05:08:18
  123. Blijvende oogschade door tekort Visudyne06-08-2021 05:08:06
  124. Oogproblemen bij je baby of peuter: zo ontdek je het en dit kun je eraan doen05-08-2021 05:08:01
  125. Glaucoom: wat is het en kun je het voorkomen? Wij vroegen het aan de oogarts!05-08-2021 05:08:18
  126. Voor wie geldt dit tekort aan oogmiddel Visudyne04-08-2021 05:08:05
  127. Webinar Hoge Myopie (hoge bijziendheid)03-08-2021 06:08:29
  128. Oogmedicijn voorlopig op: ‘Vreselijk dat mensen hierdoor hun zicht verliezen’01-08-2021 05:08:12
  129. Wereldwijd tekort aan oogmedicijn Visudyne, pas begin 2022 weer beschikbaar01-08-2021 05:08:51
  130. Filmpje over oogaandoening achromatopsie31-07-2021 05:07:07
  131. Tekort aan cruciaal oogmedicijn: ‘Mijn zicht gaat achteruit, niemand kan iets doen’31-07-2021 05:07:43
  132. Deel oogpatiënten kan niet geholpen worden door tekort cruciaal oogmiddel31-07-2021 05:07:16
  133. Cruciaal oogmiddel niet meer beschikbaar: ‘Dit kan zorgen voor blijvende oogschade’30-07-2021 05:07:53
  134. Belangrijk medicijn voor oogziekten dit jaar niet meer verkrijgbaar30-07-2021 05:07:12
  135. Wereldwijd tekort aan cruciaal oogmedicijn Visudyne30-07-2021 05:07:52
  136. Cruciaal oogmiddel niet meer beschikbaar: ‘Dit kan blijvende oogschade veroorzaken’30-07-2021 05:07:37
  137. Ernstig tekort aan Visudyne30-07-2021 05:07:19
  138. Wereldwijd grote zorgen om ernstig tekort aan medicijn Visudyne30-07-2021 05:07:57
  139. Wereldwijd tekort aan belangrijk oogmedicijn30-07-2021 05:07:39
  140. Campagne moet veelvuldig beeldschermgebruik tegengaan: ‘Het wordt tijd dat dit onder de aandacht komt’30-07-2021 05:07:06
  141. Wat is Refsumziekte?18-07-2021 05:07:44
  142. Bewustwording stimuleren van de oogziekte glaucoom16-07-2021 01:07:08
  143. Vervolg InZicht geeft nieuwe impuls wetenschappelijk onderzoek15-07-2021 11:07:39
  144. Vroegdiagnostiek Bartiméus voor jonge kinderen die slechtziend of blind zijn13-07-2021 04:07:52
  145. Onderzoekers leggen verband tussen cataract en depressie bij bejaarden13-07-2021 05:07:39
  146. Waarom preventie van oogproblemen een must is bij diabetes13-07-2021 05:07:33
  147. #ffwegkijken: ‘Als we niets doen, is bijziendheid in 2050 de belangrijkste oorzaak van blindheid’11-07-2021 05:07:58
  148. Lancering nieuwe patiëntengroep voor mensen met sterke bijziendheid10-07-2021 05:07:36
  149. Campagne tegen slecht zien door intensief schermgebruik10-07-2021 05:07:18
  150. Gentse start-up haalt 8 miljoen op voor slimme contactlens09-07-2021 06:07:18
  151. Podcast: Als je ogen ouder worden09-07-2021 06:07:44
  152. Zien waar je van houdt!08-07-2021 05:07:36
  153. Aantal patiënten met maculadegeneratie: groeit: ’Ik wil dood zijn voordat ik blind word’06-07-2021 01:07:18
  154. Wat is Myopie06-07-2021 06:07:29
  155. Uniek in Europa: Bartiméus Vroegdiagnostiek02-07-2021 05:07:13
  156. Lancering nieuwe patiëntengroep voor mensen met sterke bijziendheid01-07-2021 07:07:36
  157. Hoe een Zeeuwse oogarts met een minuscuul buisje blindheid voorkomt30-06-2021 05:06:48
  158. Ziezo-online: Oogvereniging – Toegankelijke gezondheidszorg26-06-2021 11:06:49
  159. Ziezo-online: Oogvereniging – Albinisme26-06-2021 11:06:03
  160. Bijziendheid bij jonge kinderen neemt toe: “Niet alleen de schuld van de lockdown”24-06-2021 01:06:40
  161. Marokkaanse artsen ontdekken nieuwe erfelijke ziekte24-06-2021 01:06:19
  162. ‘Ik gun de allerkleinsten de beste oogzorg.’24-06-2021 06:06:14
  163. Oogartsen Marjolijn en Thijs: ‘Als we niet op tijd ingrijpen, is er kans op permanente schade’23-06-2021 05:06:13
  164. Vroegdiagnostiek: nieuwe, unieke dienstverlening voor zeldzame en complexe oogaandoeningen bij baby’s en peuters22-06-2021 12:06:53
  165. Patiëntengroep Uveïtis digitaal in coronatijd22-06-2021 05:06:29
  166. Heleen (71) heeft ernstige oogziekte: ‘Mijn zicht gaat hoe dan ook achteruit’22-06-2021 05:06:02
  167. Blinde man kan na 40 jaar zien dankzij injectie van lichtgevoelige eiwitten20-06-2021 06:06:22
  168. Een brilletje door de lockdown19-06-2021 04:06:41
  169. Bartiméus opent expertisecentrum voor blinde baby’s en kinderen16-06-2021 09:06:39
  170. Medische brochure albinisme14-06-2021 02:06:10
  171. Opening Baby- en Peutercentrum Bartiméus11-06-2021 06:06:33
  172. De beste oogzorg voor de allerkleinsten11-06-2021 06:06:11
  173. Is een hoge inname van cafeïne geassocieerd met een verhoogd risico op blindheid?09-06-2021 05:06:33
  174. Bijzondere operatie in Oostburg: een buisje zo dun als een haar voorkomt dat Ria blind raakt08-06-2021 11:06:33
  175. Van de oorzaken tot de juiste behandeling: dit wil je weten over scheelzien05-06-2021 02:06:58
  176. Hoe schadelijk zijn schermpjes nou echt voor de ogen van je kind?03-06-2021 06:06:56
  177. Niet goed meer kunnen zien na hersenletsel01-06-2021 05:06:08
  178. Dankzij hersenimplantaat kunnen blinden in de toekomst weer zien30-05-2021 07:05:34
  179. Michiel zou blind worden, maar ziet na nieuwe operatie meer dan ooit: ‘Zoveel vrijheid’30-05-2021 07:05:58
  180. Nieuwe blog: gentherapie28-05-2021 06:05:59
  181. Meisje wordt blind door verkoudheid27-05-2021 12:05:30
  182. De blinde man heeft na 40 jaar blindheid gedeeltelijk zijn gezichtsvermogen teruggekregen dankzij optogenetica27-05-2021 06:05:35
  183. Kan nieuw onderzoek met algen het zicht van blinden verbeteren?26-05-2021 12:05:29
  184. Oogbehandeling geeft blinde deels zijn zicht terug26-05-2021 06:05:14
  185. Klinische proef: optogenetica brengt licht terug in het oog24-05-2021 05:05:35
  186. Wetenschappers willen blinden weer laten zien24-05-2021 03:05:16
  187. Oogzorgcentrum Gelderland en Droge Ogen Kliniek Nederland breiden zorg uit24-05-2021 05:05:18
  188. Eerder onderzoek kan lui oog bij kinderen mogelijk voorkomen23-05-2021 06:05:45
  189. Dr. Devroey over slecht zien: “Veel mensen denken dat ze nachtblind zijn, maar het is logisch dat je ’s nachts minder goed ziet”22-05-2021 06:05:59
  190. Meer zicht op oogziekte glaucoom21-05-2021 02:05:01
  191. Kun je staar voorkomen?20-05-2021 03:05:01
  192. Aan déze symptomen herken je glaucoom (en dit kun je dan het best doen)15-05-2021 06:05:23
  193. Het netvlies (vmbo)08-05-2021 07:05:17
  194. Oogprethese: Inzetten, uithalen en enkele richtlijnen04-05-2021 04:05:17
  195. Michiel kan na nieuwe oogoperatie weer zien: ‘Arts moest enthousiasme verbergen’30-04-2021 03:04:44
  196. Het oog: Waarom zien we niet alles op zijn kop?26-04-2021 06:04:59
  197. Demi vertelt over albinisme22-04-2021 05:04:57
  198. Fuchs hoornvliesdystrofie – Het heft (tijdelijk) uit handen geven; een proces van vallen en opstaan22-04-2021 05:04:26
  199. Zijn wortels echt goed voor je ogen? Een oogdokter vertelt16-04-2021 06:04:56
  200. ARGUS II-netvliesimplantaat met warmtegevoelige camera15-04-2021 11:04:04

Laatst bijgewerkt op 25 juli 2019 – 04:59