De man die kleuren hoort

Neil Harbisson werd geboren met een extreme vorm van kleurenblindheid, maar sinds 2003 kan hij kleuren horen dankzij een antenne die ingeplant werd in zijn schedel. Dat maakt van Neil officieel een cyborg, en daar is hij trots op. “Ik bén technologie.”

Neil Harbisson (35) vindt het zelf doodnormaal, maar in zijn schedel zit een antenne ingeplant. Aan die antenne hangt een kleine webcam die, door middel van speciale software, kleuren omzet in geluiden. Alle kleuren die de webcam waarneemt, worden vertaald naar klanken die lijken op muzieknoten. Neil hoort de klanken niet via zijn oren, maar via resonanties in zijn binnenoor. Volgt u nog? Eenvoudig vertaald: sinds 2003 kan Neil Harbisson, die geboren werd met achromatopsie of volledige kleurenblindheid, kleuren horen.

De Brits-Catalaanse kunstenaar beschouwt zichzelf als een cyborg: iemand die zijn of haar lichaam verrijkt met elektronische of mechanische onderdelen. In de volksmond wordt een cyborg ook wel de versmelting van mens en machine genoemd, maar die definitie vindt Harbisson te sciencefictionachtig klinken. “Ik ben een cyborg omdat ik geen scheiding voel tussen mijn lichaam en de software in mijn hoofd. Ik zal nooit zeggen dat ik technologie gebruik, ik bén technologie. Die antenne beschouw ik als een onderdeel van wie ik ben, net als mijn armen.”

Jommeke met antenne

Ik heb afgesproken met Neil Harbisson in het Park Hotel in Amsterdam. Een dag eerder is hij van New York, waar hij woont, overgevlogen naar Nederland, waar hij geboekt staat als spreker op een internationaal congres voor digitale experts. Ik speur de hotellobby af op zoek naar een man met op zijn hoofd iets dat op een voelhoorn lijkt, tot Harbisson plots achter mij opdaagt. Ik herken hem meteen van foto’s: hij heeft een blond Jommekeskapsel en ziet er met zijn antenne uit als een kruising tussen een insect en een medewerker uit een callcenter. Harbisson draagt een zwarte skinny jeans en een zwart-wit ruitjeshemd. Wit en zwart, zo zal ik later in ons gesprek leren, zijn twee stille kleuren. Dat betekent dat Neils outfit vandaag in zijn hoofd geen klanken activeert. Ik, daarentegen, draag een rode trui en lichtblauwe jeans. Terwijl ik me afvraag hoe zijn webcam de kleuren van mijn outfit registreert, betrap ik mezelf erop dat ik naar zijn antenne zit te staren.

“Ik vermoed dat ik niet de eerste ben die je zo aanstaart”, zeg ik.

“Ik ben het gewoon”, zegt Harbisson. “Sinds 2003 kijken mensen mij aan op straat. De reacties zijn altijd hetzelfde: ik word aangewezen en uitgelachen, of mensen lopen verbaasd verder, of ze beginnen vragen te stellen. Meestal willen ze weten waar mijn antenne voor dient. Het grappige is: over de jaren heen is wat mensen denken dat de antenne is, al meermaals veranderd. In 2004 dachten ze dat het een leeslampje was, in 2007 een microfoon en in 2009 een GoPro camera. In 2013 dachten sommigen dat het iets met Google Glass te maken had en in 2015 dat het een soort selfiestick was. In een klein Italiaans dorpje vroeg een man me ooit of ik er cappuccino’s mee kon maken.”

Zelf omschrijft Neil Harbisson zijn antenne gewoon als een nieuw zintuig. Sinds hij ze heeft, leeft hij niet langer in een wereld waar de hemel en de bloemen altijd grijs zijn en televisie nog zwart-witbeelden toont. Hij kan nu bloemen hóren.

Hoe ging je als kind om met het feit dat je kleurenblind bent?

Neil Harbisson: “Als kind had ik één goede vriendin, Moon Ribbas, met wie ik vandaag geregeld samenwerk. In onze jeugd hadden we het vaak over hoe anders zij en ik de wereld zien. Kleurenblind zijn heeft bepaalde voordelen: ’s nachts kan ik beter zien en overdag kan ik verder kijken en vormen beter onderscheiden. Maar ik heb nog nooit blauw of oranje gezien, Moon wel. Daarmee heeft zij een enorme voorsprong in onze maatschappij, want kleur is overal. Metrokaarten gebruiken kleurcodes, blauw en rood staan symbool voor koud en warm water en wanneer je als kind op school de vlaggen van verschillende landen leert, wordt ervan uitgegaan dat je groen, blauw en oranje van elkaar kunt onderscheiden. Voor mij zien de vlaggen van Frankrijk, Italië en Ierland er echter identiek hetzelfde uit. Als kind voelde ik me dus wel apart.”

Was het uit frustratie dat je op zoek ging naar een manier om kleur te kunnen waarnemen?

“Eerder uit nieuwsgierigheid naar een nieuwe zintuiglijke ervaring. Soms schrijven journalisten dat ik een oplossing zocht voor mijn kleurenblindheid, alsof ik het als een handicap beschouw. Dat is niet zo. Voor mij is het heel normaal om de wereld waar te nemen in grijstinten. De reden waarom ik kleuren wou waarnemen, had niet met hun schoonheid te maken. Ik wou gewoon kunnen meepraten met de rest van de wereld. Het was mij om het sociale aspect te doen.”

Hoe kwam je op het idee om kleur te willen horen?

“Dat idee ontstond toen ik in Engeland piano studeerde. Op een dag in 2003 woonde ik op de campus een lezing bij van computerwetenschapper Adam Montandon, over hoe sensoren en technologie gebruikt kunnen worden om de wereld rond ons beter waar te nemen. Dat boeide mij en na de lezing sprak ik Adam aan: of hij met zijn kennis misschien iets kon bedenken waardoor ik kleuren zou kunnen waarnemen? Ik wist al dat wetenschappers als Isaac Newton hadden aangetoond dat kleur en geluid een sterke relatie hebben met elkaar.

Al snel kwamen Adam en ik op het idee om kleuren om te zetten in geluid, omdat zowel kleur als geluid zich door de lucht voortplant als golven. Elke kleur is samengesteld uit unieke lichtgolven en Adam ontwikkelde software die de unieke golflengtes van een kleur omzet in een unieke geluidsgolf. Eind 2003 begon ik een camera op mijn voorhoofd te dragen, die verbonden was met een computer van vijf kilo die ik in een rugzak droeg. De camera registreerde beelden en kleuren, de software in de computer vertaalde die naar klanken of muzieknoten, die ik kon beluisteren door een hoofdtelefoon. Dat was het eerste prototype van wat vandaag mijn antenne is.”

Illegale operatie

Wat begon als een experiment, werd voor Neil Harbisson een nieuwe manier van leven. Hij begon de camera en software de hele dag door te gebruiken. In het begin was het wennen aan de nieuwe informatie die zijn brein te verwerken kreeg. Hij moest de unieke klank die elke kleur uitstraalt leren onthouden. Maar na enkele maanden begon zijn brein automatisch de associatie te maken tussen de kleur rood en de muzieknoot fa. Vandaag kan Harbisson zich nog moeilijk herinneren hoe hij vroeger de wereld ervaarde.

Op welk moment begon het horen van kleur natuurlijk aan te voelen?

“Op het ogenblik dat ik ook in mijn dromen kleur begon te horen. Daarnaast begon ik favoriete kleuren te hebben en kleuren met emoties te associëren. Dankzij software upgrades kon ik ook steeds meer kleuren waarnemen. Na drie jaar kon ik 360 kleuren linken aan een bepaalde noot, dat zijn er evenveel als het menselijk oog kan zien, zonder dat ik daar nog bewust over moest nadenken. Bovendien kon ik na een tijd ook infrarood en ultraviolet horen. Dat betekent dat ik in een winkel of bank kan horen of het alarm aanstaat.”

Waarom besliste je op een bepaald moment die camera op je voorhoofd te vervangen door een antenne?

“Als kind hadden Moon en ik het ook vaak over hoe dieren de wereld waarnemen. Mieren gebruiken voelsprieten. Een dolfijn kan geluidsgolven opvangen in zijn onderkaak, die vervolgens worden doorgegeven aan zijn binnenoor, waarmee hij een prooi in het water kan lokaliseren. Dat boeide mij enorm en toen ik in 2010 begon na te denken over een compacter accessoire dan die camera op mijn hoofd en die zware computer, liet ik me inspireren door de zintuigen van dieren. Ik liet mijn camera vervangen door een miniwebcam met antenne die vastgeschroefd werd op mijn hoofd en ingenieur Matias Lizana ontwierp een chip waarmee ik niet langer mijn oren hoefde te gebruiken om kleuren te horen, maar de beenderen in mijn schedel. Beenderen zijn zoals hout: ze laten gemakkelijk geluidstrillingen door. Uitleggen hoe het precies werkt, is moeilijk, maar in plaats van kleuren te horen via mijn oren begon ik geluiden op te vangen in mijn achterhoofdsbeen, waar de chip vastplakte. Daardoor kwamen de klanken nu rechtstreeks in mijn binnenoor terecht. De manier waarop ik vandaag kleuren hoor, is een beetje zoals dolfijnen onder water horen.”

Maar dat vond je nog niet speciaal genoeg, want vervolgens besliste je die chip en antenne permanent in je schedel te laten inplanten.

“Eens ik kleuren kon horen, wou ik dat voor altijd kunnen. De stap naar een permanent schedelimplantaat was logisch voor mij.”

Hoe vind je in godsnaam een dokter die bereid is zoiets te doen?

“Ik heb twee jaar gezocht naar een chirurg die dat zag zitten. Ik moest de operatie eerst voorleggen aan een bio-ethisch comité, maar dat keurde ze af omdat de ingreep niet bedoeld was om bestaande zintuigen te herstellen en omdat ik na afloop meer zou kunnen waarnemen dan mensen normaal kunnen. Toch zaten in dat comité ook mensen die mijn vraag begrepen en via hen vond ik uiteindelijk een dokter die mij illegaal wilde opereren. Ik huurde ergens een kamer en een massagetafel, want ik had een operatietafel nodig met een gat in om mijn hoofd in te leggen. Op een maandag, zijn vrije dag, heeft die chirurg de chip en antenne met vier implantaten vastgezet in mijn achterhoofdsbeen.”

Hoe voelt zo’n ingreep als de verdoving is uitgewerkt?

“Alsof iemand met een hamer op je hoofd heeft geslagen. Ik heb er twee maanden schedelpijn van gehad.”

Was je niet bang voor een slechte afloop van zo’n operatie?

“Mijn moeder had er zware twijfels over. Vooral het idee dat mijn hoofd permanent signalen zou ontvangen waarvan nog niet bewezen is of ze schadelijk zijn voor onze gezondheid, vond ze maar niets. Zelf was ik vooral opgewonden bij het vooruitzicht dat die antenne definitief onderdeel zou zijn van hoe ik de wereld waarneem. Voor mij was die ingreep vergelijkbaar met naar de ruimte reizen, de oceaan overvaren of de Everest beklimmen: zo gauw een mens iets doet wat buiten zijn comfortzone ligt, zijn er risico’s aan verbonden. Dat schrikte me niet af.”

Kuisproducten horen

Sinds zijn antenne in 2012 permanent deel werd van zijn schedel, is het nooit meer stil in Neil Harbissons hoofd. Hij hoort voortdurend kleuren, daarnaast zijn er nog de geluiden die hij via zijn oren waarneemt. Het is moeilijk te beschrijven hoe Harbisson de wereld precies ervaart, maar wie zijn TED Talk bekijkt, I listen to color , krijgt er een goed beeld van. Tot op zekere hoogte althans, want de chip in zijn schedel heeft ook bluetooth en internetverbinding en vijf van Neils beste vrienden hebben toelating om beelden naar zijn hoofd te sturen, wanneer ze maar willen. Concreet betekent dat dat Neil in een saaie meeting kan zitten maar plots een foto van een zonsondergang in Australië kan binnenkrijgen, waardoor hij de klank van oranje begint te horen in zijn hoofd. Hoe zoiets voelt, kun je alleen maar begrijpen als je het zelf zou ervaren.

Wat zijn de grootste veranderingen in je leven sinds je kleuren hoort?

“De manier waarop ik me kleed is veranderd. Vroeger droeg ik kleren die er goed uitzagen, vandaag draag ik outfits die goed klinken. Naar een kunstgalerij gaan is ook een totaal nieuwe ervaring geworden, ik kan nu naar een Picasso luisteren. En naar de supermarkt gaan is een fijne bezigheid geworden die je kunt vergelijken met naar een nachtclub gaan: er hangen overal verschillende melodieën. Vooral de gang met kuisproducten klinkt geweldig.”

Je job is die van spreker, overal ter wereld word je geboekt voor lezingen. Maar daarnaast ben je ook kunstenaar. Hoe gebruik je je nieuwe zintuig om te creëren?

“Als artiest vind ik het fijn om de relatie tussen kleur en geluid verder te onderzoeken. Zo geef ik geregeld ruimteconcerten: met de internetverbinding in mijn antenne log ik in op de livestream van Nasa en laat ik mensen meeluisteren naar de kleuren van de ruimte. Ook vind ik het interessant om speeches van bekende figuren als Martin Luther King of liedjes van sterren als Justin Bieber te vertalen naar kleurschilderijen.”

Heeft je antenne je al ooit in de problemen gebracht?

“Een paar jaar geleden, op een betoging in Barcelona, heeft de politie mijn webcam losgerukt van mijn antenne, omdat ze dacht dat ik aan het filmen was. En toen ik een paar jaar terug in Engeland mijn paspoort moest vernieuwen, heb ik maanden gediscussieerd met de Britse overheid omdat ze het dragen van elektronische apparatuur op je pasfoto verbiedt. Ik overtuigde hen er uiteindelijk van dat ik geen technologie droeg, maar mij identificeer als een cyborg en dus technologie bén.”

Je bent niet de enige die zich als cyborg identificeert. Richtte je daarom de Cyborg Foundation op?

“Mijn jeugdvriendin Moon Ribbas en ik hebben de Cyborg Foundation opgericht als platform voor iedereen die zichzelf als cyborg ziet of er meer over wil weten, omdat we merken dat almaar meer mensen technologie inzetten om hun natuurlijke capaciteiten te verbeteren. Kijk maar naar het succes van wearables: mensen vinden het niet meer vreemd om sensoren en elektronica zoals de smartwatch op hun lichaam te dragen. De ene gebruikt het als navigatietoestel, een ander om te sporten of stress te meten. De stap naar een implantaat is niet zo groot. Je merkt ook in ons taalgebruik dat mensen beginnen te begrijpen wat het betekent om een cyborg te zijn: vroeger zeiden we ‘de batterij van mijn telefoon loopt leeg’. Vandaag zeggen we ‘ik heb geen batterij meer’. We praten al over technologie alsof we technologie zijn.”

Als ik het zo hoor, geloof jij dat cyborgoperaties tegen het einde van de eeuw een normale zaak zijn.

“Ik denk inderdaad dat steeds minder mensen het griezelig zullen vinden om technologie te laten versmelten met hun lichaam. Ik merk ook dat mensen geboren in de eenentwintigste eeuw het al veel normaler vinden wat ik allemaal vertel. Vind je het bijvoorbeeld niet gek dat een auto sensoren heeft waarmee hij de afstand tot een andere wagen kan voelen, maar jij dat niet kunt? Ik vind het vreemd dat we maar apps en software blijven ontwikkelen om de wereld rond ons efficiënter te maken, terwijl we die ook voor ons eigen lichaam zouden kunnen maken. Waarom ontwikkelen we geen betere ogen, zodat we ’s nachts beter kunnen zien en niet langer elektriciteit en centen moeten verspillen aan verlichting en miljarden lampen? Iedereen zou zich een beetje gehandicapt moeten voelen omdat hij nachtblind is. Ik weet het, veel mensen associëren het woord ‘cyborg’ nog met robots als Terminator. Zelf voel ik mij met mijn antenne net meer verbonden met dieren en de natuur.’

Elke Lahousse

Bron: Knack/Weekend Knack, Wo. 01 Nov. 2017, Pagina 24

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Beeldbrengers Tiel – Het Vuurwerkverbod aflevering 2 de oogarts30-12-2021 02:12:24
  2. Oogdruppels in plaats van een leesbril30-12-2021 06:12:50
  3. ‘Kijkdoos’ voor telefoon moet bijziendheid tegengaan28-12-2021 04:12:27
  4. Metro-stelling: ‘Vuurwerk afsteken is een achterlijke traditie’28-12-2021 04:12:19
  5. Chinese en Britse universiteit ontwikkelen techniek voor bionisch oog28-12-2021 04:12:59
  6. Minder druk op thuiszorg door oogdruppelinstructie mantelzorgers en patiënten23-12-2021 04:12:35
  7. Coronavaccinatie en oogaandoeningen22-12-2021 08:12:34
  8. Wat zijn de meest voorkomende oogkwalen?21-12-2021 11:12:06
  9. Oogdruppels kunnen voor velen de leesbril vervangen:20-12-2021 06:12:33
  10. Zo zie je maar – Hoe te voorkomen dat je ogen slechter worden19-12-2021 07:12:57
  11. “Ook je ogen kunnen verbranden door de zon”19-12-2021 07:12:01
  12. Ja, schermtijd is schadelijk voor kinderen, en zo help je ze te minderen19-12-2021 06:12:58
  13. Transplantaties met een hoornvlies van zetmeel en gelatine?17-12-2021 06:12:56
  14. Jane’s beertjes maken kinderen blij16-12-2021 04:12:06
  15. Verband tussen smartphone en tablets en risico van myopie bij kinderen16-12-2021 06:12:39
  16. Is langdurig naar een scherm kijken schadelijk voor je ogen?16-12-2021 06:12:18
  17. Hemianopsie, weer heel leven met half zicht14-12-2021 08:12:30
  18. Welke visuele problemen ondervinden kinderen die scheel kijken? Wat zien kinderen met een lui oog?10-12-2021 06:12:14
  19. BringINsight: Hersenimplantaat voor blinde personen10-12-2021 06:12:53
  20. Gentherapie tegen de blindheid van Leber: een getuigenis van een patiënt09-12-2021 07:12:27
  21. Nieuwe publicatie: 3D geprinte oogprothese08-12-2021 07:12:04
  22. Blinde Hein hoopt weer te kunnen zien met hersenchip07-12-2021 06:12:19
  23. Marij wil nooit meer een operatie aan haar ogen: ‘Ik kon niet werken, autorijden, niets’03-12-2021 03:12:52
  24. Hein (58) werd blind door een val van 15 meter: ‘ik zie mijn kinderen niet langer opgroeien’03-12-2021 07:12:03
  25. Het nieuwe Oogcentrum in Heerhugowaard03-12-2021 07:12:37
  26. Advies: geen tablet of telefoon voor kinderen onder de 2 jaar30-11-2021 08:11:40
  27. Covid doet vreemde dingen met ogen en oren30-11-2021 08:11:03
  28. Oogarts luidt de noodklok: Nederlandse jeugd steeds vaker bijziend29-11-2021 06:11:46
  29. Help Hein weer te zien27-11-2021 06:11:07
  30. Man krijgt eerste 3D-geprint oogimplantaat ter wereld26-11-2021 06:11:32
  31. Man uit Londen krijgt eerste 3D-geprinte oogprothese, productieproces gaat dubbel zo snel25-11-2021 07:11:46
  32. Zussen met zeldzame oogziekte lopen vierdaagse in het donker25-11-2021 06:11:20
  33. Actie ‘Walk4light’ van Fiene, Iefke en Lenne bij start avond4daagse al een groot succes24-11-2021 06:11:19
  34. Hoe komt het dat je soms sterretjes ziet?23-11-2021 06:11:36
  35. Lotte strijdt voor medicijn dat voorkomt dat ze blind wordt22-11-2021 07:11:25
  36. Uren naar je beeldscherm turen: hoe voorkom je computerogen?22-11-2021 12:11:32
  37. iSTAR Medical krijgt Europees groen licht voor oogimplantaat19-11-2021 06:11:25
  38. Deze man kan kleuren horen via een antenne18-11-2021 06:11:48
  39. Daarom draagt Bono altijd een zonnebril18-11-2021 06:11:09
  40. iSTAR Medical krijgt goedkeuring voor de Europese markt voor het glaucoomimplantaat MINIject18-11-2021 06:11:36
  41. Hoornvliesprothese in het Universitair Ziekenhuis van Montpellier: de patiënt kon een week na de operatie weer zien17-11-2021 03:11:23
  42. Belgisch medtechbedrijf gaat de markt op met hightech ‘drainagebuis’ voor het oog17-11-2021 03:11:06
  43. Podcast – Een injectie in je oog?!17-11-2021 06:11:24
  44. De eerste Europeaan die een kunsthoornvlies plaatste bij een blinde patiënt16-11-2021 06:11:25
  45. Zusjes met oogziekte komen in actie16-11-2021 06:11:05
  46. Drie zusjes zien steeds minder door zeldzame erfelijke oogziekte15-11-2021 07:11:04
  47. Van dans tot DNA: terugblik op het Oogcongres 202112-11-2021 07:11:35
  48. Elektrofysiologische onderzoeken meten netvlies of oogzenuw12-11-2021 07:11:07
  49. Blinde 70-jarige kan het licht weer zien dankzij een kunstmatig en super-technologisch netvlies08-11-2021 07:11:09
  50. Onderzoek naar biologicals en genetica moet leiden tot nieuwe behandelopties06-11-2021 12:11:37
  51. Netvliesloslating: Wanneer Moet U Zich Zorgen Maken Over Myodesopieën, De ‘Vliegende Vliegen’05-11-2021 06:11:29
  52. BE: De prioritering in de ziekenhuizen in tijden van pandemie voor personen met een handicap (2021)04-11-2021 02:11:43
  53. Nancy: ‘Ik heb al tien jaar drukkende pijn aan mijn ogen’03-11-2021 06:11:13
  54. Dit zijn de meest voorkomende oogaandoeningen na je veertigste01-11-2021 06:11:11
  55. NL: Drie zusjes met zeldzame oogziekte zien langzaam steeds minder: ‘Dan breekt je hart’31-10-2021 06:10:40
  56. Steeds minder kinderen hebben ‘gezonde’ ogen, blijkt uit onderzoek28-10-2021 02:10:06
  57. Cees verliest langzaam zijn zicht, maar door een tekort is het medicijn niet te krijgen: ‘Ik sta met mijn rug tegen de muur’28-10-2021 02:10:10
  58. NL: Ook na corona blijven we videobellen met de oogarts28-10-2021 04:10:41
  59. Donaties voor onderzoek moet voorkomen dat Alexander (14) zijn zicht verliest24-10-2021 01:10:02
  60. Blinde vrouw kan weer zien dankzij Nederlands-Spaans hersenimplantaat24-10-2021 05:10:10
  61. Over Lisannes ROP, laserbehandeling in Veldhoven en haar slechtziendheid22-10-2021 04:10:12
  62. Op je stuitje vallen, kun je daar blind van worden?22-10-2021 03:10:55
  63. Spaanse wetenschappers testen hersenimplantaat bij blinde vrouw: “Ik kon opnieuw vormen en letters zien”22-10-2021 03:10:48
  64. Familie Hogervorst loopt avond4daagse ‘Walk4light’ om geld in te zamelen voor onderzoek progressieve oogziekte Retinitis Pigmentosa22-10-2021 03:10:17
  65. Bartiméus – Campagne: hersenchip biedt blinde mensen zicht22-10-2021 03:10:39
  66. Weg met de oogsticker: VR-app verhelpt lui oog21-10-2021 02:10:40
  67. Alcoholconsumptie geassocieerd met oogproblemen: een meta-analyse17-10-2021 06:10:40
  68. Astigmatisme: Optische vervorming en mogelijke gevolgen voor leesvaardigheid en oogsamenwerking16-10-2021 05:10:51
  69. Mensen met zeldzame oogziekte krijgen toegang tot therapie in UZ Gent16-10-2021 05:10:19
  70. Minister van VWS bevestigt: Het Oogziekenhuis Rotterdam is expertisecentrum voor diverse zeldzame oogaandoeningen15-10-2021 04:10:51
  71. Hersenchip laat blinde een beetje zien. Pieter Roelfsema heeft 6 miljoen nodig voor cruciale fase baanbrekend onderzoek15-10-2021 04:10:21
  72. UZ Gent start met nieuwe therapie tegen blindheid15-10-2021 04:10:32
  73. Hersenchip kan ervoor zorgen dat Hein weer kan zien, hij werd blind door een klimongeluk15-10-2021 04:10:56
  74. Zichtproblemen bij kinderen toegenomen door coronacrisis15-10-2021 06:10:45
  75. Aandacht voor oogkwalen hard nodig: ‘Steeds meer ouderen én kinderen kampen met zichtproblemen’15-10-2021 06:10:26
  76. PXL-student volgt revolutionaire therapie tegen blindheid14-10-2021 07:10:54
  77. UZ Gent start met nieuwe gentherapie tegen blindheid14-10-2021 07:10:29
  78. UZ Gent voert eerste terugbetaalde operatie voor zeldzame oogziekte uit: “Zonder operatie was ik voor mijn 35e blind”14-10-2021 07:10:11
  79. Eerste terugbetaalde gentherapie voor ernstige zeldzame oogziekte14-10-2021 07:10:46
  80. Week van het Zien: 5 feiten en fabels over ogen14-10-2021 07:10:27
  81. Passende zorg bij maculadegeneratie is winst14-10-2021 07:10:05
  82. 14 oktober is Internationale Dag van het Zicht om aandacht te vragen voor oogzorg14-10-2021 10:10:16
  83. Stop met roken, eet gezond en beweeg elke dag14-10-2021 10:10:35
  84. Essilor lanceert Stellest brillenglanzen tegen myopie14-10-2021 10:10:59
  85. UZ Gent start met nieuwe therapie tegen blindheid (door 150 miljard virussen in het netvlies te injecteren)14-10-2021 06:10:04
  86. Student (21) werd langzaam blind, revolutionaire ingreep voorkomt doemscenario14-10-2021 06:10:36
  87. Gentherapie voor erfelijke netvliesblindheid14-10-2021 05:10:04
  88. Zo slecht is een beeldscherm voor jouw kind: ‘Op 13-jarige leeftijd is een kwart al bijziend!’13-10-2021 05:10:50
  89. Oogartsen en opticiens zien toename bijziendheid door lange schermtijden11-10-2021 05:10:38
  90. Hoop voor miljoenen blinden dankzij enzymes en anonieme schenker11-10-2021 05:10:11
  91. Stijgende trend in myopie reden tot bezorgdheid (oogartsen)11-10-2021 05:10:38
  92. Oogproblemen bij kinderen na lockdown: “Te lang op de iPad gespeeld”11-10-2021 05:10:04
  93. Video: Corona heeft onze ogen geen goed gedaan: meer jongeren bijziend10-10-2021 04:10:38
  94. Kun je blind worden van gamen? 👀09-10-2021 12:10:04
  95. Steeds meer kinderen bijziend, blijkt uit rondvraag bij oogartsen: “Minder schermen, meer buiten ravotten”09-10-2021 12:10:53
  96. Tegen 2025 bijna 1 op de 3 kinderen bijziend volgens studie bij Belgische oogartsen09-10-2021 05:10:40
  97. Voorkom myopie (bijziendheid)07-10-2021 05:10:46
  98. Lijken lantaarnpalen ineens krom? ‘Ga zo snel mogelijk naar de oogarts’07-10-2021 05:10:42
  99. Passende zorg bij maculadegeneratie is winst voor de patiënt24-09-2021 07:09:46
  100. Complexe oogkasproblemen geholpen met nieuwe techniek: 3D geprinte conformers22-09-2021 02:09:13
  101. Speciale Libelle-bijlage over ogen uitgereikt aan Diggy Dex17-09-2021 06:09:37
  102. Oogproblemen leiden vaak tot dementie15-09-2021 11:09:36
  103. Nederlands Herseninstituut: implantaat voor blinden14-09-2021 05:09:52
  104. Kun je blindheid genezen met aardappelen?10-09-2021 02:09:36
  105. Regelmatige oogcontrole is net zo belangrijk als tandartsbezoek10-09-2021 02:09:07
  106. Regelmatige oogcontrole is net zo belangrijk als tandartsbezoek10-09-2021 02:09:21
  107. Progressieve myopie bij kinderen: wat is het en wat kun je doen?09-09-2021 06:09:12
  108. Veel lezen blijft belangrijkste oorzaak bijziendheid07-09-2021 01:09:45
  109. Van maculadegeneratie word je niet blind Bert van der Pol01-09-2021 05:09:19
  110. Onderzoekers kweken minibrein met ‘oogjes’30-08-2021 05:08:16
  111. Augmented reality-lenzen voor slechtzienden zijn niet langer science fiction28-08-2021 05:08:14
  112. Het Klokhuis – Scheelzien25-08-2021 12:08:57
  113. Oogziekte-simulator25-08-2021 05:08:13
  114. Wereldwijd tekort aan oogmedicijn Visudyne, pas begin 2022 weer beschikbaar17-08-2021 04:08:28
  115. Myopie, een groeiend oogprobleem van wereldformaat09-08-2021 04:08:33
  116. Slechts 9 flacons voor 200 patiënten: wereldwijd tekort aan belangrijk medicijn dreigt mensen met zeldzame oogziekte blind te maken09-08-2021 05:08:24
  117. Link tussen meer bijziende kinderen en lockdowns in Hong Kong: hoe zit dat in Nederland?08-08-2021 05:08:46
  118. Na de coronapandemie, de bijziendheidsepidemie?06-08-2021 05:08:18
  119. Blijvende oogschade door tekort Visudyne06-08-2021 05:08:06
  120. Oogproblemen bij je baby of peuter: zo ontdek je het en dit kun je eraan doen05-08-2021 05:08:01
  121. Glaucoom: wat is het en kun je het voorkomen? Wij vroegen het aan de oogarts!05-08-2021 05:08:18
  122. Voor wie geldt dit tekort aan oogmiddel Visudyne04-08-2021 05:08:05
  123. Webinar Hoge Myopie (hoge bijziendheid)03-08-2021 06:08:29
  124. Oogmedicijn voorlopig op: ‘Vreselijk dat mensen hierdoor hun zicht verliezen’01-08-2021 05:08:12
  125. Wereldwijd tekort aan oogmedicijn Visudyne, pas begin 2022 weer beschikbaar01-08-2021 05:08:51
  126. Filmpje over oogaandoening achromatopsie31-07-2021 05:07:07
  127. Tekort aan cruciaal oogmedicijn: ‘Mijn zicht gaat achteruit, niemand kan iets doen’31-07-2021 05:07:43
  128. Deel oogpatiënten kan niet geholpen worden door tekort cruciaal oogmiddel31-07-2021 05:07:16
  129. Cruciaal oogmiddel niet meer beschikbaar: ‘Dit kan zorgen voor blijvende oogschade’30-07-2021 05:07:53
  130. Belangrijk medicijn voor oogziekten dit jaar niet meer verkrijgbaar30-07-2021 05:07:12
  131. Wereldwijd tekort aan cruciaal oogmedicijn Visudyne30-07-2021 05:07:52
  132. Cruciaal oogmiddel niet meer beschikbaar: ‘Dit kan blijvende oogschade veroorzaken’30-07-2021 05:07:37
  133. Ernstig tekort aan Visudyne30-07-2021 05:07:19
  134. Wereldwijd grote zorgen om ernstig tekort aan medicijn Visudyne30-07-2021 05:07:57
  135. Wereldwijd tekort aan belangrijk oogmedicijn30-07-2021 05:07:39
  136. Campagne moet veelvuldig beeldschermgebruik tegengaan: ‘Het wordt tijd dat dit onder de aandacht komt’30-07-2021 05:07:06
  137. Wat is Refsumziekte?18-07-2021 05:07:44
  138. Vervolg InZicht geeft nieuwe impuls wetenschappelijk onderzoek15-07-2021 11:07:39
  139. Vroegdiagnostiek Bartiméus voor jonge kinderen die slechtziend of blind zijn13-07-2021 04:07:52
  140. Waarom preventie van oogproblemen een must is bij diabetes13-07-2021 05:07:33
  141. #ffwegkijken: ‘Als we niets doen, is bijziendheid in 2050 de belangrijkste oorzaak van blindheid’11-07-2021 05:07:58
  142. Lancering nieuwe patiëntengroep voor mensen met sterke bijziendheid10-07-2021 05:07:36
  143. Campagne tegen slecht zien door intensief schermgebruik10-07-2021 05:07:18
  144. Gentse start-up haalt 8 miljoen op voor slimme contactlens09-07-2021 06:07:18
  145. Podcast: Als je ogen ouder worden09-07-2021 06:07:44
  146. Zien waar je van houdt!08-07-2021 05:07:36
  147. Aantal patiënten met maculadegeneratie: groeit: ’Ik wil dood zijn voordat ik blind word’06-07-2021 01:07:18
  148. Wat is Myopie06-07-2021 06:07:29
  149. Uniek in Europa: Bartiméus Vroegdiagnostiek02-07-2021 05:07:13
  150. Lancering nieuwe patiëntengroep voor mensen met sterke bijziendheid01-07-2021 07:07:36
  151. Hoe een Zeeuwse oogarts met een minuscuul buisje blindheid voorkomt30-06-2021 05:06:48
  152. Ziezo-online: Oogvereniging – Toegankelijke gezondheidszorg26-06-2021 11:06:49
  153. Ziezo-online: Oogvereniging – Albinisme26-06-2021 11:06:03
  154. Bijziendheid bij jonge kinderen neemt toe: “Niet alleen de schuld van de lockdown”24-06-2021 01:06:40
  155. Marokkaanse artsen ontdekken nieuwe erfelijke ziekte24-06-2021 01:06:19
  156. ‘Ik gun de allerkleinsten de beste oogzorg.’24-06-2021 06:06:14
  157. Oogartsen Marjolijn en Thijs: ‘Als we niet op tijd ingrijpen, is er kans op permanente schade’23-06-2021 05:06:13
  158. Vroegdiagnostiek: nieuwe, unieke dienstverlening voor zeldzame en complexe oogaandoeningen bij baby’s en peuters22-06-2021 12:06:53
  159. Patiëntengroep Uveïtis digitaal in coronatijd22-06-2021 05:06:29
  160. Heleen (71) heeft ernstige oogziekte: ‘Mijn zicht gaat hoe dan ook achteruit’22-06-2021 05:06:02
  161. Blinde man kan na 40 jaar zien dankzij injectie van lichtgevoelige eiwitten20-06-2021 06:06:22
  162. Een brilletje door de lockdown19-06-2021 04:06:41
  163. Bartiméus opent expertisecentrum voor blinde baby’s en kinderen16-06-2021 09:06:39
  164. Medische brochure albinisme14-06-2021 02:06:10
  165. Opening Baby- en Peutercentrum Bartiméus11-06-2021 06:06:33
  166. De beste oogzorg voor de allerkleinsten11-06-2021 06:06:11
  167. Is een hoge inname van cafeïne geassocieerd met een verhoogd risico op blindheid?09-06-2021 05:06:33
  168. Bijzondere operatie in Oostburg: een buisje zo dun als een haar voorkomt dat Ria blind raakt08-06-2021 11:06:33
  169. Van de oorzaken tot de juiste behandeling: dit wil je weten over scheelzien05-06-2021 02:06:58
  170. Hoe schadelijk zijn schermpjes nou echt voor de ogen van je kind?03-06-2021 06:06:56
  171. Niet goed meer kunnen zien na hersenletsel01-06-2021 05:06:08
  172. Dankzij hersenimplantaat kunnen blinden in de toekomst weer zien30-05-2021 07:05:34
  173. Michiel zou blind worden, maar ziet na nieuwe operatie meer dan ooit: ‘Zoveel vrijheid’30-05-2021 07:05:58
  174. Nieuwe blog: gentherapie28-05-2021 06:05:59
  175. Meisje wordt blind door verkoudheid27-05-2021 12:05:30
  176. De blinde man heeft na 40 jaar blindheid gedeeltelijk zijn gezichtsvermogen teruggekregen dankzij optogenetica27-05-2021 06:05:35
  177. Kan nieuw onderzoek met algen het zicht van blinden verbeteren?26-05-2021 12:05:29
  178. Oogbehandeling geeft blinde deels zijn zicht terug26-05-2021 06:05:14
  179. Klinische proef: optogenetica brengt licht terug in het oog24-05-2021 05:05:35
  180. Wetenschappers willen blinden weer laten zien24-05-2021 03:05:16
  181. Oogzorgcentrum Gelderland en Droge Ogen Kliniek Nederland breiden zorg uit24-05-2021 05:05:18
  182. Eerder onderzoek kan lui oog bij kinderen mogelijk voorkomen23-05-2021 06:05:45
  183. Dr. Devroey over slecht zien: “Veel mensen denken dat ze nachtblind zijn, maar het is logisch dat je ’s nachts minder goed ziet”22-05-2021 06:05:59
  184. Meer zicht op oogziekte glaucoom21-05-2021 02:05:01
  185. Kun je staar voorkomen?20-05-2021 03:05:01
  186. Aan déze symptomen herken je glaucoom (en dit kun je dan het best doen)15-05-2021 06:05:23
  187. Het netvlies (vmbo)08-05-2021 07:05:17
  188. Oogprethese: Inzetten, uithalen en enkele richtlijnen04-05-2021 04:05:17
  189. Michiel kan na nieuwe oogoperatie weer zien: ‘Arts moest enthousiasme verbergen’30-04-2021 03:04:44
  190. Het oog: Waarom zien we niet alles op zijn kop?26-04-2021 06:04:59
  191. Demi vertelt over albinisme22-04-2021 05:04:57
  192. Fuchs hoornvliesdystrofie – Het heft (tijdelijk) uit handen geven; een proces van vallen en opstaan22-04-2021 05:04:26
  193. Zijn wortels echt goed voor je ogen? Een oogdokter vertelt16-04-2021 06:04:56
  194. ARGUS II-netvliesimplantaat met warmtegevoelige camera15-04-2021 11:04:04
  195. Oogklachten nemen toe door thuiswerken15-04-2021 05:04:30
  196. Zijn wortels echt goed voor je ogen? Een oogarts geeft antwoord10-04-2021 06:04:37
  197. Een dag met glaucoom08-04-2021 06:04:58
  198. Erasmus MC onderzoekt of bril bij 1-jarige lui oog kan voorkomen08-04-2021 01:04:46
  199. Harmien werd halfblind door een parasiet in water: ‘Ga maar niet googelen, zei de oogarts’05-04-2021 06:04:39
  200. “Zonlicht kan niet alleen je huid, maar ook je ogen verbranden”: Experts waarschuwen voor oogproblemen door de zon04-04-2021 07:04:20

Laatst bijgewerkt op 27 februari 2021 – 11:23