Pleidooi voor het luisterboek

De afgelopen jaren zie je ze regelmatig in de media: de berichten of statistieken die aangeven welk marktaandeel het e-book inmiddels heeft verworven ten koste van het papieren boek. Een jaar of vijf geleden leek die omwenteling heel snel te gaan, daarna daalde het tempo. Die berichten worden vaak begeleid door uitspraken van boekhandelaren die opmerken dat zich mogelijk een ramp aan het voltrekken is. Ik vind die voortdurende aandacht voor de populariteit van het papieren boek versus het e-book zwaar overtrokken.

Want waar gaat het helemaal om? Goed beschouwd speelt hier uitsluitend de vraag vanaf welke drager de meeste lezers in de toekomst hun literatuur tot zich zullen nemen: vanaf het vertrouwde papier of vanaf het inmiddels ook behoorlijk ingeburgerde scherm. De gevolgen van een eventuele omwenteling zullen grotendeels betrekking hebben de wijze waarop boeken worden gemaakt en verkocht, dus voor de economie van het boekenvak. De gevolgen voor de manier waarop wij lezen zijn echter nihil.

Hoeveel leuker zou het niet zijn wanneer deze discussie ging over het toenemende marktaandeel dat het luisterboek aan het veroveren is op het leesboek? En hoeveel zinvoller zou dat niet zijn, want dan heb je het niet alleen over een veranderende markt maar ook over de keuze tussen twee volstrekt van elkaar verschillende manieren van lezen. Een fikse omwenteling daarin zou een echte revolutie zijn, met veel ingrijpender gevolgen voor onze beleving van literatuur dan het minieme verschil tussen lezen van papier of een scherm.

Ik las in 2008 mijn eerste luisterboek. In februari van dat jaar kreeg ik een nieuwe baan, waardoor ik veel met de auto onderweg was. Na een paar maanden had ik de radio wel gehoord en begon ik mij steeds vaker te ergeren aan de uren die ik doorbracht in files. Die irritatie was vooral sterk op momenten dat ik op weg was naar huis en me realiseerde dat er door de vertraging van lezen niet veel meer zou komen die avond. Vandaar de gedachte om dan maar in de auto te gaan ‘lezen’. Het eerste luisterboek dat ik aanschafte was Bezonken rood van Jeroen Brouwers. Ik kende dat al maar wilde het graag eens herlezen. Het was fantastisch! Brouwers las het boek zelf voor, met een stem en een longvolume die door een leven lang roken en stilzitten danig waren aangetast. Maar authentiek dat het was! Ik was verslingerd.

Die authenticiteit van het luisteren naar de schrijver zelf is bijna altijd een enorme meerwaarde, heb ik gemerkt. Gerard Reve die met een monotone grafstem De Avonden voorleest: saai wordt gruwelijk saai, onvergetelijk. Of P.F. Thomése die J. Kessels. The Novel en Het Bamischandaal voordraagt. Wat zou dat laatste boek aan sfeer missen wanneer je de onvervalste Tilburgse tongval van Peerke niet meekrijgt. Op de luisterboekversie van Contrapunt van Anna Enquist zijn tussen de door haarzelf voorgelezen hoofdstukken de Goldbergvariaties van Johan Sebastiaan Bach te horen, het muziekstuk waaromheen Enquist haar boek heeft gecomponeerd. Ik wil maar zeggen, het luisterboek kan de superieure vorm zijn van het leesboek.

Op een luisterboek valt of staat alles met de kwaliteit van de voorlezer. Is het de auteur zelf, dan geef je deze wat krediet wanneer de voordracht niet optimaal is. Mijn voorkeur gaat echter uit naar goede acteurs. Die weten hoe je een tekst tot leven brengt. Enkele jaren geleden las Henk van Ulsen een van de mooiste boeken van Louis Couperus voor, Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan … . In de Volkskrant schreef Paul Depondt over deze box: ‘Je zit als luisteraar uren in die Haagse salons, in die benauwde coterie, tussen de ‘gekooide’ burgerij, bij hun koffie. De klanken van de meesterlijk uitgesproken woorden roepen die sfeer op. Van Ulsen heeft geen bijkomende geluidjes van een krakend parket of een piepende deur nodig, zoals in een klassiek hoorspel voor de radio. Zijn stem kleurt het decor, maakt het allemaal voor ons heel zichtbaar’. Van Ulsen was inderdaad perfect gecast voor Couperus. Bij F. Springer’s Bandoeng-Bandung, voorgelezen door Eric Schneider, had ik onlangs dezelfde ervaring. En ook bij Ventoux, de wielerroman van Bert Wagendorp met Gijs Scholten van Aschat als verteller. Die lees ik nu, met dat mooie weer, heel toepasselijk op de fiets naar mijn werk.

Voor de meesten van ons is het leven druk, zit de week vol afspraken en andere verplichtingen. Je zou wel meer willen lezen, maar de tijd ontbreekt vaak. Voor mij is die situatie niet anders. Ik heb me daarom een paar jaar geleden voorgenomen altijd mijn iPod bij me te hebben met daarop luisterboeken. In mijn auto liggen de CD’s met luisterboeken voor het grijpen. Het lukt me om per week gemiddeld vijf uur te ‘luisterlezen’: op de fiets, in de auto, wandelend. Heel relaxed, op al die momenten dat je je tijd nuttiger en leuker kunt besteden. Ik ervaar het als een ideale aanvulling op het lezen van papieren boeken.

Ik heb me wel eens afgevraagd waarom ik luisterlezen zo fijn vind, waarom het me zo vertrouwd is. Misschien heeft dat te maken met hoe ik als kind in contact kwam met verhalen. Die werden voorgelezen. Of, wat ik leuker vond, ter plekke door mijn moeder verzonnen. Een verhaal was voor mij dus eerst geluid, een stem. Jaren daarna werden het pas letters, woorden, zinnen.

Peter van der Ploeg, kunsthistoricus werkzaam voor verschillende musea

Bron: http://www.boekenbijlage.nl, 18 mei 2014

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Geluidenboekjes: Clavis Muziek – Wij maken kinderdromen waar04-07-2019 07:07:32
  2. Nu ook audiobooks in Google Play25-01-2018 10:01:13
  3. Google start verkoop van audioboeken in België25-01-2018 10:01:44
  4. Blendle-artikelen nu ook te beluisteren13-01-2018 10:01:47
  5. Vanaf vandaag kunt u ’s ochtends de krant luisteren: Blende leest de interessantste artikelen voor11-01-2018 07:01:26
  6. Gene Bervoets: “Als ze mij bellen om mee te doen, maak ik tijd”17-11-2017 08:11:42
  7. Kobo start met audioboeken08-09-2017 09:09:10
  8. Nederlandstalige MP3-luisterboeken van alle Harry Potter-titels van J.K. Rowling nu verkrijgbaar in Nederland en België22-07-2017 12:07:52
  9. Zo vind je de beste audioboeken03-07-2017 10:07:07
  10. Gratis audiolezen voor leden Stadkamer Zwolle met een leesbeperking18-06-2017 02:06:33
  11. Sensotec uit Jabbeke neemt Online Daisy over van Pyxima NV14-06-2017 11:06:19
  12. Audioboeken zijn booming, ook in Nederland13-06-2017 09:06:35
  13. Het hoorspel maakt een revival door11-06-2017 09:06:43
  14. Jan Ad Adolfsen leest Sherlock Holmes-luisterboek11-06-2017 07:06:52
  15. Luisterboek Award 2016 naar Karakter25-05-2016 06:05:48
  16. Luisterboek Aufrecht gehen12-04-2016 05:04:35
  17. PAX Magazine ook in braille02-04-2016 10:04:36
  18. Duitsland ziet mogelijk luisterboekenkartel18-11-2015 07:11:21
  19. Duits kartelonderzoek naar luisterboeken viseert Amazon en Apple18-11-2015 07:11:07
  20. ‘Amazon komt met Netflix voor e-books’25-09-2015 08:09:48
  21. Amazon past Kindle aan voor blinden en slechtzienden25-09-2015 08:09:48
  22. Sony eReader, Ook voor slechtzienden!25-09-2015 08:09:48
  23. Kindle slecht voor blinde studenten25-09-2015 08:09:48
  24. 70.000 audioboeken voor mensen met leesbeperking in Nederland27-05-2015 12:05:00
  25. Luisterboek “Een weeffout in onze sterren” wint prijs19-05-2015 07:05:10
  26. Fragment luisterboek Black Venus van Jef Geeraerts11-05-2015 07:05:11
  27. Gratis audioboeken voor mensen met leesbeperking12-03-2015 07:03:13
  28. Storytel wil eind 2015 10.000 abonnees hebben14-01-2015 10:01:02
  29. Horizon op je smartphone05-12-2014 04:12:40
  30. Drijver en Weeber in hoorspel Magnus11-06-2014 07:06:03
  31. Pleidooi voor het luisterboek21-05-2014 05:05:03
  32. Hommage aan Pom15-05-2014 06:05:03
  33. Roman Magnus van Arjen Lubach wordt hoorspel10-05-2014 06:05:12
  34. Complete toneelwerk Hugo Claus wordt bewerkt voor Nederlandse radio22-04-2014 10:04:30
  35. Ina Eilander – Hoorspel – Hank, de haai die niet van zwemmen hield07-04-2014 03:04:11
  36. Radio Lorali: Het kan niet altijd kaviaar zijn06-04-2014 06:04:03
  37. Jouw boek als luisterboek?07-03-2014 12:03:35
  38. Luisterversie 1001 vrouwen verschenen02-03-2014 03:03:14
  39. Het hoorspel bestaat 90 jaar!16-01-2014 12:01:00
  40. Luisterboek van de Week: Butcher’s crossing10-01-2014 05:01:00
  41. Luisterboek steeds populairder26-04-2013 10:04:14
  42. Audioboekenservice voor 250 Britse blinden ten onrechte stopgezet26-10-2012 06:10:48
  43. Ook blinde bejaarden lusten ‘Vijftig Tinten Grijs’17-08-2012 08:08:20
  44. Video: Is lezen nog mogelijk als je blind of slechtziend bent?!05-06-2012 04:06:35
  45. ‘Voor luisterboeken gelden andere criteria’21-04-2012 06:04:25
  46. Downloadbare luisterboeken populair19-04-2012 02:04:36
  47. Nico Dijkshoorn spreekt luisterboek zelf in09-01-2012 01:01:18
  48. Heerlijk hoorspel29-10-2011 07:10:03
  49. Hollywoodsterren lezen audioboeken in13-10-2011 06:10:22
  50. Drie nieuwe zorgboeken over oogaandoeningen07-10-2011 08:10:52
  51. Vlamingen luisteren niet naar boeken04-10-2011 07:10:46
  52. Luisterboek wordt film zonder beeld07-06-2011 08:06:17
  53. Met 16 Potter-cd’s rij je tot Pyreneeën07-06-2011 08:06:19
  54. ‘Luisterboek wordt steeds gewoner’07-06-2011 08:06:59
  55. Orson Welles achterna07-06-2011 08:06:25
  56. Jongeren leren blinden ‘lezen’07-06-2011 08:06:06
  57. Remco Campert wint Prijs voor het Beste Luisterboek07-06-2011 06:06:15
  58. Boek van Anna gaat multimediaal07-06-2011 06:06:03
  59. Leesteren07-06-2011 06:06:23
  60. Luisterboek in de auto of tijdens de strijk07-06-2011 06:06:32
  61. Heerlijk lezen, met je ogen dicht07-06-2011 06:06:03
  62. Toxlo houdt al 25 jaar blinden op de hoogte07-06-2011 06:06:05
  63. Audioboeken populairder07-06-2011 06:06:05
  64. Geluidscassette viert tiende verjaardag07-06-2011 06:06:19
  65. Primeur: Tijdschrift om naar te luisteren in de auto07-06-2011 06:06:51
  66. Audiobooks worden de nieuwe trend07-06-2011 06:06:05
  67. ‘Luisteren naar een boek is verdomd langdradig’07-06-2011 06:06:19
  68. “Je verspreken is niet toegestaan”05-06-2011 08:06:10
  69. Stadsblad De Hasselaar krijgt editie voor blinden27-05-2011 11:05:03

Laatst bijgewerkt op 16 januari 2018 – 17:05