Louis Braille liet blinden en slechtzienden lezen

Bron: EOS
Mei 2002

Hoe zes puntjes een wereld openden

Honderd vijftig jaar geleden bezweek Louis Braille aan de gevolgen van  tuberculose.  Al op zijn zestiende slaagde hij er als eerste in een  eenvoudige en universeel bruikbare methode te ontwikkelen die voor blinden en  slechtzienden geschreven informatie toegankelijk maakte.  Toch kreeg  Braille pas lang na zijn dood de nodige erkenning.

In Coupvray, een dorpje op vijfenveertig kilometer van Parijs, wordt Louis  Braille op 4 januari 1809 geboren als vierde kind van zadelmaker Simon-René  Braille.  In de werkplaats van zijn vader, die leder bewerkt om er tuigen,  beugels en riemen voor paarden van te maken, krijgt de kleine Louis op  driejarige leeftijd al spelend een mes in het rechteroog.  Het oog is  verloren, maar door een ontsteking van de wonde, raakt ook het andere oog  besmet.  Hij wordt volledig blind.

Sonografie

Ondanks zijn zware handicap, loopt hij met succes school in het dorp.   Dankzij Jacques Paluy, de priester van het dorp, kan Louis op zijn tiende naar  het Koninklijk Instituut voor Jonge Blinden in Parijs.  De school werd door  Valentin Haüy (1745-1821) in 1784 opgericht nadat hij zich in 1771 op de  Sint-Ovidiuskermis in Parijs had geërgerd aan de manier waarop blinde musici  werden bespot.  Zelf gespecialiseerd in het ontcijferen van oude en geheime  geschriften, leert Haüy de blinden lezen aan de hand van reliëfschrift, het  klassieke geschrift in reliëf waarmee in 1784 een eerste boek werd gepubliceerd.   Snel wordt duidelijk dat Braille een uitstekend student is.  Hij sleept  prijzen in de wacht voor handarbeid, grammatica, geschiedenis, aardrijkskunde en  algebra en speelt in geen tijd piano en cello.

 

Intussen, we zitten nu in het jaar 1823, ontwerpt Charles Barbier de la Serre,  een legerofficier, een systeem dat met combinaties van twaalf reliëfpunten  klanken weergeeft (zie ook ‘de sonografie van Barbier’).  Bedoeling is dat  soldaten in het duister al voelend boodschappen kunnen ontcijferen.   Aangezien zijn sonografie ook door blinden kan worden gebruikt, presenteert hij  zijn methode op de blindenschool in Parijs.  De leerlingen reageren  enthousiast.  De punten blijken veel makkelijker te lezen en te schrijven  dan de tot dan toe gebruikte reliëfletters.

De kleine Braille is de enige die kritiek durft te uiten.  Hij vindt het  systeem te ingewikkeld en merkt op dat een teken van twaalf punten te groot is  om met één druk van de vingertoppen te worden gelezen.  Bovendien is voor  leestekens, cijfers, rekenkundige symbolen en muzieknoten geen code voorzien.   Toch bestudeert hij het klankensysteem en probeert hij het te vereenvoudigen.   Hij legt allerlei aanpassingen voor aan Barbier, maar die weigert elke  medewerking.  Braille zet ondanks alles zijn zoektocht verder.  Twee  jaar later, hij is dan nauwelijks zestien, staat de essentie van zijn  zespuntsbraille op papier.  Dankzij de drieënzestig combinaties (zie ook  kaderstukje ‘Braille beknopt’) slaagt hij er in alle letters, cijfers én  leestekens in een combinatie van zes punten, die mooi onder één vingertop  passen, weer te geven.

Braille dicteert de toenmalige directeur van de school, dr.  Pignier, een  tweeëntachtig pagina’s tellend verslag waarin hij zijn methode haarfijn  uiteenzet.  Het wordt in 1829 uitgegeven onder de titel ‘Procédé pour  écrire les paroles, la musique et le plain-chant au moyen de points, à l’usage  des aveugles et disposé pour eux’ (Methode voor het schrijven van woorden,  muziek en gezongen liederen door middel van punten, ten behoeve van blinden en  ontwikkeld voor hen).  Dit verslag wordt beschouwd als de geboorteakte van  het brailleschrift.  In 1837 legt Braille in een tweede uitgave van zijn  ‘Procédé’ de definitieve versie van het alfabet vast.  Ofschoon het  brailleschrift veel meer is dan een vervolmaking van de methode van Barbier,  houdt Braille er aan in de inleiding zijn voorganger te eren.  Alle plooien  lijken gladgestreken, want Barbier erkent op zijn beurt de verdiensten van  Braille.

Pas rond 1850 wordt het brailleschrift erkend door de Académie Française, waarna  het Koninklijk Instituut voor Jonge Blinden in Parijs het officieel kan  invoeren.  Het is in die periode dat Braille zwaar ziek wordt.  Na een  aantal ernstige bloedingen bezwijkt hij op 6 januari 1852 aan de gevolgen van  tuberculose.  Ondanks zijn uitzonderlijke verdiensten voor blinden en  slechtzienden, wordt hij in alle stilte begraven op het kerkhof van zijn  geboortedorp.  In geen enkele krant is een artikel over zijn dood te  vinden.

Honderd jaar te laat

Twee jaar na zijn dood wordt braille in heel Frankrijk ingevoerd als het  officiële schrift van de blinden.  Gelijklopend met het brailleschrift  worden nog andere systemen ontwikkeld.  Die van Gall, Lucas en Moon zijn  enkele voorbeelden.  Het zijn voornamelijk varianten op het reliëfschrift.   Tijdens het Internationale Congres voor de Verbetering van het Lot van Blinden  en Doofstommen in 1878 in Parijs, worden de verschillende schrijfmethodes met  elkaar vergeleken.  Na een lange discussie wordt besloten het  braillesysteem wereldwijd als de enige methode te aanvaarden.  Alleen in de  Verenigde Staten laat de aanvaarding nog tot 1917 op zich wachten.

 

In 1929 buigt een commissie van specialisten uit Duitsland, Groot-Brittannië, de  Verenigde Staten en Frankrijk zich in Parijs over het notenschrift in braille,  waarbij de muzieknoten internationaal worden gestandaardiseerd.  Later  wordt ook het gewone brailleschrift, dat in verschillende delen van de wereld  anders evolueerde, gestandaardiseerd.  Van 15 tot 21 december 1949 buigt  een comité van experts zich in het Maison de l’Unesco in Parijs over de  verschillende varianten van het brailleschrift.  In maart 1950 wordt  tijdens de Réunion Internationale pour l’Unification du Braille onder leiding  van Sir Clutha Mackenzie de standaardversie van het brailleschrift wereldwijd  erkend.

Twee jaar nadien, op de honderdste verjaardag van Brailles overlijden, wordt  zijn verdienste eindelijk door de Franse staat erkend.  De Franse  president, kunstenaars, wetenschappers en tal van blinden nemen aan de ceremonie  in de Sorbonne deel.  Zijn stoffelijk overschot wordt overgebracht naar het  Panthéon, op enkele kilometers van het Koninklijk Instituut voor Jonge Blinden  waar hij zijn geschrift ontwikkelde.  Braille ligt er naast andere Franse  groten als Emile Zola, Victor Hugo, Claude Monet en Jean-Jacques Rousseau.   Zijn handen worden, op vraag van de burgemeester van Coupvray, van zijn lichaam  gescheiden en worden nu nog altijd in zijn geboortedorp bewaard.

Hardnekkige mythe

Ofschoon het brailleschrift de eerste relatief eenvoudige en universeel  bruikbare methode was die voor blinden en slechtzienden geschreven informatie  toegankelijk maakte, kan lang niet elke blinde of slechtziende braille lezen.   Piet van Dionant van de Brailleliga in Brussel licht dit toe: ‘Er bestaat een  hardnekkige mythe dat iedere blinde braille onder de knie heeft.  Dat is  lang niet zo.  Vooral mensen die op latere leeftijd visueel gehandicapt  werden kunnen het slecht of helemaal niet.  Veelal komt dit doordat ze niet  meer gemotiveerd zijn of doordat hun gevoelszin al te ernstig werd aangetast.   De reden waarom bijvoorbeeld diabetici zelden braille leren is precies omdat  suikerziekte niet alleen de ogen, maar ook de tastzin in de vingertoppen kan  aantasten.  Ook bepaalde beroepen, zoals metselen, kunnen het gevoel in de  vingers aanzienlijk verminderen.’

 

In vergelijking met vroeger zijn er nu trouwens proportioneel veel meer  slechtzienden dan blinden.  Dat komt doordat de geneeskunde veel verder  staat dan vroeger en ook aan preventie meer aandacht wordt besteed.  De  hoofdoorzaken van late blindheid zijn op dit moment suikerziekte, glaucoom,  netvliesaandoeningen en maculadegeneratie.  Bij blindgeborenen ligt  doorgaans een genetisch gebonden factor aan de basis.  Slechtzienden leren  meestal geen braille omdat ze gebruik kunnen maken van grootschrift, een  vergrote versie van het klassieke schrift.  Handig zijn ook loepen,  vergrotingssoftware en een groter scherm voor de computer.

In het kaderstukje ‘Braille beknopt’ kunt u lezen dat het uitgangspunt van het  brailleschrift de braillecel is.  Zo’n cel bestaat uit zes puntjes die al  dan niet worden ingedrukt een binair systeem dus.  Theoretisch zijn dus  vierenzestig combinaties mogelijk (twee (ingedrukt of niet) tot de zesde).   Maar omdat blinden de combinatie waarbij geen enkel punt voelbaar is niet kunnen  lezen, worden maar drieënzestig combinaties gebruikt.

‘Blindgeborenen lezen anders dan mensen die op latere leeftijd slechtziend of  blind worden,’ legt Van Dionant uit.  Braille wordt gelezen met de  gevoelszone van het eerste vingerkootje van de wijsvingers, de gevoeligste van  alle vingers.  Een blindgeborene leest met twee wijsvingers.  Hij  begint met de wijsvinger van de linkerhand links bovenaan de pagina en schuift  zo op tot in het midden van de eerste regel.  Van daar af neemt de  wijsvinger van de rechterhand het over.  Terwijl met de rechterwijsvinger  de tweede helft van de eerste regel wordt gelezen, schuift de linkerwijsvinger  naar het begin van de tweede regel, en zo verder.  Laatblinden lezen  doorgaans maar met één wijsvinger, wellicht omdat ze door te zien minder  behendig zijn geworden.’

Uit recent onderzoek aan de Vanderbilt University in Nashville, Tennessee, onder  leiding van Ford.  F.  Ebner, hoogleraar Psychologie, en Peter Melzer,  onderzoeksassistent en professor psychologie, bleek trouwens al dat  blindgeborenen voor het lezen van braille dezelfde delen van de hersenen  gebruiken als die waarmee niet-blinden visuele informatie verwerken.  Bij  laatblinden, die blind worden door een ongeval of door een ziekte, is zelfs na  een paar maanden visuele ervaring de visuele cortex al zodanig aan het  gezichtsvermogen aangepast, dat het moeilijker is bepaalde delen ervan voor het  lezen van braille te gebruiken.  Dit zou volgens de onderzoekers één van de  redenen kunnen zijn waarom laatblinden minder goed braille kunnen leren dan  blindgeborenen.

Blinden lezen gemiddeld trager dan zienden.  Ervaren braillelezers halen  tussen honderd vijftig en tweehonderd woorden per minuut.  ‘In de tijd  waarin een goed braillelezer één pagina haalt, leest een ziende er drie,’  vertelt Van Dionant.  ‘Voor het schrijven werden vroeger aan de achterkant  van de pagina, met behulp van een brailletablet, in spiegelschrift van rechts  naar links gaatjes geprikt.  Aan de voorkant werden de bolletjes van links  naar rechts gelezen.’  De eerste braille typemachine was de befaamde  Perkins Brailler die David Abraham in 1951 bouwde.  Ze geldt nog altijd als  standaardmodel voor mechanische braillemachines.

Blinden op het net

Blinden kunnen ook op de computer werken.  De teksten, die ze net als  zienden blind op een standaard klavier tikken, worden uitgeprint op zogenaamde  brailleprinters.  Met de huidige printers kan zowel enkelzijdig als  dubbelzijdig of recto/verso ook interpoint genoemd worden geprint.  Verder  zijn er ook systemen waarmee speciale lijm op papier wordt gedruppeld, waarna  een soort stof over het papier wordt gestrooid.  Doordat het stof op de  gelijmde puntjes blijft zitten ontstaat brailleschrift, zonder dat er aan de  andere kant gaatjes zijn.  Verder kunnen reliëftekeningen worden gemaakt  door tekeningen te kopiëren op speciaal papier dat zwelcellen bevat.  Het  papier wordt door een verwarmingsapparaat geschoven waarbij de zwarte inkt van  de tekening opzwelt.

 

Om beter op de computer te kunnen werken werd naast de zespuntsbraille een meer  uitgebreide versie, de achtpuntsbraille, ontwikkeld.  Voordeel daarvan is  dat er geen bijkomende combinaties nodig zijn om een cijfer of een hoofdletter  aan te duiden of om een woord te onderstrepen of vetjes te zetten.  Waar  met zespuntsbraille drieënzestig combinaties mogelijk zijn, zijn er dat bij  achtpuntsbraille tweehonderd vijfenvijftig (twee tot de achtste min één).   Handig is dat dát precies overeenkomt met de volledige ASCII-tabel.

Dankzij spraakweergave, bestaande uit schermuitleessoftware, een geluidskaart en  luidsprekers, kunnen visueel gehandicapten, terwijl ze tikken, meteen horen wat  ze schrijven en achteraf een tekst op fouten controleren.  Dat doen ze met  cursor routing, een hulpmiddel waarmee de cursor kan worden verplaatst naar een  bepaald teken in de te verbeteren tekst.  Die kunnen ze nalezen op de  leesregel, een elektronisch apparaat dat onder het klavier van de computer wordt  geplaatst en dat het voor blinden onbruikbare scherm vervangt.

De brailleleesregel, ook brailleleeslijn of brailledisplay genoemd, bevat over  het algemeen tachtig keramische braillecellen, wat overeenkomt met het standaard  aantal karakters op een pc-regel.  In elke braillecel zitten acht gaatjes  en acht staafjes die aan of uit kunnen staan.  Dankzij aangepaste  computerprogramma’s is alle tekst die op het computerscherm verschijnt regel per  regel in brailleschrift op de leesregel te lezen.

Achtpuntsbraille wordt door blinden ook gebruikt om op het internet te surfen.   Ofwel krijgen ze de tekst op de leesregel te lezen, ofwel wordt de volledige  tekst van de pagina auditief weergegeven.  Martine van Rompaey, als  orthoptiste orthoptie komt van het Griekse ‘ortho’ en ‘opsis’, wat staat voor  ‘correct zicht’.  Het is een paramedische discipline die het opsporen en  verbeteren van functionele gezichtsstoornissen beoogt verbonden aan de  Brailleliga, vertelt dat helaas niet alle websites voor blinden even  toegankelijk zijn.  ‘Vaak is het zo dat achtergrondmuziek bij bepaalde  sites de spraakweergave belemmert of dat sites zo ingewikkeld in elkaar zitten  dat wanneer ze horizontaal worden gelezen het overzicht volledig verloren gaat.’

Blindenzorg Licht en Liefde ontwikkelde daarom in samenwerking met Rudi Canters  een jaar geleden het AnySurfer label.  Het label een surfplank waarvan de  mast een witte stok is symboliseert een blinde surfer.  Websites die vlot  voor visueel gehandicapte bezoekers toegankelijk zijn, mogen dit label op hun  startpagina zetten.  Zo is het bijvoorbeeld belangrijk dat de lay-out  consistent is opgebouwd en dat weinig tabellen en frames worden gebruikt.

Bestaande sites kunnen op hun toegankelijkheid voor blinden worden getest en  eventueel worden aangepast.  Canters: ‘De belangrijkste aanpassing is het  gebruik van een zogenaamde alt-tag, die een afbeelding van een tekst voorziet.’   De alt-tag zorgt ervoor dat de bezoeker van de pagina bij het laden van de  plaatjes al ziet of bij spraakweergave hoort wat er op het plaatje staat.   Het is vaak zo dat blinden niet met een grafische browser werken of plaatjes  niet met hun browser binnenhalen.  Ook worden de aanklikbare links links  die door een afbeelding of een icoontje worden voorgesteld niet op het scherm  getoond.  Canters: ‘Zonder beschrijvende tekst wordt blinden veel  informatie ontnomen.’  En dat is nu net waar het Louis Braille een kleine  tweehonderd jaar geleden allemaal om te doen was.

Braille beknopt

Uitgangspunt van het brailleschrift is de braillecel, bestaande uit zes puntjes,  meer bepaald twee verticale rijen van telkens drie punten.  Deze punten  worden standaard genummerd van boven naar onder, dus 1,2 en 3 staan onder  elkaar, rechts daarvan staan 4, 5 en 6.  Basis voor het alfabet zijn de  letters a tot en met j.  Ze worden gevormd door de aanof afwezigheid van de  vier bovenste puntjes (1, 2, 4 en 5).  Zo is bij de letter a alleen punt 1  geactiveerd, bij de letter b 1 en 2, bij de c 1 en 4, enzovoort.   Vervolgens worden de letters k tot en met t gevormd door aan de letters a tot en  met j punt 3 (op de onderste rij links) toe te voegen.  De letter k wordt  dus gevormd door punt 1 (zoals bij letter a) en punt 3 te activeren, bij de  letter l wordt dat 1 en 2 en 3, enz.

Voor de letters u, v, x, y en z en de vooral in het Frans gebruikte letters ç,  é, à, è en ù wordt aan de letters op de rij daarboven het punt 6 toegevoegd.   De letters â, ê, î, ô, û, ë, ï, ü, œ en ten slotte de letter w zijn gebaseerd op  de derde rij letters, waarvan punt 3 werd weggelaten.  Waarom de w niet  zoals in ons alfabet na de v komt, maar achteraan rij vier, komt eenvoudigweg  doordat in de eerste versie van Braille de in het Frans zelden gebruikte letter  w werd weggelaten en pas later werd toegevoegd.  De leestekens, ;: .   ?  !  ( ) ” * ” komen overeen met de letters a tot en met j, maar dan  een horizontale lijn lager.  Zo wordt de komma uitgedrukt door punt 2 (een  punt lager dan punt 1 dat de letter a voorstelt).

Het verschil tussen de letter a en een komma is dus alleen duidelijk in een  tekst, waarbij de positie van de punten kan worden vergeleken met de positie van  de punten ervoor en erna.  Om vlot braille te kunnen lezen is het dus  belangrijk goed de verticale en horizontale posities te kennen.  Verder kan  een hoofdletter worden aangeduid door vóór de letter het hoofdletterteken 4, 6  te plaatsen, en kan cursief worden aangeduid door vóór de letter het teken 4, 5,  6 te plaatsen.  De cijfers 1 tot en met 0 ten slotte worden gevormd door  vóór de letters a tot en met j het cijferteken 3, 4, 5, 6 te plaatsen.

Bijschriften:

1. Foto Louis Braille

Louis Braille (1809 1852) was nauwelijks zestien toen hij de essentie van zijn  zespuntsbraille had uitgewerkt.  Dankzij de combinatie van zes punten die  al dan niet werden ingedrukt, slaagde hij er in alle letters, cijfers en  leestekens voelbaar weer te geven.

2. AnySurfer-label

Aangezien niet alle websites even toegankelijk zijn voor blinden, ontwikkelde  Blindenzorg Licht en Liefde in samenwerking met Rudi Canters het  AnySurfer-label.  Websites die vlot voor visueel gehandicapte bezoekers  toegankelijk zijn mogen dit label op hun startpagina plaatsen.

 

3. Brailletablet

Braille kan met de hand worden geschreven door aan de achterkant van het te  lezen blad, met behulp van een brailletablet, in spiegelschrift en van rechts  naar links gaatjes te prikken.  Aan de voorkant worden zo de ontstane  bolletjes van links naar rechts gelezen.

 

4. Handen die braille lezen

Blindgeborenen beginnen met de wijsvinger van de linkerhand links bovenaan de  pagina en schuiven zo op tot het midden van de eerste regel.  Van daar af  neemt de wijsvinger van de rechterhand het over.  Laatblinden lezen maar  met één wijsvinger, wellicht omdat ze door vroeger te hebben gezien minder  behendig zijn geworden.

 

5. Hersenactiviteit

PET-scan van de hersenen van blinden die braille lezen.  We zien telkens de  linkerkant van de hersenen met de voorkant van het hoofd links.  De actieve  delen zijn oranjerood gekleurd.  Midden bovenin zit de gevoelszone van de  pariëtale cortex, die wordt geactiveerd wanneer de blinden de braillepunten  voelen, rechtsonder zien we het kenvermogen.

 

6. Moonbraille

Naast het brailleschrift werden nog andere systemen ontwikkeld, zoals het  brailleschrift van Moon.  Daarbij worden symbolen die sterk op klassieke  letters lijken in reliëf afgedrukt.  Voordeel van dit systeem is dat het  beter geschikt is voor laatblinden of voor mensen van wie de gevoelszin werd  aangetast.

 

7. Blinde man

Het brailleschrift was de eerste eenvoudige en universeel bruikbare methode die  voor blinden en slechtzienden geschreven informatie toegankelijk maakte.

Els VERWEIRE

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Brailleprotest naar Lidl en Belastingdienst, ‘Ze zien niet in dat ik blind ben’05-01-2018 08:01:16
  2. Wereldbrailledag – “Brailleschrift blijft, ondanks technologische evoluties, belangrijk communicatiemiddel”05-01-2018 07:01:24
  3. Braille Autoriteit voor de Nederlandse taal opgericht12-12-2017 04:12:30
  4. 8 punts brailletabellen voor de computer02-08-2017 01:08:53
  5. Braillestandaard voor de Nederlandse taal02-08-2017 01:08:57
  6. Voorbereiden op het lezen van braille18-06-2017 05:06:00
  7. Voel en Plak! braillestickers18-06-2017 05:06:15
  8. Nintendo stuurt blinde fan brief in braille terug17-06-2017 12:06:14
  9. Secondfloor heeft een andere kijk op Brailleliga
15-06-2017 03:06:42
  10. Brailleliga vraagt om blinddoek aan te doen15-06-2017 02:06:58
  11. Braille-autoriteit legt toegankelijke braillestandaard vast15-06-2017 02:06:22
  12. Ontcijferd braille van Jenna’s brailleboek uit ‘Pretty little liars’15-06-2017 02:06:56
  13. Kwartaalblad Passend Lezen niet meer standaard in braille15-06-2017 02:06:55
  14. ‘Brailleschrift voor blinden en slechtzienden blijft nodig’15-06-2017 02:06:01
  15. William en Kate kregen een lesje braille en dit is wat zij typten15-06-2017 02:06:34
  16. Braille Dots15-06-2017 02:06:18
  17. Braille leren?14-06-2017 03:06:25
  18. “Weinig braille in gemeentehuizen en restaurants”13-06-2017 02:06:54
  19. Manneken Pis verkleed als blinde scholier voor Wereld Braille Dag07-01-2017 09:01:04
  20. Wereldbrailledag: Puntgaaf draait de rollen om03-01-2017 08:01:12
  21. 04/01: Wereld Braille Dag03-01-2017 08:01:57
  22. Blind meisje maakt braillekaarten voor Valentijnsdag12-02-2016 04:02:02
  23. Zelfstudie braille05-01-2016 11:01:52
  24. Braille biedt vele mogelijkheden17-03-2015 09:03:39
  25. Slechts 15% van alle blinden leest braille10-03-2015 09:03:28
  26. NLBB Vereniging voor Leesgehandicapten: braille leren op alle leeftijden05-01-2015 05:01:54
  27. Braillereclamefilmpje wint prijs04-01-2015 09:01:08
  28. 4 januari 2015: Wereld Braille Dag03-01-2015 08:01:55
  29. Manneken Pis wordt blind31-12-2014 08:12:48
  30. Braille Vertaler31-12-2014 08:12:54
  31. Boek Op weg naar braille nu te koop24-12-2014 07:12:01
  32. I love braille01-12-2014 09:12:03
  33. Boodschap in braille04-06-2014 04:06:03
  34. Braille geëerd met doodlopend steegje in Italië22-02-2014 12:02:31
  35. Visio lanceert project zelfstudie braille11-01-2014 09:01:40
  36. Ontdek wat je kunt lezen, doen of kijken – Wereld Braille Dag04-01-2014 07:01:34
  37. 04/01: Hoera! Vandaag is het Wereld Brailledag!04-01-2014 10:01:08
  38. 04/01: Vandaag is Wereld Braille Dag!04-01-2014 10:01:24
  39. Het brailleschrift voor blinde en slechtziende personen02-08-2013 08:08:20
  40. Gouden Handjes voor Tonny van Breukelen18-06-2013 05:06:40
  41. Herman Kleton wint prijs in Braille-schrijfwedstrijd20-09-2012 07:09:49
  42. Video: Braille: de oorsprong lezen met je vingers13-08-2012 05:08:21
  43. Video: Willem Wever: Wat is braille, wie heeft het bedacht?09-08-2012 03:08:40
  44. Braille onder druk door smartphones15-02-2012 07:02:50
  45. Het aloude brailleschrift ook nu nog actueel03-01-2012 01:01:30
  46. Is braille in alle talen hetzelfde?25-11-2011 05:11:05
  47. Louis Braille16-11-2011 06:11:20
  48. Braille: patroon van zes puntjes16-11-2011 06:11:39
  49. Het Brailleschrift van Louis Braille10-06-2011 07:06:10
  50. Braille leren met een eierdoosje07-06-2011 08:06:16
  51. ‘Een gesproken boek beklijft minder dan lezen met handen’07-06-2011 08:06:32
  52. Prinses bezoekt brailletentoonstelling07-06-2011 08:06:26
  53. Braille is jarig07-06-2011 08:06:26
  54. Braille springlevend in Derde Wereld07-06-2011 08:06:49
  55. Is braille een mythe? Belachelijk idee!07-06-2011 08:06:08
  56. Brailleschrift voor eerst in 20 jaar gemoderniseerd07-06-2011 06:06:09
  57. Ook een blinde leest graag07-06-2011 06:06:40
  58. Blinde en dove kinderen lezen ook graag07-06-2011 06:06:43
  59. Robotverkenner scheert langs Braille06-06-2011 06:06:29
  60. Moon: Schrift in reliëf05-06-2011 12:06:07
  61. Oskar Picht, uitvinder van de brailleschrijfmachine05-06-2011 12:06:23
  62. Braille, tussen Brie en Mickey05-06-2011 11:06:53
  63. De puntjes op de ï05-06-2011 11:06:56
  64. Leven en werk van Louis Braille: Lezen met je vingers05-06-2011 10:06:32
  65. Louis Braille liet blinden en slechtzienden lezen05-06-2011 10:06:05
  66. Vingerlezen vraagt ongeziene inzet05-06-2011 10:06:41

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:50