Braillestandaard voor de Nederlandse taal

Braillestandaard voor algemeen gebruik
in het Nederlandse taalgebied

Van toepassing vanaf 1 september 2005

Afdruk en vormgeving:
Progebraille – Helen Keller vzw (PHK)
C. Van Malderenstraat 33
B-1731 Zellik
Tel.: 02/466.94.40
Website: http://www.phk.be

Braillestandaard voor algemeen gebruik in het Nederlandse taalgebied

Van toepassing vanaf 1 september 2005

Opdrachtgevers:

Federatie Slechtzienden- en Blindenbelang
Postbus 2026
3500 GB Utrecht
e mail: info@sb belang.nl

Belgische Confederatie voor Blinden en Slechtzienden (BCBS)
Georges Henrilaan 278
1200 Brussel
e mail: bcbs.cbpam@skynet.be

Eerste druk
juli 2005

Woord vooraf

Mede als gevolg van de automatisering zijn in het dagelijks gebruik van de braillestandaard, zoals deze in 1985 is vastgesteld, geleidelijk aan afwijkingen ontstaan. Hierdoor was er behoefte aan een eenvormiger tekengebruik in papier en computerbraille. Het actualiseren van de braillestandaard was dan ook dringend nodig.
De koepelorganisaties van de Nederlandse en Vlaamse blindensector vertrouwden deze taak respectievelijk toe aan een Nederlandse en een Vlaamse braillecommissie. Beide commissies werkten heel nauw en heel constructief samen. Zo is de nieuwe 6 puntsbraillestandaard vrij snel tot stand gekomen.
De nieuwe braillestandaard is vanaf 1 september 2005 van toepassing voor tekstbraille in het algemeen, zoals tijdschriften, bibliotheek en studieboeken.
Vanzelfsprekend moest het bestaande brailleboekenpatrimonium bruikbaar blijven. Daarom werden de tekenwijzigingen tot het echt noodzakelijke minimum beperkt.
De belangrijkste tekenwijzigingen zijn de volgende:
– 4 (256) voortaan punt in alle toepassingen;
– 7 (2356) dubbel aanhalingsteken openen/sluiten;
– 8 (236) rond haakje openen;
– 0 (356) rond haakje sluiten.

Ook zijn enkele nieuwe tekens vastgesteld:
– e (15) euroteken (zonder spatie vóór het getal);
– > (345) apenstaartje;
– _ (456) underscore teken in e mailadressen.

Bij het bepalen van de nieuwe braillestandaard stonden de volgende doelstellingen voorop:
– het bewerkstelligen van een zo vlot mogelijke leesbaarheid van het brailleschrift;
– een zo eenvormig mogelijke toepasbaarheid voor het gebruik van leesregels, printers, scanners en communicatie via internet;
– zo weinig mogelijk afwijkingen ten overstaan van het zwartschrift.
De koppeling tussen deze doelstellingen was niet eenvoudig, temeer daar computergebruikers niet eenduidig kiezen voor de Amerikaanse, Duitse of Franse leesregelcode. Nu kan men er echter bij de producenten van leesregels en printers op aandringen om voortaan ook de Nederlandse brailletabel in hun aanbod op te nemen.
De vakspecifieke codes voor muziek, fysica, scheikunde, informatica en wiskunde behoorden niet tot het werkveld van de commissie.
Dankwoord

De Federatie Slechtzienden- en Blindenbelang en de Belgische Confederatie voor Blinden en Slechtzienden danken van harte allen die aan het totstandkomen van de nieuwe tekstbraillestandaard hebben bijgedragen:
– de commissieleden voor hun deskundigheid en inzet;
– de deelnemers aan de brailleforums van Leuven en Utrecht voor hun nuttige adviezen;
– het personeel van de koepelorganisaties voor de administratieve en logistieke ondersteuning;
– de Stichting de Nederlandse Braillepers en het Departement Volksontwikkeling en Bibliotheken van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap voor de financiering van de werkingskosten.

Bronnen

1. De conclusieverslagen van de hieronder vermelde werkvergaderingen:
– de BCBS-opstartvergadering van 18 april 2002,
– de adviesgevende forums van Utrecht en Leuven met beroepskrachten en braillegebruikers;
– de vijf overlegdagen tussen de afgevaardigden van de Nederlandse en Vlaamse koepelorganisaties.

2. De handleiding voor de braillestandaard van 1985.
3. Leerboek voor het braillelezen en -schrijven van R. Callens en K. Coole

Nederlandse brailletabel gerangschikt volgens het braillesysteem

Volgorde van de gegevens:

– het volgnummer van het teken in het braillesysteem,
– bedoeld teken
– tussen haakjes de overeenstemmende braillepunten zoals ze in de braillematrix van punt 1 tot punt 6 worden genummerd:
 linksboven punt 1;
 linksmidden punt 2;
 linksonder punt 3;
 rechtsboven punt 4;
 rechtsmidden punt 5;
 rechtsonder punt 6.
1.1 a (1): letter a
1.2 b (12): letter b
1.3 c (14): letter c
1.4 d (145): letter d + dollarteken (zonder spatie vóór het getal)
1.5 e (15): letter e + euroteken (zonder spatie vóór het getal)
1.6 f (124): letter f
1.7 g (1245): letter g
1.8 h (125): letter h
1.9 i (24): letter i
1.10 j (245): letter j
1.11 k (13): letter k
1.12 l (123): letter l
1.13 m (134): letter m
1.14 n (1345): letter n
1.15 o (135): letter o
1.16 p (1234): letter p + pondteken (zonder spatie vóór het getal)
1.17 q (12345): letter q
1.18 r (1235): letter r
1.19 s (234): letter s
1.20 t (2345): letter t
1.21 u (136): letter u
1.22 v (1236): letter v
1.23 w (2456): letter w
1.24 x (1346): letter x (x kan ook maal betekenen)
1.25 y (13456): letter ypsilon + yenteken (zonder spatie vóór het getal)
1.26 z (1356): letter z
1.27 & (12346): letter c cedille (ç) + ampersandteken (&) (spatie vóór en na)
1.28 = (123456): e accent aigu (é)+ beklemtoonde e + procentteken (spatie vóór en na) + positioneringsteken voor de herkenbaarheid van een brailleteken (zonder spatie vóór dit teken)
1.29 ( (12356): a accent grave (à) + vierkant/recht haakje openen
1.30 ! (2346): e accent grave (è)
1.31 ) (23456): u accent grave (ù) + vierkant/recht haakje sluiten
1.32 * (16): a accent circonflexe (â) + backslash (in papierbraille waar nodig voorafgegaan door punt 5, zie ook paragraaf 2.20 sleutelteken tweede betekenis)
1.33 < (126): e accent circonflexe (ê) 1.34 % (146): i accent circonflexe (î) 1.35 ? (1456): o accent circonflexe (ô) 1.36 : (156): u accent circonflexe (û) 1.37 $ (1246): e trema (ë) 1.38 } (12456): i trema (ï) 1.39 \ (1256): u trema (ü) + horizontale breukstreep (zonder spatie tussen teller en noemer, beide met cijferteken) 1.40 [ (246): o trema (ö) 1.41 1 (2): komma 1.42 2 (23): puntkomma 1.43 3 (25): dubbelpunt (dubbelpunt kan ook deelteken betekenen; wordt tevens gebruikt in schaalaanduidingen) 1.44 4 (256): punt (in alle toepassingen) + deelteken (spatie vóór en na) 1.45 5 (26): vraagteken 1.46 6 (235): uitroepteken + plusteken (spatie vóór en na) 1.47 7 (2356): dubbel aanhalingsteken openen/sluiten + isgelijkteken (spatie vóór en na) 1.48 8 (236): rond haakje openen + maalteken (spatie vóór en na) 1.49 9 (35): sterretje (kan ook maal betekenen) 1.50 0 (356): rond haakje sluiten 1.51 @ (4): voorteken in duim-, geboorte-, graad-, minuut- en secondeteken 1.52 ^ (45): permanent hoofdletterteken (tot drie woorden eenmaal vóór elk woord; indien meer dan drie woorden tweemaal vóór het eerste woord en eenmaal vóór het laatste woord) 1.53 / (34): schuine streep + schuine breukstreep (zonder spatie tussen teller en noemer, beide met cijferteken) (schuine streep kan ook deelteken betekenen) 1.54 > (345): a trema + apenstaartje
1.55 + (346): o accent aigu/beklemtoonde o (ó)
+ paragraafteken (§) (spatie vóór en na)
1.56 # (3456): cijferteken + hekje (voorafgegaan door punt 5)
Cijfers in papierbraille:
1 #a 2 #b 3 #c 4 #d 5 #e
6 #f 7 #g 8 #h 9 #I 0 #h
1.57 . (46): hoofdletterteken
1.58 _ (456): drukwijzigingsteken
+ underscore-teken in e-mailadressen (_)
Met het brailledrukwijzigingsteken kunnen o.m. volgende zwartschriftdrukwijzen worden aangegeven: cursief (schuin), vet, wijziging van lettertype en onderstreping. Het drukwijzigingsteken kan ook als benadrukkingsteken gebruikt worden.
Als drukwijzigingsteken tot drie woorden eenmaal vóór elk woord, indien meer dan drie woorden tweemaal vóór het eerste woord en eenmaal vóór het laatste woord.
1.59 ” (5): sleutelteken tweede betekenis (geeft aan dat een brailleteken in zijn tweede betekenis gelezen moet worden) + einderegelteken op het einde van een regel in muziekschrift, e-mailadressen en rekenkundige bewerkingen
1.60 ; (56): alfabetwisselingsteken
1.61 ‘ (3): apostrof/weglatingsteken
+ enkel aanhalingsteken openen/sluiten
1.62 – (36): streepje + minteken (spatie vóór en na)
1.63 , (6): herstelteken eerste betekenis van een teken

Tekengebruik

Belangrijk
Om het opzoeken van de gewenste informatie zo gemakkelijk mogelijk te maken, zijn in dit hoofdstuk de onderwerpen in alfabetische volgorde gerangschikt. De toelichtingen worden voorafgegaan door een indelingsstreepje, de aansluitende voorbeelden door een sterretje. Merk op dat getallen en aanverwante tekens in hoofdstuk 3 afzonderlijk worden behandeld.

Aanhalingstekens

– enkel aanhalingsteken openen/sluiten ‘ (3)
– dubbele aanhalingsteken openen/sluiten 7 (2356)

Opmerking:
Het zwartschriftteken voor apostrof en enkel aanhalingsteken openen en sluiten is bijna identiek. Apostrof (punt 3) wordt dan ook in braille gebruikt om enkel aanhalingsteken te openen en te sluiten.

* “Kan ik deze jurk passen?” vroeg ze.
7.Kan ik deze jurk passen57 vroeg ze4
Is dat nou je “nieuwe” wagen?
.Is dat nou je 7nieuwe7 wagen5
Hij leest “Het verdriet van België” van Hugo Claus.
.Hij leest 7.Het verdriet van .Belgi$7 van .Hugo .Claus4
* ‘Zij hadden een enorme schuld en het lukte hun niet om daar ook maar één roepia van af te betalen. “Ik,” zei hij tegen mij, “erf de schuld van mijn vader en mijn kinderen erven haar van mij.”‘
‘.Zij hadden een enorme schuld en het lukte hun niet om daar ook maar ==n roepia van af te betalen4 7.Ik17 zei hij tegen mij1 7erf de schuld van mijn vader en mijn kinderen erven haar van mij47’

Alfabetwisselingsteken

– ; (56)
In woorden die aan een vreemde taal ontleend zijn, kunnen tekens voorkomen die in de Nederlandse braillestandaard niet zijn opgenomen. Vóór deze tekens wordt een alfabetwisselingsteken geplaatst. Men gebruikt dan de brailletekens die voor de betrokken taal gelden. Deze tekens worden bij voorkeur vooraan in het boek of in een noot verklaard.
* cañon
;ca}on  } (12456) is de Spaanse letter n tilde (n met een slangetje erboven).
De eerste drie letters van het Griekse alfabet zijn alfa (), bèta () en gamma ().
.De eerste drie letters van het .Griekse alfabet zijn alfa 8;a01 b!ta 8;b0 en gamma 8;g04
– Opmerking:
In het boek World Braille Usage zijn de braillealfabetten van diverse talen opgenomen. Het is verkrijgbaar bij de
National Library Service for the Blind and Physically Handicapped
Library of Congress
Washington, DC 20542
website: http://www.loc.gov/nls/
e-mail: braille@loc.gov

Ampersandteken (&)

– & (12346):
met spatie vóór en na, behalve in initiaalwoorden. In initiaalwoorden plaatst men vóór het ampersandteken punt 5 als sleutelteken tweede betekenis.
* Firma Bossuyt & Zonen
.Firma .Bossuyt & .Zonen
C&A
^C”&A

Apenstaartje/at-sign (@)

– > (345):
In e-mailadressen tussen gebruikersnaam en domeinnaam.
* bcbs.cbpam@skynet.be
bcbs4cbpam>skynet4be

Apostrof/weglatingsteken

– ‘ (3):
* ’s morgens, baby’s, baby’tje, Alex’ boeken, m’n autootje, ’05 (voor 2005).
’s morgens1 baby’s1 baby’tje1 .alex’ boeken1 m’n autootje1
‘#je 8voor #bjje04

Asterisk/sterretje

– 9 (35):
Dit teken wordt in verschillende toepassingen gebruikt.
– als verwijzingsteken bij (genummerde) voetnoten:
* De stern2 was nog jong.
.De stern9#b was nog jong4
– als herhalingsteken in zangteksten, breipatronen en haakpatronen: moet een woord, passage, toer enz. herhaald worden, dan schrijft men het te herhalen stuk slechts eenmaal en plaatst men daarvóór het getal dat het aantal herhalingen weergeeft met direct daaraan vast het sterretje. Aan het slot wordt enkel het herhalingsteken gezet.
* 3*lang zal hij leven*
#c9lang zal hij leven9
7* st. av., 1 omslag, 3 st. samen av., 1 omslag*
#g9st4 av41 #a omslag1 #c st4 samen av41 #a omslag9
– als opsommingsteken in plaats van een streepje.

Beklemtoonde klinkers

In zwartschrift worden in beklemtoonde woorden de klinkers a, e, i, o en u met het accent aigu-teken weergegeven. Dit is een klein van links naar rechts oplopend schuin streepje dat in zwartschrift boven beklemtoonde klinkers wordt geplaatst. In de Nederlandse brailletabel komen slechts twee accent aigu-klinkers voor: de e accent aigu (123456) en de o accent aigu (346).
* Ik zeg het maar één keer.
.Ik zeg het maar ==n keer4
Reageer vóór het te laat is!
.Reageer v++r het te laat is6
Tóch is het juist.
.T+ch is het juist4
Karel én Willem hadden gelijk.
.Karel =n .Willem hadden gelijk4
Je móét komen.
.Je m+=t komen4
– Merk op dat in braille het drukwijzigingsteken (456) ook als benadrukkingsteken gebruikt kan worden.
* Brávo!
_.Brávo6
Geef het hém.
.Geef het _hém4
Dat is léúk.
.Dát is _leuk4
Je móét komen.
.Je _moet komen4
Ga búíten spelen.
.Ga _buiten spelen4
Móéilijk gaat óók.
.Moeilijk gaat _ook4

Drukwijzigingsteken

_ (456)
– Met het drukwijzigingsteken kunnen o.m. volgende zwartschriftdrukwijzen worden aangegeven: cursief (schuin), vet, wijziging van lettertype en onderstreping. Dit teken wordt geplaatst vóór woorden die moeten opvallen of benadrukt worden. Merk op dat gezien zijn nogal uiteenlopende functies voor het brailleteken (456) een even uiteenlopende terminologie wordt gebruikt: drukwijzigingsteken, cursiefteken, onderstrepingsteken, benadrukkingsteken. Waar in deze paragraaf over cursief wordt gesproken, kan ook onderstrepen, vet, benadrukken enz. gelezen worden.
– Om een letter in een woord te cursiveren komt vóór die letter een cursiefteken.
* Landt je vader op Schiphol?
.Land_t je vader op .Schiphol5
– Om een heel woord te cursiveren plaatst men vóór dat woord een cursiefteken.
* Amsterdam en Brussel
_.Amsterdam en _.Brussel
– Om meer dan drie opeenvolgde woorden te cursiveren komt tweemaal het cursiefteken vóór het eerste woord en eenmaal vóór het laatste woord.
Heb je Vlucht langs de Anapoer al gelezen?
.Heb je __.Vlucht langs de _.Anapoer al gelezen5
’t Is tijd om naar huis te gaan.
__’t .is tijd om naar huis te _gaan4
– Het hoofdletterteken (46), het permanent hoofdletterteken (45), het koppelteken (36), de afkortingspunt (256), het weglatingsteken (3) en het sleutelteken tweede betekenis (5) heffen de werking van het cursiefteken niet op, een spatie wel, tenzij in een passage van meer dan drie woorden die volledig gecursiveerd is.
* ZUID-AFRIKA was zijn droom.
_^Zuid-Afrika was zijn droom4
BTW-tarieven
_^BTW-,tarieven
(hier BTW vet, tarieven niet en daarom staat voor tarieven het herstelteken eerste betekenis punt 6).

Einderegelteken

– ” (punt 5)
Teken eigen aan het brailleschrift en enkel te gebruiken als einderegelteken in muziekschrift, e-mailadressen en rekenkundige bewerkingen.

* peter.dedeurwaarder@vakan~
tiegenoegens.com
peter4dedeurwaarder>vakan”
tiegenoegens4com
http://www.vakantiegenoe~
gens.be
http3//www4vakantiegenoe”
gens4be

Haakjes

– rond haakje openen [(] 8 (236)
rond haakje sluiten [)] 0 (356)
* Een directeur (directrice) moet met tact optreden.
.Een directeur 8directrice0 moet met tact optreden4
Een typist(e) moet heel precies werken.
.Een typist8e0 moet heel precies werken4
– vierkant/recht haakje openen ([) ( (12356)
vierkant/recht haakje sluiten (]) ) (23456)
* [Voorzitter: J. Voet; leden: (o.a.) R. Wellens, H. Engels].
(.Voorzitter3 .J4 .Voet2 leden3 8o4a40 .R4 .Wellens1
.H4 .Engels)4

Herstelteken/sleutelteken eerste betekenis

, (6)
– Het herstelteken/sleutelteken eerste betekenis wordt in papierbraille gebruikt om bij een brailleteken met meervoudige functies aan te geven dat het in zijn oorspronkelijke of eerste betekenis gelezen moet worden. Dit is o.m. van toepassing als een getal onmiddellijk – dus zonder spatie – gevolgd wordt door één van de eerste tien letters van het alfabet.
– Wil men een woord herstellen, dan plaatst men het herstelteken vóór het woord. Wil men een letter van een woord herstellen, dan plaatst men een herstelteken vóór die letter. Moet men de eerste letter van een woord herstellen, dan herstelt men automatisch het hele woord.
– Na cijfers heffen ook het hoofdletterteken en het cursiefteken de werking van het cijferteken op.
* 2de 3a 3A 3de
#b,de #c,a #c.a #c_de

Hoofdletters

– hoofdletterteken: . (46)
– permanent hoofdletterteken: ^ (45)
– De regels voor het gebruik van hoofdletters zijn voor braille dezelfde als voor zwartschrift.
– In braille is het hoofdletterteken een voorteken. Het wordt direct vóór de betreffende letter geplaatst en mag daarvan “nooit” gescheiden worden.
* Winston Churchill
.Winston .Churchill
– Het hoofdletterteken kan zonder bezwaar in een woord worden toegepast.
* MacLean
.Mac.Lean
– Om aan te geven dat het hele woord in hoofdletters is gedrukt, plaatst men “het permanent hoofdletterteken” ^ (45) direct vóór het woord.
* AMSTERDAM en BRUSSEL
^AMSTERDAM EN ^BRUSSEL
– Het permanent hoofdletterteken mag ook gebruikt worden bij initiaalwoorden.
* FNB, BCBS
^FNB1 ^BCBS
– Het koppelteken (36), de afkortingspunt (256), het weglatingsteken (3), het ampersandteken (12346) en het sleutelteken tweede betekenis (5) heffen de werking van het permanent hoofdletterteken niet op, een spatie wel, tenzij in een passage van meer dan drie woorden volledig in hoofdletters.
* ZUID-HOLLAND, E.T.A., BCBS’er
^zuid-holland1 ^E4T4A41 ^bcbs’,er
FEDERATIE SLECHTZIENDEN- EN BLINDENBELANG
^^FEDERATIE SLECHTZIENDEN- EN ^BLINDENBELANG
BTW-TARIEVEN
^BTW-TARIEVEN
(BTW en TARIEVEN in hoofdletters)

Maar:
BTW-tarieven
^BTW-,TARIEVEN
(hier enkel BTW in hoofdletters en daarom staat vóór tarieven het herstelteken eerste betekenis punt 6)
– In woorden met een enkel of permanent hoofdletterteken worden accent- en trematekens overgenomen conform de zwartschrifttekst.
* Eghezée of Éghezée
.Eghez=e of .=ghez=e
EGHEZEE of ÉGHEZÉE
^EGHEZEE of ^=GHEZ=E
Saint-Etienne of Saint-Étienne
.Saint-.Etienne of .Saint-.=tienne
SAINT-ETIENNE of SAINT-ÉTIENNE
^SAINT-ETIENNE of ^SAINT-=tienne
BELGIE of BELGIË
^BELGIE of ^BELGI$
– Om aan te geven dat meer dan drie op elkaar volgende woorden in hoofdletters geschreven zijn, plaatst men het permanent hoofdletterteken tweemaal vóór het eerste woord en eenmaal vóór het laatste woord.
* VERENIGING VOOR DE BEVORDERING VAN HET ALGEMEEN WELZIJN
^^VERENIGING VOOR DE BEVORDERING VAN HET ALGEMEEN ^WELZIJN
– Het gebruik van hoofdletters in Romeinse cijfers gebeurt conform de zwartschrifttekst.
* I (1) V (5) X (10)
.i 8#a0 .v 8#e0 .x 8#aj0
II (2) III (3) IV (4)
^II 8#b0 ^III 8#c0 ^IV 8#d0
VI (6) VII (7) VIII (8)
^VI 8#f0 ^VII 8#g0 ^VIII 8#h0

IX (9) XX (20) XXX (30)
^IX 8#i0 ^XX 8#bj0 ^XXX 8#cj0
XL (40) LX (60) LXX (70)
^XL 8#dj0 ^LX 8#fj0 ^LXX 8#gj0
LXXX (80) XC (90) CM (900)
^LXXX 8#hj0 ^XC 8#ij0 ^CM 8#ijj0
MCM (1900) MM (2000)
^MCM 8#aijj0 ^MM 8#bjjj0

Internettekens

 apenstaartje/at-sign [@] > (345)
 underscore in e-mailadressen [_] _ (456)
 slangenlijntje [~] “5 (5 26)
 slash [/] / (34)
 backslash [\] in papierbraille “* (5 16)
* educa@standaard.com
educa>standaard4com
website: http://www.avh.asso.fr
website3 http3//www4avh4asso4fr
Het bestand Adressen.txt staat in de map c:\mijn documenten.
.Het bestand .adressen4txt staat in de map c3″*.mijn documenten4

Kopiëren van verzen

– In versregelschikking begint elk vers op een nieuwe regel, zonder versregeltekens te gebruiken. Deze zijn wel nodig wanneer verzen in een prozatekst worden geciteerd, waarbij de oorspronkelijke lay-out niet wordt overgenomen. Men plaatst dan spatie + schuine streep + spatie om de regeleinden (van de oorspronkelijke lay-out) tussen de verzen weer te geven.
* In versregelschikking:
Ik zou een dag uit vissen,
Ik voelde me moedeloos.
Ik maakte tussen de lissen
met de hand een wak in het kroos.
(Nijhoff)
.Ik zou een dag uit vissen1
.Ik voelde me moedeloos4
.Ik maakte tussen de lissen
met de hand een wak in het kroos4
8.Nijhoff0

* Met schuine streep als versregelteken:
‘Vlieg / naar de koperen einder! / Daar is de zoetheid. / Daar hangt de vrucht.’
(Ter Balkt)
‘.Vlieg / naar de koperen einder6 / .Daar is de zoetheid4 / .Daar hangt de vrucht4’
8.Ter .Balkt0

Leestekens (volgorde conform het braillesysteem)

– ( vierkant/recht haakje openen (12356)
– ) vierkant/recht haakje sluiten (23456)
– 1 komma (2)
– 2 puntkomma (23)
– 3 dubbelpunt/dubbele punt (25)
– 4 punt (256)
– 444 beletselteken (in zwartschrift drie opeenvolgende puntjes;
in braille driemaal 256 na elkaar, zonder spatie)
– 5 vraagteken (26)
– 6 uitroepteken (235)
– 7 dubbel aanhalingsteken openen/sluiten (2356)
– 8 rond haakje openen (236)
– 0 rond haakje sluiten (356)
– / schuine streep (34)
– ‘ apostrof (3) + enkel aanhalingsteken openen/sluiten (3)
– – gedachtestreepje (36)

Liggend streepje

– Het liggend streepje – (36) wordt voor verschillende doeleinden gebruikt: aandachtsstreepje, afbrekingsstreepje, weglatingsstreepje, koppelteken, liggend streepje en minteken.
* Hij vertelde – zonder het te beseffen – een goede mop.
.Hij vertelde – zonder het te beseffen – een goede mop4
De sergeant-majoor was ver-
moeid.
.De sergeant-majoor was ver-moeid4
groente- en fruithandel
groente- en fruithandel
3 – 2 = 1
#c – #b 7 #a

Muntsymbolen/valutatekens

– Als de munteenheid na het getal wordt geplaatst, dan wordt ze bij voorkeur voluit geschreven. Geplaatst vóór het getal wordt de munteenheid door haar beginletter weergegeven.
* 10 dollar: d10
#aj dollar3 d#aj
10 euro: e10
#aj euro3 e#aj
10 pond: p10
#aj pond3 p#aj
10 yen: y10
#aj yen3 y#aj

Procent- en promilleteken

– Procentteken [%] = (123456): spatie vóór en na.
– Promilleteken [‰] == (het 6-puntsteken tweemaal vast aan elkaar (123456 123456)): spatie vóór en na.

Punt

– 4 (256): in alle toepassingen.
Bij het bepalen van de nieuwe braillestandaard voor het Nederlandse taalgebied stonden eenvormigheid en aanpassing aan de nieuwe technologieën centraal. In zwartschrift is de punt in alle toepassingen hetzelfde teken. Dit is uiteraard ook zo voor alle vormen van computergestuurde tekstverwerking: scannen, internet, printen enz. Hierbij wordt dan ook in braille telkens hetzelfde teken weergegeven. Als veelvuldig voorkomend teken moest voor de punt in braille dan ook voor één teken gekozen worden. Er waren twee opties mogelijk: 3 of 256. Beide opties hebben voor- en nadelen: 3 is tactiel esthetischer, 256 is tactiel makkelijker herkenbaar. Na ruim overleg met beroepskrachten en gebruikers werd uiteindelijk voor de optie 256 gekozen. 256 is dan ook punt in alle toepassingen: eindezinspunt, afkortingspunt, scheidingspunt in getallen, invulpuntjes, voorlooppuntjes, beletselteken enz.
* Hij werkte enkel ’s avonds.
.Hij werkte enkel ’s avonds4
Geef me wat water, a.u.b.
.Geef me wat water1 a4u4b4
Hij zou komen maar …
.Hij zou komen maar 444
Sapper…
.Sapper444
Vul in ei of ij: p..n, r..s.
.Vul in ei of ij3 p44n1 r44s4
peter.demol@skynet.be
peter4demol>skynet4be
Zie ook punt 10.2.1
.Zie ook punt #aj4b4a
Dit toestel kost 1.250 euro.
.Dit toestel kost #a4bej euro4
FNB tel. 0486.486.486
^FNB tel4 #jdhf4dhf4dhf

Sleutelteken tweede betekenis

– ” (5)
Het sleutelteken tweede betekenis wordt gebruikt om waar nodig de herkenning van een teken in zijn tweede betekenis te vergemakkelijken. Dit is o.m. het geval om aan te geven dat een teken in zijn tweede betekenis gelezen moet worden. Het sleutelteken tweede betekenis moet met de grootste terughoudendheid worden gebruikt en dient alleen om mogelijke misverstanden te voorkomen.
* C&A: ^c”&a (hier niet c cedille maar ampersandteken)
“* (niet a accent circonflexe maar backslash)

Tekens met meervoudige functies

De eerstgenoemde functie is de oorspronkelijke.
– D letter d en dollarteken
– E letter e en euroteken
– P letter p en pondteken
– X letter x, kan ook maal betekenen.
– Y letter ypsilon en yenteken
– & c cedille en ampersand/en-teken (in initiaalwoorden voorafgegaan door het sleutelteken tweede betekenis punt 5)
– = e accent aigu, positioneringsteken, procentteken (na een getal) en promilleteken (tweemaal na een getal)
– ( a accent grave en vierkant/recht haakje openen
– ) u accent grave en vierkant/recht haakje sluiten
– * a accent circonflexe en backslash (in papierbraille voorafgegaan door punt 5)
– \ u trema en horizontale breukstreep
– 4 punt en deelteken
– 444 beletselteken en voorlooppuntje(s) bij inhoudsopgaven met paginering
– 6 uitroepteken, plusteken en overlijdensteken
– 7 dubbel aanhalingsteken openen/sluiten en isgelijkteken
– 8 rond haakje openen en maalteken
– 9 sterretje, herhalingsteken in zangteksten, tweede deel van het duim-, minuut- en secondeteken, kan ook maal betekenen
– @0 graad-, temperatuur- en geboorteteken
– @99 duim- en secondeteken
– / schuine streep, schuine breukstreep, slash, indexingang in machtstekens, kan ook deelteken betekenen
– > a trema, apenstaartje
– + o accent aigu/beklemtoonde o en paragraafteken
– _ drukwijzigingsteken (geeft aan dat de aldus gemarkeerde passage in zwartschrift cursief of vet gedrukt of onderstreept is) en underscore in e mailadressen
– ” einderegelteken en sleutelteken tweede betekenis
– ‘ apostrof en enkel aanhalingsteken openen/sluiten
– – liggend streepje, koppelteken, afbrekingsteken, gedachtestreepje en minteken

Voortekens

– Voortekens zijn brailletekens die in zwartschrift niet bestaan. Ze zijn nodig om nauwgezet de omzetting van zwartschrift naar braille mogelijk te maken. Niettemin vertragen voortekens het lezen. Daarom wordt aanbevolen het gebruik van voortekens zoveel mogelijk tot het echt noodzakelijke minimum te beperken.
– Voortekens zijn o.m. het herstelteken/sleutelteken eerste betekenis (,), het sleutelteken tweede betekenis (“), het alfabetwisselingsteken (;), het cursiefteken (_), het hoofdletterteken (.) en het permanent hoofdletterteken (^).

– Heel uitzonderlijk kan het gebeuren dat verschillende voortekens na elkaar komen te staan. De volgorde is dan als volgt: cursiefteken, cijferteken, herstelteken, alfabetwisselingsteken, hoofdletterteken of permanent hoofdletterteken.

Zeldzaam voorkomende tekens

Onderstaande tekens komen in tekstbraillepublicaties weinig voor. Ook in zwartschrift zijn ze enkel in een heel specifieke context van toepassing. In dit overzicht worden ze uitsluitend vermeld voor het geval ze voor een of andere brailleomzetting toch noodzakelijk zouden zijn.
 copyright-teken [©]: “c (5 14)
 geboorteteken [°]: @0 (zonder spatie vóór het jaartal) (4 356)
 hekje [#]: “# (5 3456)
 paragraafteken [§]: + (346)
 overlijdensteken [†]: 6 (zonder spatie vóór het jaartal) (235)
 registered-teken [®]: “r (5 1235)
 dubbelpunt in schaalaanduidingen (:): 4 (spatie vóór en na) (256)
 trademark-teken [™]: “tm (5 2345 134)

Getallen en aanverwante tekens

Het cijferteken

– Het eerste cijfer van een getal wordt voorafgegaan door het cijferteken (3456). Er mag geen spatie staan tussen het cijferteken en het bijbehorende getal. Het cijferteken blijft van kracht tot een spatie of een niet-cijfer volgt, tenzij dit teken een komma of een punt is.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0
#a #b #c #d #e #f #g #h #i #j
35 246 133.718
#ce #bdf #acc4gah
1,5 (anderhalf)
#a1e 8anderhalf0
– Merk op dat in zwartschrift getallen van meer dan drie cijfers vaak door middel van een spatie in groepen worden gesplitst. In papierbraille wordt deze spatie vervangen door een punt (256).
* zwartschrift: 1 297 381 euro
papierbraille: 1.297.381 euro
#a4big4cha euro
– Worden er in jaartallen cijfers weggelaten, dan vervangt men die door een weglatingsteken (3), waarbij het weglatingsteken aan het cijferteken voorafgaat.
* 1 juli ’05
#a juli ‘#je
– Worden twee getallen aan elkaar gekoppeld door een streepje dan krijgen beide het cijferteken.
* Wereldoorlog 1940-1945
.Wereldoorlog #aidj-#aide
– In decimale getallen wordt de komma (,) als decimaalteken gebruikt.
* 2,5 (twee en een half)
#b1e 8twee en een half0
– Telefoon-, fax-, bankrekeningnummers enz. worden gekopieerd conform het zwartschrift.
* Tel. RNIB London
.Tel4 ^RNIB .London
+ 44-20.73.88.12.66
6 #dd-#bj4gc4hh4ab4ff
of
+ 44-20 73 88 12 66
6 #dd-#bj #gc #hh #ab #ff
bankrekeningnummer 210-0934653-17
bankrekeningnummer
#baj-#jicdfec-#ag
– Wordt een getal onmiddellijk gevolgd door een van de eerste tien letters van het alfabet, dan plaatst men vóór deze letter het herstelteken. Na cijfer/letter-samenstellingen kunnen leestekens volgen.
* 1a, 15de eeuw, 1° (primo), 8ste.
#a,a1 #ae,de eeuw1 #ao 8primo01 #hste4
Hij was als 43ste binnengekomen.
.Hij was als #dcste binnengekomen4

De basisrekentekens

– plusteken (+) 6 (235)
– minteken (-) – (36)
– isgelijkteken (=) 7 (2356)
– maalteken (x) 8 (236)
– deelteken (:) 4 (256)
* 1 + 2 = 3
#a 6 #b 7 #c
9 – 5 = 4
#i – #e 7 #d
3 x 3 = 9
#c 8 #c 7 #i

8 : 4 = 2
#h 4 #d 7 #b

– Spatieregel:
Conform de normen die voor zwartschrift gelden, worden in tekstbraille de rekentekens voorafgegaan en gevolgd door een spatie en komen leestekens zonder spatie tegen het woord waarop ze betrekking hebben. Het toepassen van deze zwartschriftnormen voorkomt in braille verwarring tussen de rekentekens en de overeenstemmende schrijfwijze van bepaalde leestekens. Bovendien staan rekentekens telkens tussen getallen. Waar er heel uitzonderlijk toch verwarring mogelijk zou zijn, plaatst men vóór het rekenteken punt 5 (sleutelteken tweede betekenis).
* Op zijn laatste rapport stond voor wiskunde een 6+.
.Op zijn laatste rapport stond voor wiskunde een #f”64

Zwartschriftconforme alternatieven voor het deel- en maalteken:
– deelteken: of dubbelpunt (25), of schuine streep (34)
– maalteken: of x (1346) of sterretje (35).
Opmerking:
In zwartschrift kan maal ook door een punt worden weergegeven. In brailleschrift kan deze schrijfwijze tot verwarring leiden met het deelteken. Daarom moet de brailleerder een maalpunt altijd vooraf laten gaan door punt 5, het sleutelteken tweede betekenis.

Breuken

horizontale breukstreep: \ [ ] (1256),
schuine breukstreep: / [/] (34).
– Overeenkomstig het zwartschrift kan ook in braille een horizontale of schuine breukstreep gebruikt worden. Deze komt zonder spatie tussen teller en noemer van de breuk. Teller en noemer krijgen beide het cijferteken.
* of 3/4
#c\#d of #c/#d

Procent- en promilleteken

In zwartschrift bestaat het procentteken uit een nulletje linksboven en een nulletje rechtsonder gescheiden door een schuine streep. Zou men in braille dezelfde schrijfwijze volgen, dan heeft men voor het procentteken vier tekens nodig: cijferteken, nul, schuine streep, gezakte nul (356). Bovendien is het teken voor de gezakte nul hetzelfde als rond haakje sluiten, wat als gevolg heeft dat als de gezakte nul door rond haakje sluiten gevolgd wordt, er vóór dit laatste teken dan een herstelteken moet komen. Vlotte leesbaarheid is voor alle lezers een prioritaire doelstelling. Daarom werd na een grondige bespreking voor het goed herkenbare procentteken van de Duitse braillecode gekozen. Dit is het zespuntsteken = met een spatie tussen het getal en het procentteken. Promille wordt weergegeven door tweemaal het 6 puntsteken zonder spatie na elkaar.
* drie procent 3 %
drie procent #c =
drie promille 3 ‰
drie promille #c ==

Oppervlakte- en inhoudsmaten

– Bij oppervlakte- en inhoudsmaten wordt in zwartschrift een klein tweetje, resp. drietje, rechtsboven naast de eenheidsaanduiding geschreven.
In braille schrijft men:
 vierkante meter [m2]: m/#b
 kubieke meter [m3]: m/#c
 vierkante centimeter [cm2]: cm/#b
 kubieke centimeter [cm3]: cm/#c
* een kamer van 25 m2
een kamer van #be m/#b
1 m3 is 1.000 liter.
#a m/#c is #a4jjj liter4
Het flesje heeft een inhoud van 30 cm3 of 30 cc.
.Het flesje heeft een inhoud van #cj cm/#c of #cj cc4

Graad-, minuut- en secondeteken

– graadteken [°]: @0 (4 + 356).
– minuutteken [‘]: @9 (4 + 35).
– secondeteken [”]: @99 (4 + 35 + 35).
Deze tekens volgen direct op het getal waarop ze betrekking hebben en worden gebruikt bij hoek- en tijdmeting, aardrijkskundige plaatsbepaling, temperatuur- en diameteraanduiding.
* De temperatuur is 22°.
.De temperatuur is #bb@04
Een hoek van 27° 30’.
.Een hoek van #bg@0 #cj@94
Het record is 3′ 5”.
.Het record is #c@9 #e@994
Die plaats ligt op 57° 38′ noorderbreedte.
.Die plaats ligt op #eg@0 #ch@9 noorderbreedte4

Groter dan en kleiner dan

– groter dan [>]: “o (5 + 135)
– kleiner dan [<]: “[ (5 + 246)

Alfabetisch tekenregister

Belangrijk

Hier volgt het alfabetisch tekenregister van de braillestandaard voor algemeen tekstbraille in het Nederlandse taalgebied.

Net als in zwartschrift heeft een aantal tekens ook in braille een meervoudige functie. Dit is o.m. het geval voor tekens als punt, schuine streep, sterretje, streepje enz.

De tekenbenamingen zijn ontleend aan de gangbare terminologie in het Nederlandse taalgebied, maar hierin is niet echt eenduidigheid. Het komt dan ook voor dat voor eenzelfde teken verschillende benamingen in gebruik zijn. In dit alfabetisch tekenregister werden zoveel mogelijk alle gebruikte benamingen opgenomen. Volgorde van de gegevens:
– de tekenbenaming;
– het overeenstemmende brailleteken;
– tussen haakjes de overeenstemmende braillepunten zoals ze in de braillematrix van punt 1 tot punt 6 worden genummerd:

  • linksboven punt 1
  • linksmidden punt 2
  • linksonder punt 3
  • rechtsboven punt 4
  • rechtsmidden punt 5
  • rechtsonder punt 6.

Alfabetisch tekenregister

– a a (1) – a accent circonflexe [â] * (16) – a accent grave [à] ( (12356) – a trema [ä] > (345)
– aandachtsstreepje – (36)
– afbreekstreepje/afbrekingsteken – (36)
– afkappingsteken/apostrof/weglatingsteken [‘] ‘ (3)
– afkortingspunt 4 (256)
– alfabetwisselingsteken ; (56)
– ampersand/en-teken [&] & (12346)
– apenstaartje/at-sign [@] > (345)
– apostrof/weglatingsteken [‘] ‘ (3)
– asterisk/sterretje [*] 9 (35)
– b b (12)
– backslash [\] “* (5 16)
– beletselteken […] 444 (256 256 256)
– benadrukkingsteken _ (456)
– c c (14)
– c cedille [ç] & (12346)
– cijfers 1 #a 2 #b 3 #c 4 #d 5 #e
6 #f 7 #g 8 #h 9 #i 0 #j
– cijferteken # (3456)
– copyright-teken [©] “c (5 14)
– cursiefteken _ (456)
– d d (145)
– decimaalteken 1 (2)
– deelteken [:] 4 (256)
– dollarteken [$] d (145)
– drukwijzigingsteken _ (456)
– dubbel aanhalingsteken openen/sluiten [“] 7 (2356)
– dubbelpunt [:] 3 (25)
– duimteken [“] @99 (4 35 35)
– e e (15)
– e accent aigu [é] = (123456)
– e accent circonflexe [ê] < (126) – e accent grave [è] ! (2346) – e trema [ë] $ (1246) – einderegelteken ” (5) (enkel op het einde van een regel in internetadressen, muziekschrift, e mailadressen en rekenkundige bewerkingen) – enkel aanhalingsteken openen/sluiten [‘] ‘ (3) – en-teken/ampersandteken [&] & (12346) – euroteken [€] e (15) – f f (124) – g g (1245) – geboorteteken [°] @0 (4 356) – gedachtestreepje [-] – (36) – gelijkteken [=] 7 (2356) – graadteken [°] @0 (4 356) – groter dan [>] “o (5 135)
– h h (125)
– hekje [#] “# (5 3456)
– herhalingsteken 9 (35)
– herstelteken eerste betekenis van een teken , (6)
– hoofdletterteken . (46)
– horizontale breukstreep [ ] \ (1256)
– i i (24)
– i accent circonflexe % (146)
– i trema } (12456)
– indelingsstreepje in opsommingen – (36)
– indexingang in machtstekens / (34)
– invulpuntje(s) 4 (256)
– isgelijkteken [=] 7 (2356)
– j j (245)
– k k (13)
– kleiner dan [<] “{ (5 246)
– komma [,] 1 (2)
– kommapunt 2 (23)
– koppelteken [-] – (36)
– kubieke meter [m3] m/#c (134 34 3456 14)
– l l (123)
– liggend streepje [-] – (36)
– m m (134)
– maalteken [x] 8 (236)
– minteken [-] – (36)
– minuutteken [‘] @9 (4 35)
– n n (1345)
– o o (135)
– o accent aigu [ó] + (346)
– o accent circonflexe [ô] ? (1456)
– o trema [ö] { (246)
– of-teken / (34)
– onderstrepingsteken _ (456)
– overlijdensteken [†] 6 (235)
– p p (1234)
– paragraafteken [§] + (346)
– permanent hoofdletterteken ^ (45)
– plusteken [+] 6 (235)
– pondteken [£] p (1234)
– positioneringsteken = (123456)
– procentteken = (123456)
– promilleteken == (123456 123456)
– punt (in alle toepassingen) [.] 4 (256)
– puntkomma [;] 2 (23)
– q q (12345)
– r r (1235)
– recht/vierkant haakje openen ( (12356)
– recht/vierkant haakje sluiten ) (23456)
– registered-teken [®] “r (5 1235)
– rond haakje openen [(] 8 (236)
– rond haakje sluiten [)] 0 (356)
– s s (234)
– schuine breukstreep [/] / (34)
– schuine streep [/] / (34)
– secondeteken [”] @99 (4 35 35)
– slangenlijntje in internetadressen [~] “5 (5 26)
– slash [/] / (34)
– sleutelteken tweede betekenis ” (5)
– sterretje [*] 9 (35)
– streepje [-] – (36)
– t t (2345)
– tegen-teken/versus-teken [/] / (34)
– temperatuurteken [°] @0 (4 356)
– trademark-teken [™] “tm (5 2345 134)
– u u (136)
– u accent circonflexe [û] : (156)
– u accent grave [ù] ) (23456)
– u trema [ü] \ (1256)
– uitroepteken [!] 6 (235)
– underscore/onderstrepingsteken [_] _ (456)
– v v (1236)
– versregelteken (conform de in zwartschrift gebruikte schuine streep)
[ / ] / (34)
– versus-teken/tegen-teken [/] / (34)
– verwijzingsteken [*] 9 (35)
– vierkante meter m2 m/#b (134 34 3456 12)
– vierkant/recht haakje openen ([) ( (12356)
– vierkant/recht haakje sluiten (]) ) (23456)
– voetnootteken [*] 9 (35)
– voorlooppuntje(s) 4 (256)
– voorteken in duim-, geboorte-, graad-, minuut- en secondeteken @ (4)
– vraagteken [?] 5 (26)
– w w (2456)
– weglatingsteken/apostrof [‘] ‘ (3)
– x x (1346)
– yenteken [¥] y (13456)
– ypsilon [y] y (13456)
– z z (1356)

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. 8 punts brailletabellen voor de computer02-08-2017 01:08:53
  2. Braillestandaard voor de Nederlandse taal02-08-2017 01:08:57
  3. Voorbereiden op het lezen van braille18-06-2017 05:06:00
  4. Voel en Plak! braillestickers18-06-2017 05:06:15
  5. Nintendo stuurt blinde fan brief in braille terug17-06-2017 12:06:14
  6. Secondfloor heeft een andere kijk op Brailleliga
15-06-2017 03:06:42
  7. Brailleliga vraagt om blinddoek aan te doen15-06-2017 02:06:58
  8. Braille-autoriteit legt toegankelijke braillestandaard vast15-06-2017 02:06:22
  9. Ontcijferd braille van Jenna’s brailleboek uit ‘Pretty little liars’15-06-2017 02:06:56
  10. Kwartaalblad Passend Lezen niet meer standaard in braille15-06-2017 02:06:55
  11. ‘Brailleschrift voor blinden en slechtzienden blijft nodig’15-06-2017 02:06:01
  12. William en Kate kregen een lesje braille en dit is wat zij typten15-06-2017 02:06:34
  13. Braille Dots15-06-2017 02:06:18
  14. Braille leren?14-06-2017 03:06:25
  15. “Weinig braille in gemeentehuizen en restaurants”13-06-2017 02:06:54
  16. Manneken Pis verkleed als blinde scholier voor Wereld Braille Dag07-01-2017 09:01:04
  17. Wereldbrailledag: Puntgaaf draait de rollen om03-01-2017 08:01:12
  18. 04/01: Wereld Braille Dag03-01-2017 08:01:57
  19. Blind meisje maakt braillekaarten voor Valentijnsdag12-02-2016 04:02:02
  20. Zelfstudie braille05-01-2016 11:01:52
  21. Braille biedt vele mogelijkheden17-03-2015 09:03:39
  22. Slechts 15% van alle blinden leest braille10-03-2015 09:03:28
  23. NLBB Vereniging voor Leesgehandicapten: braille leren op alle leeftijden05-01-2015 05:01:54
  24. Braillereclamefilmpje wint prijs04-01-2015 09:01:08
  25. 4 januari 2015: Wereld Braille Dag03-01-2015 08:01:55
  26. Manneken Pis wordt blind31-12-2014 08:12:48
  27. Braille Vertaler31-12-2014 08:12:54
  28. Boek Op weg naar braille nu te koop24-12-2014 07:12:01
  29. I love braille01-12-2014 09:12:03
  30. Boodschap in braille04-06-2014 04:06:03
  31. Braille geëerd met doodlopend steegje in Italië22-02-2014 12:02:31
  32. Dankzij Louis Braille02-02-2014 03:02:02
  33. Visio lanceert project zelfstudie braille11-01-2014 09:01:40
  34. Ontdek wat je kunt lezen, doen of kijken – Wereld Braille Dag04-01-2014 07:01:34
  35. 04/01: Hoera! Vandaag is het Wereld Brailledag!04-01-2014 10:01:08
  36. 04/01: Vandaag is Wereld Braille Dag!04-01-2014 10:01:24
  37. Het brailleschrift voor blinde en slechtziende personen02-08-2013 08:08:20
  38. Gouden Handjes voor Tonny van Breukelen18-06-2013 05:06:40
  39. Herman Kleton wint prijs in Braille-schrijfwedstrijd20-09-2012 07:09:49
  40. Video: Braille: de oorsprong lezen met je vingers13-08-2012 05:08:21
  41. Video: Willem Wever: Wat is braille, wie heeft het bedacht?09-08-2012 03:08:40
  42. Braille onder druk door smartphones15-02-2012 07:02:50
  43. Het aloude brailleschrift ook nu nog actueel03-01-2012 01:01:30
  44. Is braille in alle talen hetzelfde?25-11-2011 05:11:05
  45. Louis Braille16-11-2011 06:11:20
  46. Braille: patroon van zes puntjes16-11-2011 06:11:39
  47. Het Brailleschrift van Louis Braille10-06-2011 07:06:10
  48. Braille leren met een eierdoosje07-06-2011 08:06:16
  49. ‘Een gesproken boek beklijft minder dan lezen met handen’07-06-2011 08:06:32
  50. Prinses bezoekt brailletentoonstelling07-06-2011 08:06:26
  51. Braille is jarig07-06-2011 08:06:26
  52. Braille springlevend in Derde Wereld07-06-2011 08:06:49
  53. Is braille een mythe? Belachelijk idee!07-06-2011 08:06:08
  54. Brailleschrift voor eerst in 20 jaar gemoderniseerd07-06-2011 06:06:09
  55. Ook een blinde leest graag07-06-2011 06:06:40
  56. Blinde en dove kinderen lezen ook graag07-06-2011 06:06:43
  57. Robotverkenner scheert langs Braille06-06-2011 06:06:29
  58. Moon: Schrift in reliëf05-06-2011 12:06:07
  59. Oskar Picht, uitvinder van de brailleschrijfmachine05-06-2011 12:06:23
  60. Braille, tussen Brie en Mickey05-06-2011 11:06:53
  61. De puntjes op de ï05-06-2011 11:06:56
  62. Leven en werk van Louis Braille: Lezen met je vingers05-06-2011 10:06:32
  63. Louis Braille liet blinden en slechtzienden lezen05-06-2011 10:06:05
  64. Vingerlezen vraagt ongeziene inzet05-06-2011 10:06:41

Laatst bijgewerkt op 2 augustus 2017 – 13:18