Braille, tussen Brie en Mickey

Bron: Het Belang van Limburg
20 maart 2004

Vandaag begint de Week van de Brailleliga, in Franse dorpje  Coupvray stond de wieg van het blindenschrift

COUPVRAY

Zijn hart heeft Coupvray verlaten.  Misschien dat het al eerder gebeurde,  maar toen z’n lichaam in 1952 naar het Parijse Panthéon verhuisden, werd het  definitief.  Alleen de knoken van z’n handen bleven in de urne op wat  vroeger z’n graf was.  Louis Braille, staat in goudkleur uitgebeiteld.   Niet eens in braille.  Verder geen bloem.  Niemand die de keitjes  rondom ’s harkt.  Geen pijltje dat naar deze tombe verwijst.  Het  Maison Natale dat als vierkamermuseumpje dient, trekt 4.000 bezoekers per jaar.   In Coupvray heet zelfs niemand nog Braille.  “Ici, c’est le Brie ou Mickey.”

Blind.  Het is een bleek uitgeslagen begrip geworden, door te vaak  gebruikt.  Uit de kranten van één week: Scheidsrechter Van de Velde bleef  blind voor de strafschop.  De aanslagen in Madrid bewijzen dat niemand nog  veilig is voor blind terrorisme.  Alessandro Petacchi heeft een blind  vertrouwen in zijn ploeg.  Vandaag wordt Milaan-Sanremo gereden.   Vandaag start ook de Week van de Brailleliga.  De week voor wie echt niet  ziet.  Blind is.  In België zijn dat 12.000 mensen, wereldwijd 40  miljoen.

“Mijnheer, à mon avis heeft Louis Braille meer betekend voor de mensheid dan  Disneyland.  Maar hier is het alleen dat nog dat telt.”  Wie via de  N34 vanuit Coulommiers naar Coupvray is gereden, moet de bijna 80-jarige Colette  Fillastre gelijk geven.  De vreemde horizon draagt het Mickey-paleis van  Eurodisney, de toppen van een roetsjbaan en een rij witte tenten.  Straks  12 jaar geleden opende hier de Europese pendant van het Amerikaanse pretpark.   Geen bezoeker in dit park weet dat aan de achterzijde van deze Marne-heuvel, via  een smalle asfaltweg, Coupvray te bereiken is.  Een dorp dat je meteen in  het Frankrijk van la douce France zet.  Want mooi.

Broodje Braille?

Het is middag, de plotse zomerzon geeft de zonnewijzer boven het  gemeentehuis weer zin.  Burgemeester François Bentz is er niet, hij is op  skivakantie.  “Tiens”, zegt de uitbater van La Tabatière, de enige  bar/kranten- en sigarettenwinkel in het dorp.  “Is hij nu skiën?    Allez, het is eens iets anders.  Vinden zul je hem hier toch nooit.   Dan is hij skiën, dan zit hij in Argentinië of Egypte, maar in Coupvray is hij  nooit.  Hij woont hier zelfs niet, hij woont in Esbly.  En zijn  sigaretten komt hij ook al niet bij mij kopen.”  Zijn bril is te groot voor  z’n kleine oogjes, al kunnen z’n flaporen wel wat verdragen, z’n cynisme is  grenzeloos.

 

De bar-baas is naar eigen zeggen par erreur in dit dorp beland (zijn vrouw was  van hier), hij is één van laatste drie zelfstandigen die de bijna 3.000  Cupressiens bedienen.  Zonder van Louis Braille gebruik te maken.  De  bakker, rechtover, verkoopt geen broodje Braille, of het zouden de strategische  geplaatste krenten op de brioche moeten zijn.  De charcutier, iets hoger in  het dorp, is er al 30 jaar.  “Vroeger had je meer, maar de komst van  warenhuisketen Champion heeft alles weggevaagd”, zegt de slagersvrouw.   “Wij zijn hier nog content, laat ons maar hopen dat dit dorpje zo blijft.   Heel rustig.  Als je ziet wat er met de andere dorpen rond Disneyland is  gebeurd, neen bedankt.”  Dat is vreemd, want niemand pikt hier een  Mickey-graantje mee.  Geen hotel, geen restaurant, niks.  “Dit is een  kalm dorpje uit de Brie-streek”, zegt een klant in het café.  “Meaux ligt  vlakbij, daarvan komt dus de Brie de Meaux.  Verder is er alleen nog Bière  de Brie, blond of donker.”

La serpette

Terug naar 4 januari 1809.  Beneden de heuvel, onderaan Coupvray, ligt  de Chemin des Buttes.  Simon-René Braille is er zadelmaker en smid en woont  er met z’n gezin in een eenkamerwoning.  Het is er vochtig, koud, de vier  kinderen slapen op de grond.  “Dichtbij het vuur”, zegt Christiane  Benedetto, gids in La Maison Natale, het geboortehuis dat nu museum is.  De  Chemin des Buttes veranderde in de Rue Louis Braille, een bus van de Ecole  Primaire Sud uit Vincennes wringt zich in het straatje.  Kinderen van 10 en  11 komen kijken en luisteren naar het verhaal van Braille.  De leefkamer  van de familie doet aan Bokrijk denken.  Met een tafel, een haard, de  ouderlijke beddenbak en een oven.

 

“Wat bakte vader Braille daar?”, vraagt Christiane de leerlingen.  “Brie?”,  antwoordt er eentje.  Hij heeft zijn lesje goed geleerd, hij weet in welke  streek van Frankrijk we zitten.  En het is bijna net zo juist als de jongen  die antwoordt dat de kleine Louis leerde lezen met het brailleschrift.   Verwarrende begrippen zijn het.

Louis Braille was drie toen hij op een dag speelde in het atelier van z’n vader.   “Hij was op de houten werkbank van z’n vader geklommen om een serpette (een  scherp mesje, nvdr) te pakken”, vertelt Benedetto.  “Plots hoorde men een  luide schreeuw.  Louis was met het mesje uitgeschoten, zijn gezicht zat  helemaal onder het bloed, hij was in één van z’n ogen terechtgekomen.”  Een  tekening toont dat tafereel, er ontstaat bij de kinderen een beetje verwarring:  door het venster is een mannenhoofd te zien.  “Waarom heeft die kerel niks  gedaan?” vraagt Benjamin.  “Tja, mes enfants, dat is maar een tekening.   Wellicht was er niemand in de buurt.  Z’n ouders hebben Louis zo goed ze  konden verzorgd, maar ze hadden geen ontsmettingsmiddelen en we spreken  natuurlijk van de 19de eeuw.”  De wonde infecteerde, van penicilline was  nog geen sprake, twee jaar later was Louis Braille volledig blind.

Zes puntjes

Borgnon Florine.  Braille Louis.  Carron Josephine Fleurine.   Op de leerlingenlijst van de school in Coupvray staat Louis tussen de andere  kinderen, dit is inclusief onderwijs avant la lettre.  Tot z’n tiende zal  hij hier les krijgen van meester Antoine Bécheret.  Dan moet hij naar  Parijs, 36 km verder, maar volgens Christiane Benedetto 4 uur rijden met de  koets.  Daar ligt het Institut Royal des Jeunes Aveugles, een school die  gesticht is door Valentin Haüy, die een methode heeft ontwikkeld om boeken in  reliëf te drukken.  “Maar het is pas als ene monsieur Barbier een systeem  komt voorstellen om het alfabet te ontwikkelen op basis van punten en strepen,  dat Louis aan z’n eigen systeem begint”, zegt Benedetto.  “Het systeem was  geweldig, alleen was het nog te uitgebreid.  Het moest eenvoudiger.   En hij vond het, met amper 6 punten.  Twee boven, twee in het midden, twee  onder.  Die combinatie volstond om alle letters van het alfabet, alle  cijfers en de interpuncties weer te geven.”

 

Het atelier is nagebouwd, de serpette aan de muur is wellicht niet het werktuig  dat Louis Braille verwondde.  Wel authentiek zijn verklaringen van dokter  Guilé uit februari 1819 die de blindheid van Braille bevestigen, een document  uit 1821 dat de slechte voedingsgewoontes aan de Parijse blindenschool  aanklaagt, de dominosteentjes van de kleine Louis, een bijbel in braille.
Er is nog iets authentiek.  Op 9 januari 1852 antwoordt de Prefect de  Police van Parijs aan de burgemeester van Coupvray dat de aanvraag om het  lichaam van Louis Braille over te brengen naar zijn geboortedorp is goedgekeurd.   Z’n zussen en broer hebben 100 Franse frank betaald voor een Concession à  Perpétuité op het kerkhof van Parijs.  Braille is gestorven, na een lange  aanslepende ziekte.

Twee handen

De zon droogt de bloemen niet uit op het kerkhof van Coupvray, ze zijn van  plastic.  Als ze er al zijn.  Alleen bij het graf van Pascale  Kicka-Brunlé bloeien verse, ze is overleden in 1981 maar vader en moeder  bezoeken haar nog elke dag.  “We woonden in Coupvray, tot onze dochter  overleed”, zeggen ze.  “Toen konden we het niet meer aan en verhuisden we.   Maar we zijn hier nog elke dag.”

 

Dat is meer dan voor Louis Braille.  Er liggen twee stenen roosjes op z’n  graf, maar die zijn van een ander afgebroken.  Er staat geen bloemetje, er  staat geen plantje, er ligt zelfs geen lichaam meer onder de steen.  La  commune de Coupvray garde pieusement dans cette urne les mains du génial  inventeur, lezen we.  Op 20 juni 1952, bij de honderdste verjaardag van z’n  overlijden, werd het lichaam van Braille opgegraven met veel ceremonie.   Twee dagen later werd hij in het Parijse Panthéon bij de groten van Frankrijk  bijgezet.  “De gemeente gaf toestemming, op voorwaarde dat zijn handen hier  mochten blijven”, zegt Benedetto.  “Dat was symbolisch.  Het zijn die  handen die tot het brailleschrift leidden.”  Louis Braille, de man die zijn  volk leerde voelen, zeg maar.  De eeuwigdurende concessie slaat nog enkel  op de knoken van z’n handen, de opgraving in ’52 werd door een kinderkoor  opgeluisterd met een Cantate à Louis Braille.  In volle Franse zinnen wordt  de glorie van de man bezongen, de genialiteit van z’n zes puntjes geëerd, zes  puntjes die de hele wereld oplichtten.  De blinde is niet meer gevangen.

Ogen dicht

Mort pour la France, het monument op het centrale pleintje van Coupvray is  niet voor Louis Braille, wel voor 26 helden van het dorp die in de Eerste  Wereldoorlog sneuvelden.  De andere Held staat 100 meter verderop, een  borstbeeld op een sokkel, de ogen gesloten.  Op de achterzijde wél een  braille-uitleg, zij het het alfabet.  Als haar venster opentrekt, kijkt  Colette Fillastre er recht op.  Ze is bijna 80, werd geboren op het kleine  Bretoense eilandje Noirmoutier, kwam in ’66 naar Coupvray wonen.  Als ze  hier al was, jarenlang leidde ze een vaccinatieprogramma van het Centre  International de l’Enfance en reisde daarvoor rond in 42 landen.  Ze is de  dorpshistorica van Coupvray.  “Toen wij hier kwamen, woonden hier 500  mensen”, zegt ze.  “Je had nog vijf boerderijen waar de mensen hun spullen  gingen, allerlei winkeltjes en bistrots.

 

Maar de komst van Champion heeft het hele leven hier veranderd.  Er is nog  één charcuterie, één boulangerie, één café.  En één boerderij.”  Plus  de kerk, en dat is de verdienste van haar en haar man.  “In 1974 werd  beslist dat de parochie geen eigen pastoor meer kreeg”, zegt ze.  “De kerk  werd eigendom van de gemeente en om ervan af te zijn, kreeg mijn man de sleutel  van de kerk.  Zestien jaar lang hebben wij ervoor gezorgd dat élke zondag,  élke zondag, de kerk om 10 uur open was.  Soms kwam er toch een priester de  mis doen, andere keren verzorgden we zelf een dienst.  Dat hebben we  volgehouden tot in 1990, toen we toch weer een pastoor kregen.”  Ze is er  trots op, maar de vrouw spreekt tegelijk met verbittering over Coupvray.   Of beter: over het gemeentebestuur van Coupvray.  Sinds François Bentz  burgemeester is, lijkt Louis Braille vergeten.  “Er komen nog wel wat  bussen om het geboortehuis te bezoeken, maar de gemeente doet niks voor Braille.   Er is geen herdenkingsdag, er is niks.  Ze pronken liever met hun David  Douillet-sportzaal of met Eurodisney in de buurt.”

In de Tabatière wordt een pint gedronken.  Neen, behalve het college dat de  naam van Braille kreeg, is er volgens de gasten weinig dat aan de uitvinder doet  denken.  “Hier wonen zelfs niet meer blinden dan elders”, klinkt het, een  beetje lacherig.  Lachen doen ook Jean-Paul Balcou, Michel Van Keirsbilck,  Marine Le Pen en Marie-George Buffet op affiches naast het gemeentehuis.   Frankrijk houdt dit weekend kantonnale verkiezingen, ook in Thorigny-sur-Marne.   Of Coupvray ook stemt, is niet zeker.  De burgemeester heeft zijn bevolking  aangespoord dat niet te doen, uit protest tegen een vuilnisbelt aan de rand van  het dorp die illegale proporties aanneemt.  “Daar kunnen we niet langer  blind voor blijven”, zegt hij in een kranteninterview.  Blind.  Zit  hij toch bij Braille.

Rik VAN PUYMBROECK

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Onderzoekers Harvard maken her te programmeren braille voor boeken25-07-2018 10:07:40
  2. Brailleprotest naar Lidl en Belastingdienst, ‘Ze zien niet in dat ik blind ben’05-01-2018 08:01:16
  3. Wereldbrailledag – “Brailleschrift blijft, ondanks technologische evoluties, belangrijk communicatiemiddel”05-01-2018 07:01:24
  4. Braille Autoriteit voor de Nederlandse taal opgericht12-12-2017 04:12:30
  5. 8 punts brailletabellen voor de computer02-08-2017 01:08:53
  6. Braillestandaard voor de Nederlandse taal02-08-2017 01:08:57
  7. Voorbereiden op het lezen van braille18-06-2017 05:06:00
  8. Voel en Plak! braillestickers18-06-2017 05:06:15
  9. Nintendo stuurt blinde fan brief in braille terug17-06-2017 12:06:14
  10. Secondfloor heeft een andere kijk op Brailleliga
15-06-2017 03:06:42
  11. Brailleliga vraagt om blinddoek aan te doen15-06-2017 02:06:58
  12. Braille-autoriteit legt toegankelijke braillestandaard vast15-06-2017 02:06:22
  13. Ontcijferd braille van Jenna’s brailleboek uit ‘Pretty little liars’15-06-2017 02:06:56
  14. Kwartaalblad Passend Lezen niet meer standaard in braille15-06-2017 02:06:55
  15. ‘Brailleschrift voor blinden en slechtzienden blijft nodig’15-06-2017 02:06:01
  16. William en Kate kregen een lesje braille en dit is wat zij typten15-06-2017 02:06:34
  17. Braille Dots15-06-2017 02:06:18
  18. Braille leren?14-06-2017 03:06:25
  19. “Weinig braille in gemeentehuizen en restaurants”13-06-2017 02:06:54
  20. Manneken Pis verkleed als blinde scholier voor Wereld Braille Dag07-01-2017 09:01:04
  21. Wereldbrailledag: Puntgaaf draait de rollen om03-01-2017 08:01:12
  22. 04/01: Wereld Braille Dag03-01-2017 08:01:57
  23. Blind meisje maakt braillekaarten voor Valentijnsdag12-02-2016 04:02:02
  24. Zelfstudie braille05-01-2016 11:01:52
  25. Braille biedt vele mogelijkheden17-03-2015 09:03:39
  26. Slechts 15% van alle blinden leest braille10-03-2015 09:03:28
  27. NLBB Vereniging voor Leesgehandicapten: braille leren op alle leeftijden05-01-2015 05:01:54
  28. Braillereclamefilmpje wint prijs04-01-2015 09:01:08
  29. 4 januari 2015: Wereld Braille Dag03-01-2015 08:01:55
  30. Manneken Pis wordt blind31-12-2014 08:12:48
  31. Braille Vertaler31-12-2014 08:12:54
  32. Boek Op weg naar braille nu te koop24-12-2014 07:12:01
  33. I love braille01-12-2014 09:12:03
  34. Boodschap in braille04-06-2014 04:06:03
  35. Braille geëerd met doodlopend steegje in Italië22-02-2014 12:02:31
  36. Visio lanceert project zelfstudie braille11-01-2014 09:01:40
  37. Ontdek wat je kunt lezen, doen of kijken – Wereld Braille Dag04-01-2014 07:01:34
  38. 04/01: Hoera! Vandaag is het Wereld Brailledag!04-01-2014 10:01:08
  39. 04/01: Vandaag is Wereld Braille Dag!04-01-2014 10:01:24
  40. Het brailleschrift voor blinde en slechtziende personen02-08-2013 08:08:20
  41. Gouden Handjes voor Tonny van Breukelen18-06-2013 05:06:40
  42. Herman Kleton wint prijs in Braille-schrijfwedstrijd20-09-2012 07:09:49
  43. Video: Braille: de oorsprong lezen met je vingers13-08-2012 05:08:21
  44. Video: Willem Wever: Wat is braille, wie heeft het bedacht?09-08-2012 03:08:40
  45. Braille onder druk door smartphones15-02-2012 07:02:50
  46. Het aloude brailleschrift ook nu nog actueel03-01-2012 01:01:30
  47. Is braille in alle talen hetzelfde?25-11-2011 05:11:05
  48. Louis Braille16-11-2011 06:11:20
  49. Braille: patroon van zes puntjes16-11-2011 06:11:39
  50. Het Brailleschrift van Louis Braille10-06-2011 07:06:10
  51. Braille leren met een eierdoosje07-06-2011 08:06:16
  52. ‘Een gesproken boek beklijft minder dan lezen met handen’07-06-2011 08:06:32
  53. Prinses bezoekt brailletentoonstelling07-06-2011 08:06:26
  54. Braille is jarig07-06-2011 08:06:26
  55. Braille springlevend in Derde Wereld07-06-2011 08:06:49
  56. Is braille een mythe? Belachelijk idee!07-06-2011 08:06:08
  57. Brailleschrift voor eerst in 20 jaar gemoderniseerd07-06-2011 06:06:09
  58. Ook een blinde leest graag07-06-2011 06:06:40
  59. Blinde en dove kinderen lezen ook graag07-06-2011 06:06:43
  60. Robotverkenner scheert langs Braille06-06-2011 06:06:29
  61. Moon: Schrift in reliëf05-06-2011 12:06:07
  62. Oskar Picht, uitvinder van de brailleschrijfmachine05-06-2011 12:06:23
  63. Braille, tussen Brie en Mickey05-06-2011 11:06:53
  64. De puntjes op de ï05-06-2011 11:06:56
  65. Leven en werk van Louis Braille: Lezen met je vingers05-06-2011 10:06:32
  66. Louis Braille liet blinden en slechtzienden lezen05-06-2011 10:06:05
  67. Vingerlezen vraagt ongeziene inzet05-06-2011 10:06:41

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 11:23