Toespraak Ad van der Waals bij boekpresentatie

Gewoon anders lezen in de openbare bibliotheek.

Hans van Velzen heeft mij ooit verteld dat hij van zijn voorganger, Wim de la Court, het advies kreeg diens functies in het blindenbibliotheekwerk niet over te nemen. Ik denk dat je er verstandig aan hebt gedaan dat advies op te volgen en al je energie in de OBA en het openbaar bibliotheekwerk te steken. Als compensatie voor wat je, Hans, allemaal gemist hebt ga ik je straks het eerste exemplaar van mijn nieuwe boek aanbieden. Je zult je naam er niet in tegenkomen.

De aangepaste lectuurvoorziening – het blindenbibliotheekwerk – is in 2007 formeel een onderdeel geworden van het stelsel van openbare bibliotheken. Aan die mijlpaal is nogal wat vooraf gegaan. Genoeg om er een boek over te schrijven dat tot schrik van sommigen onder u 476 pagina’s omvat. Er is vanuit het openbaar bibliotheekwerk wel eens opgemerkt dat je je beter niet in het wespennest van het blindenbibliotheekwerk kon begeven. In 1984 heb ik de overstap gemaakt van een directiefunctie in het openbaar bibliotheekwerk naar deze sector. Spijt heb ik er nooit van gehad maar als ik toen had geweten van wat zich in de 15 jaar daarvoor had afgespeeld? En wat zich ook nog de daarop volgende 25 jaar zou afspelen……?

Een oud-collega dacht dat mijn boek zou gaan over liefde, overspel en moord in het blindenbibliotheekwerk. Liefde en overspel: ja. Door elk van de instellingen zijn heel wat en steeds weer wisselende en – soms gelijktijdig – relaties aangegaan en ook weer verbroken. Maar van moord is geen sprake geweest. Iemand anders noemde mijn verhaal fascinerend en bizar. Ooit schreven drie instellingen in een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer dat het hen speet dat zij in de loop der jaren de politici zoveel werk hadden bezorgd. Om vervolgens weer op de oude voet voort te gaan.

Samenwerking was vanaf het midden van de jaren zestig de belangrijkste voorwaarde om meer subsidie te krijgen. De rijksoverheid was echter niet bij machte het subsidiemiddel te gebruiken om lichte of zwaardere samenwerking af te dwingen. Een structurele volledige subsidiering van deze sector is nooit overwogen. Opmerkelijk eigenlijk omdat openbare bibliotheken sinds 1961 in feite wel op een volledige overheidssubsidie konden rekenen en niet meer afhankelijk waren van particuliere fondsen.

De blindenbibliotheken moesten voor een gedeelte van de exploitatiekosten en ook voor investeringen aanvullende middelen verwerven bij lezers, bij lagere overheden en bij externe of eigen steunfondsen. De autonome positie maakte het mogelijk en bedrijfsmatig misschien ook noodzakelijk dat bij het verwerven en besteden van middelen daarbij eigenbelang een rol ging spelen. De neiging was sterk elkaar de loef af te steken. Concurrentie dus. Overigens moet gezegd worden dat de lezers van deze concurrentie ook wel profijt hebben gehad! En dat hoorde elke instelling natuurlijk graag.

Een voornemen van minister d’Ancona om een fusie af te dwingen werd in 1993 door een praktisch voltallige Tweede Kamer in de kiem gesmoord. De instellingen kregen in allerlei combinaties keer op keer en op goed vertrouwen de kans de samenwerking onderling te regelen. Het bleef steeds weer bij goed bedoelde intenties. Zoals oud-minister Biesheuvel – zij het in andere bewoordingen – constateerde: men wil alleen met elkaar samenwerken als er een gezamenlijke vijand te bestrijden is: één of meer van de collega-instellingen, de overheid of een in het leven geroepen bestuursorgaan of de belangenorganisaties.

Vaak is gezegd dat dé identiteit de oorzaak is geweest van de verdeeldheid en het gedoe binnen het blindenbibliotheekwerk. Het bestaan van een algemene, een protestants-christelijke en een rooms-katholieke instelling heeft vergaande samenwerking inderdaad belemmerd. Ik vergelijk in mijn boek deze situatie met het openbaar bibliotheekwerk. Daar kwam in het begin van de jaren zeventig een einde aan het gescheiden optreden van algemene en confessionele openbare bibliotheken. Wie van u zegt het begrip ‘gemeenschappelijke openbare bibliotheek’ nog iets?

De gemeenschappelijkheid was bij de blindenbibliotheken echter ver te zoeken. Maar daar speelden meestal heel andere overwegingen een rol dan de identiteit: het in stand houden van de eigen organisatie, het behoud van de hechte band met de betaalde en vrijwillige medewerkers en vooral ook met de eigen lezers. Als het erop aan kwam werden ook mogelijke kapitaalvernietiging en het behoud van de werkgelegenheid van de eigen medewerkers in het geding gebracht. Maar de identiteit?

Ook door voorstanders van samenwerking werd het pluriforme karakter van de voorziening van waarde geacht zoals die bij de openbare bibliotheken immers ook niet was aangetast.

De meeste lezers toonden zich in het algemeen zeer tevreden en vooral ook dankbaar voor het werk van de blindenbibliotheken. Alhoewel, hoe groter de afhankelijkheid van lectuur was voor het maatschappelijk functioneren, des te kritischer toonden de lezers zich over collectie en dienstverlening. De belangenorganisaties traden vooral op als spreekbuis van deze meer kritische lezers.

Maar hadden de lezers en de belangenorganisaties ook invloed op het beleid van de bibliotheken? Ik schrijf uitvoerig over de betrokkenheid van de lezers en hun organisaties bij het blindenbibliotheekwerk. Maar laten we ook hierin eerlijk zijn: de grote tevredenheid onder de lezers en soms ook verdeeldheid in eigen kring heeft de invloed van deze organisaties niet altijd goed gedaan. De overheid heeft in het algemeen echter wel belang gehecht aan de inbreng van de belangenorganisaties en deze ook een plaats gegeven bij allerlei vormen van overleg.

In mijn boek ga ik als vergelijking ook in op de invloed van lezers in het beleid van openbare bibliotheken. De discussie in de jaren zeventig en tachtig over het democratisch functioneren van gesubsidieerde instellingen beperkte zich wat bibliotheken betreft in feite tot de invloed van of namens personeelsleden. Maar de lezers: werden zij betrokken bij het beleid? Waar waren de lezers bij het proces van bibliotheekvernieuwing in het begin van deze eeuw? En waar is de stem van de lezers bij de ingrijpende beslissingen die in veel gemeenten worden genomen over het bibliotheekwerk? Ondanks alles zijn de lezers van de blindenbibliotheken en hun vertegenwoordigers misschien toch altijd beter af geweest.

Mijn boek gaat over de geschiedenis van blindenbibliotheken en openbare bibliotheken. Zij hebben voor een gedeelte een vergelijkbare ontstaansgeschiedenis. De CBB, de LSB en de NBB kwamen voort uit het particulier initiatief en de sfeer van de charitas. Hun collecties waren vergelijkbaar met die van openbare bibliotheken. Iedereen die zich aanmeldde als lezer was welkom.

Qua werkorganisatie waren het echter alles behalve gewone openbare bibliotheken. Het waren vooral ook productie- en distributiebedrijven van braille en gesproken lectuur. Onderschat niet wat u zichzelf aandoet als u deze taken van een blindenbibliotheek op u wilt nemen, was de boodschap van onder meer de twee voorgangers van Hans van Velzen. Zij spraken uit ervaring. Geen enkele openbare bibliotheek heeft het Amsterdamse voorbeeld nagevolgd, zelfs niet als het alleen om de uitleenfunctie ging. Pas in 2006 bestond er bij het Ministerie en ook bij kringen van het NBLC de gedachte dat het toch geen probleem zou moeten zijn als blinden en slechtzienden zich gewoon lieten inschrijven bij de balie van de plaatselijke bibliotheek en daar hun boeken kwamen halen en terugbrengen.

Veel mensen hebben – vooral tijdens bijeenkomsten van de belangenorganisaties in de periode 2004-2007 – duidelijk kunnen maken dat hiermee een drempel zou worden opgeworpen voor de toegang tot informatie en lectuur voor mensen met een leesbeperking. Wat mogen we nu blij zijn dat er toen een landelijke Stichting Aangepast Lezen tot stand is gekomen!

Ik ga toch nog even terug in de tijd. De blindenbibliotheken en de overheid hebben er destijds 10 jaar over gedaan om een samenwerkingsorgaan op te richten. Toen de kruitdampen in 1984 enigszins leken te zijn opgetrokken wilde het NBLC een vorm van samenwerking met de blindenbibliotheken ttot stand brengen. Met gesproken boeken van de blindenbibliotheken zouden niet alleen slechtziende lezers in openbare bibliotheken maar ook andere doelgroepen bereikt kunnen worden. Daarbij werd gedacht aan onder meer mensen met een verstandelijke beperking, dyslecten, analfabeten, laaggeletterden, gastarbeiders, mensen met een taalachterstand, mensen met een beperking in de functie van handen en armen etc. De blindenbibliotheken en de belangenorganisaties wilden best meewerken maar ze zagen risico’s voor het beschermde auteursrecht en de portvrijdom. De vraag van de openbare bibliotheken betrof daarnaast heel andere producten dan die welke de blindenbibliotheken konden maken. In mijn boek beschrijf ik hoe de discussies zich hierover voltrokken en eigenlijk tot op de dag van vandaag steeds weer wordt gevoerd. In 1987 publiceerde het NBLC een rapport over gesproken boeken in de openbare bibliotheek en over de specifieke eisen waar boeken voor specifieke doelgroepen aan moeten voldoen. Als dit rapport nu nogmaals zou worden uitgegeven zou niemand in de gaten hebben dat het al 25 jaar oud is. Nu ja, niemand? Thea van Lankvelt, hier aanwezig en ik natuurlijk wel! Er zijn sindsdien geen publicaties meer verschenen die een nieuw licht werpen op de eisen die gesteld moeten worden aan materiaal voor specifieke groepen.

Er zijn de laatste 25 jaar door veel openbare bibliotheken talloze activiteiten ontplooid om mensen met een leesbeperking kennis te laten maken met de mogelijkheden van gesproken lectuur. In veel gevallen werd samengewerkt met medewerkers van de blindenbibliotheken die voorlichting gaven over de collectie, leeshulpmiddelen en het gebruik van apparatuur. Dat gebeurde onder meer onder de namen ‘Anders Lezen’- of ‘Gemakkelijk Lezen-Punten’. Er kwamen hiervoor ook extra subsidies beschikbaar die echter meestal geen structureel karakter hadden. Helaas zijn in onderzoek naar het effect van extra subsidies aan openbare bibliotheken tussen 2007 en 2012 alleen medewerkers van deze bibliotheken ondervraagd. Juist hier zou het echter goed zijn geweest vragen te stellen over de wijze waarop de beoogde doelgroepen bij de activiteiten betrokken waren. En de lezers zelf te vragen of met de dienstverlening tegemoet was gekomen aan hun behoeften. En natuurlijk: hoe groot is de uitval bij openbare bibliotheken van juist deze lezers en waarom is slechts een gering percentage bij de specifieke dienstverlening terecht gekomen?

Mijn boek gaat over de geschiedenis en sluit af in 2007. In het slothoofdstuk stel ik een aantal kritische vragen over wat er daarna van de bedoelingen terecht is gekomen. Wie heeft het nog over de uitrol naar lokaal niveau van activiteiten voor mensen met een visuele beperking en hoe zit het met de invloed van de doelgroep op het bestuur en het beleid?

Het landschap van het openbaar bibliotheekwerk is in een paar jaar grondig veranderd. De bezuinigingen van de gemeenten laten weinig of niets meer over van de spreidingsgedachte en de subsidievoorwaarden van de Bibliotheekwet van 1975. Gaat de oude situatie terugkeren dat er openbare bibliotheken zijn en daarnaast veel volksbibliotheken en uitleenposten?

Er komt in 2015 een Bibliotheekwet waarin het opzetten van een landelijke Digitale bibliotheek centraal staat. Dit sluit geheel aan bij de ontwikkeling dat steeds meer mensen gebruik maken van internet, elektronische media en digitale toegangen tot informatie. Maar daar past ook een kanttekening bij. De belangenorganisaties van mensen met een leesbeperking en individuele lezers hebben zich de afgelopen 15 jaar nogal druk gemaakt over het recht op toegang tot oude en nieuwe media en voorzieningen. De ontwikkelingen op technologisch terrein zijn in veel opzichten een zegen geweest voor mensen met een leesbeperking. Aan de andere kant is het een zorgpunt dat websites en digitale informatiedragers in veel gevallen niet of niet voldoende toegankelijk blijken te zijn voor mensen met een leesbeperking.

Als de Digitale bibliotheek en ook de fysieke bibliotheken voor hen niet voldoen aan de eisen van bereikbaarheid, bruikbaarheid en toegankelijkheid zal opnieuw een ongelijkwaardige situatie gaan ontstaan. Als de Digitale Bibliotheek de norm wordt hoe zit het dan met de toegankelijkheid van de voorzieningen voor blinden en slechtzienden. Moeten zij achteraf maar weer zien hoe dit wordt geregeld? Wat mij betreft zou in de nieuwe Bibliotheekwet de toegankelijkheid voor mensen met een leesbeperking moeten worden verankerd. Een al lang bestaande wens van de belangenorganisaties. Het zou goed zijn als de Oogvereniging, de NLBB, de lezersraad, de openbare bibliotheken, de Stichting Aangepast Lezen, CBB en Dedicon, Accessibility en andere organisaties die hier aanwezig zijn de handen ineen slaan om dat nadrukkelijk onder de aandacht van de wetgever te brengen. 3 september 2013 is de dag van een boekpresentatie. Het zou ook de dag kunnen zijn om hier een start mee te maken. Benut de gelegenheid om de contacten hiervoor te leggen en de agenda’s te trekken. En u begrijpt: als betrokken particulier ben ik er graag bij!

U kunt het boek straks aanschaffen. Een grote teleurstelling echter voor een aantal van u: zoals in de uitnodiging al voorzien: de versies in braille en op daisy-cd zijn nog in productie. De oorzaak daarvan ligt helemaal bij mij omdat ik door een nogal hectische maand juni en mijn vakantie pas laat de laatste drukproefcontrole kon uitvoeren en de definitieve versie voor productie gereed had.

Ik ga afsluiten. Ik dank u allen voor uw aanwezigheid en de sprekers voor hun bijdrage aan deze middag. Na Hans krijgen ook zij een exemplaar van het boek. Ik dank Jitske voor ook dit keer de plezierige samenwerking om het boek te kunnen uitbrengen. En ik dank de Stichting Blindenpenning, de Groningse Blindenstichting, de Stichting tot Verbetering van het Lot der Blinden en de Openbare Bibliotheek Amsterdam, die het mogelijk maakten dat deze bijeenkomst hier plaatsvond en het boek geproduceerd kon worden.

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Boek: Verandering van perspectief – Herinneringen aan mijn pubertijd26-11-2019 07:11:47
  2. Boek: Baby Miguel – Zal ik mijn mama ooit zien?01-11-2019 12:11:41
  3. Boek: “Sterk Spul” – Celine Frank11-04-2019 06:04:45
  4. Boek: Biografie van blinde Carla Schaad04-12-2018 06:12:22
  5. Boek: Geef je ogen de kost15-04-2018 08:04:51
  6. Boek: De Blinde fotograaf16-03-2018 09:03:20
  7. Lees en beluister nieuw boek ‘Blind!’15-12-2017 09:12:06
  8. “Het boek leert kinderen wat blind zijn kan betekenen”11-12-2017 08:12:43
  9. Boek: Aandachtspunten voor ondersteuning personen met visuele en (zeer) ernstige verstandelijke beperking12-10-2017 08:10:23
  10. Boek: Bontgenoot – tegen het dagelijks leven van Morena Lam03-10-2017 11:10:01
  11. Beyond the Muted Darkness: Fotoboek voor Stichting Ushersyndroom05-09-2017 04:09:06
  12. Boek: ‘Met het oog op meedoen’11-08-2017 12:08:08
  13. Boek: Domie vertelt16-07-2017 07:07:02
  14. Boek “Vooruitzichten”06-07-2017 12:07:48
  15. Boek: Praktijkboek over aanleren zelfredzaamheid21-06-2017 07:06:45
  16. Voortleven met een groot zwart gat18-06-2017 05:06:53
  17. Fien kan niet zien op Youtube18-06-2017 01:06:14
  18. Heb jij het boek Fien kan niet goed zien al gekocht?15-06-2017 02:06:08
  19. Boek `Ouderbegeleiding gezinnen met blind kind` gratis beschikbaar15-06-2017 02:06:14
  20. Boek: Kookboek van Pop Bhageloe11-06-2017 09:06:35
  21. Boek: De avonturen van Balder11-06-2017 08:06:35
  22. Boek: Ruimte In Mijn Beperking28-03-2017 10:03:46
  23. Boek: “De strijd tegen het dagelijks leven”30-12-2016 07:12:25
  24. Boek: Een meerkoet in mijn oog26-10-2016 04:10:23
  25. Boek “Een meerkoet in mijn oog” – Henk Wolf18-10-2016 11:10:40
  26. Boek: Vooraan! Honderd jaar blindengeleidehond13-10-2016 09:10:34
  27. Wendy Joosen – Fien kan niet goed zien09-03-2016 02:03:27
  28. Fien kan niet goed zien – Wendy Joosen04-03-2016 03:03:30
  29. Wat Milo zag06-12-2015 08:12:52
  30. Wit is altijd schoon03-12-2015 06:12:19
  31. Geweld tegen vrouwen met een handicap10-11-2015 11:11:43
  32. Staar verder: Relatie kunst & blindheid06-11-2015 06:11:57
  33. Een werknemer die blind is, wat betekent dat?27-10-2015 06:10:10
  34. Het gesproken dagblad voor blinden en slechtzienden24-09-2015 08:09:16
  35. Frank Goes ontrafelt het oog in nieuw boek06-07-2015 07:07:05
  36. Speciale mama’s over hun bijzondere kinderen09-05-2015 07:05:26
  37. ‘Mijn twee blinde kinderen maken mij sterk’07-05-2015 03:05:05
  38. Overhandiging eerste exemplaar ‘Op weg naar braille’19-04-2015 08:04:42
  39. Boek onthult geheimen oog11-04-2015 08:04:48
  40. Marian Waanders-Westman publicert boek “Mijn neus als gids”29-03-2015 09:03:57
  41. Architectuur door andere ogen in “De Wereld Draait Door”10-03-2015 04:03:16
  42. Nieuw boek ‘Muziek lezen met de vingers’19-02-2015 04:02:13
  43. Schrijfster Emy Geyskens leest voor uit “Mijn zus woont in het donker”04-02-2015 05:02:18
  44. Eyeopeners over het leven met een blindengeleidehond06-01-2015 09:01:42
  45. Het kinderboek: ‘Mijn zus woont in het donker’05-01-2015 04:01:11
  46. Tim, plotseling blind28-12-2014 08:12:39
  47. Leerkracht schreef kinderboek over blind meisje10-12-2014 10:12:26
  48. Video – Handicap staat niet gelijk aan beperking (Mijn zus woont in het donker)03-12-2014 04:12:11
  49. Dankbare kinderen huilen niet07-10-2014 11:10:12
  50. Presentatie nieuw tastboek primeur voor slechtziende en blinde kinderen.02-10-2014 09:10:16
  51. Bakken met gevoel, een luisterkookboek17-09-2014 08:09:07
  52. Gezamenlijke uitgave Bartiméus en Visio: Mijn kind en ik15-09-2014 09:09:20
  53. “Sofie rolt door het leven” is ook audioboek28-08-2014 07:08:28
  54. Foto’s van “blinde fotograaf” Adri de Visser gebundeld in speciaal boek15-07-2014 12:07:07
  55. Opgroeien onder de hoede van nonnen12-07-2014 12:07:16
  56. Handicap en relatie/seksualiteit10-06-2014 03:06:06
  57. En de reis begint10-06-2014 02:06:18
  58. CVI Experience23-05-2014 08:05:01
  59. Systemische medicatie in de oogheelkunde20-04-2014 08:04:16
  60. Columns blindengeleidehond Thimo uit Olst gebundeld18-04-2014 07:04:58
  61. Thriller “Harteloos” van Cees Smit18-04-2014 04:04:02
  62. Blindelings Bewegen05-03-2014 01:03:25
  63. Nieuw boek over verhuizen03-03-2014 11:03:26
  64. Harige helden, honden met een missie02-02-2014 09:02:03
  65. Bartiméus – Individueel verhuisprofiel en verhuisplan14-01-2014 12:01:05
  66. Nieuw handboek “Zicht op Ruimte”31-12-2013 03:12:47
  67. De gelijkenis04-12-2013 08:12:17
  68. Een witte stok met gps – Spiritualiteit van de beperking30-11-2013 08:11:46
  69. Visio lanceert boek over de gevoelswereld van slechtziende en blinde kinderen27-11-2013 09:11:01
  70. Expeditie Ribbelroute09-10-2013 03:10:02
  71. Expeditie Ribbelroute – Slechtziendheid in het dagelijks leven02-10-2013 08:10:20
  72. De wereld ziet niets20-09-2013 04:09:48
  73. Braille!04-09-2013 11:09:22
  74. Gewoon anders lezen in de openbare bibliotheek04-09-2013 11:09:10
  75. Toespraak Ad van der Waals bij boekpresentatie04-09-2013 11:09:20
  76. Zenboeddhiste en schrijver Marloes Lasker over haar ziekte van Usher01-09-2013 01:09:28
  77. Geen duivelse daders09-08-2013 07:08:36
  78. Boekrecensie geleidehond & WTC04-08-2013 07:08:00
  79. Leven met een beperking in Europa23-07-2013 11:07:47
  80. De tuin van de blinde – Nadeem Aslam28-06-2013 05:06:24
  81. Oog voor het kind met Usher26-05-2013 06:05:46
  82. De gelijkenis17-04-2013 04:04:34
  83. Blindheid in de literatuur11-03-2013 07:03:24
  84. Je zintuigen als inspiratie03-02-2013 06:02:09
  85. Op pad met Bart25-01-2013 08:01:28
  86. 2044 km in 27 dagen op een tandem naar Rome25-01-2013 08:01:06
  87. Handboek voor de duisternis25-01-2013 08:01:54
  88. Blindelings25-01-2013 08:01:58
  89. Hulphonden25-01-2013 08:01:17
  90. Strijd om de kathedraal25-01-2013 08:01:17
  91. Het Schild in Wolfheze25-01-2013 08:01:38
  92. Verschoppelingen25-01-2013 08:01:58
  93. De blinde magiër24-01-2013 09:01:23
  94. Portret van een dode man24-01-2013 09:01:03
  95. Homer & Langley24-01-2013 09:01:32
  96. Phobia24-01-2013 09:01:12
  97. Vampier virus24-01-2013 09:01:28
  98. Nachtmuziek24-01-2013 09:01:48
  99. Super24-01-2013 09:01:26
  100. Vol van Gevoel24-01-2013 07:01:26
  101. ‘Verdwaalde gedachten24-01-2013 07:01:22
  102. The Eyes of War24-01-2013 07:01:15
  103. Handboek voor Toegankelijkheid gebouwen24-01-2013 07:01:44
  104. Mevrouw, is dat zo’n blinde hond?24-01-2013 07:01:21
  105. De ooggetuige24-01-2013 07:01:15
  106. Cerebrale visuele stoornissen24-01-2013 07:01:33
  107. FanTASTisch, een inspiratiebron voor ouders van blinde kinderen24-01-2013 07:01:12
  108. ‘Mijn lange loop naar het licht’24-01-2013 07:01:40
  109. Begeleiding van slechtziende kleuters in de gewone school24-01-2013 07:01:32
  110. Leven met minder zicht24-01-2013 07:01:13
  111. Ik zie alles zwart-wit24-01-2013 07:01:10
  112. Architectuur door andere ogen24-01-2013 07:01:25
  113. Lessen van een blinde zangeres24-01-2013 07:01:57
  114. Het geheim van de hulphond24-01-2013 07:01:25
  115. The Eye In History24-01-2013 07:01:55
  116. Seks op de dansvloer en op andere plaatsen24-01-2013 07:01:37
  117. De laatste zomer … en andere verhalen24-01-2013 07:01:36
  118. Elementenwezens: Beeld en werkelijkheid24-01-2013 07:01:11
  119. Eigen-wijs24-01-2013 07:01:12
  120. Lof op luisterlezen24-01-2013 07:01:48
  121. Ogen van ivoor24-01-2013 06:01:40
  122. As wòk oe daoge donker wòrre…24-01-2013 06:01:11
  123. Lokvrouw24-01-2013 06:01:09
  124. De loteling24-01-2013 06:01:18
  125. Als ik van je hield, zou ik je dit vertellen24-01-2013 06:01:53
  126. Zuurstof24-01-2013 06:01:38
  127. Blinde liefde24-01-2013 06:01:31
  128. Keuze uit eigen werk24-01-2013 06:01:47
  129. De blinde man van Sevilla24-01-2013 06:01:53
  130. De lichte nacht24-01-2013 06:01:55
  131. De zon op mijn gezicht24-01-2013 06:01:13
  132. Het huis met de blinde serre24-01-2013 06:01:32
  133. Op de tast24-01-2013 06:01:10
  134. Leven in twee werelden24-01-2013 06:01:10
  135. De blijde thuiskomst24-01-2013 06:01:21
  136. Lichte vensters24-01-2013 06:01:50
  137. Ingrid, de dochter van Duikelaartje24-01-2013 06:01:20
  138. Een niemandskind24-01-2013 06:01:43
  139. Het licht dat niet dooft24-01-2013 06:01:42
  140. Gesloten vensters24-01-2013 06:01:41
  141. Herinneringen aan Lady Linda24-01-2013 06:01:00
  142. Blind24-01-2013 06:01:28
  143. Nummer 324-01-2013 06:01:51
  144. Verblind24-01-2013 06:01:30
  145. Genade24-01-2013 06:01:50
  146. Het watermerk24-01-2013 06:01:58
  147. Een onvoltooid verleden24-01-2013 06:01:14
  148. De stad der blinden24-01-2013 06:01:55
  149. Blinde macht24-01-2013 06:01:03
  150. Dreigende duisternis24-01-2013 06:01:25
  151. Offerande24-01-2013 06:01:44
  152. Het geheim van Fox River24-01-2013 06:01:18
  153. Marianela24-01-2013 06:01:00
  154. Dr. Helen Keller24-01-2013 06:01:04
  155. Zij ziet … ik niet24-01-2013 06:01:12
  156. De wijde blik24-01-2013 06:01:43
  157. Het mysterie mademoiselle P.24-01-2013 05:01:59
  158. De gast24-01-2013 05:01:10
  159. De lach in het donker24-01-2013 05:01:24
  160. De onderduiker24-01-2013 05:01:28
  161. May’s jongen24-01-2013 05:01:06
  162. Alles uit liefde24-01-2013 05:01:09
  163. U spreekt met klein Egypte24-01-2013 05:01:42
  164. Ziende blind24-01-2013 05:01:04
  165. De dwaas Gods24-01-2013 05:01:21
  166. De blinde pianiste24-01-2013 05:01:55
  167. Kind ontvoerd24-01-2013 05:01:52
  168. Blinde woede24-01-2013 05:01:51
  169. Waar dumpen we oma?24-01-2013 05:01:57
  170. Het kruispunt24-01-2013 05:01:14
  171. De belofte aan Rachel24-01-2013 05:01:43
  172. Op weg naar het geluk24-01-2013 05:01:17
  173. In blind vertrouwen24-01-2013 05:01:30
  174. De Stichting Blindenhulp, 1899-199924-01-2013 05:01:59
  175. Speler in de nacht24-01-2013 05:01:49
  176. Het tanende licht24-01-2013 05:01:05
  177. Ruw24-01-2013 05:01:16
  178. Blind geschopt24-01-2013 05:01:37
  179. Licht in mijn duisternis24-01-2013 05:01:41
  180. Schuldig?24-01-2013 05:01:05
  181. Vanuit duisternis tot licht24-01-2013 05:01:35
  182. De blinde24-01-2013 05:01:53
  183. Van reglette tot diskette24-01-2013 05:01:30
  184. De plaag24-01-2013 05:01:41
  185. De parabel van de blinden24-01-2013 05:01:50
  186. En het werd licht …24-01-2013 05:01:54
  187. Emma en ik24-01-2013 05:01:19
  188. Een witte nacht van liefde24-01-2013 05:01:30
  189. Schemerlicht24-01-2013 05:01:33
  190. Niemand leeft voor zichzelf24-01-2013 05:01:49
  191. De wespen24-01-2013 05:01:13
  192. De glimlach van het lam24-01-2013 05:01:49
  193. Christian Lucca24-01-2013 05:01:05
  194. Het kleine verschil24-01-2013 05:01:11
  195. De onzichtbaren24-01-2013 05:01:48
  196. De pastorale symfonie24-01-2013 04:01:04
  197. De blinde masseur24-01-2013 04:01:37
  198. De rookspringer24-01-2013 04:01:47
  199. Super24-01-2013 04:01:54
  200. Kinderen van één Vader24-01-2013 04:01:14

Laatst bijgewerkt op 3 oktober 2015 – 11:32