Architectuur door andere ogen

Bron: Nieuwsredactie Dedicon
26 oktober 2012

Het boek Architectuur door de ogen van blinden is een pleidooi voor meer zintuiglijke architectuur. Acht blinden en slechtzienden nemen de lezer/luisteraar mee op ontdekkingsreis door acht openbare gebouwen. Het is de eerste keer dat een boek op deze manier vorm krijgt.

Oud Hout, kapotte deurkrukken, muffe geuren. In onze visueel ingestelde maatschappij raken voelen, luisteren en ruiken op de achtergrond. Door architectuur anders, of beter gezegd níet te bekijken, hopen de samenstellers van het boek meer aspecten van gebouwen te ontdekken en de beleving van een gebouw vorm te geven. Onder de ontdekkingsreizigers bevinden zich psychotherapeut Jody van den Brink, columnist Vincent Bijlo en ex-fotograaf Hannes Wallrafen. Zij nemen respectievelijk de Catharinakerk van P. Cuypers in Eindhoven, de Amsterdamse Beurs van Berlage en De Visafslag van S. Schamhart in Scheveningen onder de loep.

Het project is een samenwerking tussen Stichting Zilvergrijs en Stichting Bartimeus. De publicatie bevat literaire portretten, audio-documentaires op cd’s, essays, fotografie en een handleiding inclusief ontwerpen voor professionals. Architectuur door de ogen van blinden is te bestellen via uitgeverij De Kunst.

***

Ik zie, ik zie wat jij niet ziet

Bron: Zonnebloem jaargang 50 nr. 1
6 april 2013

Blinden zien architectuur door andere ogen. Ze luisteren, ruiken en voelen om een goed beeld van een gebouw te krijgen. Cabaretier, muzikant en schrijver Vincent Bijlo bekeek op zijn manier het vernieuwde Stedelijk Museum in Amsterdam.

Vincent Bijlo staat met zijn rug tegen wat vroeger de buitenmuur was van het Stedelijk Museum. Hij draait zich om en laat zijn handen glijden van de bakstenen naar de hardstenen lijsten. En terug. Vervolgens voelt hij aan de overgang van oud naar nieuw. Van baksteen naar stucwerk. “Is het een groot verschil tussen oud- en nieuwbouw? Hoe ziet die zogenoemde badkuip die tegen het gebouw is aangeplakt eruit?”
Bastiaan van de Kraats antwoordt: “Het is gemaakt van wit kunststof, heeft een enorm volume en rust op vier poten.” Het blijft stil aan de andere kant, de informatie wordt verwerkt en opgeslagen. Dit is het soort informatie dat de cabaretier nodig heeft om zich een beeld van het gebouw te kunnen vormen. “Is het Stedelijk Museum nog wel een eenheid? Is de aanbouw mooi?” Zijn nieuwsgierigheid is niet te bedwingen. “De meningen verschillen nogal: sommigen vinden het mooi, anderen weer spuuglelijk”, stilt Van de Kraats de informatiehonger. “Dit schreeuwt om een maquette”, zegt Bijlo op zijn beurt.

Markante gebouwen

Van de Kraats is één van de initiatiefnemers van het boek ‘Architectuur door andere ogen’, waarin bekende blinden markante gebouwen in de Nederlandse architectuur bezoeken en hun ervaringen vertellen. “De meeste gebouwen zijn gemaakt voor het oog, maar het is meer dan een stapel stenen. Mooi of lelijk, het zegt een blinde niets. Als ik me prettig vind in een gebouw, dan pas is het voor mij een mooi gebouw”, schrijft Bijlo in het voorwoord van het boek.

Overgrootvader Berlage

Hij is een liefhebber van architectuur. Die liefde is eenvoudig te verklaren. De beroemde architect Hendrik Petrus Berlage was zijn overgrootvader. Die ontwierp onder meer de Beurs van Berlage in Amsterdam.
Genetisch bepaald of niet, zijn achterkleinzoon voelt uitstekend aan hoe een gebouw eruit zou kunnen zien. “Ik voel direct of een gebouw van steen of van hout is. Bij onbekende gebouwen ga ik het liefst even op de grond zitten om de omgeving op me te laten inwerken. Tijdens vakanties doe ik dat weleens in een kerkje in een Frans dorp. Het maakt je bijna onderdeel van de dorpsgeschiedenis. Je ruikt nog de wierrook van de zondagsmis en mensen schuifelen voorbij, ieder met hun eigen sores. Door stil waar te nemen word je je nog meer bewust van de ruimtelijke omgeving. Op zo’n moment voel ik de adem van het gebouw.”

Echo’s peilen

Volgens Van de Kraats is Bijlo een meester in het omschrijven van ruimtes, bijvoorbeeld van restaurants waar je ‘de dagschotel nog in de muren voelt hangen’, illustreert hij. Elke nieuwe ruimte die we inlopen in het museum wordt door Bijlo langs de meetlat gelegd. Met zijn tong klakt hij een paar keer. Hij stampt op de grond, klapt in zijn handen en maakt tot slot een sissend geluid. “Aan de hand van de echo’s peil ik hoe groot ongeveer een ruimte is of hoe hoog. Ook kan ik zo bepalen of ik vlak bij een muur ben of dat ik nog een stukje kan lopen.”

Geur van gebouwen

In het hart van het Stedelijk Museum bevindt zich het trappenhuis. Wit geverfd en van kleurrijke neonverlichting voorzien. De monumentale trap brengt niet alleen de bezoekers naar de eerste etage, op deze plek lijken ook alle decibels geluid van schoolklassen en andere rondleidingen zich te verzamelen. Bij de schrijver roept het herinneringen op. “Nu weet ik weer waarom ik vroeger alleen maar weg wilde uit een museum.” De trap met de ‘ijskoude, koperen leuning’ brengt ons op de eerste verdieping. Van de Krats vertelt ondertussen over de totstandkoming van het boek. “Vijf jaar geleden sprak ik op een congres met Martijn Jordans. Hij opperde het idee om eens te onderzoeken en te beschrijven hoe blinden bepaalde markante gebouwen beleven als het oog is uitgeschakeld. Tegenwoordig wordt steeds vaker ontworpen op de computer en kiest een opdrachtgever bijvoorbeeld aan de hand van 3D-animaties. Dat is niet waar het volgens mij bij architectuur om draait: het gaat juist om de beleving van ruimte, met alle zintuigen. Oude gebouwen gaan mij aan het hart. Daar zit nog een geur aan en ze hebben een bepaalde tactiliteit, hoe iets voelt. Dat gevoel en het gegeven dat blinden op een andere manier naar een gebouw ‘kijken’ wilden we graag onderzoeken in het boek. Het laat de lezer iets zien van gebouwen dat ze normaal gesproken niet zien.”

Krakende vloeren

In die periode sprak het duo met Vincent Bijlo over het idee. Van de
Kraats: “Vincent vertelde toen dat hij de wachtruimte op het NS-station in Haarlem herkende aan een klink waaraan een stukje ontbrak. Dat aspect, maar ook krakende vloeren, uitgesleten trappen of een boenwasgeur maken een gebouw waarin wordt geleefd mooi. Een onvolkomenheid maakt het karakteristiek.” Van de Kraats en Jordans werkten voor hun boek ook samen met Stichting Bartiméus. “Het boek bestaat uit twee delen: ons deel met de analyse van gebouwen door blinden, met als kern de audiodocumentaires en het deel van Bartiméus dat als een handleiding aanbevelingen doet voor inclusief ontwerpen. Hierbij wordt rekening gehouden met alle zintuigen.
Wij deden het romantische deel, Bartiméus het technische deel.”

Aanraken verboden

Terug naar de rondgang door het museum. De trap eindigt waar de Erezaal in het museum begint. Bijlo klakt, klapt, stampt en sist opnieuw. De ruimte is weer in kaart gebracht. Ook hier ontmoeten het oude en het nieuwe gebouw elkaar. “Hier ruikt het anders”, zegt hij. Hij heeft gelijk, want het nieuwe gedeelte ruikt nog naar een mix van ‘pas geverfd en nieuw hout’. Onderweg passeren we tal van kunstwerken die de moeite waard zijn.
Maar niet voor de cabaretier en alle andere blinde bezoekers aan het museum. Aanraken van de kunstwerken is ten strengste verboden. “Misschien moet er in een hoek van een oude meester nog een QR-code (een code waarmee gebruikers op hun telefoon meer informatie over een schilderij, gebouw etc. kunnen binnenhalen) worden geschilderd, zodat we toch nog wat informatie krijgen”, klinkt het enigszins cynisch.

Ruimtecapsule

Op de eerste verdieping van het nieuwe gedeelte is een ellipsvormig raam.
“Het enige raam in de zogenoemde badkuip aan de voorkant van het gebouw”, weet Lotte Lacet, onze gids. Met een handig sprongetje veert Bijlo in het diepe raamkozijn. Het voelt er aangenaam warm en het ziet er vanaf een afstand uit alsof hij vanuit een ruimtecapsule neerkijkt op de aarde. “Wat ruik ik nu”, vraagt hij. Composiet, antwoordt Van de Kraats duidend op het materiaal van de uitbouw. “Com-po-siet”, klinkt het theatraal vanuit de ‘ruimtecapsule’. Via een roltrap komen de bezoekers in de kelder van het museum. De rit doet Bijlo denken aan een metrostation in Londen. “Je voelt de warme lucht en het ruikt hier naar verwarmd isolatiemateriaal.”

Meer zintuigen

Van de Kraats is door het boek wel anders tegen ontwerpen gaan aankijken.
“Blinden vinden het fijn als de akoestiek in een gebouw goed is en niet alle ruimtes in een gebouw dezelfde afmetingen hebben. Daardoor kunnen ze zich beter oriënteren. Verder heb ik gemerkt dat hout een belangrijke rol speelt in een gebouw. Het staat dichter bij de mens dan beton, glas of staal. Hout heeft van nature een bepaalde warmte, klank en echo. ‘It warms up the sound’, zoals muzikant Paul Midón in het boek zegt”
Het enthousiasme van Van de Kraats en Bijlo gaat verder dan het boek. “We hebben het plan – als we daar opdracht voor krijgen – om samen een gebouw te ontwerpen of een bestaand gebouw aan te passen. Vincent wil graag het hele ontwerpproces een keer meemaken,” zegt Van de Kraats.
Hoe dat gebouw eruit komt te zien weten ze niet precies, maar dat er meer aandacht voor meer zintuigen dan alleen het oog is, is duidelijk. Bijlo:
“Gaandeweg moeten we dat gaan invullen, met maquettes en verschillende materialen. Eén ding staat wel vast: In de toiletten wil ik het woord ‘vlieg’ in braille in de toiletpot.”

Met dank aan het Stedelijk Museum en Lotte Lacet

‘Architectuur door andere ogen’

Het boek is een initiatief van Martijn Jordans en Bastiaan van de Kraats die samen de stichting Zilvergrijs vormen. In samenwerking met de Stichting Bartiméus is het boek verder ingevuld en tot stand gekomen.
Zilvergrijs vindt dat in de huidige architectuur te veel aandacht is voor visuele aspecten, waardoor prikkels ingegeven door de overige zintuigen naar de achtergrond worden gedreven. Het boek bestaat uit twee delen:

– het eerste deel is een weergave van bezoeken van blinden en slechtzienden aan markante gebouwen in de Nederlandse architectuur;
– het tweede deel is opgesteld door Stichting Bartiméus en bevat richtlijnen voor inclusief ontwerpen, waarbij rekening wordt gehouden met alle zintuigen.

Architectuur door andere ogen
Gewicht: 1,85 kilogram!
Prijs: € 42,50
Verkrijgbaar via alle boekwinkels in Nederland
Uitgeverij: De Kunst, Wezep
ISBN: 9789491196218

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Boek: “Sterk Spul” – Celine Frank11-04-2019 06:04:45
  2. Boek: Biografie van blinde Carla Schaad04-12-2018 06:12:22
  3. Boek: Geef je ogen de kost15-04-2018 08:04:51
  4. Boek: De Blinde fotograaf16-03-2018 09:03:20
  5. Lees en beluister nieuw boek ‘Blind!’15-12-2017 09:12:06
  6. “Het boek leert kinderen wat blind zijn kan betekenen”11-12-2017 08:12:43
  7. Boek: Aandachtspunten voor ondersteuning personen met visuele en (zeer) ernstige verstandelijke beperking12-10-2017 08:10:23
  8. Boek: Bontgenoot – tegen het dagelijks leven van Morena Lam03-10-2017 11:10:01
  9. Beyond the Muted Darkness: Fotoboek voor Stichting Ushersyndroom05-09-2017 04:09:06
  10. Boek: ‘Met het oog op meedoen’11-08-2017 12:08:08
  11. Boek: Domie vertelt16-07-2017 07:07:02
  12. Boek “Vooruitzichten”06-07-2017 12:07:48
  13. Boek: Praktijkboek over aanleren zelfredzaamheid21-06-2017 07:06:45
  14. Voortleven met een groot zwart gat18-06-2017 05:06:53
  15. Fien kan niet zien op Youtube18-06-2017 01:06:14
  16. Heb jij het boek Fien kan niet goed zien al gekocht?15-06-2017 02:06:08
  17. Boek `Ouderbegeleiding gezinnen met blind kind` gratis beschikbaar15-06-2017 02:06:14
  18. Boek: Kookboek van Pop Bhageloe11-06-2017 09:06:35
  19. Boek: De avonturen van Balder11-06-2017 08:06:35
  20. Boek: Ruimte In Mijn Beperking28-03-2017 10:03:46
  21. Boek: “De strijd tegen het dagelijks leven”30-12-2016 07:12:25
  22. Boek: Een meerkoet in mijn oog26-10-2016 04:10:23
  23. Boek “Een meerkoet in mijn oog” – Henk Wolf18-10-2016 11:10:40
  24. Boek: Vooraan! Honderd jaar blindengeleidehond13-10-2016 09:10:34
  25. Wendy Joosen – Fien kan niet goed zien09-03-2016 02:03:27
  26. Fien kan niet goed zien – Wendy Joosen04-03-2016 03:03:30
  27. Wat Milo zag06-12-2015 08:12:52
  28. Wit is altijd schoon03-12-2015 06:12:19
  29. Geweld tegen vrouwen met een handicap10-11-2015 11:11:43
  30. Staar verder: Relatie kunst & blindheid06-11-2015 06:11:57
  31. Een werknemer die blind is, wat betekent dat?27-10-2015 06:10:10
  32. Het gesproken dagblad voor blinden en slechtzienden24-09-2015 08:09:16
  33. Frank Goes ontrafelt het oog in nieuw boek06-07-2015 07:07:05
  34. Speciale mama’s over hun bijzondere kinderen09-05-2015 07:05:26
  35. ‘Mijn twee blinde kinderen maken mij sterk’07-05-2015 03:05:05
  36. Overhandiging eerste exemplaar ‘Op weg naar braille’19-04-2015 08:04:42
  37. Boek onthult geheimen oog11-04-2015 08:04:48
  38. Marian Waanders-Westman publicert boek “Mijn neus als gids”29-03-2015 09:03:57
  39. Architectuur door andere ogen in “De Wereld Draait Door”10-03-2015 04:03:16
  40. Nieuw boek ‘Muziek lezen met de vingers’19-02-2015 04:02:13
  41. Schrijfster Emy Geyskens leest voor uit “Mijn zus woont in het donker”04-02-2015 05:02:18
  42. Eyeopeners over het leven met een blindengeleidehond06-01-2015 09:01:42
  43. Het kinderboek: ‘Mijn zus woont in het donker’05-01-2015 04:01:11
  44. Tim, plotseling blind28-12-2014 08:12:39
  45. Leerkracht schreef kinderboek over blind meisje10-12-2014 10:12:26
  46. Video – Handicap staat niet gelijk aan beperking (Mijn zus woont in het donker)03-12-2014 04:12:11
  47. Dankbare kinderen huilen niet07-10-2014 11:10:12
  48. Presentatie nieuw tastboek primeur voor slechtziende en blinde kinderen.02-10-2014 09:10:16
  49. Bakken met gevoel, een luisterkookboek17-09-2014 08:09:07
  50. Gezamenlijke uitgave Bartiméus en Visio: Mijn kind en ik15-09-2014 09:09:20
  51. De avonturen van Balder02-09-2014 05:09:03
  52. “Sofie rolt door het leven” is ook audioboek28-08-2014 07:08:28
  53. Foto’s van “blinde fotograaf” Adri de Visser gebundeld in speciaal boek15-07-2014 12:07:07
  54. Opgroeien onder de hoede van nonnen12-07-2014 12:07:16
  55. Handicap en relatie/seksualiteit10-06-2014 03:06:06
  56. En de reis begint10-06-2014 02:06:18
  57. CVI Experience23-05-2014 08:05:01
  58. Systemische medicatie in de oogheelkunde20-04-2014 08:04:16
  59. Columns blindengeleidehond Thimo uit Olst gebundeld18-04-2014 07:04:58
  60. Thriller “Harteloos” van Cees Smit18-04-2014 04:04:02
  61. Blindelings Bewegen05-03-2014 01:03:25
  62. Nieuw boek over verhuizen03-03-2014 11:03:26
  63. Harige helden, honden met een missie02-02-2014 09:02:03
  64. Bartiméus – Individueel verhuisprofiel en verhuisplan14-01-2014 12:01:05
  65. Nieuw handboek “Zicht op Ruimte”31-12-2013 03:12:47
  66. De gelijkenis04-12-2013 08:12:17
  67. Een witte stok met gps – Spiritualiteit van de beperking30-11-2013 08:11:46
  68. Visio lanceert boek over de gevoelswereld van slechtziende en blinde kinderen27-11-2013 09:11:01
  69. Expeditie Ribbelroute09-10-2013 03:10:02
  70. Expeditie Ribbelroute – Slechtziendheid in het dagelijks leven02-10-2013 08:10:20
  71. De wereld ziet niets20-09-2013 04:09:48
  72. Braille!04-09-2013 11:09:22
  73. Gewoon anders lezen in de openbare bibliotheek04-09-2013 11:09:10
  74. Toespraak Ad van der Waals bij boekpresentatie04-09-2013 11:09:20
  75. Zenboeddhiste en schrijver Marloes Lasker over haar ziekte van Usher01-09-2013 01:09:28
  76. Geen duivelse daders09-08-2013 07:08:36
  77. Boekrecensie geleidehond & WTC04-08-2013 07:08:00
  78. Leven met een beperking in Europa23-07-2013 11:07:47
  79. De tuin van de blinde – Nadeem Aslam28-06-2013 05:06:24
  80. Een ontroerend oorlogsverhaal29-05-2013 06:05:36
  81. Oog voor het kind met Usher26-05-2013 06:05:46
  82. De gelijkenis17-04-2013 04:04:34
  83. Hoe bouw je een kathedraal?14-03-2013 05:03:36
  84. Blindheid in de literatuur11-03-2013 07:03:24
  85. Je zintuigen als inspiratie03-02-2013 06:02:09
  86. Op pad met Bart25-01-2013 08:01:28
  87. 2044 km in 27 dagen op een tandem naar Rome25-01-2013 08:01:06
  88. Handboek voor de duisternis25-01-2013 08:01:54
  89. Blindelings25-01-2013 08:01:58
  90. Hulphonden25-01-2013 08:01:17
  91. Strijd om de kathedraal25-01-2013 08:01:17
  92. Het Schild in Wolfheze25-01-2013 08:01:38
  93. Verschoppelingen25-01-2013 08:01:58
  94. De blinde magiër24-01-2013 09:01:23
  95. Portret van een dode man24-01-2013 09:01:03
  96. Homer & Langley24-01-2013 09:01:32
  97. Phobia24-01-2013 09:01:12
  98. Vampier virus24-01-2013 09:01:28
  99. Nachtmuziek24-01-2013 09:01:48
  100. Super24-01-2013 09:01:26
  101. Vol van Gevoel24-01-2013 07:01:26
  102. ‘Verdwaalde gedachten24-01-2013 07:01:22
  103. The Eyes of War24-01-2013 07:01:15
  104. Handboek voor Toegankelijkheid gebouwen24-01-2013 07:01:44
  105. Mevrouw, is dat zo’n blinde hond?24-01-2013 07:01:21
  106. De ooggetuige24-01-2013 07:01:15
  107. Cerebrale visuele stoornissen24-01-2013 07:01:33
  108. FanTASTisch, een inspiratiebron voor ouders van blinde kinderen24-01-2013 07:01:12
  109. ‘Mijn lange loop naar het licht’24-01-2013 07:01:40
  110. Begeleiding van slechtziende kleuters in de gewone school24-01-2013 07:01:32
  111. Leven met minder zicht24-01-2013 07:01:13
  112. Ik zie alles zwart-wit24-01-2013 07:01:10
  113. Architectuur door andere ogen24-01-2013 07:01:25
  114. Lessen van een blinde zangeres24-01-2013 07:01:57
  115. Het geheim van de hulphond24-01-2013 07:01:25
  116. The Eye In History24-01-2013 07:01:55
  117. Seks op de dansvloer en op andere plaatsen24-01-2013 07:01:37
  118. De laatste zomer … en andere verhalen24-01-2013 07:01:36
  119. Elementenwezens: Beeld en werkelijkheid24-01-2013 07:01:11
  120. Eigen-wijs24-01-2013 07:01:12
  121. Lof op luisterlezen24-01-2013 07:01:48
  122. Ogen van ivoor24-01-2013 06:01:40
  123. As wòk oe daoge donker wòrre…24-01-2013 06:01:11
  124. Lokvrouw24-01-2013 06:01:09
  125. De loteling24-01-2013 06:01:18
  126. Als ik van je hield, zou ik je dit vertellen24-01-2013 06:01:53
  127. Zuurstof24-01-2013 06:01:38
  128. Blinde liefde24-01-2013 06:01:31
  129. Keuze uit eigen werk24-01-2013 06:01:47
  130. De blinde man van Sevilla24-01-2013 06:01:53
  131. De lichte nacht24-01-2013 06:01:55
  132. De zon op mijn gezicht24-01-2013 06:01:13
  133. Het huis met de blinde serre24-01-2013 06:01:32
  134. Op de tast24-01-2013 06:01:10
  135. Leven in twee werelden24-01-2013 06:01:10
  136. De blijde thuiskomst24-01-2013 06:01:21
  137. Lichte vensters24-01-2013 06:01:50
  138. Ingrid, de dochter van Duikelaartje24-01-2013 06:01:20
  139. Een niemandskind24-01-2013 06:01:43
  140. Het licht dat niet dooft24-01-2013 06:01:42
  141. Gesloten vensters24-01-2013 06:01:41
  142. Herinneringen aan Lady Linda24-01-2013 06:01:00
  143. Blind24-01-2013 06:01:28
  144. Nummer 324-01-2013 06:01:51
  145. Verblind24-01-2013 06:01:30
  146. Genade24-01-2013 06:01:50
  147. Het watermerk24-01-2013 06:01:58
  148. Een onvoltooid verleden24-01-2013 06:01:14
  149. De stad der blinden24-01-2013 06:01:55
  150. Blinde macht24-01-2013 06:01:03
  151. Dreigende duisternis24-01-2013 06:01:25
  152. Offerande24-01-2013 06:01:44
  153. Het geheim van Fox River24-01-2013 06:01:18
  154. Marianela24-01-2013 06:01:00
  155. Dr. Helen Keller24-01-2013 06:01:04
  156. Zij ziet … ik niet24-01-2013 06:01:12
  157. De wijde blik24-01-2013 06:01:43
  158. Het mysterie mademoiselle P.24-01-2013 05:01:59
  159. De gast24-01-2013 05:01:10
  160. De lach in het donker24-01-2013 05:01:24
  161. De onderduiker24-01-2013 05:01:28
  162. May’s jongen24-01-2013 05:01:06
  163. Alles uit liefde24-01-2013 05:01:09
  164. U spreekt met klein Egypte24-01-2013 05:01:42
  165. Ziende blind24-01-2013 05:01:04
  166. De dwaas Gods24-01-2013 05:01:21
  167. De blinde pianiste24-01-2013 05:01:55
  168. Kind ontvoerd24-01-2013 05:01:52
  169. Blinde woede24-01-2013 05:01:51
  170. Waar dumpen we oma?24-01-2013 05:01:57
  171. Het kruispunt24-01-2013 05:01:14
  172. De belofte aan Rachel24-01-2013 05:01:43
  173. Op weg naar het geluk24-01-2013 05:01:17
  174. In blind vertrouwen24-01-2013 05:01:30
  175. De Stichting Blindenhulp, 1899-199924-01-2013 05:01:59
  176. Speler in de nacht24-01-2013 05:01:49
  177. Het tanende licht24-01-2013 05:01:05
  178. Ruw24-01-2013 05:01:16
  179. Blind geschopt24-01-2013 05:01:37
  180. Licht in mijn duisternis24-01-2013 05:01:41
  181. Schuldig?24-01-2013 05:01:05
  182. Vanuit duisternis tot licht24-01-2013 05:01:35
  183. De blinde24-01-2013 05:01:53
  184. Van reglette tot diskette24-01-2013 05:01:30
  185. De plaag24-01-2013 05:01:41
  186. De parabel van de blinden24-01-2013 05:01:50
  187. En het werd licht …24-01-2013 05:01:54
  188. Emma en ik24-01-2013 05:01:19
  189. Een witte nacht van liefde24-01-2013 05:01:30
  190. Schemerlicht24-01-2013 05:01:33
  191. Niemand leeft voor zichzelf24-01-2013 05:01:49
  192. De wespen24-01-2013 05:01:13
  193. De glimlach van het lam24-01-2013 05:01:49
  194. Christian Lucca24-01-2013 05:01:05
  195. Het kleine verschil24-01-2013 05:01:11
  196. De onzichtbaren24-01-2013 05:01:48
  197. De pastorale symfonie24-01-2013 04:01:04
  198. De blinde masseur24-01-2013 04:01:37
  199. De rookspringer24-01-2013 04:01:47
  200. Super24-01-2013 04:01:54

Laatst bijgewerkt op 6 april 2013 – 19:18