Ziende blind

Bron: De Standaard
7 mei 2010

Open uw ogen.  Bij monde van de blind geworden Gemma tikt Marie Kessels ons op  de vingers.  Ruw is in de running voor de Libris Literatuurprijs, die maandag  wordt uitgereikt.

De jury van de Libris Literatuurprijs heet de eigenzinnigste in prijzenland te  zijn.  Jaar na jaar tovert ze verrassingen uit haar hoed.  Dit jaar is dat een  shortlist met vier Vlamingen (Bernard Dewulf, Peter Terrin, Walter van den  Broeck en Tom Lanoye, die pas net naast de Gouden Uil greep) en twee  Nederlanders, een hoogst ongewone verdeling voor een Nederlandse prijs.  De twee  Nederlandse auteurs zijn bovendien twee vrouwen: Mensje van Keulen, die met haar  keurige maar wat brave verhalen ook de shortlist van de Gouden Uil haalde, en  Marie Kessels, een naam die in België maar weinig bellen doet rinkelen.

Dat is jammer, want Kessels is een schrijfster met lef.  Haar oeuvre is aan de  weerbarstige kant, wat haar de reputatie oplevert dat ze voor de literaire  fijnproever schrijft.  Ontoegankelijk is haar werk nochtans niet, het vraagt  alleen om toewijding en concentratie voor het zich in al zijn finesse ontvouwt.  Haar stijl is erg precies, met raak gekozen beelden en fraai gevormde zinnen, en  gecondenseerd.  De taal eist aandacht voor zichzelf en is niet hapklaar.

Het belang van concentratie is een van de hoofdthema’s in Ruw.  Gemma moet leren  leven met de blindheid die ze overhield aan een verkeersongeluk.  Daar komt  praktisch gehannes bij kijken, waarin ze zich behoorlijk creatief toont.  Zo zet  ze een walkman in haar brievenbus wanneer ze op wandel gaat, om haar huis  makkelijker terug te vinden.

Van bij de eerste bladzijden is duidelijk dat deze niet meer zo jonge vrouw een  soepele en onconventionele geest heeft, die haar voor zelfmedelijden behoedt.  Zo  noemt ze zichzelf een ‘larve’, en beschouwt ze geboren blinden als de  ‘blindenadel’.  Ze verbiedt haar vrienden om haar als een hulpeloze of gebrekkige  te behandelen.  Nuchter stelt ze vast: ‘Overleven wil zeggen: bliksemsnel  veranderen én uit alle macht degene blijven die je altijd bent geweest.  Het wil  zeggen: je doorluchtige ego hol maken om gemakkelijker nieuwe kennis te kunnen  verwerken én – daar dwars tegenin – je ego koesteren om voor die  kennisverwerking de moed en de lust op te brengen.’

Om haar leven zo goed mogelijk weer op te nemen, dwingt Gemma zichzelf om de  straat op te gaan.  Tijdens nachtelijke wandelingen herovert ze stap voor stap de  stad.  Het kan niet anders of Marie Kessels heeft zelf urenlang met een blinddoek  door de stad gewandeld, zo goed leeft ze zich in (haar precieze werkwijze  blijven we u schuldig, want de schrijfster geeft geen interviews).  De  beschrijvingen van de wandelingen zijn een orgie van zintuiglijke indrukken.  Tastend zoekt Gemma zich een weg, bijgestaan door de geuren en de geluiden van  de stad.  De wind blijkt een goede hulp, bijvoorbeeld om te weten wanneer af te  slaan, terwijl de regen haar juist verwart – zelfs een douche maakt haar lichaam  ‘grenzeloos’.  Almaar fijner afgesteld raken haar neus, oren, tast; almaar meer  verweven ook.

De concentratie die Gemma noodgedwongen bij elke simpele handeling moet  opbrengen, maakt de filosofe in haar wakker.  In wezen is Ruw geen boek over  blindheid.  Doordat Gemma’s leven vertraagt en ze niet meer in staat is om  meerdere dingen achteloos tegelijk te doen, gaat ze ook nadenken over het tempo  dat vele zienden zichzelf opleggen.  En over wat ze missen door al hun offers aan  de ‘God van het nut’.

Wat voor het leven geldt, gaat ook voor het lezen op.  Braille laat zich alleen  met volle aandacht lezen, waardoor Gemma haar boeken opnieuw ontdekt.  Het  ingespannen betasten van de puntjes maakt haar, na veel vloeken en zwoegen, tot  een betere lezer.

Een perfect boek is Ruw niet.  De verslagen van de nachtelijke stadswandelingen  vergen een even grote inspanning van de lezer als van de blinde Gemma, en dat  maakt het boek bij momenten vermoeiend.  Maar net als in Gemma’s geval levert die  inspanning een grote voldoening op: beelden en zinnen om te koesteren, wijze  inzichten over mensen en gewoontes, een hoofdpersonage dat je best nog een  tijdje aan je zijde wil hebben.

Dat deze zintuiglijke mijmering de Libris wegkaapt, lijkt onwaarschijnlijk, met  een klepper als Tom Lanoye als concurrent.  Maar zoals al eerder gezegd: van de  jury van de Libris kun je traditiegetrouw alles verwachten.  Wacht en zie,  maandagavond.

Op 10 mei wordt in NOVA (Nederland 2, 22.15u) rechtstreeks bekendgemaakt wie de  Libris wint.

DE AUTEUR: Marie Kessels (1954) staat in Nederland bekend voor haar zintuiglijke  stijl.
HET BOEK: een vrouw vindt zichzelf opnieuw uit als ze blind wordt.
ONS OORDEEL: zinnen en inzichten om te koesteren.
MARIE KESSELS
Ruw.
De Bezige Bij, 206 blz., 18,90 euro.
De spraakmaker van de week.

Blind

Doof of blind?  Over die vraag heb ik als kind urenlang nagedacht.  Ergens in mijn  jeugdige geest bestond er een reële kans dat er op een dag een boeman voor me  zou opdoemen die me met het mes op de keel zou dwingen om te kiezen tussen mijn  oren en mijn ogen.  Dus kon ik daar maar beter op voorhand eens goed over  nadenken (denk maar aan het lot van die arme kleine zeemeermin die, blind door  verliefdheid, haar stem opgeeft voor een paar benen).

Meer dan door het dreigende verlies van een zintuig werd ik gekweld door mijn  besluiteloosheid.  Met een handicap zou ik wel leren leven.  Ik zag mezelf toen  nog als een opgewekt meisje dat nooit bij de pakken zou blijven zitten.  Maar  stel dat ik een keuze zou maken die ik me levenslang zou beklagen, dan moest ik  ook dáármee leren leven.  Dus bekeek ik het dagelijks leven van alle kanten.  Sus & Wis in braille, zou dat bestaan?  En zo ja, blijft een strip even goed zonder  plaatjes?  Het leek me beter om dat risico niet te nemen.  Maar een dove kan dan  weer geen pianospelen of ballerina worden.  Om kort te gaan: al mijn  denkoefeningen liepen stuk op de Bond-Zonder-Naam-achtige wijsheid dat ik me erg  gelukkig mocht prijzen met mijn functionerende ogen en oren.

Het is intussen al vele jaren geleden dat ik me nog zo’n denkoefening in het  ijle gepermitteerd heb (u begrijpt: wij hollen vrolijk mee in de ratrace).  Maar  kijk, het vraagstuk kwam weer boven terwijl ik Ruw van Marie Kessels las, over  een vrouw die na een verkeersongeluk het zicht verliest.  Gemma blijft er  goeddeels monter onder, met een onverwoestbare overlevingsdrang, waardoor het  prikkelend is om aan haar hand de wereld opnieuw te ontdekken.  Zo prikkelend  zelfs, dat de jury van de Libris-prijs (zie ook pagina 16) vaststelde dat ‘de  lezer zichzelf als een wat gebrekkig, want primair op het zicht ingesteld wezen  gaat ervaren’.

Van jaloezie op de blinde bleef ik gespaard, maar Kessels’ inlevingsvermogen had  ik wel willen hebben.  Wat een plezier om door haar gegidst te worden langs  vragen als: hoe is het als al je routines en reflexen plots nutteloos worden?  Als elke achteloos opengelaten deur een bedreiging wordt?  Als je lichaam je  dwingt tot een rigide organisatie van je leven die niet strookt met je karakter?  Als je hele boekenkast een ontoegankelijk souvenir van je vroegere belezen zelf  wordt?

Mij niet gezien.  Ik word wel doof.  Tenzij Kessels ooit een boek  schrijft waaruit blijkt dat ik ook voor het leven als dove ongeschikt ben.

Eva BERGHMANS

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Housam is blind… maar brengt nu tweede boek uit13-12-2019 08:12:14
  2. Blinde studente doctoreert over Nobelprijswinnaar14-10-2019 06:10:48
  3. “Ik moet mensen vaak vragen om mijn hond met rust te laten”30-08-2019 07:08:48
  4. Blindengeleidehond staat centraal in prentenboek12-05-2019 05:05:01
  5. “Als 17-jarige wist ik al dat ik een boek zou schrijven”16-04-2019 06:04:23
  6. Levensverhaal Carla Schaad09-02-2019 09:02:21
  7. Slechtziende Evie schrijft boek03-08-2018 05:08:51
  8. Goorse verhalen over blindengeleidehond gebundeld in boek15-02-2018 11:02:59
  9. Blinde Joseph Mertens (81) stelt biografie voor13-07-2017 07:07:38
  10. Tip: ‘Doe normaal, ik ben alleen maar blind’18-06-2017 05:06:19
  11. Joke van Rooden-Peppelman schrijft boek over haar handicap18-06-2017 11:06:07
  12. Windkracht 618-06-2017 09:06:39
  13. Een boek dat een heldere blik verschaft in een wazige wereld17-06-2017 01:06:29
  14. Boek: Leven met RP – Joke van Rooden02-05-2017 02:05:26
  15. Verkoopinformatie “Graag zien!” van Monique Van den Abbeel12-02-2016 09:02:15
  16. Blinde mama, sterke vrouw04-02-2016 09:02:27
  17. Visio-cliënten verwerken dromen en fantasie in verhalen14-12-2015 07:12:16
  18. Bijlo gebundeld05-12-2015 08:12:58
  19. Agnes van Overveld en Ria Hogers presenteren boek: Windkracht 602-12-2015 08:12:57
  20. Columns gebundeld in ‘Bijlo Kijkt Door’04-11-2015 09:11:16
  21. ‘Heksenhoer, sterf’ – Magie, ketterij en heksenwaan toen en nu (Ugo Janssens)09-10-2015 03:10:57
  22. Een droom: Cindy Baars schreef met minder zicht haar debuutroman02-10-2015 05:10:40
  23. Cees Smit realiseert 500 oogoperaties19-05-2015 06:05:38
  24. Syriër pent fabels neer22-03-2015 08:03:14
  25. Esther Crombag – Blind vertrouwen – Tijd voor Max10-03-2015 06:03:11
  26. Boek blinde wielrenster Esther Crombag10-03-2015 05:03:36
  27. Annemiek, slechtziend, auteur van het boek “+23”10-03-2015 04:03:23
  28. Blinde immigrant uit Syrië brengt boek uit15-01-2015 09:01:11
  29. Thriller ‘Harteloos’ van blinde Cees Smit29-12-2014 09:12:35
  30. Angelique laat haar werk zien04-12-2014 09:12:57
  31. Angelique Ten Holter geeft boek uit16-11-2014 11:11:01
  32. Blinde en dove broers schrijven verhalen06-11-2014 07:11:50
  33. Marloes Bloedjes, oud-leerlinge Visio, brengt boek uit01-10-2014 02:10:04
  34. Recensie: Monique van Roosmalen – Dankbare kinderen huilen niet12-08-2014 10:08:03
  35. Slechtziende Hashim Waheb schijft boek18-06-2014 03:06:03
  36. Blinde auteur Cees Smit: Ik wil het onmogelijke waarmaken16-05-2014 06:05:01
  37. Adrian Mole-schrijfster Sue Townsend overleden12-04-2014 08:04:01
  38. Nieuwe recensies Expeditie Ribbelroute15-01-2014 04:01:01
  39. “Alles of niets” (Abke Kloosterman)31-10-2013 04:10:00
  40. Stichting Zicht in Zicht: Morgen lancering “Expeditie Ribbelroute”14-10-2013 07:10:57
  41. 15 oktober lancering “Expeditie Ribbelroute”11-10-2013 03:10:01
  42. Fantasy- en scifi-auteur Jack Vance overleden30-05-2013 12:05:26
  43. Politievrouw redt roman blinde auteur die met lege pen schreef13-04-2012 04:04:40
  44. Marleen Rozema wint columnwedstrijd25-01-2012 05:01:10
  45. Julius Schellens wint Nederlandse verhalenprijs21-12-2011 07:12:47
  46. Jelka kan haar eigen boek niet lezen25-11-2011 11:11:39
  47. Visueel gehandicapte schrijver wil literaire wereld definitief overtuigen10-11-2011 06:11:18
  48. Het tweede boek van Iris van der Zaag is uit22-10-2011 01:10:37
  49. Bijna blind op zoek naar grenzen23-06-2011 06:06:02
  50. Honderdvijftig jaar oud, maar al dertig jaar leeg07-06-2011 09:06:15
  51. ‘Geen literaire opsmuk’07-06-2011 08:06:50
  52. Visuele beperking kan ook mooi zijn07-06-2011 08:06:46
  53. Slechtziende schrijver doet alles op de tast07-06-2011 08:06:32
  54. Over Annemiek van Munster – ‘Ze kijkt je aan, maar ziet ze ook iets?’07-06-2011 08:06:17
  55. “Geen enkele slechtziende ziet hetzelfde”07-06-2011 08:06:24
  56. Ziende blind07-06-2011 08:06:43
  57. “Elk detail moet kloppen”07-06-2011 08:06:41
  58. Debuutbundel graaft in eigen ziel07-06-2011 08:06:48
  59. De ‘blinde Hitchcock’ schrijft twee boeken07-06-2011 08:06:35
  60. “De vrouw was baas”07-06-2011 08:06:35
  61. ‘Ik zou het graag verfilmd zien’07-06-2011 08:06:00
  62. ‘Blinde Hitchcock’ schrijft nieuwe thriller07-06-2011 08:06:42
  63. Slechtziende ex-schepen schrijft tiende boek07-06-2011 08:06:36
  64. Ziende het onzienlijke07-06-2011 08:06:12
  65. Blind en toch alles zien07-06-2011 08:06:25
  66. Blinde auteur brengt twee boeken uit07-06-2011 08:06:43
  67. “Op het gevoel” van Charlotte Glorie07-06-2011 08:06:43
  68. Net verschenen: ‘Met andere ogen. Het zevende jaar’ (Sabriye Tenberken)07-06-2011 08:06:16
  69. Wim Tonniau wint in Nederland wedstrijd met kortverhaal07-06-2011 06:06:50
  70. Opbrengst boek blinde schrijfster naar Ronald McDonaldhuis07-06-2011 06:06:15
  71. Zien doe je niet alleen met je ogen07-06-2011 06:06:22
  72. Tramlijn 1 centraal in detectiveverhaal07-06-2011 06:06:32
  73. Bijna blinde oud-journalist en -Schellenaar wint ‘Een Nieuw Lied’ van Radio 107-06-2011 06:06:06
  74. Sabriye Tenberken: Mijn weg leidt naar Tibet07-06-2011 06:06:18
  75. Op reis naar de geschiedenis07-06-2011 06:06:25
  76. Blik van Bijlo helderder dan ooit07-06-2011 06:06:00
  77. Vincent Bijlo: Het instituut & Achttienhoog07-06-2011 06:06:28
  78. De blinde vlek van de beschouwing07-06-2011 06:06:30
  79. De blinde werkelijkheid07-06-2011 06:06:15
  80. Otto blikt de wereld in07-06-2011 06:06:57
  81. Jef Verwimp tussen licht en donker07-06-2011 06:06:08
  82. Slechtziende beschrijft zijn levensweg07-06-2011 06:06:26
  83. Oogschaduw, maar geen ogen07-06-2011 06:06:49
  84. ‘Ik ben uitgeïntegreerd’07-06-2011 06:06:52

Laatst bijgewerkt op 7 juni 2011 – 08:45