Vincent Bijlo: Het instituut & Achttienhoog

Ik zou het hier willen hebben over de twee romans die de blinde, Nederlandse cabaretier en columnist Vincent Bijlo tot nog toe op de markt heeft gebracht.  Zoals zijn beroep al doet vermoeden, vormt de humor ook in zijn literair werk één van de centrale pijlers, zoniet de allerbelangrijkste.  En laten we één ding duidelijk stellen: Het gaat hier om opmerkingen en spitsvondigheden die de lezer ronduit aan het gieren van het lachen maken, dus ze wekken niet zomaar een beleefde glimlach op uit respect voor de geestigheid van de auteur.

 

Superblinde

Maar waar gaat het nu precies over?   De spilfiguur in beide verhalen is de blinde Otto, het alterego van de schrijver.  In zijn debuut Het instituut zien we hem als leerling in het laatste jaar van het basisonderwijs in de school voor blinden en slechtzienden in Bussem, waar de ene hilarische gebeurtenis de andere in ijzingwekkend tempo opvolgt.  Een aantal al even knotsgekke klasgenootjes, zoals Harm de ‘superblinde’- hij is blinder dan blind -, maakt het toneel compleet.  De intelligente Otto kan eigenlijk niets meer leren, en hij zoekt op allerlei manieren afleiding.  Bijgevolg is hij niet de koele observator van al hetgeen dat misloopt, nee, hij neemt olijk deel aan alle fratsen en is er zelfs vaak de stuwende kracht achter.  Maar hij kan niet eeuwig elf blijven, en hij moet het volgend jaar naar het gewone onderwijs, wat een boel herrie meebrengt, zeker als men voor ogen houdt dat dit boek Bijlo’s eigen ervaringen weerspiegelt en dus de toestand beschrijft, zoals die begin de jaren 80 was.  Ook de thuissituatie van de protagonist, die met een drinkende moeder en een heel sullige vader wat grotesk aandoet, maakt het er niet makkelijker op.  Onze ‘held’- hij kent ook veel zwakke momenten wat nog duidelijker wordt in het tweede boek – wapent zich echter tegen al die problemen met zijn onverbeterlijke humor.

 

Hoewel hij een etappe overslaat – het middelbaar onderwijs – kan “Achttienhoog”, dat vorig jaar verscheen, beschouwd worden als een vervolg, zowel wat toon, stijl als boodschap betreft.  Het decor is wel serieus veranderd – het Amsterdamse studentenleven – of is deze achtergrondverandering slechts uiterlijke schijn?   Krijgt Otto ook hier niet te kampen met dezelfde moeilijkheden en kent hij soms hier ook niet haast surrealistische belevenissen?   Opnieuw staat het streven naar integratie centraal, maar in dit verband moeten toch de nodige vraagtekens geplaatst bij het slot van deze tweede lang uitgedijde cabarettekst.

Aanraders

Waarom zou je nu deze boeken ter hand nemen, als het voorgaande je nog niet overtuigd heeft?   Want nee, hij of zij die op zoek is naar grootse, levensbeschouwende literatuur zal hier zijn gading niet vinden.  De kracht van Bijlo zit hem elders, maar dat die er is, staat als een paal boven water.

 

Ik denk wel dat de benadering van een ziende zal verschillen van die van een visueel andersvalide.  De reactie van de eerst genoemden is er vaak één van verwarring, aangezien ze niet goed weten wat ze met die grappen en grollen aanmoeten.  Ik geloof totaal niets van de stelling van velen dat Bijlo’s humor heel sarcastisch is, ja zelfs cynisme verraadt.  Het is ongetwijfeld zo dat de handicap op zich zwaar op de korrel wordt genomen, maar dat is juist het schitterende van deze romans, omdat Bijlo ons hierdoor toont dat zelfaanvaarding het begin is van elke vorm van integratie.  Als visueel andersvalide moet je leren jezelf in de ogen te durven zien!  Voor een ziende is het dus heel leerzaam om zo onze wereld te leren kennen door de woorden van iemand die er geen ogenblik om rouwt dat hij niet kan zien, wat inderdaad op het eerste gezicht shockerend kan lijken.

Als visueel gehandicapte lezer is het bijzonder aangenaam, omdat je dikwijls heel herkenbare toestanden tegenkomt; veel schijnt je levensecht toe.  Dat het motto van de nog jonge schrijver dat is van niet bij de pakken te gaan neerzitten, of zoals hij het zo plastisch zegt “Niet zeiken maar doen”, is uit alles duidelijk af te leiden.  “Accepteer jezelf zoals je bent en ja, lach er gewoon mee, meer valt er echt niet aan te doen, en leef, leef en leef” is de belangrijke boodschap die in dit oeuvre schuilgaat.

Wordt vervolgd?

Het is wel te hopen dat Bijlo bij een volgende publicatie een ander oogpunt kiest, want anders zou herhaling zijn project wel eens dreigen te overschaduwen, wat het verspillen van veel talent en het bezoedelen van een heel boeiende thematiek zou betekenen.

 

Hoe kan je als ziende of visueel andersvalide nu aan deze boeken geraken?

Beide werken zijn zeker en vast in elke goede boekhandel en gewone bibliotheek te vinden.  Ze zijn ook beschikbaar in de Nederlandse luister- en braillebibliotheek in Den Haag.  De afdeling Klantencontact is daar telefonisch bereikbaar op het nummer +31 (0)70 359 34 56.  Nog een leuk weetje is dat Vincent Bijlo ze zelf heeft ingelezen, waardoor het conferencegehalte nog toeneemt, daar hij met allerlei komische stemmetjes het geheel nog dichter naar de werkelijkheid haalt.

 

Het eerste hoofdstuk van beide boeken kan je lezen op de site van Vincent Bijlo:
(opent nieuw venster) Eerste hoofdstuk “Het Instituut”
(opent nieuw venster) Eerste hoofdstuk “Achttienhoog”

Bibliografische gegevens

– BIJLO, Vincent, Het instituut.  De Arbeiderspers, Amsterdam, 1998, 136 blz., ISBN 90 295 0778 0
– BIJLO, Vincent, Achttienhoog.  De Arbeiderspers, Amsterdam, 2001, 156 blz., ISBN 90 295 0405 6

 

Piet DEVOS

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Housam is blind… maar brengt nu tweede boek uit13-12-2019 08:12:14
  2. Blinde studente doctoreert over Nobelprijswinnaar14-10-2019 06:10:48
  3. “Ik moet mensen vaak vragen om mijn hond met rust te laten”30-08-2019 07:08:48
  4. Blindengeleidehond staat centraal in prentenboek12-05-2019 05:05:01
  5. “Als 17-jarige wist ik al dat ik een boek zou schrijven”16-04-2019 06:04:23
  6. Levensverhaal Carla Schaad09-02-2019 09:02:21
  7. Slechtziende Evie schrijft boek03-08-2018 05:08:51
  8. Goorse verhalen over blindengeleidehond gebundeld in boek15-02-2018 11:02:59
  9. Blinde Joseph Mertens (81) stelt biografie voor13-07-2017 07:07:38
  10. Tip: ‘Doe normaal, ik ben alleen maar blind’18-06-2017 05:06:19
  11. Joke van Rooden-Peppelman schrijft boek over haar handicap18-06-2017 11:06:07
  12. Windkracht 618-06-2017 09:06:39
  13. Een boek dat een heldere blik verschaft in een wazige wereld17-06-2017 01:06:29
  14. Boek: Leven met RP – Joke van Rooden02-05-2017 02:05:26
  15. Verkoopinformatie “Graag zien!” van Monique Van den Abbeel12-02-2016 09:02:15
  16. Blinde mama, sterke vrouw04-02-2016 09:02:27
  17. Visio-cliënten verwerken dromen en fantasie in verhalen14-12-2015 07:12:16
  18. Bijlo gebundeld05-12-2015 08:12:58
  19. Agnes van Overveld en Ria Hogers presenteren boek: Windkracht 602-12-2015 08:12:57
  20. Columns gebundeld in ‘Bijlo Kijkt Door’04-11-2015 09:11:16
  21. ‘Heksenhoer, sterf’ – Magie, ketterij en heksenwaan toen en nu (Ugo Janssens)09-10-2015 03:10:57
  22. Een droom: Cindy Baars schreef met minder zicht haar debuutroman02-10-2015 05:10:40
  23. Cees Smit realiseert 500 oogoperaties19-05-2015 06:05:38
  24. Syriër pent fabels neer22-03-2015 08:03:14
  25. Esther Crombag – Blind vertrouwen – Tijd voor Max10-03-2015 06:03:11
  26. Boek blinde wielrenster Esther Crombag10-03-2015 05:03:36
  27. Annemiek, slechtziend, auteur van het boek “+23”10-03-2015 04:03:23
  28. Blinde immigrant uit Syrië brengt boek uit15-01-2015 09:01:11
  29. Thriller ‘Harteloos’ van blinde Cees Smit29-12-2014 09:12:35
  30. Angelique laat haar werk zien04-12-2014 09:12:57
  31. Angelique Ten Holter geeft boek uit16-11-2014 11:11:01
  32. Blinde en dove broers schrijven verhalen06-11-2014 07:11:50
  33. Marloes Bloedjes, oud-leerlinge Visio, brengt boek uit01-10-2014 02:10:04
  34. Recensie: Monique van Roosmalen – Dankbare kinderen huilen niet12-08-2014 10:08:03
  35. Slechtziende Hashim Waheb schijft boek18-06-2014 03:06:03
  36. Blinde auteur Cees Smit: Ik wil het onmogelijke waarmaken16-05-2014 06:05:01
  37. Adrian Mole-schrijfster Sue Townsend overleden12-04-2014 08:04:01
  38. Nieuwe recensies Expeditie Ribbelroute15-01-2014 04:01:01
  39. “Alles of niets” (Abke Kloosterman)31-10-2013 04:10:00
  40. Stichting Zicht in Zicht: Morgen lancering “Expeditie Ribbelroute”14-10-2013 07:10:57
  41. 15 oktober lancering “Expeditie Ribbelroute”11-10-2013 03:10:01
  42. Fantasy- en scifi-auteur Jack Vance overleden30-05-2013 12:05:26
  43. Politievrouw redt roman blinde auteur die met lege pen schreef13-04-2012 04:04:40
  44. Marleen Rozema wint columnwedstrijd25-01-2012 05:01:10
  45. Julius Schellens wint Nederlandse verhalenprijs21-12-2011 07:12:47
  46. Jelka kan haar eigen boek niet lezen25-11-2011 11:11:39
  47. Visueel gehandicapte schrijver wil literaire wereld definitief overtuigen10-11-2011 06:11:18
  48. Het tweede boek van Iris van der Zaag is uit22-10-2011 01:10:37
  49. Bijna blind op zoek naar grenzen23-06-2011 06:06:02
  50. Honderdvijftig jaar oud, maar al dertig jaar leeg07-06-2011 09:06:15
  51. ‘Geen literaire opsmuk’07-06-2011 08:06:50
  52. Visuele beperking kan ook mooi zijn07-06-2011 08:06:46
  53. Slechtziende schrijver doet alles op de tast07-06-2011 08:06:32
  54. Over Annemiek van Munster – ‘Ze kijkt je aan, maar ziet ze ook iets?’07-06-2011 08:06:17
  55. “Geen enkele slechtziende ziet hetzelfde”07-06-2011 08:06:24
  56. Ziende blind07-06-2011 08:06:43
  57. “Elk detail moet kloppen”07-06-2011 08:06:41
  58. Debuutbundel graaft in eigen ziel07-06-2011 08:06:48
  59. De ‘blinde Hitchcock’ schrijft twee boeken07-06-2011 08:06:35
  60. “De vrouw was baas”07-06-2011 08:06:35
  61. ‘Ik zou het graag verfilmd zien’07-06-2011 08:06:00
  62. ‘Blinde Hitchcock’ schrijft nieuwe thriller07-06-2011 08:06:42
  63. Slechtziende ex-schepen schrijft tiende boek07-06-2011 08:06:36
  64. Ziende het onzienlijke07-06-2011 08:06:12
  65. Blind en toch alles zien07-06-2011 08:06:25
  66. Blinde auteur brengt twee boeken uit07-06-2011 08:06:43
  67. “Op het gevoel” van Charlotte Glorie07-06-2011 08:06:43
  68. Net verschenen: ‘Met andere ogen. Het zevende jaar’ (Sabriye Tenberken)07-06-2011 08:06:16
  69. Wim Tonniau wint in Nederland wedstrijd met kortverhaal07-06-2011 06:06:50
  70. Opbrengst boek blinde schrijfster naar Ronald McDonaldhuis07-06-2011 06:06:15
  71. Zien doe je niet alleen met je ogen07-06-2011 06:06:22
  72. Tramlijn 1 centraal in detectiveverhaal07-06-2011 06:06:32
  73. Bijna blinde oud-journalist en -Schellenaar wint ‘Een Nieuw Lied’ van Radio 107-06-2011 06:06:06
  74. Sabriye Tenberken: Mijn weg leidt naar Tibet07-06-2011 06:06:18
  75. Op reis naar de geschiedenis07-06-2011 06:06:25
  76. Blik van Bijlo helderder dan ooit07-06-2011 06:06:00
  77. Vincent Bijlo: Het instituut & Achttienhoog07-06-2011 06:06:28
  78. De blinde vlek van de beschouwing07-06-2011 06:06:30
  79. De blinde werkelijkheid07-06-2011 06:06:15
  80. Otto blikt de wereld in07-06-2011 06:06:57
  81. Jef Verwimp tussen licht en donker07-06-2011 06:06:08
  82. Slechtziende beschrijft zijn levensweg07-06-2011 06:06:26
  83. Oogschaduw, maar geen ogen07-06-2011 06:06:49
  84. ‘Ik ben uitgeïntegreerd’07-06-2011 06:06:52

Laatst bijgewerkt op 27 oktober 2014 – 06:10