Oogschaduw, maar geen ogen

Bron: De Morgen
3 juli 1998

Debuut van een blinde cabaretier: Vincent Bijlo.  ‘Het instituut’

Een droevige, magere, door het leven getekende jongen,” zo wordt Vincent Bijlo  getypeerd in het woord vooraf van Made in braille (1990), een verzameling  brieven, theatersketches en liedjes van zijn hand, ten behoeve van de zienden  met foto’s geïllustreerd en met als extraatje een uitneembare cursus stoklopen.   Bijlo moet thans vooraan in de dertig zijn.  Hij brak zijn studie  Nederlands af, deed eind jaren tachtig mee aan het cabaretfestival Valt er nog  wat te lachen van de Utrechtse gehandicaptenraad en won de hoofdprijs.  In  het voorjaar van ’88 was hij tweede (na een Belgische groep) in het Leids  cabaretfestival en kreeg de persoonlijkheidsprijs.  Een jaar later ging in  Amsterdam zijn eerste theaterprogramma in première.

Nu debuteert Bijlo als romancier met Het instituut.  Vanuit het standpunt  van de elfjarige Otto Iking beschrijft hij het leven in een blindeninternaat in  Bussum.  De sleur en de verveling worden er doorbroken door een bezoek van  prinses Margriet en meester Pieter van Vollenhoven, vergezeld door de president  van het twee jaar eerder onafhankelijk geworden Suriname.  Daaruit kunnen  we afleiden dat we in 1977 zijn.  Of er is de commotie door de actie van de  Zuid-Molukkers in Bovensmilde, waar de zus van Harm, een van Otto’s blinde  schoolvriendjes, bij de gegijzelden hoorde.  Het instituut is een  egodocument, realistisch geschreven, met droge humor, waarbij de spot om de  eigen handicap niet ontbreekt.  Zo is de pas genoemde Harm op een dag zijn  glazen ogen kwijt.  De schoolleiding sluit diefstal niet uit en verdenkt  zelfs een stagiaire.  “Men doorzocht haar handtas, vond van alles, zelfs  oogschaduw, maar geen ogen.” Ook de passage waarin geoefend wordt met Oost-Duits  demonstratiemateriaal voor seksuele voorlichting zorgt bij het lezen voor grote  hilariteit.

De beperking van het vertelstandpunt tot dat van een elfjarige jongen zorgt  ervoor dat in Het instituut de realistische anekdoten het winnen van de  introspectie.  De lectuur van Otto bestaat bij voorkeur uit de  gebrailleerde Blue Band-encyclopedie, die hij stukken beter vindt dan Arendsoog  of Jan Terlouw.  Toch zou deze Otto moeten toegeven dat Het instituut,  waarin hij zelf als hoofdpersoon figureert, geschreven is met de vaart en de  afwisseling van een spannend jongensboek.

Dat Otto Iking op de blindenschool al gepredestineerd leek om zich in de wereld  van het amusement te begeven, zoals de volwassen auteur Vincent Bijlo inderdaad  zal doen, kunnen we aflezen uit Otto’s belangstelling voor de radio.  Hij  verzorgt in het instituut een eigen programma, De Ottoshow, en wordt zelfs  gevraagd om voor de AVRO een jeugdprogramma te presenteren.  De  omstandigheden waarin dat gebeurt worden uitvoerig en opnieuw erg humoristisch  verteld.  Echt ontspannend is de roman echter nooit, je voelt op elke  bladzijde het gewicht van de inspanning die de blinde moet leveren om zich waar  te maken in zijn eigen wereld en in die van de zienden.

Boven op de fysische handicap van Otto komt dan nog de morele klap als hij  verneemt dat zijn moeder, die een drankprobleem heeft, moet worden opgenomen en  dat zijn vader, een persfotograaf, voor een jaar naar Amerika vertrekt.  De  cursief gedrukte twee bladzijden waarmee de roman afsluiten, die verhalen hoe  Otto nog eens met zijn nieuwe (pleeg)ouders naar het instituut terugkeert om het  in de fik te steken, zijn een concretisering van Otto’s verlangen om tabula rasa  te maken met zijn jeugd op de blindenschool.

Maar eigenlijk zijn die slotbladzijden overbodig.  Hun expliciete karakter  verzwakt de these van de roman eerder dan ze te versterken.  En die these  luidt dat er ook ‘normale’ blinden zijn, zoals Otto Iking en Harm, die geen  positieve discriminatie nodig hebben om zich als gehandicapten in de wereld van  de validen waar te maken.

Vincent Bijlo, Het instituut, De Arbeiderspers, Amsterdam/Antwerpen, 136 p., 599  frank.

Joris GERITS

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Housam is blind… maar brengt nu tweede boek uit13-12-2019 08:12:14
  2. Blinde studente doctoreert over Nobelprijswinnaar14-10-2019 06:10:48
  3. “Ik moet mensen vaak vragen om mijn hond met rust te laten”30-08-2019 07:08:48
  4. Blindengeleidehond staat centraal in prentenboek12-05-2019 05:05:01
  5. “Als 17-jarige wist ik al dat ik een boek zou schrijven”16-04-2019 06:04:23
  6. Levensverhaal Carla Schaad09-02-2019 09:02:21
  7. Slechtziende Evie schrijft boek03-08-2018 05:08:51
  8. Goorse verhalen over blindengeleidehond gebundeld in boek15-02-2018 11:02:59
  9. Blinde Joseph Mertens (81) stelt biografie voor13-07-2017 07:07:38
  10. Tip: ‘Doe normaal, ik ben alleen maar blind’18-06-2017 05:06:19
  11. Joke van Rooden-Peppelman schrijft boek over haar handicap18-06-2017 11:06:07
  12. Windkracht 618-06-2017 09:06:39
  13. Een boek dat een heldere blik verschaft in een wazige wereld17-06-2017 01:06:29
  14. Boek: Leven met RP – Joke van Rooden02-05-2017 02:05:26
  15. Verkoopinformatie “Graag zien!” van Monique Van den Abbeel12-02-2016 09:02:15
  16. Blinde mama, sterke vrouw04-02-2016 09:02:27
  17. Visio-cliënten verwerken dromen en fantasie in verhalen14-12-2015 07:12:16
  18. Bijlo gebundeld05-12-2015 08:12:58
  19. Agnes van Overveld en Ria Hogers presenteren boek: Windkracht 602-12-2015 08:12:57
  20. Columns gebundeld in ‘Bijlo Kijkt Door’04-11-2015 09:11:16
  21. ‘Heksenhoer, sterf’ – Magie, ketterij en heksenwaan toen en nu (Ugo Janssens)09-10-2015 03:10:57
  22. Een droom: Cindy Baars schreef met minder zicht haar debuutroman02-10-2015 05:10:40
  23. Cees Smit realiseert 500 oogoperaties19-05-2015 06:05:38
  24. Syriër pent fabels neer22-03-2015 08:03:14
  25. Esther Crombag – Blind vertrouwen – Tijd voor Max10-03-2015 06:03:11
  26. Boek blinde wielrenster Esther Crombag10-03-2015 05:03:36
  27. Annemiek, slechtziend, auteur van het boek “+23”10-03-2015 04:03:23
  28. Blinde immigrant uit Syrië brengt boek uit15-01-2015 09:01:11
  29. Thriller ‘Harteloos’ van blinde Cees Smit29-12-2014 09:12:35
  30. Angelique laat haar werk zien04-12-2014 09:12:57
  31. Angelique Ten Holter geeft boek uit16-11-2014 11:11:01
  32. Blinde en dove broers schrijven verhalen06-11-2014 07:11:50
  33. Marloes Bloedjes, oud-leerlinge Visio, brengt boek uit01-10-2014 02:10:04
  34. Recensie: Monique van Roosmalen – Dankbare kinderen huilen niet12-08-2014 10:08:03
  35. Slechtziende Hashim Waheb schijft boek18-06-2014 03:06:03
  36. Blinde auteur Cees Smit: Ik wil het onmogelijke waarmaken16-05-2014 06:05:01
  37. Adrian Mole-schrijfster Sue Townsend overleden12-04-2014 08:04:01
  38. Nieuwe recensies Expeditie Ribbelroute15-01-2014 04:01:01
  39. “Alles of niets” (Abke Kloosterman)31-10-2013 04:10:00
  40. Stichting Zicht in Zicht: Morgen lancering “Expeditie Ribbelroute”14-10-2013 07:10:57
  41. 15 oktober lancering “Expeditie Ribbelroute”11-10-2013 03:10:01
  42. Fantasy- en scifi-auteur Jack Vance overleden30-05-2013 12:05:26
  43. Politievrouw redt roman blinde auteur die met lege pen schreef13-04-2012 04:04:40
  44. Marleen Rozema wint columnwedstrijd25-01-2012 05:01:10
  45. Julius Schellens wint Nederlandse verhalenprijs21-12-2011 07:12:47
  46. Jelka kan haar eigen boek niet lezen25-11-2011 11:11:39
  47. Visueel gehandicapte schrijver wil literaire wereld definitief overtuigen10-11-2011 06:11:18
  48. Het tweede boek van Iris van der Zaag is uit22-10-2011 01:10:37
  49. Bijna blind op zoek naar grenzen23-06-2011 06:06:02
  50. Honderdvijftig jaar oud, maar al dertig jaar leeg07-06-2011 09:06:15
  51. ‘Geen literaire opsmuk’07-06-2011 08:06:50
  52. Visuele beperking kan ook mooi zijn07-06-2011 08:06:46
  53. Slechtziende schrijver doet alles op de tast07-06-2011 08:06:32
  54. Over Annemiek van Munster – ‘Ze kijkt je aan, maar ziet ze ook iets?’07-06-2011 08:06:17
  55. “Geen enkele slechtziende ziet hetzelfde”07-06-2011 08:06:24
  56. Ziende blind07-06-2011 08:06:43
  57. “Elk detail moet kloppen”07-06-2011 08:06:41
  58. Debuutbundel graaft in eigen ziel07-06-2011 08:06:48
  59. De ‘blinde Hitchcock’ schrijft twee boeken07-06-2011 08:06:35
  60. “De vrouw was baas”07-06-2011 08:06:35
  61. ‘Ik zou het graag verfilmd zien’07-06-2011 08:06:00
  62. ‘Blinde Hitchcock’ schrijft nieuwe thriller07-06-2011 08:06:42
  63. Slechtziende ex-schepen schrijft tiende boek07-06-2011 08:06:36
  64. Ziende het onzienlijke07-06-2011 08:06:12
  65. Blind en toch alles zien07-06-2011 08:06:25
  66. Blinde auteur brengt twee boeken uit07-06-2011 08:06:43
  67. “Op het gevoel” van Charlotte Glorie07-06-2011 08:06:43
  68. Net verschenen: ‘Met andere ogen. Het zevende jaar’ (Sabriye Tenberken)07-06-2011 08:06:16
  69. Wim Tonniau wint in Nederland wedstrijd met kortverhaal07-06-2011 06:06:50
  70. Opbrengst boek blinde schrijfster naar Ronald McDonaldhuis07-06-2011 06:06:15
  71. Zien doe je niet alleen met je ogen07-06-2011 06:06:22
  72. Tramlijn 1 centraal in detectiveverhaal07-06-2011 06:06:32
  73. Bijna blinde oud-journalist en -Schellenaar wint ‘Een Nieuw Lied’ van Radio 107-06-2011 06:06:06
  74. Sabriye Tenberken: Mijn weg leidt naar Tibet07-06-2011 06:06:18
  75. Op reis naar de geschiedenis07-06-2011 06:06:25
  76. Blik van Bijlo helderder dan ooit07-06-2011 06:06:00
  77. Vincent Bijlo: Het instituut & Achttienhoog07-06-2011 06:06:28
  78. De blinde vlek van de beschouwing07-06-2011 06:06:30
  79. De blinde werkelijkheid07-06-2011 06:06:15
  80. Otto blikt de wereld in07-06-2011 06:06:57
  81. Jef Verwimp tussen licht en donker07-06-2011 06:06:08
  82. Slechtziende beschrijft zijn levensweg07-06-2011 06:06:26
  83. Oogschaduw, maar geen ogen07-06-2011 06:06:49
  84. ‘Ik ben uitgeïntegreerd’07-06-2011 06:06:52

Laatst bijgewerkt op 7 juni 2011 – 06:02