Vincent Bijlo: ‘Ik ben geen slachtoffer, zou niet weten waarvan’

Bron: Algemeen Dagblad
11 mei 2013

Cabaretier Vincent Bijlo viert zijn 25-jarig jubileum op het podium

Een blinde die keiharde grappen over zijn handicap maakt. 25 jaar geleden was het nog nooit eerder vertoond. Vincent Bijlo blies er menig jury mee omver. Zelf kan hij zijn eerste voorstelling niet meer terugzien. ‘Ik schreeuw als een soort Hitler. Alles op bijterige toon.’ Nu, bij zijn 25-jarig jubileum, gilt hij wat minder. ‘De woede blijft. Maar ik verpak het handiger.’

De blinde cabaretier blijkt een heuse dierenvriend. Binnen kwetteren de parkieten Pauw & Witteman in hun kooi. De kat van een verre buur, die ongenood huize Bijlo frequenteert, snort behaaglijk op een stoel.

Daarentegen is het buiten in de kippenren stil, nu het duo De Tokkies door overlijden is teruggebracht tot één, tamelijk moedeloos exemplaar. Toch heeft Vincent Bijlo (48) óók de mensheid lief. Op de vraag of de kleinkunstenaar zou overgaan tot de aanschaf van een geleidehond, antwoordde hij in 2003: “Mijn partner Mariska is allergisch – ik moet kiezen tussen een hond en een vrouw. Misschien neem ik ooit een hond, maar dan eentje met een hoes eromheen. Dat zit maar te stinken en te schijten.”

De jubilaris verkeert vandaag in een uitstekend humeur. Zijn critici vermoeden in hem weliswaar een ‘chronische azijnpisser’,  maar Vincent Bijlo noemt zichzelf met welhaast religieuze opgewektheid een ‘gelukkig en opgeruimd mens’.  Hij zet zelf koffie, nadat hij het bezoek zijn lange, dunne hand heeft aangeboden. Zijn partner Mariska is er vanzelfsprekend ook. Zij houdt het oogje in het zeil dat hij sinds zijn geboorte ontbeert.

Vincent Bijlo won in 1988 de Publieks- en Persoonlijkheidsprijs op het Leids Cabaretfestival met wat een jaar later zijn eerste productie zou worden: Made in Braille. Nu, 25 jaar later, is er op 17 mei zijn jubileumvoorstelling ‘De Cultuuroptimist’ in het Oude Luxor in Rotterdam, waarbij in het bijzonder de lezers van het AD welkom zijn.

Maar, omwille van de geschiedschrijving: al vóór zijn doorbraak in Leiden werd Vincent Bijlo eerste op een concours dat door de KRO en de Gehandicaptenraad was uitgeschreven. Daar blies Bijlo, zou voorzitter Jack Spijkerman later zeggen, de jury compleet omver.

Bijlo: “Het was niet eerder vertoond: een visueel gehandicapte die zijn gebrek relativeerde. Die keiharde grappen over zijn blindheid maakte. Je had Jules de Corte, maar die deed er wat schalks over. Dan werd er gezegd: ‘Goh,  wat kan die meneer er uitstekend mee omgaan’.  Die meewarigheid wilde ik niet.”

Zielig

Andere deelnemers, herinnert hij zich, hanteerden vooral de ‘bevoogdende en moraliserend toon’ waarmee over de gebrekkige mens werd gefluisterd.

“Het moest worden aangepakt met fluwelen handschoenen, luidde de heersende opinie. Gehandicapten waren zielig, verdienden mededogen. Er deed een ensemble mee dat iets opvoerde onder het motto ‘Sorry dat ik besta.’ Pffff, dat werk.

“Ik heb niet zo veel met blinden – ik heb iets met mensen. Niks met lotgenoten. Die wringen zich collectief vaak in de slachtofferrol. Ik beschouw mijn blind-zijn niet als lot. Slachtoffer ben ik evenmin. Ik zou niet weten waarvan.”

Ontspannen

Die prettige berusting heeft alles met zijn opvoeding te maken, zegt hij. Vincent Bijlo groeide op met zijn tweelingzus Esther en zijn oudere broer, Marcel, die eveneens blind is. “Mijn ouders gingen er volkomen ontspannen mee om. Dan zette mijn moeder een vaas met bloemen over de vloer – leuk decoratief, had ze in de Margriet gelezen – en die schopte ik onmiddellijk omver. ‘Kijk nou eens uit je doppen, man,’ riep ze dan. Mijn ouders hadden een groot gevoel voor humor. Met mijn vader hield ik complete conferences over het nieuws in de krant.” Een neus voor nieuws zou Bijlo altijd houden – als één van de weinigen in Nederland beoefent hij nog het actuele cabaret dat wringt, schuurt en provoceert. Dat leidde in het begin, tot misverstanden.

“Ik zat bij Ivo Niehe aan tafel en prompt zaten mijn zalen barstensvol. Die goedwillende TROS-kijkers begrepen al snel dat óók zij de klos waren tijdens mijn shows. Dat zat daar maar een beetje te kraken met zakken chips. ‘Tegelijk zijn er mensen die denken dat een avond Bijlo druipt van het ernstige engagement. Maar er wordt bij mij ongelooflijk gelachen”.

Het volksdeel dat Bijlo mijdt, werpt de kleinkunstenaar vooral zijn veronderstelde ‘linkse’ signatuur voor de voeten. GroenLinks is zijn kleur, al is die enigszins vaal geworden. Bijlo is niet meer actief in de landelijke (hij was lijstduwer en campagneadviseur van Femke Halsema, red.) en als ondersteunend lid in de plaatselijke politiek.

Wat het laatste betreft: “Ik was het beu om twintig pagina’s door te nemen over het verplaatsen van drie heesters in Bunnik. Nationaal deed GroenLinks het tijdens de verkiezingen rampzalig. Het zat niet goed in de fractie en de campagne was ronduit slecht.

“Toch is mijn belangrijkste overweging dat ik als columnist afstand wil houden tot de politiek. Lezers vinden dat een columnist een zekere mate van onafhankelijkheid moet bewaren. En eigenlijk deel ik die opvatting.” Maar toch: “Sommigen zullen mij altijd een linkse hond blijven vinden.” Lachend: “Die vreselijke stukjes van u,’ schrijven ze dan. ‘Ik lees ze nooit! Maar wat u vanochtend nou weer schreef…’

Toch krijg ik evenveel post van mensen die genieten. ‘De mooiste column die ik ooit las.’ Zo’n reactie doet me veel. Toen ik schreef over de dood van mijn zwager Peter – hij overleed aan multiple sclerose – kreeg ik vijftig brieven van lezers die diep geroerd waren en er veel kracht uit hadden geput.

“Ik kan tegen kritiek. Ik deel ook uit. Toch zijn er lezers bij die letterlijk schrijven: ‘U bent inderdaad stekeblind’.  Dan antwoord ik: ‘Misschien moet u zich afvragen wie hier nou blind is?” En eerlijk is eerlijk: dan maken zij vaak excuses. ‘Sorry, ik was ook zó kwaad.’

“Het fijne van het Algemeen Dagblad is het diverse lezerspubliek. Bij NRC Handelsblad weet je wat je hebt.” Hij schakelt vloeiend over op een geaffecteerde stem en imiteert een gepatenteerde corpsbal: “Verdomd aardig stukje van die Bijlo. Zeg, schat doe me nog eens een glaasje wijn.”

Grote meningen

“Natuurlijk maak ik me nog kwaad. Elke dag. Maar ik verpak de woede handiger. Gil niet meer. ‘Het is een schande dat de PvdA of de VVD…’ Daarmee smijt je meteen de deur dicht. Nee, ik ben niet mild geworden – ik berijd minder stokpaardjes. Hoef niet zo nodig de Grote Meningen te verkondigen. Ik maak het liever kleiner. Daarmee kom ik bij mensen veel beter binnen.” Hoe anders was dat 25 jaar geleden. Hoofdschuddend: “Mijn eerste show kan ik niet meer terugzien. Prima inhoud, maar de uitvoering. Ik schreeuw als een soort Hitler. Een ideale voorstelling voor doven. Alles op bijterige toon. Elk woord moest raak zijn, iedere grap moest renderen.”

Een kwarteeuw later heeft hij in zijn programma ‘De Cultuuroptimist’ een heerlijk losse, terloopse stijl ontwikkeld. Geen modieuze stand-up comedy, maar bezonken engagement. Van een cabaretier die zich altijd opwindt.

“In de Cultuuroptimist draait het om een wethouder in een gemeente die een kruistocht voert tegen hondenpoep. Zero tolerance! Hij richt een shit-and-go-zone in, maar verzamelt ook het dna uit drollen, zodat ze hond én baasje kunnen traceren. Zo verwerk je actuele zaken in een verhaal. Het grappige is – in de gemeente Lingewaard heeft het CDA het idee bijna integraal overgenomen.”

In zijn nieuw programma komend seizoen – Enkeltje Mars getiteld – maakt hij twee reizen. Een naar de rode planeet om, op verzoek van Mark Rutte, huiscabaretier te worden en één naar zijn jeugd, waarin hij op ontdekkingsreis gaat in een wereld die hij op de tast ontdekte, maar nooit kon visualiseren.

“Vogels? Ik dacht werkelijk dat er luidsprekertjes in de bomen hingen. Serieus. Hoe moest ik weten dat die vliegen? De aarde? Ik dacht dat die plat was. Pas toen een leraar me een globe liet betasten, wist ik dat als ik uren achtereen op de hei wandelde, ik niet automatisch van de wereld zou af lazeren. Een pollepel was eenvoudig. Dan kon ik me aan de hand van de contouren een beeld vormen. Auto’s, brommers, vliegtuigen – het was eerst geluid. Later wist ik pas hoe ze eruitzagen. En bij kleur kan ik me al helemaal niks voorstellen. Een rode brandweerwagen? Een bruin café? Leg maar eens een kleur uit.

“Natuurlijk baalde ik soms als puber. Meisjes versieren is lastig hoor, als je ze niet ziet. Ik wilde ook stoer op een brommer scheuren. Maar ik was afhankelijk, werd begeleid tot de WC-deur. Toch voelde ik me nooit buitengesloten. Of minderwaardig.

“Als jongens creëerden Marcel en ik onze eigen fantasiewereld. Een commune waarin zangeres Cleo Laine woonde – wij mochten Cleo tegen haar zeggen. Je had er de ‘Amerikaanse meneer’ en de Bijbelse figuur Zacheüs, die in een Chrysler reed. Mijn zus was voor het buitenwerk. Die nam mij mee om te voetballen en te rennen.”

Studieboek

Zijn geliefde Mariska Reijmerink ontmoette hij ook 25 jaar geleden. Zij kwam een studieboek voorlezen aan Vincents broer Marcel. “Tja, waar let je als blinde op? Op stem, op dictie. En op inhoud en karakter natuurlijk.”

Met Mariska, kenner van de Engelse taal en literatuur, schreef hij het kinderboek ‘Bink en Pip gaan naar Engeland’, een speelse kennismaking voor kleuters met het Engels. Mariska is ook podiumartieste. Ze zingt Britse poëzie, waarin ze ook cursussen verzorgt, en debuteerde als schrijfster in 2007 met de novelle ‘Boventonen’.

Aanstaande vrijdag hoopt Vincent Bijlo bij zijn jubileumvoorstelling veel AD-lezers te begroeten. Ook de kritische volgers van zijn column zijn meer dan welkom. Hij grimmikt:  “Die zitten wel op de eerste rij. En dan loop ik op de tast net iets te enthousiast naar de rand van het podium.”

(Bron: AD 11-5-2013)

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Mama van slechtziende Laurens (6) richt smeekbede tot Studio 100: “Verdient hij dan geen even goede plaats als iemand in een rolstoel?”30-11-2018 02:11:35
  2. Nationale Theater Onbeperkt organiseert ook voorstellingen voor slechtzienden17-11-2018 07:11:07
  3. Interview – Toen de goden sliepen – Het Fluisterhuis16-10-2018 09:10:47
  4. Hoe een Heerenveense stichting theater toegankelijk maakt voor blinden en slechtzienden15-09-2018 07:09:52
  5. Komt het zien12-06-2018 06:06:37
  6. “De repetities hebben bij sommige acteurs het verwerkingsproces in gang gezet”26-05-2018 07:05:23
  7. Visueel beperkten mogen eerst voelen in schouwburg Hoorn27-12-2017 12:12:08
  8. Reportage performance ‘geluidsmuur’22-09-2017 07:09:55
  9. Geluidsmuur30-08-2017 11:08:32
  10. ‘Hoop is voor losers, begin er niet aan’01-08-2017 10:08:38
  11. Slechtziende acteur Vincent: “Spelen doe ik het liefste”18-06-2017 04:06:58
  12. Blinde cabaretier Bijlo: Gun elkaar het licht in de ogen15-06-2017 01:06:14
  13. Tiresias wil jongeren aanzetten tot nadenken15-06-2017 08:06:09
  14. Is de Toneel- en Filmschuur toegankelijk voor blinden en slechtzienden?15-06-2017 08:06:32
  15. Antwerpen – Voorstelling met audiodescriptie15-06-2017 08:06:26
  16. Bijlo is op persoonlijke momenten op z’n best15-06-2017 08:06:11
  17. Slechtziend of verstandelijk beperkt moet op Boulevard geen drempel voor bezoeken voorstelling zijn15-06-2017 08:06:35
  18. “Wie kan er nu beter blinde spelen dan blinde zelf?”12-02-2017 07:02:28
  19. Zienden en slechtzienden samen op de planken15-05-2016 06:05:19
  20. “Toneel beschrijven? Niet eenvoudig”14-05-2016 06:05:40
  21. Op reis met … Vincent Bijlo08-12-2015 08:12:07
  22. Het visuele voorbij! – Toegankelijkheid van theater voor personen met een visuele beperking23-08-2015 12:08:03
  23. Odisee-studente Rani uit SINT-PIETERS-LEEUW maakt theatervoorstelling03-06-2015 08:06:00
  24. ‘Het was een open wonde’23-03-2015 09:03:51
  25. ‘Een time-out, anders ga ik er volledig onder door’21-03-2015 07:03:03
  26. De Stip – Toneelproject met blinden en slechtzienden10-03-2015 06:03:43
  27. ATV-reportage: Lies Lefever, meisje van plezier10-03-2015 04:03:26
  28. Recensie: De blinden01-10-2014 08:10:21
  29. Blind je weg vinden op de Gentse Feesten20-07-2014 07:07:10
  30. Mariska Reijmerink over haar man, Vincent Bijlo29-06-2014 06:06:03
  31. Vincent Bijlo “gaat naar Mars”26-08-2013 03:08:44
  32. Vincent Bijlo: ‘Ik ben geen slachtoffer, zou niet weten waarvan’11-05-2013 03:05:44
  33. Video: Godvergeten theaterproject21-03-2012 01:03:54
  34. Kamagurka geneest met humor07-06-2011 10:06:41
  35. Blinde liefhebbers spelen Buffalo-sketches07-06-2011 10:06:53
  36. Een positieve noot in deze zware dagen met ons verlies07-06-2011 10:06:23
  37. Blinde en dove kinderen schitteren in musical07-06-2011 10:06:11
  38. Blind date op het podium07-06-2011 10:06:27
  39. “Ook enige die ziet, krijgt blinddoek om”07-06-2011 10:06:15
  40. “Buiten muren van instelling treden”07-06-2011 09:06:49
  41. Kijken met vingers en oren07-06-2011 09:06:25
  42. Wat een snob lijden kan07-06-2011 09:06:48
  43. “Toneel maakt onze handicap draaglijk”07-06-2011 09:06:42
  44. Rarara, ik zie wat jij niet ziet07-06-2011 09:06:53
  45. Leven met een beperking hoeft helemaal niet saai te zijn05-06-2011 01:06:58

Laatst bijgewerkt op 11 mei 2013 – 15:05