Tien vragen aan … Lilian Lejeune, vakleerkracht muziek Visio

Bron: Fovig Nieuws
Maart 2004

1. Wil je jezelf even voorstellen?

Mijn naam is Lilian Lejeune.  Ik werk bij Visio, de organisatie voor zorg,  onderwijs en diensten aan slechtziende en blinde mensen in Zuid-Nederland.   Ik ben hier vakleerkracht muziek/muziekagoog op het woon- en dagcentrum in Grave.   Mijn collega en ik geven hier individuele muzieklessen op alle toetsinstrumenten  en snaarinstrumenten, accordeon, blokfluit en percussie.  Daarnaast  begeleiden we bands en samenspeelgroepjes, er zijn spelgroepjes en er zijn  hoorspelgroepjes.  Ook kunnen we les geven in het braillemuziekschrift.

2. Waar houd je speciaal rekening mee bij het geven van muziekles aan  kinderen met een visuele beperking?

In de eerste plaats met de aard van de visuele beperking.  Is iemand  bijvoorbeeld lichtschuw of is er juist behoefte aan extra verlichting?    Hoeveel procent ziet iemand?   Is gebruik van bladmuziek mogelijk en welke  vergroting is dan het meest geschikt?   Is iemand kleurenblind, enzovoort?    Daarnaast probeer ik zoveel mogelijk les op maat te geven.  Uitgaande van  de interesses en mogelijkheden van de leerlingen, wordt lesmateriaal gemaakt  en/of aangepast.  Blinden en zeer slechtzienden hebben een cassettebandje  als boek.  Soms maken we gebruik van het braillemuziekschrift.   Anderen hebben een klapper met vergroot notenschrift of letterschrift.

Een ander belangrijk aandachtspunt is de houding aan en oriëntatie op het  instrument.  Als een leerling bij wijze van spreken met zijn neus tegen het  blad aan moet zitten om het nog te kunnen lezen, is dit niet werkbaar.  Een  blinde leerling die wil leren drummen zal eerst goed moeten leren ‘voelen’ waar  al die trommels zich bevinden voordat hij ze goed kan raken.

3. Welke aanpassingen gebruik je?

Notenbalken in allerlei vergrotingen op A4- of A3-formaat.  Een losse  lamp op voet die je naast het instrument kunt zetten voor extra licht.  We  hebben ook een aangepaste muziekstandaard die je naast het instrument kunt  zetten zodat de bladmuziek dichter bij gebracht kan worden.  In plaats van  het notenschrift een letterschrift, dat zeker bij zeer slechtziende leerlingen  leesmogelijkheden geeft.

4. Kunnen blinde en slechtziende kinderen beter uit hun hoofd spelen  dan goedziende kinderen?   Hebben ze een beter muzikaal geheugen?

Van een beter muzikaal geheugen zou ik niet durven spreken, want dat impliceert  volgens mij dat deze kinderen muzikaler zouden zijn.  Wel zijn ze  natuurlijk veel meer getraind in het gebruik van hun geheugen.  Een blinde  moet immers elke handeling op elk gebied eerst uit zijn hoofd leren.   Zienden zijn wat dit betreft in feite veel luier en gemakzuchtiger.  Dus je  zou hiervan kunnen zeggen dat ze het beter doen omdat ze het altijd doen.

5. Kunnen blinde kinderen notenschrift leren?

Ja, hiervoor bestaat het braillemuziekschrift.  Ik moet zeggen: wel een  ‘stokpaardje’ van mij.  Maar ik heb begrepen dat hier een apart artikel aan  besteed wordt.  Dus het lijkt me zinvoller daar nu naar te verwijzen.   Voor vragen over dit onderwerp, ben ik overigens altijd te bereiken.

6. Bestaat er een speciale methode voor het lesgeven aan kinderen met  een visuele beperking?

Voor zover ik weet helaas niet.  Zeker voor leerlingen die op het  braillemuziekschrift zijn aangewezen, is dit wel een gemis omdat dit systeem zo  anders in elkaar zit dan ons gewone notenschrift.  Het lijkt me dan ook een  enorme uitdaging me hier in de toekomst nog eens aan te gaan wagen.   Hierbij zou ik veel hulp kunnen gebruiken van blinde muzikanten en musici.
Voor slechtziende leerlingen die gebruik kunnen maken van vergrotingen lijkt het  mij niet nodig.

Er zijn zoveel verschillende methoden op de markt.  Elke leraar of lerares  heeft zo zijn eigen voorkeur.
Voor slechtzienden die geen gebruik kunnen maken van de vergrotingen, want deze  hebben wel een limiet, is het ook erg moeilijk.  Voor hen geldt in feite  hetzelfde als voor blinden: ze kunnen gebruik maken van gesproken bladmuziek,  maar een kant-en-klare methode is er niet.

7. Heb je tips voor leerkrachten op reguliere muziekscholen die  lesgeven aan blinde of slechtziende kinderen?

Allereerst, neem de tijd.  Geef een leerling de kans en tijd om zijn  instrument te voelen en te bekijken.  Oriëntatie is echt heel belangrijk en  voor visueel beperkte mensen veel moeilijker dan voor zienden.  Speel zelf  eens met je ogen dicht op je instrument!  Praat veel en leg dingen zonodig  nog eens uit.  Maar laat ze ook voelen, bijvoorbeeld hoe je handen op de  toetsen moeten staan.  Improviseer veel samen met de leerling.  In  eerste instantie omzeil je zo de extra moeilijkheid van het lezen, maar je  stimuleert ook de creativiteit en muzikaliteit.  Je wordt er vrijer van.

Mijn ervaring is dat het grootste verschil zit in het tempo.  Visueel  beperkte mensen moeten veel meer uit het hoofd leren en onthouden.  Ze  kunnen het niet even terug lezen.  Je moet het echt samen doen.  Meer  voorspelen en naast bladmuziek of brailleschrift ook opnamen gebruiken als  lesmateriaal.

8. Is er de laatste tien jaar veel veranderd voor jou als muziekdocente  wat betreft het lesgeven aan kinderen met een visuele beperking?

Jazeker.  De opkomst van de regionale centra en daarmee de decentralisatie  van de zorg heeft ertoe geleid dat veel jongeren het reguliere onderwijs gingen  volgen.  De populatie op ons instituut veranderde dus mee: steeds meer  jongeren met een meervoudige beperking wat zijn weerslag heeft op het  muziekonderwijs.  Zo kom ik op Visio nog maar af en toe een leerling tegen  die het braillemuziekschrift kan en wil leren.

Maar ook de tijdgeest speelt een rol.  Alles gaat sneller.  Er is  minder tijd en geduld om een instrument te leren bespelen.  Mensen zijn  vlugger afgeleid.  Jeugd wil popmuziek, eenvoudig met akkoorden en teksten.   Bovendien moet het snel resultaat hebben.

9. Waar wil je je sterk voor maken op het gebied van muziekles voor  kinderen met een visuele beperking?

Dat visueel beperkte kinderen in het reguliere onderwijs de kans krijgen  muziek te maken.  De onbekendheid en onwetendheid vooral bij leerkrachten  moet verdwijnen.  Ik geloof dat we hiermee wel op de goede weg zijn.   Maar het komt nog regelmatig voor dat ik telefoon krijg van ouders dat het niet  lukt om een leerkracht of muziekschool te vinden die het aandurft les te geven  aan een visueel beperkte leerling.  Heel erg jammer en absoluut niet nodig.   Temeer daar ik van mening ben dat muziek maken bij uitstek een goede hobby en  bezigheid is voor visueel beperkte mensen.  Omdat ze zich hier niet per se  hoeven te onderscheiden van zienden.  Vanuit mijn ervaring kan ik zeggen  dat muziek maken zeer laagdrempelig is voor visueel beperkte mensen, op elk  niveau.  Er is niet altijd braillemuziekschrift bij nodig.

10. Welke instrumenten zijn heel geschikt voor kinderen met een visuele  beperking?   Welke minder?

Allereerst wil ik zeggen dat je je hart moet kunnen volgen als je muziek  wilt maken.  De één vindt een blaasinstrument geweldig, de ander een drumstel of een piano.  Elk instrument vraagt zijn eigen specifieke  vaardigheden.

Instrumenten die je dicht bij je hebt, denk bijvoorbeeld aan een accordeon, zou  je heel geschikt kunnen noemen.  Je kunt hem als het ware helemaal  omvatten.  Dit vergemakkelijkt de oriëntatie waar ik het al eerder over  had.
Snaarinstrumenten, zoals een gitaar, zijn vooral op jonge leeftijd minder  geschikt.  Dit heeft te maken met de gevoeligheid van de vingers.  In  het begin kunnen je vingers pijn doen.  Kinderen zijn daar gevoelig in.   Pijn roept weerstand op waardoor je het plezier kunt verliezen.  Bovendien  kun je eeltvorming krijgen op je vingertoppen als je veel speelt.  Voor een  blinde die met zijn vingers leest, is dit natuurlijk funest.
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Muziekles? Leer je blinde leerlingen braille notenschrift lezen!17-11-2018 08:11:12
  2. CBB maakt nieuwe liedboeken toegankelijk voor blinden15-06-2017 12:06:58
  3. Nieuwe liedboeken nu ook voor blinden toegankelijk14-06-2017 12:06:13
  4. Connect2music – Nieuwsbrief 10, mei 201726-05-2017 01:05:57
  5. Connect2music – Nieuwsbrief 9, Juni 201629-06-2016 08:06:00
  6. Koninklijk Concertgebouw Orkest op school bij Koninklijke Visio21-04-2016 07:04:48
  7. Connect2music – Nieuwsbrief 8, Maart 201605-04-2016 02:04:35
  8. Braille bladmuziek helpt je verder!08-03-2016 01:03:36
  9. Hoe groot wilt u de noot?18-12-2015 05:12:13
  10. Connect2music: Nieuwsbrief december 201510-12-2015 09:12:58
  11. Muziek in Braille nu voor iedereen17-09-2015 12:09:47
  12. Slechtziend & muzikale projecten17-09-2015 12:09:28
  13. Helpdesk Braillemuziek17-09-2015 12:09:03
  14. Bladmuziek vergroten voor muzikanten met een visuele beperking17-09-2015 12:09:52
  15. Helpdesk braillemuziek online17-09-2015 12:09:21
  16. Connect2music: Nieuwsbrief 1, september 201417-09-2015 12:09:04
  17. Braillemuziek Connect2Music17-09-2015 12:09:42
  18. Connect2music: Nieuwsbrief 2, oktober 201417-09-2015 12:09:21
  19. Toespraak van Ad van der Waals bij de boekpresentatie Muziek lezen met de vingers13-02-2015 05:02:34
  20. Connect2music: Jos speelt luit en hij is blind22-12-2014 12:12:43
  21. Almeloër Henk Bokdam bedenkt notenakkoordenlezer in braille30-05-2014 12:05:45
  22. Sophie krijgt pianoles05-06-2011 11:06:37
  23. Tien vragen aan … Lilian Lejeune, vakleerkracht muziek Visio05-06-2011 11:06:18

Laatst bijgewerkt op 13 juli 2011 – 11:23