Na Katrina en Rita … komt Daisy

Gelukkig is Daisy hier niet de volgende vernietigende orkaan. Ook niet de naam van één of andere opmerkelijke vrouw. ‘Daisy’ staat hier voor: ‘digital accessible information system’. Vrij vertaald: een systeem dat toegang verschaft tot digitale informatie. Concreet komt het hierop neer dat in de toekomst gesproken boeken en tijdschriften niet langer via een cassette, maar via een CD-ROM verspreid zullen worden. Voor mensen met een ‘leeshandicap’ wordt hiermee een belangrijke stap vooruit gezet.

Handiscoopmedewerker Jul Schellens volgt de technische evoluties m.b.t. gesproken boeken en tijdschriften op de voet: Jul: Zelf ben ik op jonge leeftijd blind geworden. Mijn visuele handicap heeft mij echter niet belet om zo zelfstandig mogelijk te leven. Ik heb ook nooit stilgezeten. Mijn (vrijwilligers)werk, mijn gezin, mijn tandem, … eisen mij volledig op. Wat ik echter mis, zijn boeken. Voor ik blind werd, kon ik uren bij de Slegte of in een andere boekenzaak doorbrengen. Ik hield ervan boeken vast te nemen, er in te bladeren, een stukje te lezen, er eens te aan ruiken, … Natuurlijk kon ik later boeken op cassette beluisteren. Maar dat is toch niet hetzelfde. Ik heb er dikwijls van gedroomd om opnieuw boeken te lezen zonder beïnvloed te worden door de inlezer. Ik ben dan ook heel erg blij met de nieuwe technologische ontwikkelingen. Want een Daisy-boek beluisteren komt heel dicht in de buurt van zelf een boek lezen. Je kunt daarin ‘bladeren’, de structuur opzoeken, boeiende passages gemakkelijk terugvinden, …

Handiscoop: Wat een enthousiasme over Daisy …

Jul: Wij komen van erg ver hoor. Mensen met een visuele handicap hebben moeten wachten tot Louis Braille omstreeks 1830 het brailleschrift uitvond vooraleer zij toegang kregen tot geschreven informatie. Toen pas werden blinden uit hun afzondering gehaald. Zij konden gaan studeren en telden eindelijk mee in de samenleving. Vanaf 1930 werd informatie opgeslagen op grammofoonplaten en werden er ook boeken ingelezen. In die jaren ging de eerste luisterbibliotheek van start. Maar kun je je voorstellen hoe omslachtig dat allemaal was? Grammofoonplaten waren groot en breekbaar … Als je die een paar keer heen en weer moest versturen, bleef er niet veel van over. Omstreeks 1955 begon men boeken in te lezen op een magneetband voor bandopnemers. Dat was al een hele vooruitgang, maar die banden braken vlug. Kun je je die bandopnemers nog herinneren? Zo’n logge apparaten. Die nam je niet mee naar bed om nog een halfuurtje te ‘lezen’. Ruim 20 jaar later kwam de kleinere audiocassetterecorder met handige cassettes op de markt. De cassetterecorder, en later de walkman, hadden het grote voordeel dat ze overal konden meegenomen worden. Dit was een enorme vooruitgang in de lectuurvoorziening voor mensen met een leeshandicap. Het aantal gesproken boeken nam spectaculair toe.

In Vlaanderen werden twee luisterbibliotheken opgericht: de Luisterpuntbibliotheek (Luisterpuntbibliotheek) en de Vlaamse klank- en braillebibliotheek van Licht en Liefde (VKBB). Die hebben op dit moment elk een collectie van ruim 15.000 boeken die door talrijke vrijwilligers werden ingelezen. Ondanks het feit dat het aantal gesproken boeken voortdurend toenam, kregen mensen met een leeshandicap nog lang niet dezelfde kansen als mensen die gewoon een boek uit de rekken van een boekhandel kunnen halen.

Wanneer er een boek in de actualiteit kwam, moesten wij soms maanden wachten vooraleer wij het in de gesproken versie konden ontlenen. Als het dan om een bestseller ging, was de interesse hiervoor zo groot dat het soms een jaar of langer duurde vooraleer het jouw beurt was om dit boek te lezen. En de wat ‘stoutere’ boeken werden nooit ingelezen. Geen porno voor blinden dus, wat behoorlijk discriminerend was. Het heeft lang geduurd voor de luisterbibliotheken meer ruimdenkend werden. Als er al eens een boek ingelezen werd waarin blote borsten of een penis voorkwam, dan kreeg de voorlezer die woorden amper over de lippen. Je had eens moeten horen met wat een gekuch en gehakkel dergelijke passages op band kwamen. Op de cassettes hoorde je trouwens compleet alles: zuchten, kuchen, hoesten, een neus snuiten, … En wanneer je dan een boek aan het beluisteren was en je kwam aan een spannend moment, dan was de cassette af en moest je die eerst terugspoelen vooraleer je de volgende cassette kon beluisteren. Of nog erger, dan brak de band en moest je bij de luisterbibliotheek een nieuwe aanvragen wat minstens een paar weken in beslag nam. Als die band dan niet voorradig was, kon je er maanden op wachten. ‘t Was of de duivel ermee speelde: zo’n band brak altijd op het meest spannende moment of juist voor de lippen elkaar vonden …

Handiscoop: Maar toen kwam Daisy …

Jul: Begin jaren 1990 begon het digitale tijdperk en dit opende heel wat perspectieven voor mensen met een leeshandicap. De VS, Scandinavië en Japan waren de eersten om op de kar te springen. Luisterbibliotheken uit die landen sloegen de handen in elkaar en richtten het ‘Daisy-consortium’ op. Bedoeling was om van bij de start samen te werken aan een uniform systeem en aan een algemeen aanvaarde standaard. Op dit moment hebben zich reeds een 70-tal blindenbibliotheken, een 20-tal producenten en leveranciers van hulpmiddelen, verspreid over de vijf continenten, bij het Daisy-consortium aangesloten. In 2003 werd ‘Daisy-Vlaanderen’ opgericht, een samenwerkingsverband tussen Luisterpuntbibliotheek, VKBB en Transkript vzw. Uiteraard zijn de drie partners van Daisy-Vlaanderen al enkele jaren lid van het Daisy-consortium.

Vanaf 1 januari 2006 wil men ook bij ons beginnen met het uitlenen van boeken en tijdschriften in Daisyformaat. Het cassettetijdperk ligt dan definitief achter ons. En dat is niets te vroeg. De audio-cd met zijn erg goede geluidskwaliteit heeft de geluidsband en de cassette al grotendeels verdrongen en zal binnenkort nog de enige geluidsdrager zijn. Ook de analoge productieapparatuur zoals bandopnemers, geluidsbanden en cassettes verdwijnen praktisch volledig van de markt. Stel dat je nog een cassetterecorder hebt. Als die het laat afweten, geraakt die praktisch niet meer hersteld. Je zult al heel wat elektrozaken moeten aflopen, wil je er nog een nieuwe vinden. De omschakeling van een analoge naar een digitale opnametechniek is dus dringend nodig.

Handiscoop: Er wordt beweerd dat het Daisyboek niet alleen de vervanger van de boeken op cassettes is, het systeem zou ook een echte verbetering zijn.

Jul: Het Daisysysteem is veel gebruiksvriendelijker dan de cassettes. Voor één boek, geen dik boek, waren er ongeveer acht cassettes nodig. Boeken van 20 cassettes waren geen uitzondering. Maar een pak van 8 cassettes gaat niet door je brievenbus. Wanneer je een boek bestelde en je was niet thuis als de postbode langskwam, moest je naar de post om het af te halen. En nog eens om het terug te sturen. Op één CD-ROM is er nu plaats voor een volledig boek. En zo’n schijfje kan moeiteloos door je brievenbus. Cassettes terugspoelen, wat velen een vervelende karwei vonden, hoeft niet meer. Maar één van de grootste voordelen van Daisy-boeken is toch dat je kunt ‘navigeren’. Net als andere lezers kunnen wij nu gemakkelijk ‘terugbladeren’ om bepaalde passages op te zoeken of te herlezen. Of zoals veel vrouwen doen … al na de eerste bladzijden het einde lezen om te weten hoe het afloopt. Via een bepaald woord, een personage, … kun je heel snel vinden wat je zoekt. Een ander groot voordeel is dat er geen wachttijden meer zullen zijn. Voor boeken op cassette heb je veel meer opslagruimte nodig dan voor boeken op CD. Omwille van de beperkte plaats werden er meestal maar drie kopieën per boek gemaakt, met soms lange wachttijden tot gevolg. Op de ‘Duivelsverzen’ van Rushdie heb ik anderhalf jaar gewacht. Voor de Daisy-boeken geldt: ‘vandaag besteld, morgen geleverd!’ Wanneer je vandaag een luisterbibliotheek contacteert, dan wordt het gevraagde boek de dag zelf nog op CD-ROM gezet en onmiddellijk verstuurd. Als de post zijn werk goed doet, vind je dat boek de dag daarna in je brievenbus. De geluidskwaliteit van een CD-ROM is erg goed en er zijn geen storende achtergrondgeluiden.

Handiscoop: Als men elke keer het gevraagde boek op CD-ROM zet, is het toch niet nodig dat die nog teruggestuurd wordt.

Jul: Helaas moeten de lezers de CD-ROM nog altijd terugsturen. Die wordt in de opnamestudio vernietigt en gerecycleerd. Dit systeem is goedkoper dan een opslagruimte onderhouden en telkens opnieuw de gevraagde boeken op te zoeken. Boeken en tijdschriften die je kunt beluisteren, zijn voor veel mensen aantrekkelijk: voor mensen die bedlegerig zijn, mensen met een visuele handicap, mensen met een slechte handfunctie, mensen met dyslexie, … Toch is de markt voor luisterboeken en -tijdschriften in het Nederlands erg klein. Wanneer luisterboeken bestemd blijven voor de specifieke doelgroep van mensen met een leeshandicap moeten er geen auteursrechten betaald worden, op voorwaarde dat de CD-ROM na het beluisteren teruggestuurd wordt. Tijdschriften op CD-ROM mogen de lezers wel houden omdat daarvoor geen auteursrechten moeten betaald worden.

Handiscoop: Hoe kan een Daisyboek en -tijdschrift beluisterd worden? Is er hiervoor speciale apparatuur nodig? Wordt dit niet duur voor de gebruiker?

Jul: In feite heb je niet meer nodig dan een eenvoudige MP3-speler en die kun je al kopen vanaf 25 euro. Die staan soms zelfs in de folder van de ALDI. Belangrijk is wel dat je een toestel koopt met een onthoudfunctie, want als je stopt met lezen wil je de dag daarna toch weten waar je gebleven bent. Met een eenvoudig toestel kun je perfect een Daisyboek lezen. Als je gebruik wilt maken van de uitgebreide navigeermogelijkheden, dan heb je wel een ingewikkelder toestel nodig. Die zijn natuurlijk duurder. Een Daisyboek kan je ook beluisteren via de gewone computer. Hiervoor kun je de nodige software gratis van het internet halen. Al geruime tijd zijn er speciale Daisy-spelers op de markt. Deze kosten tussen de 250 en de 1.000 euro. Maar deze spelers zijn echt heel goed. Voor een student, die regelmatig zaken wil opzoeken in zijn cursus, zijn deze erg handig. De eerste Daisys-spelers waren zo groot als een cassetterecorder. Nu zijn er al heel comfortabele apparaten, zo klein als een walkman. Ik begrijp wel dat een aantal mensen er tegen opzien om weer een nieuw apparaat te leren gebruiken. Maar ik wil hen echt geruststellen. De MP3- of Daisy-spelers zijn even gemakkelijk te bedienen als de cassetterecorder. Ze hebben wel veel meer mogelijkheden. Zo kan de afspeelsnelheid versneld of vertraagd worden, zonder dat de kwaliteit van het gesproken woord wordt aangetast. Bovendien kan je met een Daisy-speler ook gewone audi-cd’s beluisteren.

Handiscoop: Jul, je hebt ons overtuigd. Wij gaan voor Daisy!

Lief VANBAEL

Voor meer informatie: Over Daisyboeken, -tijdschriften en -ontleningen: Transkript vzw (tijdschriften)
Van Malderenstraat 33
1731 Zellik
Tel.: 02/481.87.21
E-mail: mia.engels@transkript.be
Website: https://transkript.be/home

Luisterpuntbibliotheek vzw

Luisterpuntbibliotheek is een openbare bibliotheek voor blinden, slechtzienden en personen met een andere leesbeperking. Haar opdracht bestaat erin om alle mensen die geen gewone, gedrukte boeken kunnen lezen lectuur in een aangepaste vorm te verschaffen. Onze boeken zijn beschikbaar in twee speciale vormen: luisterboeken (Daisy-boeken) en brailleboeken.

Lidmaatschap van de bibliotheek, uitlening en verzending van de boeken zijn volledig gratis.

Luisterpuntbibliotheek: info@luisterpuntbibliotheek.be

Tussenkomst Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap: Vanaf 1 januari 2006 zullen tijdschriften, waaronder Handiscoop, niet langer via cassettes verspreid worden, maar via CD-ROM. Ook zullen de luisterboeken op cassette stelselmatig omgezet worden naar CD-ROMs. Wie nog geen MP3- of Daisy-speler heeft en de informatiestroom niet wil missen, kan zich best snel een toestel aanschaffen. Lezers die jonger zijn dan 65 jaar en een Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicapnummer hebben, kunnen bij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap een tussenkomst voor een Daisy-speler aanvragen. Ook wie al ouder is dan 65 jaar maar voor die leeftijd van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap al een tussenkomst kreeg voor hulpmiddelen voor zijn visuele handicap kan bij het Fonds terecht. Je dient daarvoor, best via het MDT (multidisciplinair team) dat jouw dossier al eerder behandelde, een offerte en een gemotiveerde aanvraag in. De Daisypelers zouden volgens de laatste berichten vanaf 1 november 2005 opgenomen worden in de refertelijst van de hulpmiddelen van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (bij het ter perse gaan van dit artikel was er nog geen zekerheid over). Je mag vanaf het moment dat je een aanvraag deed al een Daisy-speler aankopen.

Let wel op: niet aankopen voor je een aanvraag voor tussenkomst hebt ingediend. Want dan mag je een tussenkomst vergeten. Lezers die nu al een Daisy-speler hebben kunnen, bij wijze van experiment, reeds boeken in Daisy-formaat ontlenen. Voor meer informatie over eventuele tussenkomsten van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap kan je terecht bij de dienst Geserbu op de provinciale KVG-secretariaten (adres op je lidkaart).

Artikel overgenomen uit ‘Handiscoop’, het maandelijks ledenblad van KVG, de Katholieke Vereniging Gehandicapten. November 2005, nummer 9 – jaargang 60.

Bron: Handiscoop, November 2005, nr. 9, jaargang 60

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Sophie: volledig blind, leest zelf haar post07-12-2019 06:12:26
  2. Andy ontwikkelt in zijn vrije tijd ‘board buddy’ voor slechtziende Eline (13), nu kan ze eindelijk lezen wat leraar op het bord schrijft30-03-2019 08:03:38
  3. Vernieuwd voorleesapparaat13-02-2019 08:02:09
  4. E-reader voor blinden in de maak25-01-2019 08:01:25
  5. Slimme handschoen biedt visueel bperkten sociale vrijheid17-11-2018 08:11:07
  6. De FingerReader ring laat blinden lezen zonder braille16-11-2018 07:11:47
  7. Zelfstandig post lezen met het voorleesapparaat09-08-2018 06:08:09
  8. Mechelen – “Beter communiceren met blinden en slechtzienden”27-07-2018 05:07:13
  9. Mechelen – Brailleprinter voor het eerst gebruikt27-07-2018 05:07:25
  10. Microsoft en Apple hielpen bij het bouwen van nieuwe brailleleesregelstandaard01-06-2018 06:06:10
  11. Nieuw apparaatje maakt slechtziende Joric (18) een stuk zelfstandiger27-04-2018 11:04:09
  12. Braille e-reader Canute is in de maak08-03-2018 10:03:21
  13. Mechelen – Brailleprinter voor toegankelijke stad23-01-2018 08:01:51
  14. Stad Mechelen schaft brailleprinter aan20-01-2018 09:01:21
  15. Orcam voorleesbril15-01-2018 02:01:13
  16. Krant lezen met mijn brailleleesregel04-12-2017 11:12:45
  17. Mobiele beeldschermloep Optelec Compact 6 HD18-11-2017 10:11:46
  18. Artificial Intelligence wearable leest blinden voor en herkent gezichten16-11-2017 11:11:13
  19. Slechtziende Maaike kan weer lezen dankzij speciale bril: ‘Ik wil nooit meer zonder’01-11-2017 11:11:07
  20. Toestel kijkt in de plaats van blinde personen14-10-2017 07:10:41
  21. Video: slimme wearable camera helpt slechtzienden13-10-2017 07:10:49
  22. Lezen als je blind bent – Charissa Kalloe09-10-2017 09:10:53
  23. Testing, testing, one, two… testing OrCam!27-09-2017 09:09:42
  24. eSight-bril, verkrijgbaar bij Integra30-08-2017 11:08:16
  25. Video: Readit Scholar HD21-07-2017 08:07:09
  26. Video: Orcam, de voorleesbril07-07-2017 11:07:06
  27. OrCam helpt blinden27-06-2017 10:06:51
  28. Snow 7HD nu ook officieel verkrijgbaar bij Integra23-06-2017 02:06:58
  29. Video: Gertjan legt uit hoe hij gedrukte tekst laat voorlezen16-06-2017 08:06:49
  30. Voorleestoestel Orcam16-06-2017 08:06:29
  31. Voorleestoestel EasyReader16-06-2017 08:06:42
  32. Minicomputer helpt blinden weer lezen16-06-2017 08:06:17
  33. Informatie over Webbox 320-03-2017 05:03:16
  34. De bril die zegt wat je ziet12-03-2017 03:03:17
  35. “Een leesrevolutie voor blinden en slechtzienden”12-03-2017 03:03:39
  36. Blind of slechtziend: Hulpmiddelen bij het lezen24-08-2016 03:08:22
  37. Readit Air mobiel leessysteem17-08-2016 08:08:44
  38. Orcam: Revolutionair nieuw leestoestel23-05-2016 03:05:58
  39. Hoe lees je de krant als je niet (goed) meer ziet?09-12-2015 03:12:40
  40. ‘Vingerhoed’ zet tekst om in braille29-09-2015 10:09:39
  41. OrCam-bril helpt slechtzienden lezen25-09-2015 09:09:13
  42. Nieuwe daisyspeler: Linio17-09-2015 07:09:12
  43. Voorleesring voor mensen met visuele beperking15-09-2015 09:09:10
  44. EyeRing zegt wat je ziet15-09-2015 09:09:42
  45. Augmented Reality aan je vingertip15-09-2015 09:09:20
  46. HoutMijnKrantVast – Krantenstandaard15-09-2015 04:09:35
  47. Gesproken lectuur downloaden bij Aangepast Lezen15-09-2015 03:09:51
  48. “Ik heb nu ook mijn krant”15-09-2015 03:09:11
  49. De Slechtziendenkrant, een heldere kijk op de werkelijkheid15-09-2015 03:09:37
  50. Metro in audiovorm beschikbaar15-09-2015 03:09:28
  51. Leidsch Dagblad lezen met je vingers15-09-2015 03:09:02
  52. Slechtzienden lezen de krant in hoge definitie15-09-2015 03:09:04
  53. Braillekrant15-09-2015 03:09:46
  54. Na Katrina en Rita … komt Daisy14-09-2015 08:09:48
  55. Voortaan ook “opslaan als Daisy”14-09-2015 08:09:16
  56. Shinano Kenshi stelt de PLEXTALK Linio Pocket voor14-09-2015 08:09:01
  57. Woonzorgcentrum De Markt – Daisyspeler voor bewoners14-09-2015 08:09:41
  58. Revolutie bij de DAISY spelers!14-09-2015 08:09:25
  59. Voorleestoestel EasyReader11-09-2015 07:09:16
  60. Voorleestoestel: Documenten voorlezen met spraak27-07-2015 09:07:08
  61. Brailleprinter: Documenten in braille afdrukken27-07-2015 09:07:36
  62. Daisy-speler: Navigeren door lectuur voor leesbeperkten26-07-2015 04:07:08
  63. Videomateriaal van de iRead en Readit leessystemen op YouTube20-06-2015 08:06:53
  64. De iRead is een compleet leessysteem18-05-2015 08:05:27
  65. Linio Pocket met Vlaamse spraaksynthese09-05-2015 01:05:45
  66. Speciale camera laat blinden ‘lezen’ zonder gebruik te maken van braille12-03-2015 07:03:56
  67. FingerReader helpt blinden met lezen12-03-2015 08:03:03
  68. Aan vinger gekoppeld apparaatje helpt visueel gehandicapten met lezen10-03-2015 10:03:43
  69. Voorleesapparaat niet verzekerd10-03-2015 09:03:38
  70. Eens in de week gesproken krant10-03-2015 06:03:55
  71. ViewPlus CUB, CUB Jr. en MAX31-01-2015 09:01:12
  72. Brailleprinter van 13-jarige uitvinder verschijnt dit jaar29-01-2015 07:01:47
  73. “De krant horen is een speciale ervaring”07-06-2011 06:06:08
  74. Nieuws op een bandje07-06-2011 06:06:52
  75. “Brailleprinter dringend nodig!”06-06-2011 03:06:48
  76. Alouis Van Herck tikt blindelings huiskrant05-06-2011 10:06:25
  77. Middelkerkse champagnekrant nu ook in braille27-05-2011 12:05:09
  78. Digitale krant voor blinden en slechtzienden27-05-2011 11:05:52

Laatst bijgewerkt op 6 februari 2019 – 20:43