Omgaan met verminderd zicht

Bron: VeBeS – Vereniging van Blinden en Slechtzienden Licht en Liefde vzw
http://www.vebes.be

Op de studiedagen van VeBeS over ‘omgaan met verminderend zicht’ (Hasselt en Brugge, november 2010) gaf Heidi Deknudt een boeiende uiteenzetting. In deze katern vind je de eerste helft van haar tekst. Volgende keer lees je het tweede deel. Om te bewaren!

Heidi Deknudt was meer dan 8 jaar psychologe in Heropleidingcentrum De Markgrave te Antwerpen en werkt nu bijna twee jaar in het Vlaams Leeroogpunt Sint-Rafaël te Gent. Sinds kort is ze ook in dienst bij BLL. Ze had al veel mensen in therapie die hun visuele handicap en de gevolgen daarvan beter wilden verwerken, om terug optimistischer en met meer vertrouwen in het leven te staan. We laten haar nu zelf aan het woord…

Elk heeft zijn verhaal

Het valt me op dat sommige mensen wel veel steun vinden in hun omgeving, bij hun partner, ouders of vrienden, maar dat velen zich ook wel heel alleen voelen en andere mensen zo weinig mogelijk met hun verdriet willen belasten.

Voor iedereen is het proces van blind of slechtziend worden verschillend. Sommigen hebben van de geboorte af al gezichtsproblemen, anderen krijgen die tijdens hun leven, soms jong, soms oud. Het kan plots komen, zoals bij een ongeval of een operatie. Het kan ook heel geleidelijk gaan, of met sprongetjes. Sommigen hebben verwanten met een visuele handicap en kennen al wat trucjes of hulpmiddelen. Anderen waren nog nooit geconfronteerd met het idee dat hun zicht misschien eens zou kunnen haperen. Nog anderen hebben veel medische problemen, zoals diabetes of ernstige rugklachten.

Iedere mens heeft een ander verhaal. Elk heeft eigen behoeftes en eigen talenten en krachten om, ondanks de visuele handicap, toch zin te geven aan zijn leven. Ieder heeft ook een eigen manier om te verwerken, om te rouwen. Sommige dingen die ik vertel, zul je misschien herkennen, andere niet. Er is niet echt een norm van hoe iemand zou moeten verwerken.

Wanneer je merkt dat je je gezichtsvermogen verloren bent of langzaamaan verliest, maakt dat een grote wonde. Het zet de evidenties in je leven op hun kop. Iedereen heeft bepaalde verlangens, ideeën van hoe zijn leven er zal uitzien. Als je dan merkt dat die niet verwezenlijkt kunnen worden, vergt dat een hele aanpassing.

Een achttienjarige kan heel boos en opstandig zijn omdat hij niet met de auto kan leren rijden terwijl al zijn vrienden dat wel doen. Iemand die werkte en een gezin met kinderen heeft, kan zich heel verdrietig voelen, soms het gevoel hebben dat hij of zij faalt, of juist heel kwaad worden om het onrecht. Iemand kan zich schamen om met de witte stok naar buiten te komen,…

Zo’n ingrijpend verlies raakt alle dimensies en niveaus van je leven. Het is meer dan alleen maar droefheid en depressie.

Laten we de verschillende dimensies eens overlopen…

De lichamelijke dimensie

Op lichamelijk vlak kunnen mensen zich een tijdlang heel moe voelen, slaapproblemen hebben of geen eetlust meer, overgevoelig zijn voor lawaai, geen seksuele verlangens meer hebben, lusteloos of juist geagiteerd zijn, een gevoel van beklemming hebben in de keel, spanning voelen,… Soms zijn lichamelijke symptomen de enige manier waarop verdriet naar buiten kan komen. Het is daarom heel belangrijk om op het moment dat je zo met het verlies bezig bent, goed voor jezelf te zorgen: evenwichtig eten, voldoende rusten, een warm bad nemen, tijd nemen voor jezelf, je eens laten masseren,…

Het verdriet bespreekbaar maken is fundamenteel. Als je vermijdt te praten over wat je meemaakt en de gevoelens verdringt, kan je lichaam naar buiten brengen wat je angstvallig probeert te verbergen. Ervoor zorgen dat je op geregelde maar ook op ongeregelde momenten met je gevoelens terecht kunt bij vertrouwde mensen, is een belangrijk onderdeel van het verwerkingsproces.

De emotionele dimensie

Op emotioneel gebied kun je het gevoel hebben dat je soms in een rollercoaster zit: je kunt van het ene uiterste in het andere terechtkomen op korte tijd, of een hele tijd ‘van de wereld’ zijn…

Mensen kunnen enerzijds last hebben van verwarring, desoriëntatie, concentratieproblemen, minder zelfwaardering, twijfelen aan de zin van het leven. Dit zijn mentale reacties. Anderzijds zijn er ook veel emotionele reacties. Alle basisgevoelens hebben een functie.

VERDRIET heeft als functie de verbondenheid met de mensen en de wereld om je heen te voelen. Als je verdriet hebt omdat je je partner of je kleinkinderen niet meer kunt zien, zegt dat iets over de gehechtheid aan, de verbondenheid met, het belang van die mensen.

Soms kan iemand zich zo verdrietig voelen, dat hij zich afvraagt of hij nog wel verder wil leven. Dit is meestal geen actieve wens om zichzelf te doden, maar wel een wens om de pijn te doen ophouden. Deze gedachten zijn normaal. Maar actief plannen maken en iets ondernemen om uit het leven te stappen, is niet normaal. Dan heeft men onmiddellijk hulp nodig. Men kan dan het gevoel hebben in een donkere tunnel te zitten en nog maar één weg te zien. Anderen kunnen dan helpen om een breder perspectief te zien, met hier en daar misschien een lichtpuntje voor de toekomst. Hierbij kan het belangrijk zijn kennis te maken met hulpmiddelen of een vaardigheid opnieuw aan te leren, zodat je dingen die je vroeger graag deed opnieuw kunt doen.

Mensen die nieuw starten in de heropleiding of in het Vlaams Leeroogpunt, vertellen mij vaak dat ze een hele periode, soms wel twee of drie jaar, binnen hebben gezeten, zonder iets te doen, zonder tot iets te komen. Maar uiteindelijk vonden ze wel de moed om terug buiten te komen en te zoeken naar nieuwe mogelijkheden.

Naast verdriet kan ook ANGST een heel overheersend gevoel zijn: angst voor de toekomst, onzekerheid, schrik om er alleen voor te staan, angst dat er iets gebeurt,…

De functie van angst is dat het je beschermt: als je angst voelt, zul je voorzichtig zijn, bv. bij het oversteken van een kruispunt. Je zult ook voorzorgen nemen. Maar de angst kan zo overheersen dat het een zware dobber is om erdoorheen te bijten. Soms kun je het gevoel hebben dat je gek wordt. Als je denkt abnormaal te zijn, wordt het nog erger. Je stelt je allerlei vragen: “Kan mijn leven nog ooit zin krijgen?” Het vergt moed om over de angst heen te stappen.

Angst ontstaat ook uit het onbekende. Niet alleen is het verlies van zicht letterlijk een stap in het duister, maar ook de intensiteit van gevoelens kan je erg overspoelen. Dat intense pijn en verdriet op totaal onverwachte momenten kunnen opkomen, ondermijnt het zelfvertrouwen. Iemand had bv. heel erg uitgekeken naar een uitstapje met een vriend, maar botst tegen zijn beperkingen aan.

Sommige mensen voelen zich af en toe wat verlicht als ze hun pijn en angst van zich afschrijven in een dagboek of brief. Papier is geduldig: je kunt alles ongecensureerd verwoorden zonder dat je bang moet zijn iemand te kwetsen; het oordeelt of veroordeelt niet,…

Het onbekende bestaat er ook in (bij sommigen meer dan bij anderen) dat je een ‘nieuwe identiteit’ moet opbouwen: een aantal vertrouwde rollen die je had in je leven, bv. vader, werknemer, chauffeur voor de kinderen die naar de muziekles gaan,… moeten op een andere manier ingevuld worden en je moet de brokstukken van wie je bent terug opbouwen. De één voelt die identiteitscrisis meer aan dan de ander.

Een derde basisgevoel is KWAADHEID, in alle gradaties. Dat is een natuurlijke reactie op het verlies van iets waardevols. Ook dit gevoel roept een dynamiek op. Het doet je in je kracht staan, brengt je tot actie. Je bent kwaad op jezelf, op de anderen, op dokters, op God,…

De moeilijkheid met agressieve gevoelens is dat ze vaak worden geuit tegenover de mensen met wie men een nauwe band heeft. Bij hen durft men zijn agressie naar buiten te brengen. De omgeving beseft echter vaak niet dat die agressie niet persoonlijk gericht is. En het is natuurlijk ook niet altijd makkelijk, want ook de partner, de ouders, de kinderen,… hebben verdriet.

Er is een onderscheid tussen het recht om explosieve emoties te voelen en het recht om die af te reageren op anderen. Het is positief je opstandig te voelen, want die emotie kan je heel erg ondersteunen om dingen te bereiken; maar als je er jezelf of anderen schade mee toebrengt, mogen anderen ook grenzen stellen.

Ook hier is het een evenwicht zoeken. Door kwaadheid en opstandigheid krijgt je je zicht niet terug. Toch is het belangrijk dat je deze gevoelens toelaat: het uiten ervan leidt naar emotioneel herstel, het opkroppen niet. Emoties opkroppen kan leiden tot chronische gevoelens van minderwaardigheid of schaamte, depressie,…

Het is belangrijk dat je iemand in je omgeving hebt die je helpt begrijpen wat je voelt, die deze gevoelens kan toelaten en verdragen.

Andere emoties die heel vaak voorkomen, zijn:
* VERDOVING: dit komt vooral voor als het gezichtsverlies plots is. Het is een beschermingsreflex van je lichaam: je beseft niet goed wat er gebeurt, je denkt dat het van voorbijgaande aard is, de werkelijkheid dringt pas beetje bij beetje tot je door.
* ONGELOOF, ONTKENNING: je laat de realiteit van het onontkoombare verlies niet direct toe. Iemand vertelde me bv. dat ze van een andere slechtziende de opmerking had gekregen: “Waarom zeg je dat je slechtziend bent? Je ziet zo weinig! Eigenlijk ben je blind”. Dat had haar in verwarring gebracht en bij een volgend bezoek aan de oogarts had ze het nagevraagd. De oogarts bevestigde dat haar restzicht zo miniem was dat ze eigenlijk blind was. Het duurde even voor ze dat kon snappen, maar ze vertelde me dat dit heel bevrijdend had gewerkt, het was een mijlpaal in haar aanvaardingsproces. Ze had de lat voor zichzelf altijd heel hoog gelegd en de ernst van haar visuele problemen nooit beseft. Het was een opluchting dit nu te horen. Doordat ze zelf nooit had beseft hoe ernstig de problemen waren, kon ook haar omgeving dit niet inschatten, waardoor die ook te veel van haar verwachtte.
* ZOEKEN: je probeert te protesteren tegen de onacceptabele werkelijkheid. Iemand telt bv. elke dag in de badkamer, waar steeds dezelfde verlichting is, hoeveel tegels hij nog kan zien,…
* SCHULDGEVOELENS: die kunnen irreëel zijn (bv.: “Had ik ’s morgens maar de kaarten gelegd, dan was het niet gebeurd”) of reëel (bv.: “Ik heb mijn diabetes niet verzorgd”). Schuldgevoel kan het rouwproces erg compliceren.
* JALOEZIE, VERBITTERING omdat anderen meer zien.
* ONMACHT: veel situaties zijn voor iemand met een visuele handicap niet voorspelbaar. Een eerste contact wordt meestal visueel gelegd, maar mensen met gezichtsproblemen herkennen anderen vaak alleen aan de stem. Of er worden vervelende opmerkingen gemaakt. Of je voelt onmacht omwille van gemiste kansen door de visuele handicap,…
* SCHAAMTE: iemand kan zich schamen omdat hij vervormde ogen heeft, omdat hij onhandig rondloopt in een vreemd huis, omdat hij hulp moet vragen, omdat hij iets niet kan lezen,…

Er komen ook positieve gevoelens voor: OPLUCHTING, BEVRIJDING,… Bij een progressieve aandoening wordt vaak verzucht: “Ik wou dat ik definitief blind was, dan kon ik tenminste beginnen met verwerken…” Of het kan een opluchting zijn naar de heropleiding te kunnen gaan, waar je eindelijk dingen kunt doen die aangepast zijn aan jou in plaats van je zelf voortdurend te moeten aanpassen aan anderen.

De dimensie van het gedrag

Allerlei gedragsveranderingen komen voor:
* apathie en lusteloosheid;
* overactief worden (je in allerlei nieuwe activiteiten storten);
* je terugtrekken;
* behoefte hebben aan hulp maar die toch afwijzen: wel willen, maar tegelijk ook niet; iets zoeken en tegelijk wegvluchten;
* rusteloos zijn;
* dingen vermijden die je vroeger leuk vond (bv. niet meer op restaurant gaan, omdat je dan moet toegeven dat je niet meer zonder hulp kunt eten).

Deze gedragingen kunnen tijdens het rouwproces veranderen of in elkaar overgaan.

De context

Ten vierde kunnen gezichtsproblemen ook hun invloed hebben op de mensen rondom jou, op de relaties die je hebt met mensen. Iemand rouwt niet alleen, ook de mensen rondom rouwen, lijden mee, maar waarschijnlijk op een andere manier.

De omgeving kan je steunen, maar kan ook de rouwreacties bemoeilijken en belemmeren. In een koppel kan bv. de één bezig zijn met het verdriet, het gemis, de angst, terwijl de ander in de actie schiet. Dit kan veel spanningen en wederzijdse verwijten veroorzaken. De één wil vooruit met het leven, de ander heeft het nodig om een oorzaak, een reden te vinden en zit vast in: “Had ik maar…”, “Had jij niet…”, “Hadden de dokters…”. Sommigen willen elkaar sparen: ze willen er niet over praten of weten niet hoe, en zijn dan elk op hun manier bezig met het verdriet. Mannen zetten verdriet nogal eens om in kwaadheid, vrouwen eerder kwaadheid in verdriet.

Dit is secundair leed. Het komt niet alleen voor in koppels, maar vooral ook in ouder-kindrelaties, wanneer bv. een kind met een handicap wordt geboren.

Het is belangrijk dat koppels van elkaar ook de inzet zien, ook al is dit een andere manier van verwerken, waarbij je elkaar soms dreigt te verliezen. Door het gemeenschappelijke te blijven zien, namelijk dat de oogproblemen invloed hebben op beiden en op de relatie (waarschijnlijk zullen de taken herverdeeld moeten worden,…), kunnen deze problemen ook zorgen voor een sterkere band tussen de partners.

Naast de koppelrelatie is er natuurlijk ook de kring van familie, vrienden, collega’s, mensen op straat,… Telkens opnieuw moet een evenwicht gevonden worden tussen hulp vragen, hulp aanvaarden en dingen zelfstandig doen. Het is heel belangrijk duidelijk te communiceren wat en hoe je hulp wilt. Dat is vaak een moeilijk aspect: leren omgaan met de afhankelijkheid van anderen, voor een aantal dingen hulp moeten vragen.

Nochtans is zorgen dat je omringd wordt door mensen die je kunt vertrouwen en die er voor je zijn heel belangrijk. Het is essentieel om weer verder te kunnen, om stilaan de beperkingen te boven te komen. Een sociaal netwerk is heel belangrijk.

Ook lotgenotencontact kan heel ondersteunend zijn: die mensen weten uit eigen ervaring precies wat je meemaakt en hebben misschien zelf al trucjes en oplossingen gevonden. Het kan heel bevrijdend zijn om met mensen die in hetzelfde schuitje zitten, op een andere manier te praten over je problemen. Vaak kom je zo ook in contact met mensen die verder staan in hun verwerkingsproces, wat jou dan hoop en moed geeft. Ook kan vaak op een humoristische manier omgegaan worden met tegenvallers, flaters,… omdat iedereen het wel al eens heeft meegemaakt. Dat haalt mensen uit hun isolement: je bent niet de enige.

De existentiële dimensie

Tot slot is er de zingeving, de grote waarom-vraag. Ook dit is weer voor iedereen verschillend. Sommige mensen treft het als een aardbeving, anderen hadden zich erop voorbereid, voor nog anderen wegen eventuele andere letsels zwaarder door dan de gezichtsproblemen. Maar bij sommige mensen kan heel hun leven op zijn kop staan. Ze hebben het gevoel de controle over hun leven, over zichzelf, over de wereld kwijt te zijn.

Ze vragen zich af: “Wie ben ik nu voor anderen? Ik kan niet meer werken, maar ik wil wel een rol spelen in de maatschappij; hoe kan ik dat doen?” Ook de toekomstperspectieven moeten aangepast en herdacht worden in functie van mogelijkheden en beperkingen.

Als iemand gelovig is, kan hij ofwel erg twijfelen (wat is dat voor God die dit toestaat?) ofwel steun putten uit het geloof.

Het zoeken naar zin en betekenis, naar antwoorden waar er geen zijn, maakt deel uit van een normaal verwerkingsproces. Het verwerken bestaat uit vragen stellen, niet uit antwoorden vinden. Dit wordt mooi verwoord in het gedicht ‘De golven van de zee’:

Soms overvalt mij dat waarom.
Het valt als een strik om mij heen.
Ik kom er niet uit.
Het waarom verstikt me haast,
Sluit me af,
Trekt me naar beneden,
Maakt me razend.
Niemand
Die het waarom kan geven.
Geen mens…
Geen God.
Elk daarom sluit me verder af.
In mijn waarom ben ik alleen.
Langzaamaan drijft de bui over.
Het waarom verliest zijn greep over mij.
Een daarom is er niet
Gekomen, maar wel:
“Hoe nu verder?”
“Wie ben ik nu?”
“Hoe ga ik nu door?”
Mijn waarom verandert
in een waartoe.
Stap voor stap
Vind ik mijn weg verder
Met mijn verlies en
Met mijn kansen.
Niet berusting is mijn antwoord,
Maar aanvaarding:
Een nieuwe weg aanvaarden
En zo mijn nieuwe bestemming vinden.

Dat is in een notendop wat je kunt ervaren aan gevoelens, ervaringen, wanneer je gezichtsverlies aan het verwerken bent. Het heet niets voor niets ‘rouwarbeid’. Voor de een gaat dat makkelijker dan voor de ander.

De periode van verwerking kent een begin, midden en einde. Het is belangrijk bij het begin voor ogen te houden dat er een einde komt aan het verdriet. Soms is dat echter veel moeilijker, bv. bij iemand die een progressieve aandoening heeft: dan is er naast het terugkerend afscheid nemen van weer een stukje vrijheid en onafhankelijkheid, ook de onzekerheid over het verloop.

Kenmerkend bij een verliesverwerkingsproces is dat de emoties komen en gaan als golven, het is geen rechtlijnig proces. Periodes waarin je je heel slecht voelt, bezig bent met het verdriet, je zorgen maakt om de toekomst, boos bent om wat je is overkomen,… worden afgewisseld met periodes waarin het even beter gaat, waarin je bezig bent met dingen aan te passen en aan te leren, waarin je naar de toekomst kijkt met hoop en weet dat er een moment komt dat het allemaal niet meer zo moeizaam hoeft te verlopen.

In het begin wisselen die twee polen elkaar heel vlug en in grote intensiteit af. Het kan ook heel plots gaan: het ene moment voel je je goed, geniet je van de zon in je tuin, maar dan ineens stoot je je glas om of loop je ergens tegen en is het ‘om zeep’. Het lijkt soms alsof je twee stappen vooruitgaat en weer één achteruit. Op zo’n moment kunnen dan alle frustraties naar boven komen.

Geleidelijk aan worden de golven wat kalmer en langzamer, de extremen zijn minder groot. Je krijgt meer vertrouwen in jezelf, in de omgeving, in je toekomst en je hebt al een groot deel van het verdriet verwerkt en voelt je niet meer zo angstig.

Dat neemt niet weg dat op sommige momenten onverwacht een felle golf terug de voeten onder iemand wegveegt. Als het bv. een jaar geleden is dat je een verkeersongeluk hebt gehad, als er een schoolfeest is en je je kind niet kunt zien optreden, als een kleinkind wordt geboren,… Op zulke momenten voelt het weer even ‘rauw’ aan en overvalt het verdriet of de woede je weer.

Door het besef dat dit normale reacties zijn, bevrijd je jezelf van het gevoel ‘dat je gek aan het worden bent’ en kun je een houding aannemen die leidt tot het vinden van nieuw leven. Op momenten dat de pijn van het verlies in alle hevigheid weer toeslaat, heb je geen zin om op te staan of te eten: alles valt tegen of voelt zwaar. Je laten verzorgen en verwennen is dan cruciaal om er weer tegen te kunnen. Vriendelijk zijn voor jezelf, jezelf tijd gunnen en hulp of steun aanvaarden betekent niet dat je alles door anderen moet laten overnemen en dat je passief moet zijn.

Elke mens is uniek, dus verlopen ook voor iedereen de golven anders. De een heeft een rustiger temperament en kent minder grote extremen, de ander is eerder impulsief en onstuimig en ervaart veel meer pieken en dalen. De een zal, wanneer hij plots overvallen wordt door verdriet of angst, zich veel vlugger kunnen herstellen of er zelfs een uitdaging in vinden om koppig dingen aan te leren; de ander heeft het nodig om bij zijn gevoel te kunnen zijn.

Over het algemeen kun je stellen dat mannen en vrouwen anders met verliesverwerking omgaan. Mannen worden van jongsaf meer gestimuleerd om hun emoties niet te tonen, maar zullen eerder een actieve en beschermende rol op zich nemen. Ze zijn eerder gericht op activiteiten, op herstel. Ze praten er niet veel over: als je bezig bent, gaat het wel over.

Vrouwen zijn veel meer gericht op emoties en op relaties. Zij zijn meer bezig met het verdriet en praten er algemeen genomen ook meer over praten dan mannen. Steeds opnieuw het verhaal in alle details vertellen, helpt het hoofd en het gevoel bij elkaar te brengen: je weet het, maar je gevoel laat het slechts in stukjes toe. Verder is het terugblikken op en het reconstrueren van de gebeurtenissen ook belangrijk om weer vat te krijgen op het gebeuren, ook al kan de klok niet teruggedraaid worden. Een gevoel van voorspelbaarheid en controleerbaarheid dat je in gedachten kunt construeren, vermindert de angst voor het absoluut onvoorspelbare.

Op zich is de ene manier niet beter dan de andere, maar het gevaar bestaat wel dat je elkaar als koppel kwijtraakt en dat beide partners zich alleen voelen. De man verwijt de vrouw dat ze in het verdriet blijft hangen en dat ze beter druk bezig zou zijn; hij kan niet zo goed om met al die emoties. De vrouw verwijt de man dan weer dat hij er niet mee inzit, dat hij doet alsof het verdriet er niet is, dat hij geen rekening houdt met het verlies van zicht en dat ze er met hem niet over kan praten.

Een verwerkingsproces beïnvloedt ook de seksuele relatie. Een hechte en intieme seksuele relatie kan precies datgene zijn wat de ene partner wenst om uiting te geven aan zijn verbondenheid, terwijl het voor de andere partner nu juist dat kan zijn wat op hetzelfde moment niet te verdragen is.

Het is belangrijk om te zien dat elk een eigen manier van verwerken heeft en dat elk zich inzet om met het verlies om te gaan, maar op een verschillende manier. Als mensen dat kunnen zien van elkaar, kunnen ze er sterker als koppel uitkomen.

De nauwe verbondenheid tussen partners maakt ook dat men soms heel intens elkaars pijn aanvoelt. De pijn van de ander bovenop de eigen pijn kan moeilijk te dragen zijn. Dit zorgt ervoor dat partners zich soms afsluiten voor elkaar. De tijdelijke verwijdering en de afstand die ze dan ervaren, zijn veeleer tekenen van grote betrokkenheid dan van onverschilligheid. Het is een bescherming om zichzelf en de ander niet nog meer pijn te doen. Bij anderen en op andere momenten kan het verlies ook een nieuwe toenadering brengen en de relatie veel inniger maken dan voorheen. Mensen kunnen elkaar in het verdriet verliezen en op een bepaald moment terugvinden.

Verlies en verdriet veranderen het leven grondig. Die veranderingen kunnen uiteindelijk een positief of een negatief karakter krijgen. Je kunt er rijker uit opstijgen. Je kunt je ook definitief verminkt voelen omdat je een belangrijk deel van jezelf hebt verloren. Als persoon met een visuele handicap sta je voor de opdracht zelf te bepalen wat je met je verdere leven zult doen, nadat je het ergste verdriet hebt verwerkt.

De positieve reacties kunnen heel verschillend zijn. Sommigen beschrijven hoe ze door het verlies anders zijn gaan kijken naar het leven en nu aandacht hebben voor aspecten waar ze vroeger aan voorbijgingen. Je kunt juist een stimulans vinden om veel bewuster en veel voller van het leven te gaan houden. Of je ontdekt nieuwe aspecten van je persoonlijkheid en ontwikkelt nieuwe interesses, nieuwe relaties.

Niet iedereen slaagt erin om het verlies constructief om te buigen tot nieuwe kansen in het leven. Er zijn mensen die hard, kil en gesloten worden. Het is een keuze waarvoor je staat, je kunt zelf de verantwoordelijkheid nemen.

Ik wil eindigen met een parabel over de drie bomen.

“Er waren eens drie bomen die alle drie in een hevige storm een grote tak waren kwijtgeraakt. De drie bomen waren elk op een andere manier met hun verlies omgegaan. Jaren later ging ik de bomen weer opzoeken.

De eerste boom rouwde nog steeds om zijn verlies en zei ieder voorjaar als de zon hem uitnodigde om te groeien: “Neen, dat kan ik niet, want ik mis een belangrijke tak”. Ik zag dat hij klein was gebleven en in de schaduw stond van de andere bomen. De zon drong niet meer tot hem door. De wonde was duidelijk zichtbaar en zag er naakt uit. Het was het hoogste punt van de boom. Hij was niet meer verder gegroeid.

De tweede boom was zo geschrokken van de pijn dat hij snel had besloten om het verlies te vergeten. Hij was moeilijk te vinden, want hij lag op de grond. Een voorjaarsstorm had hem doen omwaaien. Hij had zijn greep op de aarde verloren. De plek van de wonde was moeilijk te vinden: ze zat verstopt achter een heleboel vochtige bladeren en lag daar te rotten.

De derde boom was ook erg geschrokken van de pijn en de leegte in zijn lijf, en rouwde om zijn verlies. Het eerste voorjaar toen de zon hem uitnodigde om te groeien, had hij gezegd: “Dit jaar nog niet”. Toen de zon het tweede voorjaar weer terugkwam met de uitnodiging, had hij gezegd: “Ja zon, verwarm mij, zodat ik mijn wonde kan verwarmen. Die heeft warmte nodig, zodat ze weet dat ze erbij hoort”. Toen de zon het derde voorjaar weer terugkwam, sprak de boom: “Ja zon, laat mij groeien. Ik weet dat er nog zoveel te groeien is.” De derde boom was ook moeilijk te vinden, want ik had niet verwacht dat hij zo groot en sterk zou zijn geworden. Gelukkig heb ik hem herkend aan de dichtgegroeide wonde, die vol trots in het zonlicht werd gehouden.”

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  2. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  3. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  4. Een ogenblik met slechtziende Kiara (VLOG 2)04-10-2017 11:10:13
  5. Een ogenblik met slechtziende Kiara (VLOG 1)02-10-2017 08:10:13
  6. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  7. Explosieve stijging oogproblemen: dit is het zicht van slechtzienden19-09-2017 12:09:42
  8. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  9. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  10. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  11. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  12. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  13. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  14. Visueel beperkte Daan De Kort aan tafel bij Martha Wesenhagen18-06-2017 05:06:03
  15. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  16. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  17. Laat een lichtje aan voor Marlies18-06-2017 03:06:33
  18. Introductie van slechtziende Charissa Kalloe15-06-2017 01:06:42
  19. ‘Mijn handicap is niets om medelijden mee te hebben’13-06-2017 04:06:42
  20. ‘Uit woede ben ik prompt alleen gaan wonen’08-06-2017 06:06:17
  21. ‘Ik kan nergens meer alleen heen’04-12-2016 09:12:45
  22. Rita Dedeyster30-10-2016 07:10:10
  23. “Boogschieten kan ik niet meer, bowlen gelukkig wel”09-10-2016 08:10:38
  24. ‘Dit doet mij veel verdriet…’15-09-2016 07:09:50
  25. Conny (42) is overgevoelig voor licht, waardoor de zon voor vreselijke pijn in haar ogen zorgt19-07-2016 10:07:43
  26. Marble Sounds zingt voor slechtziende Marlies30-04-2016 07:04:00
  27. Visueel beperkten krijgen ‘Oog voor zichzelf’20-04-2016 09:04:53
  28. QR-code op bushokjes maakt passagiers slechtziend07-03-2016 09:03:45
  29. Brailleliga plaatst mensen in schoenen van slechtzienden07-03-2016 09:03:18
  30. Slechtziendheid: je moet het beleven om het te begrijpen07-03-2016 08:03:49
  31. Rian Janssen-Van ‘t Leven is slechtziend maar dat is niet aan haar te zien20-01-2016 03:01:45
  32. Blog “Toverzicht”27-11-2015 05:11:05
  33. Bijna blinde spijkerschriftgeleerde laat zich niet stoppen26-11-2015 09:11:56
  34. Slechtziend ben je samen05-07-2015 05:07:45
  35. De DogSim spits02-06-2015 08:06:30
  36. “Ik leer nu zelfs piano spelen”26-04-2015 05:04:15
  37. Gewoon slechtziend23-04-2015 07:04:57
  38. Naar de bioscoop30-03-2015 04:03:49
  39. Willem Wever – Hoe is het om slechtziend te zijn?10-03-2015 09:03:17
  40. Wechelderzande – Donker huis10-03-2015 09:03:21
  41. Slechtziende Patricia Bron vertelt over haar leven10-03-2015 09:03:29
  42. Huisje Boompje Beestje – Slechtziende Martijn10-03-2015 08:03:31
  43. Blinden en slechtzienden zetten hun talent in bij ‘Werkgroep Beter Zien’09-03-2015 05:03:29
  44. Van hot naar haar27-02-2015 03:02:45
  45. In de ban van de smartphone26-02-2015 04:02:26
  46. Oogziekenhuis story12-02-2015 04:02:09
  47. Tussen licht en donker12-02-2015 04:02:04
  48. “Ze gooide me in de beerput. Nooit noem ik haar moeder”10-02-2015 04:02:43
  49. Gerda Jakma: ‘Ik zou willen leren om me op te maken’08-02-2015 08:02:59
  50. Paper blinden en slechtzienden01-02-2015 03:02:56
  51. Hoe Lies Lefever bijna blind werd31-01-2015 09:01:39
  52. Mollepraatjes – Rotje Knor21-01-2015 02:01:33
  53. Priester Stan leidt laatste misviering29-12-2014 09:12:29
  54. Afscheid van de “fietsende pastoor”28-12-2014 09:12:14
  55. Mijn kerstboom selfie11-12-2014 09:12:41
  56. Gewoon een avondje uit02-12-2014 04:12:16
  57. Kerst etiquette op maat01-12-2014 01:12:04
  58. Ik zie je wel ik zie je niet16-10-2014 01:10:06
  59. Landmeter of slechtziend?14-10-2014 09:10:03
  60. Zielig? Nee hoor!29-09-2014 03:09:03
  61. Slechtziend ben je samen25-09-2014 03:09:04
  62. Een simulatiebril17-09-2014 09:09:07
  63. Slechtziend! Ik ben beperkt ja11-09-2014 10:09:03
  64. Toiletjuffrouw08-09-2014 01:09:08
  65. Vrijheid28-08-2014 04:08:04
  66. Video – Slechtziende Remco in Je Zal Het Maar Hebben21-05-2014 02:05:04
  67. Slechtziend opvoeden12-02-2014 05:02:25
  68. Ik zie, wat jij niet ziet – Ismae Van Gils10-02-2014 07:02:09
  69. Slechtziende Kathleen – “Ervaring haal je niet uit boeken”09-01-2014 08:01:01
  70. Domie vertelt: Een druk bestaan06-11-2013 02:11:00
  71. Interview Roger Ilegems03-11-2013 10:11:01
  72. “Hier vind ik tenminste de ingang”16-09-2013 05:09:02
  73. Leven als VIP: Blend in04-09-2013 11:09:52
  74. Domie vertelt: Hokjesgeest10-06-2013 02:06:18
  75. Gehandicapte vergeten bij oorlogsmonument15-05-2013 01:05:04
  76. ‘Slechtziend is het leven ook de moeite waard, dat weet ik inmiddels’20-01-2013 09:01:38
  77. ‘Wat ik het meeste mis, is flirten’25-08-2012 03:08:29
  78. Lies Lefever staat deze zomer op de festivalpodia, haar zoontje gaat voor het eerst op vakantie met Kazou23-08-2012 07:08:25
  79. Stieneke is bijna blind, Femke is haar vriendin12-05-2012 05:05:18
  80. Video: Wat zie je als je niet kunt kijken?21-03-2012 01:03:59
  81. Video: Met andere ogen21-03-2012 12:03:59
  82. Video: Leven met beperkingen21-03-2012 12:03:51
  83. Video: Leven met een visuele beperking … doe het maar eens na21-03-2012 12:03:19
  84. Video: Kennismaking met slechtziendheid21-03-2012 12:03:59
  85. Video: Slechtziende Ezyo21-03-2012 09:03:06
  86. “Wij zijn soms beter dan de andere kinderen”26-11-2011 07:11:29
  87. Omgaan met verminderd zicht16-11-2011 06:11:09
  88. Als slechtziende is zelfstandig leven goed mogelijk …22-10-2011 07:10:30
  89. Het laatste begijntje ter wereld13-07-2011 06:07:18
  90. Kiezen is de kunst07-06-2011 09:06:46
  91. Sinds trombose kan boekenwurm niet meer lezen07-06-2011 06:06:25
  92. ‘Vroeger baalde ik wel op het strand’05-06-2011 01:06:10
  93. ‘Als ik niet meer zou kunnen zien, zou ik er niet meer willen zijn’05-06-2011 01:06:02
  94. Jeanne Van Hooff vierde 102de verjaardag05-06-2011 01:06:16
  95. ‘Ik wil gewoon functioneren’05-06-2011 01:06:14
  96. Liefde heeft geen ogen nodig05-06-2011 12:06:46
  97. “Er is nog veel de moeite waard”05-06-2011 12:06:42
  98. “Die witte stok valt me zwaar”05-06-2011 12:06:39
  99. Annelies en David: “We trouwen als elfen”05-06-2011 12:06:47
  100. Een stadswandeling met Arie Breedijk (ernstig slechtziend)05-06-2011 12:06:27
  101. Sebastiaan de Graaf: ‘Ik wil niet betutteld worden’05-06-2011 12:06:00
  102. Slechtziende Michael maakt indruk op Pieter Aspe05-06-2011 12:06:41
  103. Het oog in de gang05-06-2011 12:06:58
  104. Slechtziend koppel kiest voor een kindje05-06-2011 12:06:56
  105. Karin, slechtziende moeder van Ignace en Iris05-06-2011 12:06:04
  106. “De ‘perfecte mens’ verdient een schop onder zijn kont”05-06-2011 12:06:15
  107. Campagne over humor en doorzettingsvermogen stelt beeld van ‘zielige’ gehandicapte bij05-06-2011 11:06:57
  108. Wazig wereldbeeld05-06-2011 11:06:56
  109. ‘Als de gezichten wazig worden’05-06-2011 11:06:09
  110. “Niet vrij kunnen bewegen weegt zwaarder dan handicap zelf”05-06-2011 11:06:48
  111. Van gewoondruk naar grootdruk: Het verhaal van Gregory Dunker05-06-2011 11:06:33
  112. Van gewoondruk naar grootdruk: Interview met Karolien De Zomer05-06-2011 11:06:55
  113. Een telefonisch en e-mailnetwerk van ervaringsdeskundigen05-06-2011 11:06:57
  114. Met witte stok toch krant lezen05-06-2011 10:06:55
  115. Onderzoekster Marjo Crombach05-06-2011 10:06:38
  116. Omgaan met slechtziendheid doe je samen05-06-2011 10:06:01
  117. Eef Leenknecht is vrijwilliger in een school voor visueel gehandicapten05-06-2011 10:06:52
  118. Hoe is het leven als blinde of slechtziende?05-06-2011 10:06:38
  119. Maurice Baens is bijna blind, maar geniet van het leven05-06-2011 10:06:09
  120. “Ik zie overal lichtvlekjes”28-05-2011 05:05:11
  121. Blinde vlekken28-05-2011 04:05:41

Laatst bijgewerkt op 16 november 2011 – 06:35