Omgaan met slechtziendheid doe je samen

Bron: Vereniging van Blinden en  Slechtzienden Licht en Liefde vzw
Tribune
Januari 2002

Voor mensen die vrij onverwachts te maken krijgen met een visuele beperking,  verandert het leven ingrijpend.  Maar wat zijn de gevolgen voor de  partner van iemand die op latere leeftijd slechtziend wordt?   Peter  Verstraten werkt als psychogerontoloog bij Theofaan in Eindhoven.  Hij  schreef er het volgende artikel over (oorspronkelijk verschenen in Ziens Wijs).

Bij een zoektocht door de literatuur valt allereerst op dat er niet zo vaak  geschreven wordt over de gevolgen voor partners van mensen met een visuele  beperking.  De meeste aandacht gaat immers naar de gevolgen voor de persoon  die zelf slechtziend is geworden.  Wel wordt daarbij steeds vaker  aangegeven hoe belangrijk de steun van de goedziende partner is voor de  vaardigheidstraining en het verwerkingsproces van de slechtziende.  Maar welke steun kan de goedziende partij daarbij gebruiken?   Wanneer één  van beiden slechtziend wordt, betekent dit dat er veranderingen gaan optreden.   Veranderingen van een bekende situatie, die door de vele jaren heen zo gegroeid  is, naar een nieuwe, onduidelijke toekomst.  Dat brengt altijd een zekere spanning met zich mee en niet zelden ook angsten.  Een goede  onderlinge band tussen beide partners helpt hen samen die onzekere toekomst het  hoofd te bieden.

Eigenlijk zijn de emoties en de mogelijke fasen in de verwerking voor beide partners vergelijkbaar.  Ook de goedziende kan het in het  begin allemaal maar moeilijk geloven.  Soms blijft hij doen alsof er niets  aan de hand is.  Tegen beter weten in blijft hij hopen op een plotseling  herstel, ook al heeft de oogarts duidelijk gezegd dat er niets meer aan te doen  is.

Beiden hebben verdriet van de situatie, isoleren zich soms van de buitenwereld  en kunnen erg in de put zitten.  Niet alleen de slechtziende, maar ook de  goedziende partner kent het gevoel het af en toe niet meer aan te kunnen.   Soms is er sprake van een echte depressie.  Men vraagt zich dan af wat de  zin van het leven nog is.  Gelukkig slaagt men er meestal toch in om samen nieuwe waarden te vinden, nieuwe uitdagingen in het leven te zien en er de  schouders weer onder te zetten.

Daarbij is het voor de goedziende partner minstens even belangrijk als voor de  slechtziende om weer een goed gevoel over zichzelf te krijgen.  Dat  gevoel is een belangrijke voorwaarde om elkaar tot steun te kunnen zijn en de  situatie te accepteren zoals ze is.

Maar de omstandigheden blijven steeds veranderen.  De wereld staat nooit  stil en altijd zijn er weer nieuwe situaties die opnieuw een confrontatie  met de slechtziendheid betekenen; opnieuw zullen beide partners daarmee moeten  leren omgaan.  Het verwerkingsproces blijft zo ook steeds voor allebei  doorgaan.

Soms kan de druk te groot worden.  Als beiden het gevoel krijgen dat  er meer van hen gevraagd wordt dan ze kunnen opbrengen, dan geeft dat aanleiding  tot spanningen en stress.  Die spanningen zelf vormen vervolgens een extra  hindernis om toch samen weer uit de problemen te komen.  Het mag dan ook  duidelijk zijn dat hulpverleners en andere zorg- en dienstverleners zich  niet alleen op de slechtziende oudere zelf moeten richten, maar ook op de  partner.  Samen vormen beiden immers een soort systeem waarbij de één  invloed heeft op de ander en omgekeerd.

De manier waarop de partners altijd met elkaar gecommuniceerd hebben, blijkt van  groot belang te zijn.  Vooral de non-verbale communicatie, die  beiden gewend waren door hun gedrag, gezichtsuitdrukking of lichaamshouding,  raakt verstoord als één van de twee de ander niet meer kan zien.   Dat kan bij de slechtziende partner tot een gevoel van isolement leiden.

Gelukkig vinden de meeste koppels een nieuwe manier om met elkaar en met  de slechtziendheid om te gaan.  Maar soms gaat het mis.   Meestal is de goedziende partner dan overbeschermend of juist te  weinig betrokken.  De slechtziende en de goedziende partner vinden dan  geen goede balans in afhankelijkheid en onafhankelijkheid.  Er wordt  bijvoorbeeld te veel of juist te weinig voor de slechtziende gezorgd.

Dat gebeurt niet alleen in gezinnen waar men toch al op een beroerde manier met  elkaar omging.  Het kan zich ook voordoen bij gezinnen die tot dusverre  altijd wèl in een evenwichtige situatie hebben samengeleefd.  Deze  problemen komen dus in de beste families voor.

Overbescherming komt voort uit angst om elkaar door de  slechtziendheid kwijt te raken. Sterke afhankelijkheid van elkaar  voorkomt dat men elkaar verliest, maar kan ook erg verstikkend werken.  Bovendien is die angst meestal onterecht.  Men moet  dan samen elkaar wat meer los leren laten en elkaar de ruimte geven om ook weer de eigen gang te kunnen gaan.  Pas dan ontstaat de ruimte voor  de slechtziende partner om zich nieuwe vaardigheden eigen te maken.

De tegenovergestelde situatie, waarbij de goedziende juist te weinig  betrokkenheid en zorg toont, komt voort uit gevoelens van hulpeloosheid,  kwaadheid, angst of schaamte.  De ziende verwijdert zich dan emotioneel  van de slechtziende.  Begeleiding door deskundigen kan helpen om weer nader  tot elkaar te komen, in een nieuwe uitgebalanceerde situatie.

Er verandert tenslotte heel wat.  Nieuwe manieren moeten worden gevonden in  het omgaan met de kinderen en kleinkinderen, met de buren, met de groenteman en  met elkaar.  Zowel in praktisch als in emotioneel opzicht veranderen  rollen en gewoonten, van de tafel tot het bed, van het huishoudboekje tot de  vakantieplannen.

Het is altijd van belang dat ook de goedziende partner geïnformeerd wordt over de gevolgen van slechtziendheid en over de revalidatiemogelijkheden en  andere vormen van ondersteuning en dienstverlening.  Uit onderzoek is  immers gebleken dat familieleden van slechtziende ouderen veel minder bezorgd  waren nadat die ouderen zich dankzij revalidatie nieuwe vaardigheden eigen  hadden gemaakt.

In de onderlinge communicatie is het belangrijk eventuele problemen  eerlijk  en open met elkaar te kunnen bespreken en zichzelf duidelijk te kunnen  uitdrukken.  Steeds met aandacht voor wederzijds respect, voor waardigheid en onafhankelijkheid.

Dat dit niet allemaal vanzelf gaat, spreekt voor zich.  Enkele factoren die  in het aanpassingsproces van belang zijn:

– de leeftijd waarop de slechtziendheid ontstaat;
– de ernst van de visuele beperking;
– steun van anderen die belangrijk voor iemand zijn;
– de beschikbaarheid van hulpverleningsmogelijkheden;
– persoonlijke eigenschappen;
– eerdere ervaringen met verlies;
– eerdere houding ten aanzien van slechtziendheid;
– levensvisie of geloofsovertuiging;
– manier van communiceren tussen beide partners.

Een getuigenis (ingekort)

Kees Heyboer werd 25 jaar geleden op 49-jarige leeftijd blind.  Samen met  zijn vrouw Anny heeft hij gestreden om uit de put te komen en samen door te  gaan …

Anny:

“In het begin was Kees onuitstaanbaar.  In alles! Hij vond het  verschrikkelijk dat hij blind geworden was, je kon geen goed woord uit hem  krijgen.  De omschakeling was heel groot.

 

Ik heb hem goed onder handen genomen.  Ik vertelde hem dat ik ook wel eens  een lach op zijn gezicht wilde zien.  Dat ook ik mijn eigen gebrek heb – ik  ben hartpatiënt – en dat we het samen moesten zien op te knappen.  We  hebben erover gepraat en nog eens gepraat, want op zulke momenten kun je zo niet  verder.  Uiteindelijk is het gelukt.

Bij de pakken neerzitten is niet mijn aard.  Ik kreeg dan ook van hem te  horen: je moet het rustiger aan doen.  Maar ik ben niet zo’n rustig mens,  ik ben altijd bezig.  Sámen moet je het doen, dat is veel praktischer.   Samen dingen doen.

We hebben het nu heel goed samen.  Hij heeft zich aangepast, ik heb me  aangepast.  Ik krijg nog vaak op mijn kop omdat ik te veel doe, maar we  hebben het samen gemaakt.”

Kees:

“Ik was in die tijd opstandig en emotioneel, dat ben ik zo al gauw.   Alles tolt door je kop.  Maar het heeft zijn tijd nodig en daar heeft Anny  aan meegeholpen.  Natuurlijk moet je in het begin met rust gelaten worden  om het te verwerken.  Maar soms heeft een mens ook een schop onder zijn  kont nodig …

 

Bij het omhoogkrabbelen uit de put moet je, op welke manier dan ook, een beetje  geholpen worden.  Maar dat is bij ieder een anders, volgens je karakter.

Afhankelijk worden van je vrouw drukt op je schouders.  Ik heb het zelfs nu  nog, dat gevoel van: ik wou dat ik het zelf kon! Gelukkig word je daar steeds  gemakkelijker in.  Maar het is een kwestie van blijven leren en vaak  afwachten, want je moet er niet op rekenen dat je à la minute geholpen wordt.”

Wie hulp wenst, kan een beroep doen op de Sociale Dienst vanBlindenzorg Licht en Liefde.   Contacteer je regionaal dienstencentrum.

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  2. Slechtziende Stéphanie nam deel aan ‘Taboe’ en reageert nu: “Daarom werkt het programma zo goed”12-02-2018 11:02:20
  3. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  4. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  5. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  6. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  7. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  8. Explosieve stijging oogproblemen: dit is het zicht van slechtzienden19-09-2017 12:09:42
  9. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  10. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  11. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  12. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  13. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  14. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  15. Visueel beperkte Daan De Kort aan tafel bij Martha Wesenhagen18-06-2017 05:06:03
  16. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  17. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  18. Laat een lichtje aan voor Marlies18-06-2017 03:06:33
  19. Introductie van slechtziende Charissa Kalloe15-06-2017 01:06:42
  20. ‘Mijn handicap is niets om medelijden mee te hebben’13-06-2017 04:06:42
  21. ‘Uit woede ben ik prompt alleen gaan wonen’08-06-2017 06:06:17
  22. ‘Ik kan nergens meer alleen heen’04-12-2016 09:12:45
  23. Rita Dedeyster30-10-2016 07:10:10
  24. “Boogschieten kan ik niet meer, bowlen gelukkig wel”09-10-2016 08:10:38
  25. ‘Dit doet mij veel verdriet…’15-09-2016 07:09:50
  26. Conny (42) is overgevoelig voor licht, waardoor de zon voor vreselijke pijn in haar ogen zorgt19-07-2016 10:07:43
  27. Marble Sounds zingt voor slechtziende Marlies30-04-2016 07:04:00
  28. Visueel beperkten krijgen ‘Oog voor zichzelf’20-04-2016 09:04:53
  29. QR-code op bushokjes maakt passagiers slechtziend07-03-2016 09:03:45
  30. Brailleliga plaatst mensen in schoenen van slechtzienden07-03-2016 09:03:18
  31. Slechtziendheid: je moet het beleven om het te begrijpen07-03-2016 08:03:49
  32. Rian Janssen-Van ‘t Leven is slechtziend maar dat is niet aan haar te zien20-01-2016 03:01:45
  33. Bijna blinde spijkerschriftgeleerde laat zich niet stoppen26-11-2015 09:11:56
  34. Slechtziend ben je samen05-07-2015 05:07:45
  35. De DogSim spits02-06-2015 08:06:30
  36. “Ik leer nu zelfs piano spelen”26-04-2015 05:04:15
  37. Gewoon slechtziend23-04-2015 07:04:57
  38. Naar de bioscoop30-03-2015 04:03:49
  39. Willem Wever – Hoe is het om slechtziend te zijn?10-03-2015 09:03:17
  40. Wechelderzande – Donker huis10-03-2015 09:03:21
  41. Slechtziende Patricia Bron vertelt over haar leven10-03-2015 09:03:29
  42. Huisje Boompje Beestje – Slechtziende Martijn10-03-2015 08:03:31
  43. Blinden en slechtzienden zetten hun talent in bij ‘Werkgroep Beter Zien’09-03-2015 05:03:29
  44. Van hot naar haar27-02-2015 03:02:45
  45. In de ban van de smartphone26-02-2015 04:02:26
  46. Oogziekenhuis story12-02-2015 04:02:09
  47. Tussen licht en donker12-02-2015 04:02:04
  48. “Ze gooide me in de beerput. Nooit noem ik haar moeder”10-02-2015 04:02:43
  49. Gerda Jakma: ‘Ik zou willen leren om me op te maken’08-02-2015 08:02:59
  50. Paper blinden en slechtzienden01-02-2015 03:02:56
  51. Hoe Lies Lefever bijna blind werd31-01-2015 09:01:39
  52. Mollepraatjes – Rotje Knor21-01-2015 02:01:33
  53. Priester Stan leidt laatste misviering29-12-2014 09:12:29
  54. Afscheid van de “fietsende pastoor”28-12-2014 09:12:14
  55. Mijn kerstboom selfie11-12-2014 09:12:41
  56. Gewoon een avondje uit02-12-2014 04:12:16
  57. Kerst etiquette op maat01-12-2014 01:12:04
  58. Ik zie je wel ik zie je niet16-10-2014 01:10:06
  59. Landmeter of slechtziend?14-10-2014 09:10:03
  60. Zielig? Nee hoor!29-09-2014 03:09:03
  61. Slechtziend ben je samen25-09-2014 03:09:04
  62. Een simulatiebril17-09-2014 09:09:07
  63. Slechtziend! Ik ben beperkt ja11-09-2014 10:09:03
  64. Toiletjuffrouw08-09-2014 01:09:08
  65. Vrijheid28-08-2014 04:08:04
  66. Video – Slechtziende Remco in Je Zal Het Maar Hebben21-05-2014 02:05:04
  67. Slechtziend opvoeden12-02-2014 05:02:25
  68. Ik zie, wat jij niet ziet – Ismae Van Gils10-02-2014 07:02:09
  69. Slechtziende Kathleen – “Ervaring haal je niet uit boeken”09-01-2014 08:01:01
  70. Domie vertelt: Een druk bestaan06-11-2013 02:11:00
  71. Interview Roger Ilegems03-11-2013 10:11:01
  72. “Hier vind ik tenminste de ingang”16-09-2013 05:09:02
  73. Leven als VIP: Blend in04-09-2013 11:09:52
  74. Domie vertelt: Hokjesgeest10-06-2013 02:06:18
  75. Gehandicapte vergeten bij oorlogsmonument15-05-2013 01:05:04
  76. ‘Slechtziend is het leven ook de moeite waard, dat weet ik inmiddels’20-01-2013 09:01:38
  77. ‘Wat ik het meeste mis, is flirten’25-08-2012 03:08:29
  78. Lies Lefever staat deze zomer op de festivalpodia, haar zoontje gaat voor het eerst op vakantie met Kazou23-08-2012 07:08:25
  79. Stieneke is bijna blind, Femke is haar vriendin12-05-2012 05:05:18
  80. Video: Wat zie je als je niet kunt kijken?21-03-2012 01:03:59
  81. Video: Met andere ogen21-03-2012 12:03:59
  82. Video: Leven met beperkingen21-03-2012 12:03:51
  83. Video: Leven met een visuele beperking … doe het maar eens na21-03-2012 12:03:19
  84. Video: Kennismaking met slechtziendheid21-03-2012 12:03:59
  85. Video: Slechtziende Ezyo21-03-2012 09:03:06
  86. “Wij zijn soms beter dan de andere kinderen”26-11-2011 07:11:29
  87. Omgaan met verminderd zicht16-11-2011 06:11:09
  88. Als slechtziende is zelfstandig leven goed mogelijk …22-10-2011 07:10:30
  89. Het laatste begijntje ter wereld13-07-2011 06:07:18
  90. Kiezen is de kunst07-06-2011 09:06:46
  91. Sinds trombose kan boekenwurm niet meer lezen07-06-2011 06:06:25
  92. ‘Vroeger baalde ik wel op het strand’05-06-2011 01:06:10
  93. ‘Als ik niet meer zou kunnen zien, zou ik er niet meer willen zijn’05-06-2011 01:06:02
  94. Jeanne Van Hooff vierde 102de verjaardag05-06-2011 01:06:16
  95. ‘Ik wil gewoon functioneren’05-06-2011 01:06:14
  96. Liefde heeft geen ogen nodig05-06-2011 12:06:46
  97. “Er is nog veel de moeite waard”05-06-2011 12:06:42
  98. “Die witte stok valt me zwaar”05-06-2011 12:06:39
  99. Annelies en David: “We trouwen als elfen”05-06-2011 12:06:47
  100. Een stadswandeling met Arie Breedijk (ernstig slechtziend)05-06-2011 12:06:27
  101. Sebastiaan de Graaf: ‘Ik wil niet betutteld worden’05-06-2011 12:06:00
  102. Slechtziende Michael maakt indruk op Pieter Aspe05-06-2011 12:06:41
  103. Het oog in de gang05-06-2011 12:06:58
  104. Slechtziend koppel kiest voor een kindje05-06-2011 12:06:56
  105. Karin, slechtziende moeder van Ignace en Iris05-06-2011 12:06:04
  106. “De ‘perfecte mens’ verdient een schop onder zijn kont”05-06-2011 12:06:15
  107. Campagne over humor en doorzettingsvermogen stelt beeld van ‘zielige’ gehandicapte bij05-06-2011 11:06:57
  108. Wazig wereldbeeld05-06-2011 11:06:56
  109. ‘Als de gezichten wazig worden’05-06-2011 11:06:09
  110. “Niet vrij kunnen bewegen weegt zwaarder dan handicap zelf”05-06-2011 11:06:48
  111. Van gewoondruk naar grootdruk: Het verhaal van Gregory Dunker05-06-2011 11:06:33
  112. Van gewoondruk naar grootdruk: Interview met Karolien De Zomer05-06-2011 11:06:55
  113. Een telefonisch en e-mailnetwerk van ervaringsdeskundigen05-06-2011 11:06:57
  114. Met witte stok toch krant lezen05-06-2011 10:06:55
  115. Onderzoekster Marjo Crombach05-06-2011 10:06:38
  116. Omgaan met slechtziendheid doe je samen05-06-2011 10:06:01
  117. Eef Leenknecht is vrijwilliger in een school voor visueel gehandicapten05-06-2011 10:06:52
  118. Hoe is het leven als blinde of slechtziende?05-06-2011 10:06:38
  119. Maurice Baens is bijna blind, maar geniet van het leven05-06-2011 10:06:09
  120. “Ik zie overal lichtvlekjes”28-05-2011 05:05:11
  121. Blinde vlekken28-05-2011 04:05:41

Laatst bijgewerkt op 14 maart 2014 – 10:43