Stijlvol schrijven over mensen met een handicap

Inleiding

Hoe benoem je iemand met een handicap? Door de jaren heen is dat op allerlei manieren gebeurd, lang niet altijd met respect.

“What’s in a name?”; lezen we bij Shakespeare. Wat zegt een naam? Nochtans zijn namen heel belangrijk. Het zijn niet zomaar woorden. Uit een benaming kun je vaak afleiden hoe mensen over iets of iemand denken. Als een bepaalde groep mensen in de maatschappij voortdurend op een verkeerde of onhandige manier wordt benoemd, dan zal dat wellicht tot een onjuist imago van die groep leiden, wat dan weer het gedrag van de maatschappij tegenover de groep negatief zal beïnvloeden.

Lomp of te voorzichtig

Sommige benamingen hebben overduidelijk een negatieve bijklank. Denken we maar aan “achterlijk”, “gebrekkig”, “onvolwaardig”, “idioot” en vul zelf maar aan. In oude teksten kom je die termen nog tegen, maar gelukkig beseft nu bijna iedereen dat ze niet getuigen van respect. Wie nog zulke termen gebruikt, laat zien dat hij zich niet kan inleven in de persoonlijkheid en de leefsituatie van de mensen waarover hij schrijft.

Iets heel anders is de neiging van sommige mensen om de handicap zoveel mogelijk te versluieren. Je kunt dat vergelijken met wat politici nogal eens doen als ze iets lastigs moeten zeggen: zij spreken dan bijvoorbeeld van een “negatieve groei” als ze in feite een inkrimping bedoelen. Zo’n politicus is jou dan eigenlijk aan het misleiden. Dat is niet het geval als mensen een handicap verbloemen: dat doen ze wel degelijk met de beste bedoelingen.

Soms zijn ze daarbij heel creatief. Enkele extreme voorbeelden? Wel, een cartoontje in het knappe nieuwe boek “Samen over de drempel. Mens en handicap” van Ben Wuyts heeft het over “mingezichtsvermogenden”, “auditief onderbedeelden”, “motorisch onvolkomen afgestelden” en “intellectueel verminderd optimalen” …

Je begrijpt wel dat het zo ook niet moet. In “De handicap voorbij” schrijft Jean-Pierre Goetghebuer: “Het is slechts wanneer men de dingen bij hun naam durft te noemen dat men er ook in slaagt om de binnenkant van de werkelijkheid te begrijpen’.

Stijlvol

In Nederland is dit jaar een zeer interessant werkje verschenen met als titel: “Stijlvol. Journalistiek schrijven over mensen met een handicap of chronische ziekte”. De auteurs zijn Rietje Krijnen en Ronald Besemer van de “Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland”.

Ook zij stellen dat mensen met een handicap vaak last hebben van een verkeerde beeldvorming en dat het dus heel belangrijk is op een correcte, “stijlvolle” manier over hen te schrijven. Aan het boekje ging een tamelijk uitgebreid onderzoek vooraf: de berichtgeving van de regionale krant “Eindhovens Dagblad” werd zeer grondig geanalyseerd.

Op basis van hun bevindingen geven Krijnen en Besemer adviezen. Maar ze beseffen goed dat je daarbij redelijk en realistisch moet blijven. Zo denken wij er ook over. Als je journalisten en andere schrijvers heel strikte, ingewikkelde regels oplegt, kun je er zeker van zijn dat niemand die regels zal toepassen of volhouden. Want een tekst moet niet alleen correct zijn maar ook vlot leesbaar en aantrekkelijk.

De grote stelregel van het boekje is: toon in je tekst dat je verder kijkt dan de handicap of ziekte. Want de persoon over wie je schrijft, heeft wel die ziekte of handicap, maar is nog zoveel meer.

Terminologie

Hoe benoem je nu de persoon in kwestie? Je leest tegenwoordig echt van alles, zoals de nieuwe term “andersziende”: best mooi, maar niet echt duidelijk (want het zo bijvoorbeeld ook kunnen slaan op iemand die een andere mening heeft, een andere kijk op de dingen).

De termen “blinde’, “slechtziende”, “dove”, “slechthorende” en “gehandicapte” zijn wél duidelijk, en toch niet negatief. Het enige probleem met die woorden is dat ze de persoon vereenzelvigen met zijn handicap.

Daarom wordt meer en meer gekozen voor “mensen (of personen) met een (visuele, auditieve, lichamelijke) handicap”. Omdat je dan toont dat de mens voor jou op de eerste plaats komt en dat de handicap slechts een bijkomend kenmerk van de persoon is.

Toch is er ook dan een probleem. Als je om de haverklap de formule “personen met een visuele handicap” gebruikt, zit je wel safe, maar wordt je tekst al gauw een zeer stijf en langdradig onding. Bovendien zullen er waarschijnlijk lezers zijn die niet goed weten wat nu precies een “visuele handicap” is.

Daarom kies je best voor een tussenoplossing. Het volstaat om af en toe (desnoods één keer, in het begin van je tekst) doelbewust te spreken van “mensen met een visuele handicap” of “blinde/slechtziende personen”. Elders in je tekst (en in de titel, die meestal kort moet zijn) kun je het dan gewoon over “blinden” en “slechtzienden” hebben. Op die manier toon je duidelijk waar je je klemtoon legt en kun je toch een vlotte, gevarieerde én correcte tekst schrijven.

Inhoud

De juiste woordkeuze is dus belangrijk, maar natuurlijk moet ook de inhoud van je tekst respectvol en genuanceerd zijn. Het boekje “Stijlvol” geeft het voorbeeld van de journalist die mevrouw Aarts interviewt, over de persoonlijke hulp die zij krijgt en hoe die georganiseerd is.

’s Ochtends komt iemand mevrouw Aarts helpen met wassen en aankleden. Overdag is er een hulp die het huis schoon maakt en de boodschappen doet. En ’s avonds komt er een derde persoon die haar naar bed helpt.

Als je verder niets verneemt over mevrouw Aarts, kun je al snel denken dat ze een hulpbehoevende, afhankelijke vrouw is. Dat deze vrouw ook werkt, kinderen heeft en de hulp nodig heeft om een normaal dagelijks leven te leiden, hoort ook bij de informatie. Als je daar niets over schrijft, zal mevrouw Aarts in de ogen van de lezer inderdaad een hulpbehoevende, afhankelijke vrouw zijn.

Maar je hoeft zeker ook niet alles in geuren en kleuren te vertellen. Ook hier kies je best voor een tussenoplossing. Een korte vermelding dat bijvoorbeeld deze mevrouw Aarts analist is bij een computerfirma en twee kinderen heeft, plaatst haar hulpvraag meteen in een heel ander daglicht. Het is vaak een kwestie van kleine accentjes leggen.

En als de handicap in een bepaalde tekst niet van belang is? Bijvoorbeeld als iemand geïnterviewd wordt over een onder werp dat helemaal niets met zijn of haar blindheid te maken heeft? Wel, dan hoef je die handicap echt niet in je tekst te vermelden!

Tot zover onze tips, zoals we ze ook in de publicatie “Stijlvol” terugvonden. In dat boekje vind je nog meer nuttige suggesties. Je kunt het tegen verzendkosten bestellen bij Iederin in Nederland, telefoon +31-30-291 66 50 (alleen in gewone druk).

Nog dit: heel boeiend zijn ook de twee foto’s die in “Stijlvol” zijn afgedrukt. Ze komen allebei uit het Eindhovens Dagblad en gaan over hetzelfde: een visueel gehandicapte vrouw die met de computer werkt. En toch geven ze, zoals je dat ook met teksten hebt, een totaal verschillende boodschap.

De eerste foto wil kost wat kost duidelijk maken dat de vrouw blind is. Een toetsenbord met brailleleesregel was niet vol doende, dacht de fotograaf. Dus plaatste hij de witte stok van de vrouw op de voorgrond, schuin tegen het bureau. Ook de geleidehond kon er nog bij. Dat zwarte computerscherm was echt geen zicht, dus daar werden fel contrasterende grote letters op getoverd. De boodschap komt wel degelijk over, want als je die foto ziet, denk je: hier zit een blinde … en ze werkt nog ook!

Heel anders is de tweede foto. Daarop is niets geënsceneerd, het is een doodgewoon portret van een vrouw in haar dagdagelijkse werkomgeving. En ja, als je wat beter kijkt, zie je dat ze blind is. Of misschien besef je dat pas als je het artikel leest. Je hebt in elk geval de indruk dat die vrouw ondanks haar handicap een heel normaal leven leidt. Dat is een compleet andere boodschap!

Voor foto’s (en filmbeelden) geldt dus nog maar eens hetzelfde: subtiel te werk gaan is veel beter dan overdrijven. Dat iemand in een rolstoel zit (noem zo iemand nooit een “rolstoelpatiënt”!), kun je bijvoorbeeld laten zien door alleen het handvat in beeld te brengen.

Gedetailleerde richtlijnen voor het schrijven over en fotograferen van mensen met een handicap, vallen niet te geven. Fijnzinnig, gematigd en creatief zijn is de boodschap.

Jan DEWITTE

Bron: VeBeS (Vereniging van Blinden en Slechtzienden Licht en Liefde vzw), Tribune, Augustus 2001

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  2. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  3. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  4. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  5. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  6. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  7. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  8. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  9. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  10. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  11. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  12. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  13. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  14. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  15. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  16. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  17. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  18. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  19. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  20. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  21. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  22. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  23. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  24. De vijf belangrijkste knelpunten voor mensen met een beperking in Nederland15-06-2017 10:06:51
  25. Marina (12) bewijst: blinden kunnen paardrijden, fietsen én vloggen14-06-2017 09:06:51
  26. Blinde man verklapt wat nou het ergst is aan blind zijn14-06-2017 05:06:16
  27. Column “Blind”14-06-2017 03:06:45
  28. Blind autoruiten wassen14-06-2017 03:06:56
  29. “België moet tandje bijsteken voor integratie mensen met een handicap”13-06-2017 02:06:19
  30. Videoverhalen “Zonder grenzen”12-06-2017 04:06:45
  31. Blinden en slechtzienden en hun “bijzondere” activiteiten10-04-2017 01:04:21
  32. “België moet tandje bijsteken voor integratie mensen met een handicap”02-01-2017 06:01:50
  33. ROC mocht blinde vrouw niet afwijzen27-07-2016 08:07:55
  34. Toegankelijkheid voor mensen met beperking geborgd14-07-2016 06:07:28
  35. Nieuw beleid nodig voor mensen met oogaandoening02-06-2016 07:06:39
  36. Wetgeving tegen discriminatie van personen met handicap uitgebreid15-04-2016 10:04:48
  37. ‘Ook invalide moet Senaat in kunnen’13-04-2016 06:04:10
  38. Nieuwe e-module intercultureel werken in de zorg Amsterdam01-04-2016 09:04:45
  39. In Polen vechten visueel gehandicapten voor hun rechten01-04-2016 08:04:49
  40. Historische dag: Tweede Kamer stemt in met VN-verdrag21-01-2016 09:01:57
  41. Kamerdebat VN-Verdrag Rechten voor mensen met een beperking15-01-2016 10:01:33
  42. KNGF Geleidehonden geeft Tweede Kamer sleutel ratificatie VN-verdrag12-01-2016 11:01:52
  43. Behandel mensen met een beperking niet langer apart15-12-2015 09:12:56
  44. VN-verdrag voor mensen met een beperking11-12-2015 07:12:51
  45. Daar zijn geen woorden voor03-10-2015 08:10:17
  46. Contactpersoon voor gehandicapten in alle federale kabinetten en administraties01-10-2015 05:10:54
  47. Overheid nog werk inzake rechten van personen met een handicap01-10-2015 05:10:54
  48. ‘We zijn nog altijd tweederangsburgers’01-10-2015 05:10:54
  49. Ieder(in) stelt zich voor!01-10-2015 05:10:53
  50. Campagne VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (VRPH)01-10-2015 05:10:53
  51. Plasterk ‘vergeet’ mensen met handicap in actieplan01-10-2015 05:10:53
  52. Ieder(in) nieuwe koepelorganisatie van mensen met een beperking of chronische ziekte01-10-2015 05:10:53
  53. ‘België schendt VN-regels voor gehandicapten’01-10-2015 05:10:53
  54. Ieder(In) en Platform VG presenteren PR-Team NL voor iedereen01-10-2015 05:10:53
  55. Nederlander: ‘Buurman of collega met handicap geen probleem’01-10-2015 05:10:53
  56. De schaduw van ‘de Rechten van Personen met een Handicap’01-10-2015 05:10:53
  57. Je rechten als persoon met een handicap01-10-2015 05:10:53
  58. Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap01-10-2015 05:10:25
  59. ‘Gemeente Rotterdam discrimineert blind echtpaar’01-10-2015 04:10:26
  60. iedereeNModel: Wie je ook bent, je kan een voorbeeld zijn!01-10-2015 04:10:26
  61. Georgia Venetakis (27), Meldert01-10-2015 04:10:26
  62. Leefwereld: Exclusief diner met een kus van de kelner01-10-2015 04:10:26
  63. Actrice mag nachtclub niet in met blindenstok01-10-2015 04:10:26
  64. Wetgeving Gelijke kansen / Gelijke rechten01-10-2015 04:10:28
  65. Discriminatiewetgeving in België01-10-2015 04:10:11
  66. Wetgeving discriminatie en gelijke rechten in België01-10-2015 04:10:43
  67. Honderden rolstoelen palmen Europese wijk in Brussel in01-10-2015 07:10:20
  68. “Willen actief deelnemen aan maatschappij, niet geleefd worden”01-10-2015 07:10:48
  69. Scheiden: Ouderlijk gezag en een beperking hebben23-07-2015 12:07:08
  70. Beperking geen belemmering bij voogdijzaken16-07-2015 02:07:02
  71. Maak kennis met Mentor Support!07-07-2015 07:07:27
  72. ‘Zorgkinderen kunnen ook naar reguliere kinderopvang’26-06-2015 05:06:42
  73. Zo voelt het als je een beperking hebt25-06-2015 08:06:33
  74. Minister Peeters ontmoet blinden en slechtzienden in Middelheimpark23-06-2015 08:06:48
  75. Instemming plan van aanpak VN-verdrag gehandicapten16-06-2015 09:06:41
  76. Europees parlement keurt resolutie over rechten van personen met een handicap goed16-06-2015 06:06:43
  77. Kabinet stemt in met plan van aanpak VN-verdrag rechten van personen met een handicap13-06-2015 07:06:44
  78. Een onzichtbare minderheid03-06-2015 08:06:34
  79. Mensen met beperking nog altijd op grote schaal uitgesloten21-05-2015 06:05:27
  80. Campagne voor gelijke positie gehandicapten trapt af bij de VARA16-05-2015 01:05:18
  81. “Europa werkt mee aan participatie mensen met een beperking”09-05-2015 07:05:55
  82. Horizon College Hoorn discrimineerde blind meisje08-04-2015 06:04:16
  83. Jongeren met en zonder beperking maken clip10-03-2015 08:03:07
  84. Inleven in wereld van blinden – Campagne visuele handicap – VTM Nieuws10-03-2015 08:03:52
  85. Inleven in wereld van blinden – Campagne visuele handicap – VRT Nieuws10-03-2015 08:03:24
  86. Hoe omgaan met blinden?10-03-2015 08:03:20
  87. Gelijke kansen en diversiteitsplan van de Vlaamse Overheid toegelicht en besproken in het parlement25-02-2015 08:02:58
  88. ‘Ik heb een droom’ (door Vincent Bijlo)24-02-2015 07:02:30
  89. Waarom praten mensen op kleinerende wijze tegen mensen met een handicap?09-02-2015 08:02:15
  90. Twee CD&V-raadsleden in OCMW voor de prijs van één04-01-2015 09:01:02
  91. Gehandicapte wordt te veel uitgesloten06-10-2014 08:10:11
  92. België moet meer werk maken van inclusie van personen met een handicap04-10-2014 10:10:02
  93. Inclusieve samenleving27-06-2014 12:06:02
  94. Inclusie in Vlaanderen: Ja, maar niet teveel16-01-2014 04:01:06
  95. Paus over problemen van mensen met een handicap14-01-2014 12:01:48
  96. 3 generaties Deel 329-09-2013 07:09:30
  97. 3 generaties Deel 120-09-2013 04:09:47
  98. “Een handicap kan ook een cadeau zijn”16-09-2013 05:09:24
  99. Grote belangstelling voor allereerste uitreiking Handi-Awards19-05-2013 06:05:19
  100. “Hoog tijd voor een nieuwslezer in rolstoel01-06-2012 07:06:28
  101. Bisdom Breda start project voor meer integratie van mensen met beperking16-01-2012 06:01:30
  102. “Wij komen vaak achteraan”05-06-2011 01:06:24
  103. Bij de jeugdbeweging05-06-2011 01:06:11
  104. Biografie van Gerrie Henderson Elbrink05-06-2011 01:06:11
  105. Als het kind maar een naam heeft – Wat heet anders?05-06-2011 12:06:18
  106. Uit het dagboek – Monique en Robin05-06-2011 12:06:14
  107. Humor slijpt de scherpe kantjes van verdriet05-06-2011 11:06:50
  108. Al twintig jaar actief voor slechtzienden05-06-2011 11:06:08
  109. Évacuez ces îles!05-06-2011 11:06:04
  110. Ontruim het eiland05-06-2011 10:06:18
  111. Lede werkt aan integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:40
  112. Integratie op de arbeidsmarkt05-06-2011 10:06:27
  113. Integratie in het onderwijs05-06-2011 10:06:07
  114. Integration in the education system05-06-2011 10:06:34
  115. Integration on the labour market05-06-2011 10:06:03
  116. Integratiedoelstellingen rond blinde en slechtziende personen05-06-2011 10:06:38
  117. Integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:49
  118. Stijlvol schrijven over mensen met een handicap05-06-2011 10:06:23
  119. Charter voor integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:10
  120. Slechte start, verrassend goed leven05-06-2011 10:06:05
  121. Europa heeft 12 miljoen euro veil voor integratie gehandicapten29-05-2011 12:05:50

Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2015 – 10:38