Ontruim het eiland

In dit artikel wil ik trachten aan te tonen dat de integratie van visueel andersvalide kinderen in het gewone onderwijs niet alleen wenselijk, maar ronduit noodzakelijk is vanuit een strikt menselijk oogpunt.  Het is een pleidooi voor meer tolerantie tegenover maar ook vanwege gehandicapten, want nog al te vaak beletten oeroude vooroordelen en bekrompen ideeën een open dialoog.  We mogen niet langer negeren dat de UNESCO het recht op inclusief onderwijs heeft opgenomen in ‘De Standaardrechten van personen met een handicap’, wat helaas nog steeds in een groot aantal landen gebeurt.  Daar ikzelf sinds mijn vijfde jaar volledig blind ben, lijkt het mij het beste dat ik mij in concreto beperk tot visueel gehandicapten; zo heb ik immers het klappen van de zweep leren kennen.  Toch wil ik eveneens beklemtonen dat geen enkele lichamelijke afwijking een obstakel mag vormen om te integreren in de gewone maatschappij.

 

Toen men in de jaren vijftig en zestig afzonderlijke scholen begon te stichten voor slechtziende en blinde kinderen, steunde dit initiatief voornamelijk op de redenering dat dergelijke leerlingen op hun eigen ritme moesten kunnen ontwikkelen en bijgevolg bescherming nodig hadden.  Ze meenden destijds dat de persoonlijke ontplooiing en intelligentie beperkt bleven tot de rijping van de aangeboren capaciteiten, met andere woorden dat iemand louter de mogelijkheden kon benutten die in zijn genen geprogrammeerd lagen.  Uit wetenschappelijk onderzoek is echter in de laatste decennia gebleken dat de menselijke ontwikkeling veel complexer is en veel nauwer samenhangt met de omgeving waarin deze plaatsvindt dan men aanvankelijk durfde aannemen.  Een slechtziend kind dat in het reguliere onderwijs terechtkomt, ondergaat de stimulans van de omringende klasgenootjes, zodat het zonder problemen ook hun leertempo kan volgen.  De visueel andersvalide leerling verdwijnt in de groep en vertraagt dus totaal niet de loop van de gewone lessen, wat de resultaten van enkele VN-studies hebben bevestigd.

Daarnaast zijn er verscheidene sociale argumenten aan te voeren die voor inclusie pleiten.  Het zogenaamde blindeninstituut dat meestal met een internaat verbonden is, doordat het om een concentratieschool voor een ganse regio gaat, vormt een gesloten gemeenschap waar de kinderen betuttelend bejegend worden.  De contacten met ziende leeftijdsgenootjes zijn er amper, en hierdoor wordt aan beide zijden het anderszijn nog eens extra dik in de verf gezet.  Al is het lesniveau dat het bijzonder onderwijs biedt soms vrij hoog, toch vinden de studenten die op hun achttiende dit isolement moeten verlaten, heel wat sociale moeilijkheden op hun weg naar een normaal bestaan; plotseling zijn ze omringd door mensen die met een heleboel vragen zitten omtrent hun visuele handicap, en die niet goed weten hoe ze een andersvalide moeten behandelen.  De slechtziende weet niet wat hem overkomt, want tot dan toe wist iedereen op het instituut hoe de vork in de steel zat en beschouwden ze hem als doodgewoon.  Zo’n afdeling van het bijzonder onderwijs kun je best vergelijken met een eiland, waar de kinderen al het nodige materiaal krijgen – duikbril, zwembroek, zwemvliezen – om de duik te wagen, maar wanneer ze achttien zijn en in de zee worden geworpen, merken ze tot hun verlammende schrik dat ze één ding nooit geleerd hebben, namelijk zwemmen.  De allersterkste persoonlijkheden slagen erin het hoofd boven water te houden en zich langzamerhand te integreren in de universiteit of op de arbeidsmarkt, maar de overgrote meerderheid verdwijnt onherroepelijk naar de dieperik.  Voor hen is er geen belangrijke toekomst weggelegd en ze leiden een teruggetrokken leven.  Dit ganse verhaal roept pijnlijke associaties op met ‘The survival of the fittest’, en daarom moeten we deze evolutie een halt toeroepen.

Voorts ontwikkelt een kind dat als ‘gehandicapte’ is opgevoed een analoge mentaliteit, wat concreet betekent dat het meer hulp behoeft en passiever is.  De klasjes in het bijzonder onderwijs bestaan maximaal uit een tiental leerlingen, en bijgevolg wennen ze heel vlug aan het feit dat hun noden en vragen onmiddellijk worden behandeld.  Wanneer ze dan plots aan de universiteit slechts één van de honderdvijftig zijn, voelen ze zich verwaarloosd.  In een geïntegreerd kader leert een gehandicapt kind meteen dat hij rekening dient te houden met de anderen, en dat zijn wensen niet altijd een snelle bevrediging zullen vinden.  Zijn ziende medeleerlingen leren iemand met een fysische afwijking en een andere levensstijl te appreciëren, en dit laatste aspect van inclusie wordt dikwijls al te achteloos terzijde geschoven.  We mogen nooit vergeten dat vooroordelen en misverstanden uit onwetendheid en angst voor het onbekende geboren worden; als een ziende reeds tijdens zijn jeugd een gehandicapt vriendje heeft gehad, zal hij andersvaliden, bijvoorbeeld tijdens zijn professionele loopbaan, niet discrimineren.  Elkaar goed kennen leidt immers steeds tot het zuiverste onderlinge begrip en bestrijdt valse waarheden.

Laten we nu eens bekijken hoe alles praktisch in zijn werk gaat en welke hulpmiddelen een visueel andersvalide leerling nodig heeft in het gewone onderwijs.  Een slechtziende moet vooreerst met een correcte bril en loep worden uitgerust; tegenwoordig maakt hij net als een blinde student voornamelijk gebruik van de computer, want vooral in de informaticarevolutie ligt de grootste drempelverlager van de integratie besloten.  Een blind kind kan een heel gewone computer gebruiken, als deze maar voorzien is van een brailleleesregel – een toestel dat onder het toetsenbord wordt geschoven en verbonden is met het geheugen -, waarop de tekst in braille verschijnt die een ander van het scherm afleest.  Op deze manier zijn met behulp van specifieke software Windows en het Internet goed toegankelijk voor de visueel andersvalide.  Deze technologische vooruitgang heeft meerdere cruciale gevolgen, want ten eerste hoeft de leraar in het reguliere onderwijs geen braille meer te kennen, omdat hij nu kan meelezen op het scherm wat zijn leerling schrijft; wanneer het kind een toets of taak maakt, worden de oplossingen in zwartschrift afgeprint.  Bijgevolg kunnen we het argument tegen inclusie makkelijk ontkrachten dat de overgang naar een geïntegreerd onderwijsmodel herscholing zou vereisen van de leerkrachten.  Meer dan een portie goede wil hoeft de leraar niet te bezitten.  Ten tweede kan de gehandicapte student door de digitalisering van de informatie heel zelfstandig werken, zodat hij bijvoorbeeld niet meer naar de bibliotheek hoeft om opzoekingen te doen.  Ten slotte is het nog belangrijk te vermelden dat de studieboeken enige tijd voor het begin van het schooljaar naar gespecialiseerde centra worden gestuurd, waar men ze inscant en omzet in de door de leerling gewenste leesvorm: Braille, grootdruk of elektronisch formaat.

In het Vlaamse GON-project – het Geïntegreerd Onderwijs – krijgt elke andersvalide leerling wekelijks vier uur begeleiding van een pedagoog uit het bijzonder onderwijs.  Deze zogenaamde GON-leerkracht ziet erop toe dat de inclusie goed verloopt en zorgt voor de omzettingen van extra teksten of oefeningen.  Toen het GON dus werkelijk op gang was gebracht en het bijzonder onderwijs gereduceerd werd, zijn er geen banen gesneuveld; het ging immers om een omschakeling en geen afslanking.  De specialisten staan de kinderen nu bij in de alledaagse realiteit, in plaats van hen te moeten opleiden in een nauwbegrensd wereldje.  Bovendien kan men in het bijzonder onderwijs tegenwoordig eveneens meer aandacht besteden aan kinderen met uitzonderlijke behoeften zoals kinesitherapie.  Het inclusief onderwijs is zeker ook niet duurder dan het gescheiden model, doordat men de middelen, bespaard in het bijzonder onderwijs, kan aanwenden om bijvoorbeeld de verplaatsingen van de GON-leerkrachten en de supplementaire hulpmiddelen te bekostigen.

Zelf doorliep ik het basisonderwijs in het bijzonder onderwijs en was ik vanaf het secundair een GON-leerling.  Ik wil niet onder stoelen of banken steken dat ik mij op het gesloten instituut nimmer thuis heb gevoeld, hoewel ik er wel een lesprogramma op een heel hoog peil heb gekregen.  Als kind had ik het moeilijk om te aanvaarden dat mijn sociaal leven beperkt bleef tot de muren van de school; dit sloeg gelukkig helemaal om toen ik in het gewone atheneum belandde.  In het eerste middelbaar is het voor alle kinderen eventjes wennen, dus ook voor mij, maar ik ben onmiddellijk door de groep geaccepteerd en heb er een prachtige tijd beleefd.  Toen kon ik met mijn vrienden ook na schooltijd allerlei activiteiten doen, en het is dit netwerk aan contacten dat elke jongere zo broodnodig heeft voor de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid en sociale vaardigheden.  Het gaat in dit debat dan ook niet om de leerkrachten, de ouders of een andere betrokken partij, maar in de eerste plaats om de andersvalide kinderen, die een even goede kans op een plaats in onze maatschappij verdienen als een ander kind.  Zoals iedereen moeten ook zij hun weg vinden in onze gevarieerde gemeenschap, maar als ze dit reeds op heel jeugdige leeftijd leren, kunnen ze er werkelijk ook in slagen.  Daarom moeten we de eilanden ontruimen en hen meteen de kunst van het zwemmen bijbrengen.

Piet Devos
Maandag 20 januari 2003

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  2. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  3. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  4. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  5. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  6. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  7. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  8. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  9. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  10. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  11. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  12. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  13. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  14. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  15. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  16. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  17. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  18. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  19. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  20. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  21. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  22. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  23. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  24. De vijf belangrijkste knelpunten voor mensen met een beperking in Nederland15-06-2017 10:06:51
  25. Marina (12) bewijst: blinden kunnen paardrijden, fietsen én vloggen14-06-2017 09:06:51
  26. Blinde man verklapt wat nou het ergst is aan blind zijn14-06-2017 05:06:16
  27. Column “Blind”14-06-2017 03:06:45
  28. Blind autoruiten wassen14-06-2017 03:06:56
  29. “België moet tandje bijsteken voor integratie mensen met een handicap”13-06-2017 02:06:19
  30. Videoverhalen “Zonder grenzen”12-06-2017 04:06:45
  31. Blinden en slechtzienden en hun “bijzondere” activiteiten10-04-2017 01:04:21
  32. “België moet tandje bijsteken voor integratie mensen met een handicap”02-01-2017 06:01:50
  33. ROC mocht blinde vrouw niet afwijzen27-07-2016 08:07:55
  34. Toegankelijkheid voor mensen met beperking geborgd14-07-2016 06:07:28
  35. Nieuw beleid nodig voor mensen met oogaandoening02-06-2016 07:06:39
  36. Wetgeving tegen discriminatie van personen met handicap uitgebreid15-04-2016 10:04:48
  37. ‘Ook invalide moet Senaat in kunnen’13-04-2016 06:04:10
  38. Nieuwe e-module intercultureel werken in de zorg Amsterdam01-04-2016 09:04:45
  39. In Polen vechten visueel gehandicapten voor hun rechten01-04-2016 08:04:49
  40. Historische dag: Tweede Kamer stemt in met VN-verdrag21-01-2016 09:01:57
  41. Kamerdebat VN-Verdrag Rechten voor mensen met een beperking15-01-2016 10:01:33
  42. KNGF Geleidehonden geeft Tweede Kamer sleutel ratificatie VN-verdrag12-01-2016 11:01:52
  43. Behandel mensen met een beperking niet langer apart15-12-2015 09:12:56
  44. VN-verdrag voor mensen met een beperking11-12-2015 07:12:51
  45. Daar zijn geen woorden voor03-10-2015 08:10:17
  46. Contactpersoon voor gehandicapten in alle federale kabinetten en administraties01-10-2015 05:10:54
  47. Overheid nog werk inzake rechten van personen met een handicap01-10-2015 05:10:54
  48. ‘We zijn nog altijd tweederangsburgers’01-10-2015 05:10:54
  49. Je rechten als persoon met een handicap01-10-2015 05:10:53
  50. Ieder(in) stelt zich voor!01-10-2015 05:10:53
  51. Campagne VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (VRPH)01-10-2015 05:10:53
  52. Plasterk ‘vergeet’ mensen met handicap in actieplan01-10-2015 05:10:53
  53. Ieder(in) nieuwe koepelorganisatie van mensen met een beperking of chronische ziekte01-10-2015 05:10:53
  54. ‘België schendt VN-regels voor gehandicapten’01-10-2015 05:10:53
  55. Ieder(In) en Platform VG presenteren PR-Team NL voor iedereen01-10-2015 05:10:53
  56. Nederlander: ‘Buurman of collega met handicap geen probleem’01-10-2015 05:10:53
  57. De schaduw van ‘de Rechten van Personen met een Handicap’01-10-2015 05:10:53
  58. Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap01-10-2015 05:10:25
  59. ‘Gemeente Rotterdam discrimineert blind echtpaar’01-10-2015 04:10:26
  60. iedereeNModel: Wie je ook bent, je kan een voorbeeld zijn!01-10-2015 04:10:26
  61. Georgia Venetakis (27), Meldert01-10-2015 04:10:26
  62. Leefwereld: Exclusief diner met een kus van de kelner01-10-2015 04:10:26
  63. Actrice mag nachtclub niet in met blindenstok01-10-2015 04:10:26
  64. Wetgeving Gelijke kansen / Gelijke rechten01-10-2015 04:10:28
  65. Discriminatiewetgeving in België01-10-2015 04:10:11
  66. Wetgeving discriminatie en gelijke rechten in België01-10-2015 04:10:43
  67. Honderden rolstoelen palmen Europese wijk in Brussel in01-10-2015 07:10:20
  68. “Willen actief deelnemen aan maatschappij, niet geleefd worden”01-10-2015 07:10:48
  69. Scheiden: Ouderlijk gezag en een beperking hebben23-07-2015 12:07:08
  70. Beperking geen belemmering bij voogdijzaken16-07-2015 02:07:02
  71. Maak kennis met Mentor Support!07-07-2015 07:07:27
  72. ‘Zorgkinderen kunnen ook naar reguliere kinderopvang’26-06-2015 05:06:42
  73. Zo voelt het als je een beperking hebt25-06-2015 08:06:33
  74. Minister Peeters ontmoet blinden en slechtzienden in Middelheimpark23-06-2015 08:06:48
  75. Instemming plan van aanpak VN-verdrag gehandicapten16-06-2015 09:06:41
  76. Europees parlement keurt resolutie over rechten van personen met een handicap goed16-06-2015 06:06:43
  77. Kabinet stemt in met plan van aanpak VN-verdrag rechten van personen met een handicap13-06-2015 07:06:44
  78. Een onzichtbare minderheid03-06-2015 08:06:34
  79. Mensen met beperking nog altijd op grote schaal uitgesloten21-05-2015 06:05:27
  80. Campagne voor gelijke positie gehandicapten trapt af bij de VARA16-05-2015 01:05:18
  81. “Europa werkt mee aan participatie mensen met een beperking”09-05-2015 07:05:55
  82. Horizon College Hoorn discrimineerde blind meisje08-04-2015 06:04:16
  83. Jongeren met en zonder beperking maken clip10-03-2015 08:03:07
  84. Inleven in wereld van blinden – Campagne visuele handicap – VTM Nieuws10-03-2015 08:03:52
  85. Inleven in wereld van blinden – Campagne visuele handicap – VRT Nieuws10-03-2015 08:03:24
  86. Hoe omgaan met blinden?10-03-2015 08:03:20
  87. Gelijke kansen en diversiteitsplan van de Vlaamse Overheid toegelicht en besproken in het parlement25-02-2015 08:02:58
  88. ‘Ik heb een droom’ (door Vincent Bijlo)24-02-2015 07:02:30
  89. Waarom praten mensen op kleinerende wijze tegen mensen met een handicap?09-02-2015 08:02:15
  90. Twee CD&V-raadsleden in OCMW voor de prijs van één04-01-2015 09:01:02
  91. Gehandicapte wordt te veel uitgesloten06-10-2014 08:10:11
  92. België moet meer werk maken van inclusie van personen met een handicap04-10-2014 10:10:02
  93. Inclusieve samenleving27-06-2014 12:06:02
  94. Inclusie in Vlaanderen: Ja, maar niet teveel16-01-2014 04:01:06
  95. Paus over problemen van mensen met een handicap14-01-2014 12:01:48
  96. 3 generaties Deel 329-09-2013 07:09:30
  97. 3 generaties Deel 120-09-2013 04:09:47
  98. “Een handicap kan ook een cadeau zijn”16-09-2013 05:09:24
  99. Grote belangstelling voor allereerste uitreiking Handi-Awards19-05-2013 06:05:19
  100. “Hoog tijd voor een nieuwslezer in rolstoel01-06-2012 07:06:28
  101. Bisdom Breda start project voor meer integratie van mensen met beperking16-01-2012 06:01:30
  102. “Wij komen vaak achteraan”05-06-2011 01:06:24
  103. Bij de jeugdbeweging05-06-2011 01:06:11
  104. Biografie van Gerrie Henderson Elbrink05-06-2011 01:06:11
  105. Als het kind maar een naam heeft – Wat heet anders?05-06-2011 12:06:18
  106. Uit het dagboek – Monique en Robin05-06-2011 12:06:14
  107. Humor slijpt de scherpe kantjes van verdriet05-06-2011 11:06:50
  108. Al twintig jaar actief voor slechtzienden05-06-2011 11:06:08
  109. Évacuez ces îles!05-06-2011 11:06:04
  110. Ontruim het eiland05-06-2011 10:06:18
  111. Lede werkt aan integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:40
  112. Integratie op de arbeidsmarkt05-06-2011 10:06:27
  113. Integratie in het onderwijs05-06-2011 10:06:07
  114. Integration in the education system05-06-2011 10:06:34
  115. Integration on the labour market05-06-2011 10:06:03
  116. Integratiedoelstellingen rond blinde en slechtziende personen05-06-2011 10:06:38
  117. Integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:49
  118. Stijlvol schrijven over mensen met een handicap05-06-2011 10:06:23
  119. Charter voor integratie van gehandicapten05-06-2011 10:06:10
  120. Slechte start, verrassend goed leven05-06-2011 10:06:05
  121. Europa heeft 12 miljoen euro veil voor integratie gehandicapten29-05-2011 12:05:50

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:59