Zelfwaardering, assertiviteit en visuele handicap

Bron: Vereniging van Blinden en  Slechtzienden Licht en Liefde vzw
Tribune
Oktober-november-december 1998

Tijdens een bijeenkomst van de EBU-vrouwencommissie in juni 1998 gaf dr.   Christine Mirabel-Sarron uit Frankrijk een uiteenzetting over de levenservaring  van visueel gehandicapten.  Zij baseerde zich daarvoor zowel op  wetenschappelijke en psychologische gegevens als op haar persoonlijke ervaring  als blinde vrouw.
Via haar opleiding als psychiater en psycholoog kreeg mevrouw Mirabel-Sarron  toegang tot heel wat literatuur over de psychologische processen bij de mens.   Bovendien bood haar ervaring in een revalidatiecentrum voor visueel  gehandicapten haar de kans zich toe te spitsen op die fysieke en mentale  attitudes die heel dikwijls vragen oproepen.
Graag willen we jullie laten kennismaken met haar visie.  Hieronder vind je  het eerste deel van de uiteenzetting.
Wanneer iemand getroffen wordt door een plots gezichtsverlies of een ernstige  gezichtsvermindering, doen zich een hele reeks reacties voor: bittere  teleurstelling, verbolgenheid, passiviteit, ontkenning, vijandigheid, agressie,  een opeisend gedragspatroon…  Die emotionele reacties bij de visueel  gehandicapten worden zeer vaak vergeleken met de psychologische mechanismen  beschreven door Kubler-Ross (1975) bij terminale patiënten.
De psycholoog Kubler-Ross heeft de psychologische ervaringen beschreven van  mensen die geconfronteerd worden met een fysiek verlies.  Hij ziet bij hen  een evolutie in vier stadia.  Het eerste stadium is er een van ontkenning,  gepaard gaand met shock, verbazing en isolement.  Het tweede stadium wordt  gekenmerkt door woede en bitterheid.  In het derde stadium probeert de  patiënt alle ongewenste elementen voor zich uit te schuiven (onderzoeken,  besprekingen enz.).  Het vierde stadium is een depressieve fase, waarin het  subject zich onder andere bewust wordt van het verlies.  Deze fase leidt  uiteindelijk tot het aanvaarden van de situatie.
Deze verschillende stadia laten toe te begrijpen wat de visueel gehandicapte  ervaart.  Ze verklaren de manier waarop hij emotioneel reageert en zich  gedraagt.
Al die reacties op het verlies van een belangrijk deel van het lichaam leiden  niet enkel tot angstgevoelens.  Ze gaan gepaard met andere verschijnselen,  zoals het verlies van de autonomie.  Zelfs indien de technieken aangeleerd  in het revalidatiecentrum de mogelijkheid bieden om het grootste deel van de  autonomie te herwinnen, lukt dat nooit volledig.
Dat kan bij de visueel gehandicapte een gevoel teweegbrengen van onvolkomenheid  en “uitgesloten worden”.  Het gedeeltelijk verlies van zijn autonomie  ervaart hij als afhankelijkheid en kwetsbaarheid.  Hij kan een gevoel  ontwikkelen als ware hij een gevangene, onbekwaam om zich op een vrije manier te  uiten of zijn eigen persoonlijkheid te laten zien.  Hij acht zich niet in  staat zijn eigen relaties te kiezen en persoonlijke interesses te ontwikkelen.
Die verschillende elementen dragen bij tot een vertekend beeld van jezelf of een  gevoel van schaamte en minderwaardigheid.  Het zelfbeeld wordt verzwakt.   Al die veranderingen van het beeld dat je van jezelf hebt als gevolg van de  visuele handicap, vormen hinderpalen bij het begrijpen van de  revalidatietechnieken en bij de integratie op sociaal en professioneel vlak.
Daarom is het belangrijk te zoeken naar de verschillende negatieve elementen in  het zelfbeeld die kunnen leiden tot uitsluiting.  Die elementen kunnen dan  gewijzigd en bijgewerkt worden, tot een objectiever zelfbeeld wordt bereikt.
Laten wij vier voorbeelden van psychologische factoren bekijken die het  negatieve zelfbeeld versterken, en waarover verschillende studies werden  gepubliceerd.

1. Zelfwaardering

Zelfwaardering is een vaak gebruikte term met een ruime betekenis.  Het  gaat om de waardeschatting die iemand van zichzelf maakt.  Zelfwaardering  is nauw verbonden met de sociale, culturele en omgevingsfactoren waarmee iemand  in aanraking komt.

Heel wat auteurs zijn van mening dat zelfwaardering te omschrijven valt als het  verschil tussen wat iemand zou wensen te zijn en de manier waarop hij zichzelf  ziet.  Hoe groter het verschil tussen beide, des te lager de  zelfwaardering.
Die definitie kan echter worden aangevochten in die zin dat bij een individu met  een lage ideale voorstelling van zichzelf en terzelfder tijd een laag gevoel van  eigenwaarde, er slechts een klein verschil tussen beide niveaus wordt  vastgesteld.  In dat geval zal het individu geen last hebben van een gebrek  aan overeenstemming tussen beide voorstellingsniveaus van zichzelf.
Maar al bij al vormt de positieve of negatieve appreciatie van het zelfbeeld de  basis van de zelfwaardering.  Voor Cooperman betekent zelfwaardering  enerzijds de mate waarin een individu zichzelf bekwaam, waardevol en belangrijk  acht, en anderzijds de hele reeks attitudes (houdingen) en expressies (uitingen)  van dat individu in zijn contact met de buitenwereld.  Dat veronderstelt  een bepaalde stijl van relatie met zichzelf en met de anderen.
Je zou kunnen zeggen dat zelfwaardering het resultaat is van een proces van  psychologische zelfevaluatie in relatie tot de anderen, en dat dit onze  attitudes en de uitdrukking van onze emoties en gedachten beïnvloedt.
Talrijke publicaties beschrijven het gevoel van minderwaardigheid bij visueel  gehandicapten, en zij zijn niet nieuw (Villey 1939).  Indien wij ons echter  baseren op de hierboven vermelde definities, geven deze documenten enkel een  vaag beeld van een ineengestorte zelfwaardering.  Tot op heden werd er geen  psychologische studie gemaakt die de graad van zelfwaardering bij visueel  gehandicapten evalueert.
Indien de visueel gehandicapte vertrekt vanuit een minderwaardigheidsgevoel, is  het begrijpelijk dat dit nog geaccentueerd zal worden door omgevings- en  individuele factoren.  De persoonlijke resultaten die bijvoorbeeld op het  werk en in de relatie met anderen bereikt worden, beantwoorden slechts  gedeeltelijk aan de verwachtingen van de gehandicapte persoon.  Dat  verhoogt zijn minderwaardigheidsgevoel en geeft aanleiding tot zowel  schuldgevoelens als zelfdepreciatie, wat kan leiden tot depressie.
Om die “feedbackcirkel” (persoonlijk minderwaardigheidsgevoel, versterkt door  sociale en omgevingsfactoren, onevenwicht tussen resultaat en verwachting,  toename van gevoelens van minderwaardigheid) te doorbreken, is het belangrijk te  reageren zowel op persoonlijk vlak als op dat van de sociale en  omgevingsfactoren.  Het eerste kan bijvoorbeeld door kennis te verwerven,  bepaalde vaardigheden aan te leren, persoonlijke grenzen te aanvaarden en  bepaalde verwachtingen te realiseren in functie van de mogelijkheden.  Het  tweede door de maatschappij op te voeden tot het aanvaarden van verschillen,  bijvoorbeeld door op te komen tegen de idee van een eenvormige identiteitsnorm.
Het is niet moeilijk te begrijpen dat mensen met een hogere zelfwaardering  gemakkelijker een actieve rol zullen spelen in sociale groepen, en dat ze  bekwaam zullen zijn zichzelf vrij en doeltreffend uit te drukken.
Vrouwen zijn vatbaarder voor veranderingen in de zelfwaardering.  Zij  vertonen in het algemeen een lager gevoel van eigenwaarde.  Daarom is het  vooral voor visueel gehandicapte vrouwen belangrijk elke mogelijke wijziging in  hun zelfwaardering vast te stellen.
Als wij voor elke visueel gehandicapte een evaluatie maken van zijn appreciatie  van zichzelf, zijn zelfwaardering, dan kan dat beeld eventueel terug bijgewerkt  worden tot een positief zelfbeeld en kan voor hem of haar opnieuw de weg geopend  worden naar creatieve activiteiten.

2. De zelfbevestiging

Zelfbevestiging is een psychologische dimensie die dikwijls verward of  geassocieerd wordt met zelfwaardering (waarover we vorige maand spraken).   Zelfbevestiging is de persoonlijke bekwaamheid van een individu om op een  doeltreffende manier contacten te leggen met anderen.

Er is een verband met zelfwaardering: hoe juister of hoger iemands appreciatie  van zichzelf is, des te doeltreffender zijn contacten met de anderen.  Toch  moeten we deze twee psychologische factoren als verschillend beschouwen.   Zelfwaardering is een functie van het denken en de mentale beeldvorming, terwijl  zelfbevestiging of assertiviteit eerder een gedragsfactor is.
Onze samenleving hecht belang aan die bekwaamheid om met anderen om te gaan.   Het is bovendien één van de vereisten bij jobrecrutering.
Indien de blinde zich niet enkel voortbeweegt binnen een gesloten kring van  visueel gehandicapten, verwerft hij een verbale bekwaamheid die identiek is met  die van zienden.  Wat echter de non-verbale communicatie betreft, doen zich  veranderingen voor op twee essentiële vlakken: de lichaamshouding en de  emotionele expressie.

a) Lichaamshouding

Heel wat visueel gehandicapten hebben de neiging met het hoofd voorovergebogen  te lopen, soms met ineengezakte schouders, of hun hele lichaam, hun romp, armen  of onderste ledematen stijf te houden.  De meeste handboeken benadrukken de  nood om daar iets aan te doen.  Een open lichaamshouding en ontspannen,  vloeiende bewegingen zijn immers non-verbale elementen die de communicatie  bevorderen.

Van vrouwen wordt des te meer verwacht dat ze aan die voorwaarden voldoen.   Traditioneel wordt immers aangenomen dat vrouwen ontspannen, afwachtend en over  het algemeen goede luisteraars zijn.
Een houding van beschikbaarheid voor communicatie met anderen bevordert de  interpersoonlijke contacten.  Experimenteel werd aangetoond dat een  gesloten attitude en een stijve lichaamshouding een wijziging teweegbrengen in  de verbale contacten.

b) Emotionele expressie

Uit onderzoek is gebleken dat visueel gehandicapten hun gevoelens wel correct  uiten, maar onvoldoende sterk.  Wanneer een ziende een gevoel uitdrukt,  gebruikt hij daarvoor ook gelaatsuitdrukkingen.  Ze zijn een spiegel van de  gelaatsuitdrukking van de gesprekspartner, door nabootsing.  De visueel  gehandicapte heeft die mogelijkheid tot nabootsen niet.  Hij schenkt geen  of minder aandacht aan zijn eigen gelaatsuitdrukking.
Een fysiek aangepaste gevoelsuitdrukking geeft de gesprekspartner het gevoel dat  hij de mededelingen en opmerkingen beter begrijpt.  Een correcte  lichaamshouding en een aangepaste emotionele gelaatsexpressie zijn twee  belangrijke kwaliteiten die een visueel gehandicapte moet nastreven.
Dat geldt des te meer voor vrouwen.  Voor hen heeft de maatschappij  specifieke verwachtingscriteria wat non-verbale communicatie betreft.  Er  wordt van hen verwacht dat ze hun gevoelens openlijker laten zien en dat ze  meestal een ontspannen en glimlachende gelaatsuitdrukking hebben.

3. Sociale stigmata

Sociale stigmata (een term van Goffman) zijn de lichamelijke kenmerken die de  status van het individu onthullen.  Ze omvatten een reeks kenmerken die  toelaten een individu te klasseren onder een bepaald stereotype.

Een persoon met een stigma vertoont een kenmerk dat anders is dan we van hem  verwachten en dat onaangenaam overkomt.  Dat verschil kan liggen op het  vlak van het lichamelijke, de persoonlijkheid of de socio-culturele situatie  (ras, godsdienst enz.).
De visuele handicap vormt een lichamelijk stigma dat de houding van anderen ten  opzichte van onszelf beïnvloedt.  Zo brengt onze visuele onvolmaaktheid  anderen ertoe een hele reeks andere onvolmaaktheden te veronderstellen (Heinrich  1961, Chevigny 1962).
Anderzijds worden aan de visueel gehandicapten soms hoedanigheden toegeschreven  die verband houden met het bovennatuurlijke, een zesde zintuig, intuïtie, een  buitengewone ontwikkeling van een ander zintuig enz.
Wanneer zienden geconfronteerd worden met een blinde, kunnen ze zeer  verschillend reageren.  Er kan bij hen onder andere een gevoel van  wantrouwen ontstaan.  Omdat ze geloven dat visueel gehandicapten bekwaam  zijn sommige specifieke kanalen te gebruiken die voor hen ontoegankelijk zijn,  voelen sommigen zich immers beoordeeld.
Ieder individu in de samenleving probeert zich in te schakelen in bepaalde  sociale categorieën, naargelang zijn leeftijd, geslacht, beroep enz.  Bij  visueel gehandicapten kan dat proces echter bemoeilijkt worden door  stigmatisering.  Hij geraakt niet in de categorie waartoe hij zou moeten  behoren.  Het hebben van ‚‚n bepaald kenmerk (stigma) werkt vernederend en  hij wordt overweldigd door schaamte.  De breuk tussen hemzelf en wat hij  van zichzelf verwacht, wordt geschapen.
Nochtans moet de visueel gehandicapte al zijn onvolkomenheden, zijn misnoegdheid  en de onaangename aspecten van het sociale leven niet toeschrijven aan dat  stigma.  De lichamelijke stigmata mogen geen ernstige verandering in zijn  leven teweegbrengen.  Vrijwillige afzondering kan hem beroven van  informatie die hij via sociale contacten kan opdoen.  Als gevolg daarvan  kunnen angst, agressie en depressie optreden.
Het gedachtepatroon waar de visueel gehandicapte tegen moet vechten, valt als  volgt uit te drukken: “Ik voel mij minderwaardig, de mensen houden niet van mij  en ik voel mij niet op mijn gemak bij hen”.  In feite zal de gehandicapte  persoon bij een nieuwe kennismaking nooit zeker zijn van de attitude van de  ander: verwerping of aanvaarding?  Hij moet aanhoudend het hoofd bieden aan  nieuwe situaties en wordt in een staat van onzekerheid gehouden over de wijze  waarop hij begroet zal worden.
Studies hebben aangetoond dat een visueel gehandicapte, zoals andere  gehandicapten, zich door de samenleving bekeken en extreem gecontroleerd voelt.   Daarom moeten visueel gehandicapten wanneer ze geconfronteerd worden met al die  verschillende sociale situaties, hun aanpassingsvermogen bewijzen en de criteria  aanleren die door anderen in de samenleving worden gehanteerd.
Naast de tekens die de visuele handicap reflecteren, zijn er andere tekens die  gebruikt worden voor de verspreiding van sociale informatie over de persoon met  de handicap, waaronder de zogenaamde “de-identifiers”.  Zij laten de  anderen toe kennis te maken met die kenmerken waarvan niet verwacht wordt dat ze  te wijten zijn aan de handicap.
De beschikbare dagelijkse informatie over zichzelf is dus het enig mogelijke  vertrekpunt bij de vraag welke tactiek gebruikt moet worden bij het voorstellen  van iemands handicap.  Elk individu heeft de mogelijkheid om de sociale  informatie die hij vrijgeeft en die zijn persoonlijke identiteit bepaalt, te  controleren.
De visueel gehandicapte zal dan een reeks aanpassingsstrategieën aanwenden om  het hoofd te bieden aan relationele situaties.  Opdat de gehandicapte zou  kunnen integreren in een sociale invloedssfeer, die interpersoonlijke contacten,  sociale en professionele aanvaarding zal verzekeren, moet hij zich voegen naar  de sociale code die van toepassing is.
De visueel gehandicapte vrouw moet bijgevolg op de hoogte zijn van de door  vrouwen in de samenleving gebruikte symbolismen: de wijze waarop ze zich kleden,  hun manier van voorkomen, hun kookkunst, het al of niet dragen van bepaalde  juwelen, het beoefenen van bepaalde ontspannende activiteiten en dergelijke.   Een hele reeks mogelijkheden om de gangbare sociale codes aan te leren, moet  voor de visueel gehandicapte vrouw worden voorzien.  Zo kan zij aangepaste  attitudes ontwikkelen en zich beter integreren.

4. De opvoeding van de maatschappij

Het thema “opvoeding van de maatschappij” zit reeds vervat in de vorige  alinea’s.  Het is noodzakelijk de visueel gehandicapte, die niet door het  zien kan leren, te helpen, zowel bij het ontsluiten van informatie als bij het  vertrouwd raken met de gangbare sociale codes.  Al die noodzakelijke  interacties zijn immers grotendeels non-verbaal.

Het is echter ook noodzakelijk dat de samenleving ingelicht wordt over de  levenservaring van de visueel gehandicapten, hun dagelijkse problemen, hun  moeilijkheden om in contact te komen met anderen en hun veel voorkomende  onhandigheid.
Die voorlichting van het grote publiek zorgt ervoor dat de vooroordelen en  mystificatie, die tot angst en wantrouwen leiden, de kop kunnen worden  ingedrukt.  De communicatiemiddelen waarover wij vandaag beschikken, moeten  ons toelaten de verspreiding van die informatie te verzekeren.

Besluit

Ik heb de psychologische en sociale dimensies beschreven die visueel  gehandicapten en in het bijzonder vrouwen moeten aanpakken en aanleren om hun  kans op sociale en professionele integratie te vergroten.

Het zou interessant zijn een studie uit te voeren die deze verschillende  psychologische factoren nauwkeurig evalueert, zodat een specifieke respons  geboden kan worden.
Dr. Christine Mirabel-Sarron
(Vertaling: Ria Decoopman)
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:09