Zelfwaardering, assertiviteit en visuele handicap

Bron: Vereniging van Blinden en  Slechtzienden Licht en Liefde vzw
Tribune
Oktober-november-december 1998

Tijdens een bijeenkomst van de EBU-vrouwencommissie in juni 1998 gaf dr.   Christine Mirabel-Sarron uit Frankrijk een uiteenzetting over de levenservaring  van visueel gehandicapten.  Zij baseerde zich daarvoor zowel op  wetenschappelijke en psychologische gegevens als op haar persoonlijke ervaring  als blinde vrouw.
Via haar opleiding als psychiater en psycholoog kreeg mevrouw Mirabel-Sarron  toegang tot heel wat literatuur over de psychologische processen bij de mens.   Bovendien bood haar ervaring in een revalidatiecentrum voor visueel  gehandicapten haar de kans zich toe te spitsen op die fysieke en mentale  attitudes die heel dikwijls vragen oproepen.
Graag willen we jullie laten kennismaken met haar visie.  Hieronder vind je  het eerste deel van de uiteenzetting.
Wanneer iemand getroffen wordt door een plots gezichtsverlies of een ernstige  gezichtsvermindering, doen zich een hele reeks reacties voor: bittere  teleurstelling, verbolgenheid, passiviteit, ontkenning, vijandigheid, agressie,  een opeisend gedragspatroon…  Die emotionele reacties bij de visueel  gehandicapten worden zeer vaak vergeleken met de psychologische mechanismen  beschreven door Kubler-Ross (1975) bij terminale patiënten.
De psycholoog Kubler-Ross heeft de psychologische ervaringen beschreven van  mensen die geconfronteerd worden met een fysiek verlies.  Hij ziet bij hen  een evolutie in vier stadia.  Het eerste stadium is er een van ontkenning,  gepaard gaand met shock, verbazing en isolement.  Het tweede stadium wordt  gekenmerkt door woede en bitterheid.  In het derde stadium probeert de  patiënt alle ongewenste elementen voor zich uit te schuiven (onderzoeken,  besprekingen enz.).  Het vierde stadium is een depressieve fase, waarin het  subject zich onder andere bewust wordt van het verlies.  Deze fase leidt  uiteindelijk tot het aanvaarden van de situatie.
Deze verschillende stadia laten toe te begrijpen wat de visueel gehandicapte  ervaart.  Ze verklaren de manier waarop hij emotioneel reageert en zich  gedraagt.
Al die reacties op het verlies van een belangrijk deel van het lichaam leiden  niet enkel tot angstgevoelens.  Ze gaan gepaard met andere verschijnselen,  zoals het verlies van de autonomie.  Zelfs indien de technieken aangeleerd  in het revalidatiecentrum de mogelijkheid bieden om het grootste deel van de  autonomie te herwinnen, lukt dat nooit volledig.
Dat kan bij de visueel gehandicapte een gevoel teweegbrengen van onvolkomenheid  en “uitgesloten worden”.  Het gedeeltelijk verlies van zijn autonomie  ervaart hij als afhankelijkheid en kwetsbaarheid.  Hij kan een gevoel  ontwikkelen als ware hij een gevangene, onbekwaam om zich op een vrije manier te  uiten of zijn eigen persoonlijkheid te laten zien.  Hij acht zich niet in  staat zijn eigen relaties te kiezen en persoonlijke interesses te ontwikkelen.
Die verschillende elementen dragen bij tot een vertekend beeld van jezelf of een  gevoel van schaamte en minderwaardigheid.  Het zelfbeeld wordt verzwakt.   Al die veranderingen van het beeld dat je van jezelf hebt als gevolg van de  visuele handicap, vormen hinderpalen bij het begrijpen van de  revalidatietechnieken en bij de integratie op sociaal en professioneel vlak.
Daarom is het belangrijk te zoeken naar de verschillende negatieve elementen in  het zelfbeeld die kunnen leiden tot uitsluiting.  Die elementen kunnen dan  gewijzigd en bijgewerkt worden, tot een objectiever zelfbeeld wordt bereikt.
Laten wij vier voorbeelden van psychologische factoren bekijken die het  negatieve zelfbeeld versterken, en waarover verschillende studies werden  gepubliceerd.

1. Zelfwaardering

Zelfwaardering is een vaak gebruikte term met een ruime betekenis.  Het  gaat om de waardeschatting die iemand van zichzelf maakt.  Zelfwaardering  is nauw verbonden met de sociale, culturele en omgevingsfactoren waarmee iemand  in aanraking komt.

Heel wat auteurs zijn van mening dat zelfwaardering te omschrijven valt als het  verschil tussen wat iemand zou wensen te zijn en de manier waarop hij zichzelf  ziet.  Hoe groter het verschil tussen beide, des te lager de  zelfwaardering.
Die definitie kan echter worden aangevochten in die zin dat bij een individu met  een lage ideale voorstelling van zichzelf en terzelfder tijd een laag gevoel van  eigenwaarde, er slechts een klein verschil tussen beide niveaus wordt  vastgesteld.  In dat geval zal het individu geen last hebben van een gebrek  aan overeenstemming tussen beide voorstellingsniveaus van zichzelf.
Maar al bij al vormt de positieve of negatieve appreciatie van het zelfbeeld de  basis van de zelfwaardering.  Voor Cooperman betekent zelfwaardering  enerzijds de mate waarin een individu zichzelf bekwaam, waardevol en belangrijk  acht, en anderzijds de hele reeks attitudes (houdingen) en expressies (uitingen)  van dat individu in zijn contact met de buitenwereld.  Dat veronderstelt  een bepaalde stijl van relatie met zichzelf en met de anderen.
Je zou kunnen zeggen dat zelfwaardering het resultaat is van een proces van  psychologische zelfevaluatie in relatie tot de anderen, en dat dit onze  attitudes en de uitdrukking van onze emoties en gedachten beïnvloedt.
Talrijke publicaties beschrijven het gevoel van minderwaardigheid bij visueel  gehandicapten, en zij zijn niet nieuw (Villey 1939).  Indien wij ons echter  baseren op de hierboven vermelde definities, geven deze documenten enkel een  vaag beeld van een ineengestorte zelfwaardering.  Tot op heden werd er geen  psychologische studie gemaakt die de graad van zelfwaardering bij visueel  gehandicapten evalueert.
Indien de visueel gehandicapte vertrekt vanuit een minderwaardigheidsgevoel, is  het begrijpelijk dat dit nog geaccentueerd zal worden door omgevings- en  individuele factoren.  De persoonlijke resultaten die bijvoorbeeld op het  werk en in de relatie met anderen bereikt worden, beantwoorden slechts  gedeeltelijk aan de verwachtingen van de gehandicapte persoon.  Dat  verhoogt zijn minderwaardigheidsgevoel en geeft aanleiding tot zowel  schuldgevoelens als zelfdepreciatie, wat kan leiden tot depressie.
Om die “feedbackcirkel” (persoonlijk minderwaardigheidsgevoel, versterkt door  sociale en omgevingsfactoren, onevenwicht tussen resultaat en verwachting,  toename van gevoelens van minderwaardigheid) te doorbreken, is het belangrijk te  reageren zowel op persoonlijk vlak als op dat van de sociale en  omgevingsfactoren.  Het eerste kan bijvoorbeeld door kennis te verwerven,  bepaalde vaardigheden aan te leren, persoonlijke grenzen te aanvaarden en  bepaalde verwachtingen te realiseren in functie van de mogelijkheden.  Het  tweede door de maatschappij op te voeden tot het aanvaarden van verschillen,  bijvoorbeeld door op te komen tegen de idee van een eenvormige identiteitsnorm.
Het is niet moeilijk te begrijpen dat mensen met een hogere zelfwaardering  gemakkelijker een actieve rol zullen spelen in sociale groepen, en dat ze  bekwaam zullen zijn zichzelf vrij en doeltreffend uit te drukken.
Vrouwen zijn vatbaarder voor veranderingen in de zelfwaardering.  Zij  vertonen in het algemeen een lager gevoel van eigenwaarde.  Daarom is het  vooral voor visueel gehandicapte vrouwen belangrijk elke mogelijke wijziging in  hun zelfwaardering vast te stellen.
Als wij voor elke visueel gehandicapte een evaluatie maken van zijn appreciatie  van zichzelf, zijn zelfwaardering, dan kan dat beeld eventueel terug bijgewerkt  worden tot een positief zelfbeeld en kan voor hem of haar opnieuw de weg geopend  worden naar creatieve activiteiten.

2. De zelfbevestiging

Zelfbevestiging is een psychologische dimensie die dikwijls verward of  geassocieerd wordt met zelfwaardering (waarover we vorige maand spraken).   Zelfbevestiging is de persoonlijke bekwaamheid van een individu om op een  doeltreffende manier contacten te leggen met anderen.

Er is een verband met zelfwaardering: hoe juister of hoger iemands appreciatie  van zichzelf is, des te doeltreffender zijn contacten met de anderen.  Toch  moeten we deze twee psychologische factoren als verschillend beschouwen.   Zelfwaardering is een functie van het denken en de mentale beeldvorming, terwijl  zelfbevestiging of assertiviteit eerder een gedragsfactor is.
Onze samenleving hecht belang aan die bekwaamheid om met anderen om te gaan.   Het is bovendien één van de vereisten bij jobrecrutering.
Indien de blinde zich niet enkel voortbeweegt binnen een gesloten kring van  visueel gehandicapten, verwerft hij een verbale bekwaamheid die identiek is met  die van zienden.  Wat echter de non-verbale communicatie betreft, doen zich  veranderingen voor op twee essentiële vlakken: de lichaamshouding en de  emotionele expressie.

a) Lichaamshouding

Heel wat visueel gehandicapten hebben de neiging met het hoofd voorovergebogen  te lopen, soms met ineengezakte schouders, of hun hele lichaam, hun romp, armen  of onderste ledematen stijf te houden.  De meeste handboeken benadrukken de  nood om daar iets aan te doen.  Een open lichaamshouding en ontspannen,  vloeiende bewegingen zijn immers non-verbale elementen die de communicatie  bevorderen.

Van vrouwen wordt des te meer verwacht dat ze aan die voorwaarden voldoen.   Traditioneel wordt immers aangenomen dat vrouwen ontspannen, afwachtend en over  het algemeen goede luisteraars zijn.
Een houding van beschikbaarheid voor communicatie met anderen bevordert de  interpersoonlijke contacten.  Experimenteel werd aangetoond dat een  gesloten attitude en een stijve lichaamshouding een wijziging teweegbrengen in  de verbale contacten.

b) Emotionele expressie

Uit onderzoek is gebleken dat visueel gehandicapten hun gevoelens wel correct  uiten, maar onvoldoende sterk.  Wanneer een ziende een gevoel uitdrukt,  gebruikt hij daarvoor ook gelaatsuitdrukkingen.  Ze zijn een spiegel van de  gelaatsuitdrukking van de gesprekspartner, door nabootsing.  De visueel  gehandicapte heeft die mogelijkheid tot nabootsen niet.  Hij schenkt geen  of minder aandacht aan zijn eigen gelaatsuitdrukking.
Een fysiek aangepaste gevoelsuitdrukking geeft de gesprekspartner het gevoel dat  hij de mededelingen en opmerkingen beter begrijpt.  Een correcte  lichaamshouding en een aangepaste emotionele gelaatsexpressie zijn twee  belangrijke kwaliteiten die een visueel gehandicapte moet nastreven.
Dat geldt des te meer voor vrouwen.  Voor hen heeft de maatschappij  specifieke verwachtingscriteria wat non-verbale communicatie betreft.  Er  wordt van hen verwacht dat ze hun gevoelens openlijker laten zien en dat ze  meestal een ontspannen en glimlachende gelaatsuitdrukking hebben.

3. Sociale stigmata

Sociale stigmata (een term van Goffman) zijn de lichamelijke kenmerken die de  status van het individu onthullen.  Ze omvatten een reeks kenmerken die  toelaten een individu te klasseren onder een bepaald stereotype.

Een persoon met een stigma vertoont een kenmerk dat anders is dan we van hem  verwachten en dat onaangenaam overkomt.  Dat verschil kan liggen op het  vlak van het lichamelijke, de persoonlijkheid of de socio-culturele situatie  (ras, godsdienst enz.).
De visuele handicap vormt een lichamelijk stigma dat de houding van anderen ten  opzichte van onszelf beïnvloedt.  Zo brengt onze visuele onvolmaaktheid  anderen ertoe een hele reeks andere onvolmaaktheden te veronderstellen (Heinrich  1961, Chevigny 1962).
Anderzijds worden aan de visueel gehandicapten soms hoedanigheden toegeschreven  die verband houden met het bovennatuurlijke, een zesde zintuig, intuïtie, een  buitengewone ontwikkeling van een ander zintuig enz.
Wanneer zienden geconfronteerd worden met een blinde, kunnen ze zeer  verschillend reageren.  Er kan bij hen onder andere een gevoel van  wantrouwen ontstaan.  Omdat ze geloven dat visueel gehandicapten bekwaam  zijn sommige specifieke kanalen te gebruiken die voor hen ontoegankelijk zijn,  voelen sommigen zich immers beoordeeld.
Ieder individu in de samenleving probeert zich in te schakelen in bepaalde  sociale categorieën, naargelang zijn leeftijd, geslacht, beroep enz.  Bij  visueel gehandicapten kan dat proces echter bemoeilijkt worden door  stigmatisering.  Hij geraakt niet in de categorie waartoe hij zou moeten  behoren.  Het hebben van ‚‚n bepaald kenmerk (stigma) werkt vernederend en  hij wordt overweldigd door schaamte.  De breuk tussen hemzelf en wat hij  van zichzelf verwacht, wordt geschapen.
Nochtans moet de visueel gehandicapte al zijn onvolkomenheden, zijn misnoegdheid  en de onaangename aspecten van het sociale leven niet toeschrijven aan dat  stigma.  De lichamelijke stigmata mogen geen ernstige verandering in zijn  leven teweegbrengen.  Vrijwillige afzondering kan hem beroven van  informatie die hij via sociale contacten kan opdoen.  Als gevolg daarvan  kunnen angst, agressie en depressie optreden.
Het gedachtepatroon waar de visueel gehandicapte tegen moet vechten, valt als  volgt uit te drukken: “Ik voel mij minderwaardig, de mensen houden niet van mij  en ik voel mij niet op mijn gemak bij hen”.  In feite zal de gehandicapte  persoon bij een nieuwe kennismaking nooit zeker zijn van de attitude van de  ander: verwerping of aanvaarding?  Hij moet aanhoudend het hoofd bieden aan  nieuwe situaties en wordt in een staat van onzekerheid gehouden over de wijze  waarop hij begroet zal worden.
Studies hebben aangetoond dat een visueel gehandicapte, zoals andere  gehandicapten, zich door de samenleving bekeken en extreem gecontroleerd voelt.   Daarom moeten visueel gehandicapten wanneer ze geconfronteerd worden met al die  verschillende sociale situaties, hun aanpassingsvermogen bewijzen en de criteria  aanleren die door anderen in de samenleving worden gehanteerd.
Naast de tekens die de visuele handicap reflecteren, zijn er andere tekens die  gebruikt worden voor de verspreiding van sociale informatie over de persoon met  de handicap, waaronder de zogenaamde “de-identifiers”.  Zij laten de  anderen toe kennis te maken met die kenmerken waarvan niet verwacht wordt dat ze  te wijten zijn aan de handicap.
De beschikbare dagelijkse informatie over zichzelf is dus het enig mogelijke  vertrekpunt bij de vraag welke tactiek gebruikt moet worden bij het voorstellen  van iemands handicap.  Elk individu heeft de mogelijkheid om de sociale  informatie die hij vrijgeeft en die zijn persoonlijke identiteit bepaalt, te  controleren.
De visueel gehandicapte zal dan een reeks aanpassingsstrategieën aanwenden om  het hoofd te bieden aan relationele situaties.  Opdat de gehandicapte zou  kunnen integreren in een sociale invloedssfeer, die interpersoonlijke contacten,  sociale en professionele aanvaarding zal verzekeren, moet hij zich voegen naar  de sociale code die van toepassing is.
De visueel gehandicapte vrouw moet bijgevolg op de hoogte zijn van de door  vrouwen in de samenleving gebruikte symbolismen: de wijze waarop ze zich kleden,  hun manier van voorkomen, hun kookkunst, het al of niet dragen van bepaalde  juwelen, het beoefenen van bepaalde ontspannende activiteiten en dergelijke.   Een hele reeks mogelijkheden om de gangbare sociale codes aan te leren, moet  voor de visueel gehandicapte vrouw worden voorzien.  Zo kan zij aangepaste  attitudes ontwikkelen en zich beter integreren.

4. De opvoeding van de maatschappij

Het thema “opvoeding van de maatschappij” zit reeds vervat in de vorige  alinea’s.  Het is noodzakelijk de visueel gehandicapte, die niet door het  zien kan leren, te helpen, zowel bij het ontsluiten van informatie als bij het  vertrouwd raken met de gangbare sociale codes.  Al die noodzakelijke  interacties zijn immers grotendeels non-verbaal.

Het is echter ook noodzakelijk dat de samenleving ingelicht wordt over de  levenservaring van de visueel gehandicapten, hun dagelijkse problemen, hun  moeilijkheden om in contact te komen met anderen en hun veel voorkomende  onhandigheid.
Die voorlichting van het grote publiek zorgt ervoor dat de vooroordelen en  mystificatie, die tot angst en wantrouwen leiden, de kop kunnen worden  ingedrukt.  De communicatiemiddelen waarover wij vandaag beschikken, moeten  ons toelaten de verspreiding van die informatie te verzekeren.

Besluit

Ik heb de psychologische en sociale dimensies beschreven die visueel  gehandicapten en in het bijzonder vrouwen moeten aanpakken en aanleren om hun  kans op sociale en professionele integratie te vergroten.

Het zou interessant zijn een studie uit te voeren die deze verschillende  psychologische factoren nauwkeurig evalueert, zodat een specifieke respons  geboden kan worden.
Dr. Christine Mirabel-Sarron
(Vertaling: Ria Decoopman)
Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  2. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  3. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  4. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  5. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  6. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  7. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  8. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  9. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  10. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  11. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  12. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  13. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  14. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  15. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  16. Eibert: blind, maar verder alles goed04-04-2018 02:04:03
  17. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  18. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  19. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  20. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  21. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  22. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  23. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  24. Eén > Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  25. Eén > Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  26. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  27. Eén > Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  28. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  29. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  30. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  31. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  32. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  33. Ze is blind… maar niet te stoppen26-10-2017 08:10:00
  34. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  35. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  36. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  37. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  38. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  39. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  40. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  41. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  42. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  43. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  44. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  45. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  46. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  47. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  48. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37
  49. Marina Katarina Kovac wil ‘laten zien wat blinden kunnen’18-06-2017 03:06:44
  50. Leven zonder te zien15-06-2017 03:06:25
  51. Video: Bartiméus – Belang van toegankelijkheid voor blinden14-06-2017 03:06:42
  52. “Je kunt meer dan je denkt als je blind bent”13-06-2017 04:06:53
  53. ‘Ik ben een jonge moeder van een baby en peuter. En oh ja: ik ben blind!’13-06-2017 04:06:12
  54. Larissa Klaassen wil inspireren11-06-2017 09:06:30
  55. Interview met Deborah Maerschalck (blind)11-06-2017 09:06:05
  56. “Elk kindje is bijzonder én mooi, ook onze Flor”10-01-2017 08:01:58
  57. Blinde jongen redt zijn mama nadat ze thuis instort02-01-2017 04:01:27
  58. ‘Bijna niets is onmogelijk’23-10-2016 05:10:14
  59. “Mijn papa kan heel goed vertellen”13-06-2016 08:06:32
  60. Blinde Corné Kremers Lid in de Orde van Oranje-Nassau31-05-2016 09:05:19
  61. Blind en in de jeugdraad – In gesprek met Deborah Maerschalck04-04-2016 11:04:10
  62. ‘Met je hart zie je meer’31-03-2016 10:03:46
  63. Blind raadslid legt werk neer vanwege handicap22-03-2016 08:03:33
  64. ‘Helemaal niet erg om blind te zijn’13-02-2016 09:02:01
  65. Blinde alleenstaande vrouw voedt zoon op zonder partner02-02-2016 04:02:55
  66. Joris werd opeens blind en verloor alles: ‘Verzekeraar liet me in de steek’27-01-2016 08:01:43
  67. Eén dag kan Marina ‘zien’06-01-2016 11:01:28
  68. “Als blinde wil ik opkomen voor de doven”05-12-2015 08:12:05
  69. Blind zijn, beeld je dat even in29-11-2015 09:11:51
  70. ‘Voor blinden is dit een fantastische tijd’ (over Vincent Bijlo)12-09-2015 04:09:28
  71. Koenraad Lecluyse is blind maar opent bed and breakfast06-09-2015 08:09:47
  72. De Ooglijn is vanaf 1 september vaker en langer open02-09-2015 12:09:03
  73. Vincent Bijlo: ‘Blind of doof? Ik ben liever allebei’28-08-2015 09:08:41
  74. “Ik kijk anders naar de dingen”06-08-2015 08:08:35
  75. Henk en Sylvia zijn beiden blind, maar werden verliefd07-04-2015 04:04:10
  76. Vrouw herinnert echtgenoot alleen als 16-jarige tiener17-03-2015 08:03:52
  77. Wat zie je als je niet kunt kijken?10-03-2015 09:03:07
  78. Vrolijk Vlaanderen over blinden en slechtzienden10-03-2015 09:03:58
  79. Vincent Bijlo in Pavlov10-03-2015 09:03:34
  80. Reportage van de blinde Tonny van Breukelen10-03-2015 09:03:35
  81. Martine Boere strijdt om de titel ‘Bikkel 2011’10-03-2015 08:03:26
  82. Het Klokhuis – Blinde Sander is actief in het leven10-03-2015 08:03:20
  83. De Reünie Esther Crombag10-03-2015 06:03:18
  84. De ogen van Sophie – Alles over blind zijn10-03-2015 05:03:23
  85. Blinde mama Monique – Ik zie, ik zie, wat zij niet ziet10-03-2015 05:03:01
  86. Blinde Leo Dijk in Tiswat10-03-2015 05:03:43
  87. Blinde Karl gebruikt hulpmiddelen in het dagelijks leven10-03-2015 05:03:58
  88. Een bloemetje voor Kim Bols10-02-2015 08:02:52
  89. Video: Vrolijk Vlaanderen met blinden10-02-2015 06:02:31
  90. ‘Ik zou graag nog eens langs de winkels flaneren’25-01-2015 01:01:10
  91. Hoogezand – Oprichting lotgenotengroep voor mensen met een visuele beperking23-01-2015 05:01:59
  92. 10 ongelooflijke verhalen over blinde mensen22-01-2015 08:01:23
  93. Video – Meintje en haar blinde ouders18-01-2015 01:01:06
  94. Video – Blinde man laat beurs vallen, wat doe je?04-01-2015 09:01:44
  95. Larissa Klaassen: ‘Ik ben blij dat ik anderen help met mijn uitvinding’03-01-2015 09:01:49
  96. Ambassadeur Kim Bols11-12-2014 10:12:46
  97. Larissa is de stoerste19-11-2014 10:11:03
  98. Als het moet, dan moet het28-10-2014 06:10:48
  99. Persoonlijke ervaring van Evelien (29) uit Boxmeer20-09-2014 08:09:08
  100. “God heeft een bedoeling met mijn blindheid”02-09-2014 05:09:07
  101. Stadsportret: Blind met ballen15-08-2014 02:08:01
  102. Mooi: hoe blinde mensen schoonheid “zien”25-04-2014 03:04:52
  103. Gedicht: Ik ben ook normaal27-02-2014 09:02:10
  104. Gezichtsvermogen kwijt24-02-2014 08:02:24
  105. Oogcontact17-02-2014 12:02:29
  106. “Het is een kwestie van accepteren”09-02-2014 11:02:03
  107. Blind vertrouwen in de toekomst28-01-2014 08:01:01
  108. Jonge blinde vrouw komt spreken tijdens les Verzorging25-01-2014 08:01:44
  109. Audiodagboek van een blinde man: zo is het om je zicht te verliezen22-01-2014 07:01:02
  110. Overlast gevende bovenbuurvrouw blijkt blind14-01-2014 06:01:49
  111. Een moeder met veerkracht18-12-2013 04:12:49
  112. “Ik zou niet willen zien”26-11-2013 05:11:00
  113. Het begrip wolk uitleggen aan een blind kind?06-11-2013 03:11:02
  114. Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?01-11-2013 03:11:00
  115. “De dag nadat mijn blinde dochter trouwde”05-10-2013 07:10:57
  116. Mijn ouders kregen te horen dat er iets mis was met hun dochtertje11-05-2013 10:05:11
  117. Een blindere houding25-04-2013 06:04:08
  118. “Al drie keer kanker, maar ik geef niet op”22-02-2013 02:02:06
  119. Blinde Heemstedenaar wil ook graag gegroet worden19-02-2013 08:02:29
  120. ‘Ik kijk door de ogen van mijn zoon’08-01-2013 07:01:04
  121. ‘Ik ben blij een hefboom te kunnen zijn’24-12-2012 07:12:20
  122. Een kind opvoeden als je blind bent13-10-2012 06:10:33
  123. Zie je iets aan mij?25-08-2012 03:08:31
  124. ‘VARA weigert Vincent Bijlo om blindheid’06-08-2012 06:08:56
  125. Wereld blinden gaat open in Pakhuis14-07-2012 07:07:14
  126. Blinde moet 18.000 euro terug aan staat05-07-2012 06:07:04
  127. Video: Blind28-06-2012 03:06:35
  128. Xander en Siebe zijn gered10-05-2012 06:05:32
  129. Je vingers zijn je ogen07-05-2012 05:05:45
  130. Kim Bols: portret van een gedreven Vlaamse07-05-2012 05:05:25
  131. Het verhaal van Youssri – “Ik zie wat kan”01-04-2012 12:04:13
  132. Video: Klassen Kors Breijerschool op bezoek bij blinden23-03-2012 05:03:37
  133. Video: Blinde Wapservener loopt pelgrimstocht21-03-2012 12:03:42
  134. Video: Johan Dingemans21-03-2012 08:03:24
  135. Vincent Bijlo: ‘Ogen kunnen dictators zijn’31-12-2011 08:12:23
  136. Ervaren hoe het is om in een rolstoel te zitten of blind te zijn06-12-2011 06:12:11
  137. Blind leven18-11-2011 05:11:11
  138. Interview Vincent Bijlo15-09-2011 10:09:45
  139. Interview met Kim Bols02-09-2011 10:09:59
  140. ‘Mijn handicap is juist mijn kracht’08-06-2011 07:06:43
  141. ‘Blind Alert, ik ben blij dat het er eindelijk is’07-06-2011 05:06:21
  142. Blinde moeder Rebecca wil nog een tweede kindje07-06-2011 05:06:41
  143. ‘Een onvergetelijke ervaring voor iedereen’07-06-2011 04:06:02
  144. Blind raadslid voltrekt huwelijk07-06-2011 04:06:35
  145. Carolus Leysen: “Als blinde ben je altijd een stap achter”07-06-2011 04:06:34
  146. “Het is niet omdat je niet ziet, dat je niets weet”06-06-2011 08:06:14
  147. Blinde Genkenaar Carlo Petrelli vangt honden op05-06-2011 02:06:53
  148. Hoedje af voor blinde mama Rebecca05-06-2011 01:06:29
  149. Kracht in mij05-06-2011 01:06:46
  150. Lotgenoten05-06-2011 01:06:04
  151. “Ik heb mijn levensvreugde teruggevonden”05-06-2011 01:06:16
  152. Een blinde leest lichaamstaal anders, maar daarom niet minder goed05-06-2011 01:06:47
  153. Over blinden, alcoholisten en rolstoelers05-06-2011 01:06:33
  154. “Het enige dat me niet lukt, is samen kleuren”05-06-2011 01:06:57
  155. ‘Blind fietsen? Gewoon’05-06-2011 01:06:52
  156. Blinde ouders05-06-2011 01:06:33
  157. Moeder houdt benefiet voor blinde dochter05-06-2011 01:06:47
  158. ‘In 2009 wil ik zélf mijn post lezen’05-06-2011 01:06:12
  159. Eten zonder je bord te zien05-06-2011 01:06:39
  160. Martine helpt Odette05-06-2011 01:06:11
  161. ‘Sommige afleveringen heb ik al 50 keer gezien’05-06-2011 01:06:04
  162. Gesprekken met kinderen in uitzonderlijke situaties – Zowel de PAPA als de MAMA van Veerle (11) zijn BLIND05-06-2011 01:06:58
  163. Mei Lan (16), ooit ziende, nu blind05-06-2011 01:06:32
  164. Mijn Melsbroek: Albert Keersmaekers05-06-2011 01:06:17
  165. “Boodschappen doen? Niet alleen!”05-06-2011 01:06:04
  166. ‘Ongelooflijk hoeveel wilskracht Eline toont’05-06-2011 01:06:29
  167. Oudejaarsshow Vincent Bijlo in Lokatie 78 (Bunnik)05-06-2011 01:06:49
  168. “Wij hadden blind meisje te gast”05-06-2011 01:06:55
  169. “Ook ziende zouden we voor elkaar kiezen”05-06-2011 01:06:16
  170. Ik kwam terug van Lourdes en werd blind05-06-2011 12:06:01
  171. Niets gezien, alles gehoord05-06-2011 12:06:37
  172. Herman Van Dijck ruimde vuil boeltje Hooge Maey op05-06-2011 12:06:56
  173. “Ik droom dat mama me kan zien”05-06-2011 12:06:33
  174. Frida en Edwin Weterings – Blind echtpaar met (ziende) kinderen …05-06-2011 12:06:19
  175. Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars05-06-2011 12:06:16
  176. Blind zijn is moeilijker in de visuele maatschappij05-06-2011 12:06:05
  177. “Eeuwige optimist” Joël Vyncke overleden05-06-2011 12:06:42
  178. Blinde vrouw van 62 twaalfde keer moeder05-06-2011 12:06:12
  179. ‘Zielig komt niet in mijn woordenboek voor’05-06-2011 12:06:56
  180. Niks kniezen om je handicap, maar er gewoon voor gaan05-06-2011 12:06:30
  181. Een ‘beperking’ is heel normaal05-06-2011 12:06:16
  182. Hennie Halfwerk denkt in kleuren05-06-2011 12:06:42
  183. Vlaamse Buren: Gunter & Manuela en hun buurvrouw Rita Van Schel05-06-2011 12:06:47
  184. “Hij pakte mijn zicht af, maar niet mijn leven05-06-2011 12:06:28
  185. Onze redacteur op de lappen met een dove vrouw en een blinde man05-06-2011 11:06:28
  186. Herenthout: Kinderen met handicap vinden opvang05-06-2011 11:06:12
  187. Blinde van het jaar 200405-06-2011 11:06:55
  188. Superprestige-voorzitter Etienne Gevaert heeft leren leven met zijn handicap05-06-2011 11:06:34
  189. Severine Doré meter Kind Inclusie Plan05-06-2011 11:06:30
  190. Ik zou de sterren willen zien05-06-2011 11:06:14
  191. Leef voluit!05-06-2011 11:06:06
  192. Zoontje fotomodel Jordan blijkt blind05-06-2011 10:06:04
  193. Blind vertrouwen05-06-2011 10:06:04
  194. Georgia en Albert – Om het lijf05-06-2011 10:06:17
  195. Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”05-06-2011 10:06:38
  196. Wat denkt Vlaanderen over …: Enquête over visueel gehandicapte personen05-06-2011 10:06:15
  197. Mijn verhaal: Een lezeres vertelt05-06-2011 10:06:02
  198. Anders en gelukkig05-06-2011 10:06:29
  199. “Liefde op het eerste woord” – Leo en Edith, van kindsbeen af blind, zijn twintig jaar getrouwd05-06-2011 10:06:48
  200. Het verhaal van Ilse Dupont05-06-2011 10:06:05

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:09