Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”

Inleiding

Dat het opvoeden van kinderen niet eenvoudig is, weet iedereen. Maar wat als één van de partners visueel gehandicapt is? Of zelfs beiden? Bij sommigen klinkt dit ongeloofwaardig in de oren, bij anderen wekt dit enorme bewondering op.

Zelf beschouwen visueel gehandicapte ouders zich niet als helden en zeker niet als personen die voortdurend in een afhankelijkheidsrelatie staan tegenover hun partner, familie of buitenwereld”. We willen aanvaard en gerespecteerd worden als gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”, zegt Anne (fictieve naam), zelf zwaar slechtziend, getrouwd met een ziende partner en trotse moeder van een prachtige driejarige dochter”. We zijn perfect in staat een kind op te voeden en het net die verzorging, waarden en normen mee te geven die elke liefhebbende ouder zijn kind biedt”.

Opvoeding is dé belangrijkste basis die mensen meekrijgen om zich later geleidelijk in de maatschappij te kunnen integreren. Daarom is het belangrijk dat ouders vanaf het begin het kind conditioneren volgens bepaalde waarden, normen en verwachtingen die in die maatschappij leven. Hoe deze opvoedingstaak door ouders geïnterpreteerd wordt kan duidelijk verschillen van de manier waarop andere gezinnen deze taak invullen. Peter Adriaenssens stipt in zijn boek ‘Opvoeden is een groeiproces. Wegwijzer voor vaders en moeders’ hierover een aantal interessante themata aan.

De visie over opvoeden

De opvoedingsmethode hangt volgens Adriaenssens af van verschillende aspecten. Dit geldt zowel voor ziende als voor visueel gehandicapte ouders.

De eigen familiale situatie

Het eerste belangrijke punt dat bijdraagt in de opvatting over de aanpak van een opvoeding, is de eigen achtergrond van elke partner. Het is de eigen cultuur, de gewoonten en waarden van het gezin van herkomst. De eigen familiegeschiedenis vormt het karakter van de familie. De geschiedenis heeft doorheen generaties vorm gegeven aan de reacties op wat er in het leven gebeurt. Die eigen achtergrond van elke partner is belangrijk voor de opvoeding in ieder nieuw gevormd gezin.

Niet alleen de familiegeschiedenis, maar ook de persoonlijke geschiedenis van elke partner is belangrijk. Als de partner iemand is die van bij de geboorte of sinds zijn kindertijd blind of slechtziend is, dan zal de ontdekking en beleving van die handicap een belangrijk aspect zijn van zijn persoonlijke geschiedenis”. De wijze waarop men met tegenslagen omgaat, is iedereen door de ouders als een erfenis meegegeven”, zegt Adriaenssens.

Hieronder staat een voorbeeld beschreven van hoe gewoonten van generatie op generatie worden overgegeven.

De ouders van Lisa, die slecht ziet, hebben nooit iets laten blijken van eigen verdriet. Ze hadden ook geen enig besef dat Lisa het moeilijk zou kunnen hebben met de verwerking van haar handicap. Erkenning van een probleem is nochtans nodig voor de verwerking ervan. Lisa voelde zich niet begrepen. Op school kon er ook nooit over haar problemen gesproken worden en er werd geen hulp geboden.

Als volwassen vrouw wordt Lisa door haar omgeving beschouwd als iemand die overdreven zoekt naar bevestiging en erkenning van haar slechtziendheid.

Lisa’s ouders hebben haar geen richtlijnen meegegeven om op een positieve wijze met haar handicap om te gaan. Als zij zelf een dochtertje zou krijgen met een visuele handicap, is dat het ergste wat er zou kunnen gebeuren. Op die manier ontstaat er een heel moeilijke situatie.

Zelfredzaamheid

Leven met een visuele handicap heeft te maken met een spanning tussen afhankelijkheid en zelfstandigheid. Een visueel gehandicapte moet constant zoeken naar een evenwicht in het verdragen van een noodzakelijke hoeveelheid afhankelijkheid en het bewaren van een optimale zelfstandigheid. Dit vraagstuk hoeft niet negatief te zijn. De eigen ervaring wordt verrijkt waardoor de levensvisie en zelfkennis versterkt worden.

Volgens Adriaenssens zullen slechtziende en blinde personen, door het ontbreken van een voldoende visueel vermogen, zich meer moeten bezinnen over beperkingen en onmacht. Onmachtgevoelens kunnen omzeild worden.

Voor wie de confrontatie wel aangaat, kan de onzekerheid die eruit voortkomt, omzetten in een gericht streven naar compensatie. Het leveren van prestaties op studie- of werkvlak of het opvoeden van kinderen kan een perfect tegenwicht zijn. Maar als iemand altijd het gevoel heeft zichzelf te moeten bewijzen, kan dat wel veel spanning meebrengen.

Onzekerheid kan ook aan de basis liggen van een grote gevoeligheid voor kritiek
en opmerkingen. De overgevoeligheid kan verder reiken dan de visuele beperkingen alleen. Maar de confrontatie met de eigen handicap hoeft geen barrière te vormen voor de eigen waarde. Het kan zelfs een weg vrijmaken voor bescheidenheid, relativering en wijsheid.

Het is zeer belangrijk om als visueel gehandicapte open te staan voor de ervaring van ziende personen. Deze belevingen zijn zeer waardevol om de eigen zienswijze op de wereld te verruimen. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor goed zienden in hun relatie tot blinden en slechtzienden.

Kwaliteit van de partnerrelatie

“De partnerrelatie staat los van de gezinnen van herkomst. Er zijn grenzen en afspraken die het leven van het koppel beschermen. Inmenging van de schoonouders van de partners kan als zeer storend ervaren worden”, zegt Adriaenssens. “Ook binnen het leven van het koppel zijn er grenzen en afspraken. Belangrijk is dat goede grenzen soepele grenzen zijn die herzien kunnen worden”.

In de relatie mag elk van de partners bij de ander sterk en zwak zijn. Adriaenssens: “Volwassenen leven voortdurend in een pendelbeweging tussen sterk zijn en zich klein voelen. Er is een onevenwicht tussen beslissen en twijfelen”. Die beweging is noodzakelijk voor voortdurende groei.

In de relatie moet er respect zijn voor elk van de partners. Dit wil ook zeggen dat elke partner recht heeft op contacten buiten het koppel. Er moet ook een eerlijke
taakverdeling zijn en men moet elkaar de kans geven op stukje eigen ademruimte.

Ook hier brengt de komst van een kind veranderingen teweeg. Vaak is het ideaalbeeld van gelijkheid tussen man en vrouw niet te handhaven. Denk maar aan het uitvoeren van huishoudelijke taken.

Beide partners moeten klaar zijn voor kinderen. De tijd van verliefdheid en verkering is een belangrijke fase waarin de gedachte van het ouderschap kan groeien. De vraag ‘waarom willen we kinderen’ is daarin eerder aan de orde dan de stelling ‘wij willen kinderen'”. We konden ons geen leven voorstellen zonder kinderen”, zegt Anne”. De enige bedenking die wij ons maakten was het vraagstuk van de erfelijkheid. We hebben ons hierover dan ook zeer goed geïnformeerd. Maar de kans dat mijn kinderen ook slechtziend zouden zijn was nihil”.

In de zoektocht naar een sluitend antwoord op de vraag waarom ze kinderen verkiezen, worden de gedachtegangen via een aantal thema’s geleid. Anne: “We overliepen een aantal praktische vragen zoals: ‘Hoe pakken we het gedrag van onze kinderen aan?’, ‘Hoe zal ik bijdragen tot de opvoeding?’, ‘Welke voorzorgsmaatregelen treffen we om de veiligheid van de kinderen te waarborgen?’ enzovoort. Ik heb ook gesproken met andere moeders die blind of slechtziend waren. Volgens hen verliep de opvoeding van kinderen zeer spontaan en gelijk hadden ze”.

Klaar zijn voor kinderen betekent bij heel wat mensen met een visuele handicap dat ze in het reine komen met de twijfels die ze zelf hebben. Niet zelden zijn deze onzekerheden door de omgeving geïnduceerd. Sommige mensen stellen zich vragen bij het recht op kinderen door personen met een visuele handicap. Er zijn verschillende blinden en slechtzienden die te maken krijgen met negatieve reacties uit hun omgeving. Klaar zijn voor kinderen houdt immers in dat de risico’s in verband met erfelijkheid gekend en besproken zijn.

“Als mensen er zeker van zijn dat de kinderen de visuele handicap van één van de ouders zullen erven, dan wordt de beslissing tot kinderen krijgen dikwijls negatief beïnvloed door de ouders en de schoonouders”, zegt Anne”. Voor mezelf zou het geen probleem zijn indien mijn kind slechtziend was geweest. Leven als blinde of slechtziende is geen ramp”.

Het opvoeden zelf

In zijn boek beschrijft Adriaenssens een aantal opvattingen over verschillende kernbegrippen. Voor al wie met opvoeding te maken heeft, zullen deze begrippen niet vreemd in de oren klinken.

Gedragsregels

Gedragsregels zijn de richtsnoeren waarmee het kind de wereld op een veilige manier leert ontdekken. Regels geven ruimte, door de veiligheid die ze bieden. Adriaenssens benadrukt dat regels en grenzen duidelijk moeten zijn en consequent moeten worden toegepast. Toch is mildheid en een goede uitleg waarom ouders bepaalde regels toepassen, beter dan harde autoriteit.

Grenzen moeten ook aangepast zijn aan de leeftijd en de capaciteiten van het kind. Er moet een juiste balans zijn tussen controle en zelfstandigheid.

Visueel gehandicapte ouders zijn zich zeer bewust van hun verantwoordelijkheid in het garanderen van de veiligheid van jonge kinderen. De box wordt veel gebruikt en hekjes aan trappen en poortjes aan tuinen ontbreken niet”. Toen mijn dochter nog jonger was lette ik er extra op dat er geen scharen op de grond rondslingerden en dat scherpe voorwerpen in het midden van de tafel werden gelegd zodat ze er zeker niet naar kon grijpen”, zegt Anne”. Ik herken aan elk geluidje waarmee ze bezig is en bij de minste vijf minuutjes dat Chloë (fictieve naam) stil is, ga ik kijken wat ze aan het doen is”.

Ouders met een visuele handicap kunnen het moeilijk hebben met de controle op regels en grenzen. Er kan veel energie inkruipen. In een onbekende omgeving toezicht uitoefenen is niet vanzelfsprekend. Grenzen worden in gezinnen met visueel gehandicapte ouders dan ook strikt gehanteerd”. Als ik met mijn dochter op stap ga, houd ik haar altijd dicht bij mij. Ik ontwikkelde een armbandje zodat onze polsen aan elkaar vasthangen. Dit kan misschien een beetje overbeschermend overkomen, maar je kan geen risico’s nemen als het om veiligheid op straat gaat”, zegt Anne.

De puberteit is in gezinnen met visueel gehandicapte ouders een extra moeilijke tijd. Misschien zijn kinderen voordien gewend geraakt aan de duidelijke grenzen. Vanuit de eerbiedige vrees voor hun ouders konden ze er zich met een zeker gemak aan houden. Maar in de puberteit is gezond verstand vaak ver te zoeken. Ze zetten zich af tegen de autoriteit van hun ouders en experimenteren met gedragsregels.

Door deze conflicten kunnen ouders het gevoel krijgen dat ze het contact met hun kinderen kwijt raken. In gezinnen waar verbale communicatie haast niet weg te denken is, kunnen koppige, zwijgzame pubers de ouder-kind relatie erg verstoren.

“In die periode is het voor ouders erg belangrijk dat ze de bereidheid tonen om hun tieners geleidelijk meer zelfstandigheid toe te staan. Toch mogen de teugels niet helemaal losgelaten worden. De regels moeten consequent worden gehanteerd. De bespreekbaarheid ervan is essentieel. Gevoel voor humor en een zekere mildheid mogen niet uit het oog verloren worden”, beweert Adriaenssens.

Taakverdeling

De taakverdeling in een gezin is het antwoord op de dagelijkse beslommeringen die een huishouden met zich meebrengen. Afspraken en routines zorgen ervoor dat de taken ongeveer evenredig verdeeld worden.

Anne: “Je kan geen relatie opbouwen wanneer de ene partner constant afhankelijk is van de andere. Vanaf het begin hebben mijn man en ik ervoor gezorgd dat alles zich in de onmiddellijke omgeving bevond. Zo kan ik zelf mijn dochter gaan afhalen van de naschoolse opvang en van de onthaalmoeder”.

Creativiteit en een grote portie handigheid maken dat heel veel huishoudelijke taken door mensen met een visuele handicap uitgevoerd kunnen worden”. De meeste huishoudelijke taken doe ik alleen”, zegt Anne”. Net zoals bij goedziende gezinnen, zijn er altijd wel klusjes die samen gedaan worden zoals ramen wassen, afwassen enzovoort”.

De concentratie die daarbij nodig kan zijn, kan soms leiden tot spanningen. Voor personen die wat vergeetachtig zijn of een lichte neiging hebben tot chaos, kan ook de zorg voor orde een extra inspanning vormen.

In gezinnen waar één van de ouders een visuele handicap heeft, zijn er bepaalde taken die specifiek door de ziende partner worden afgehandeld. Denk maar aan de kinderen naar school voeren als de school niet in de buurt ligt, huiswerk nakijken, formulieren invullen en bankzaken regelen.

Maar dit hoeft geen risico te vormen op onevenwicht in de contacten met de kinderen. Anne: “Ik heb de neiging om activiteiten te zoeken die ik wel met Chloë kan doen zoals boetseren met plasticine. Het is een soort compensatie voor aspecten waar ik minder goed in ben. Samen tekenen laat ik bijvoorbeeld meer aan mijn man over. Alhoewel ik het zeker niet uit de weg ga als mijn dochter erom vraagt. Als Chloë leert lezen en schrijven, zal de verantwoordelijkheid hiervoor veelal bij mijn man liggen. Hieraan zal ik ook een mouw passen door haar leesboeken in braille te laten omzetten. Op die manier kan ik volgen waarmee ze op dat moment bezig is”.

Volgens Anne is het aanvaardingsproces van de handicap door de kinderen een kwestie van hoe de ouders er zelf tegenover staan. Automatisch gaan kinderen het gedrag van hun ouders kopiëren. Als blinde of slechtziende ouders beschaamd zijn over hun handicap, gaan kinderen dit als normaal bestempelen. Dit gevoel gaan ze dan ook op anderen overbrengen”. Als ik Chloë afhaal bij de onthaalmoeder, doe ik dat altijd met mijn witte stok. Zo leert ze ermee omgaan en ziet ze dat ik mijn handicap niet verberg”.

Kinderen van blinde of slechtziende ouders zijn dikwijls vroeg en sterk betrokken bij de dagelijkse bezigheden. Mee boodschappen doen, vertellen wat ze op TV zien of uitleggen wat er op een afstand gebeurt zijn een aantal voorbeelden”. Het valt op dat Chloë veel zelfstandiger is dan de meeste van haar leeftijdsgenootjes. Van kleinsaf hebben kinderen al door dat zij sneller zijn dan hun blinde of slechtziende moeder of vader. Zij zijn in kleine details zoals sokken aandoen, iets oprapen of een schort vastknopen, dikwijls veel behendiger dan hun klasgenootjes”, aldus Anne.

We kunnen hier moeilijk spreken van opgelegde ‘taken’. Heel jonge kinderen gaan al spontaan hun blinde of slechtziende vader of moeder begeleiden of eerder dingen gaan verwoorden in plaats van ze te tonen.

De kinderen uit deze gezinnen kunnen hoog scoren op verantwoordelijkheid, plichtsbesef, zorgzaamheid, loyaliteit en de capaciteit om situaties te beoordelen. Dit zijn zeer waardevolle kwaliteiten.

Zelfrealisatie en eerlijke kansen op ontwikkeling

Zelfrealisatie en eerlijke kansen op ontwikkeling zijn voor een stuk een maatschappelijke kwestie. Iedereen heeft recht op wonen, werk en onderwijs. Adriaenssens: “Heel wat visueel gehandicapte ouders vragen voor hun visueel gehandicapte kind zeer nadrukkelijk de begeleiding die ze zelf als kind moesten missen. Die hulp durven ze zeer kritisch te beoordelen. Deze houding kan door de omgeving soms als overdreven veeleisend ervaren worden. Anderzijds zijn er ook ouders met een visuele handicap die erg aarzelen om hulp voor hun slechtziend kind te aanvaarden of te vragen”.

In hoeverre de visuele handicap een beperking vormt voor de ontplooiing en zelfrealisatie van het gezin hangt af van de eigen ingesteldheid. Mensen die op volwassen leeftijd ernstig slechtziend of blind worden, zullen hun leven een andere richting moeten geven. Ook de directe omgeving zal zich aan de nieuwe situatie moeten aanpassen. Vooral in het begin zal de handicap als een verlies van mogelijkheden ervaren worden. Het zal van veel factoren afhangen of iedereen de nodige energie zal kunnen opbrengen om op een zo efficiënt mogelijke wijze met de handicap te kunnen omgaan.

Philegon Eecloo werd op twintigjarige leeftijd blind door een ongeval. Ondanks zijn plotse handicap, bleef hij in het leven en in zijn eigen capaciteiten geloven. Daardoor bleef hij niet bij de pakken neerzitten en nam contact op met Blindenzorg Licht en Liefde vzw (BLL). Dankzij zijn opleiding aan het Instituut St. Rafaël, een centrum voor blinden en slechtzienden dat verbonden is aan BLL, leerde hij nieuwe vaardigheden ontwikkelen. Door zijn eigen doorzettingsvermogen en met de steun van BLL, vrienden en familie, kon Philegon, mits een aantal accentverschuivingen, een zo normaal mogelijk leven leiden. “Ik ben altijd een doorzetter en een moppentapper geweest. Van ‘compassie’ en verdriet kan je geen boterhammen smeren. “Humor en zin voor relativering zijn dus twee zeer belangrijke aspecten in het omgaan met een handicap.

De visuele handicap van de ouders hoeft geen beperking te zijn voor de ontplooiing van de mogelijkheden van de kinderen”. Dat ouders een degelijke opvoeding kunnen geven aan hun kinderen, heeft niets te maken met het al dan niet ontbreken van het visuele vermogen”, zegt professor Neetens, gereputeerd Neuro-oftalmoloog”. Het verstrekken van verzorging en het aanleren van maatschappelijk aanvaardbare waarden, normen en gewoonten zijn eerder afhankelijk van de intellectuele vaardigheden. Mensen die over minder verstandelijke capaciteiten beschikken, zullen de taak van het ouderschap minder doeltreffend kunnen uitvoeren dan mensen die een visuele onvolkomenheid hebben”, aldus de professor.

Wat in het algemeen wel gemist wordt door kinderen is de auto als middel voor mobiliteit en ook als statussymbool. Snelheid, status en macht zijn niet de waarden die mensen het hoogst schatten. Kinderen moeten dus zelf tot een waarderangschikking komen.

Het gemis van het waarnemen van de lichaamstaal van haar dochter, vindt Anne het grootste nadeel dat aan haar handicap verbonden is. Hierdoor kan ze moeilijk anticiperen op Chloë’s gevoelens”. Ik vind het spijtig dat ik haar tekeningen niet kan zien. Ook haar reactie op de eerste schooldag kon ik niet echt ervaren doordat ik haar gelaatsuitdrukking niet bemerkte”.

“Chloë vindt het heel vervelend dat ik haar body-language niet kan zien. Soms wil ze iets uitleggen door ernaar te wijzen of door tekens te doen, maar voor mij is het niet altijd duidelijk wat ze ermee bedoelt”, zegt Anne. “Daar verliest ze soms haar geduld door”. Anne compenseert het gebrek aan het opmerken van de lichaamstaal door extra te letten op stemintonatie”. Mijn dochter zal me eerder iets uitleggen dan het uit te beelden. Als ze verdrietig is zal ze een bedrukt gezicht tonen aan Patrick, bij mij zegt ze dat ze zich slecht voelt”. Door naar haar dochters’ gemoedstoestand te vragen, stimuleert Anne het verwoorden van de body-language.

Begrip en steun van de omgeving

Elk gezin heeft nood aan sympathie, steun en begrip vanuit de omgeving. Dit is geen specifieke noodzaak van gezinnen met visueel gehandicapte ouders alleen. Heel dikwijls zijn het de grootouders die het meest met het jonge gezin in aanraking komen. Al zijn er grenzen getrokken tussen het nieuwe en het oude gezin, er blijft altijd een verbondenheid. Ook wat de opvoeding betreft kunnen grootouders heel belangrijk zijn.

Voor sommige gezinnen met visueel gehandicapte ouders kan het handig zijn om een steunend netwerk te hebben, een kring van mensen bij wie ze terecht kunnen”. Vooral in het begin, als het kind net geboren is, kan het nodig zijn om als visueel gehandicapte ouder te kunnen rekenen op mensen die hen die nieuwe wereld leren kennen”, zegt professor Neetens.

De manier waarop de hulp gevraagd en gegeven wordt en de wijze waarop de blinde of slechtziende iets terugdoet, zijn bepalend voor de soort afhankelijkheid die daarmee gemoeid gaat. Kleren kopen kan bijvoorbeeld zeer leuk zijn als men onder vrienden samen gezellig uit winkelen gaat. Met vrienden kan er rustig gepraat worden over eigen smaak en nieuwe trends. De zogenoemde ‘afhankelijkheid’ is hier niet echt van toepassing, aangezien ook goedziende personen samen inkopen doen.

De handicap als zondebok

Het valt op dat veel visueel gehandicapte ouders te kampen hebben met onbegrip vanuit de naaste omgeving. Vooral slechtzienden worden dikwijls de visuele handicap verweten als er een menselijke fout gemaakt wordt die niet direct met de handicap te maken heeft. Een ziende die dezelfde fout zou begaan, zou nooit door de omgeving als onbekwame ouder bestempeld worden. Anne: “Er heerst nog altijd een mentaliteit dat de goedziende partij in de bres zou moeten springen voor de slechtziende of blinde partner en het merendeel van de verantwoordelijkheid moet dragen voor de kinderen”. Niettegenstaande beide partners evenveel in het huishouden inbrengen, krijgt de goedziende partner het dikwijls zwaar te verduren van de ouders, de schoonouders en de buitenwereld”. Ik let er altijd op dat Chloë geen vlek op haar kleren heeft. Daarom laat ik haar iedere dag iets anders aantrekken. Zo voorkom ik dat ik daarvoor van mijn man afhankelijk ben. Toch kan het soms eens gebeuren dat er een vlekje op haar shirt voorkomt. Dat gebeurt in alle gezinnen wel eens. Volgens anderen is mijn slechtziendheid altijd de eerste zondebok en Patrick de verantwoordelijke”.

Ook fouten die wel verband houden met de visuele handicap, betekenen niet dat de blinde of slechtziende een minder goede vader of moeder is.

Hieronder staan een aantal voorbeelden omschreven die het verkeerd beoordelen van de opvoeding door een visueel gehandicapte aantonen.

* Een slechtziende moeder liep haar dochtertje omver. De schoonmoeder reageerde daar verontwaardigd op, met als gevolg dat haar eigen dochtertje die reactie overnam.
* Een blinde vader had een ongeval met zijn zoontje toen hij op het kind paste. Zijn schoonouders reageerden daar niet negatief op maar gebruikten zijn blindheid als excuus. Achteraf bekeken vindt hij dat niet correct.
* Een gezin waar de moeder slechtziend is en de vader volledig blind, krijgt dikwijls te maken met de stempel van ‘dé blinde’ die de omgeving hen geeft. Hun dochtertje gaf een verjaardagsfeest en nodigde klasgenootjes uit. In eerste instantie zou iedereen komen. Vanaf het voor de ouders duidelijk was dat hun kind bij ‘een blinde’ thuis zou gaan spelen, haakten verschillende ouders af. Ze verzonnen daarvoor allerlei uitvluchten.

Voor een visueel gehandicapte ouder is het van cruciaal belang dat hij of zij van in het begin contacten legt met de ouders van de klasgenoten van hun kind. Ook deelnemen aan oudercontactavonden en ouderraden kan zeer positief zijn voor de band met andere ouders en leerkrachten. Door aan babyzwemmen te doen, kan er in een meer ontspannen sfeer met ziende ouders gepraat worden over de handicap als de blinde of slechtziende dit nodig lijkt. Het is dus belangrijk dat andere ouders zoveel mogelijk vertrouwd gemaakt worden met de visuele handicap. Dat komt uiteindelijk de opvoeding van de eigen kinderen ten goede.

Zienden die mensen leren kennen met een visuele handicap, ontmoeten geen personen met een ‘handicap’ in de negatieve zin van het woord. Ze ontdekken mensen met evenwaardige vaardigheden en talenten die door het hanteren van hun eigen methoden hetzelfde doel kunnen bereiken als goedzienden. Visueel gehandicapten zijn dus perfect in de mogelijkheid om kinderen naar behoren op te voeden.

Ellen VAN DER SYPT

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2015 – 10:28