Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”

Inleiding

Dat het opvoeden van kinderen niet eenvoudig is, weet iedereen. Maar wat als één van de partners visueel gehandicapt is? Of zelfs beiden? Bij sommigen klinkt dit ongeloofwaardig in de oren, bij anderen wekt dit enorme bewondering op.

Zelf beschouwen visueel gehandicapte ouders zich niet als helden en zeker niet als personen die voortdurend in een afhankelijkheidsrelatie staan tegenover hun partner, familie of buitenwereld”. We willen aanvaard en gerespecteerd worden als gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”, zegt Anne (fictieve naam), zelf zwaar slechtziend, getrouwd met een ziende partner en trotse moeder van een prachtige driejarige dochter”. We zijn perfect in staat een kind op te voeden en het net die verzorging, waarden en normen mee te geven die elke liefhebbende ouder zijn kind biedt”.

Opvoeding is dé belangrijkste basis die mensen meekrijgen om zich later geleidelijk in de maatschappij te kunnen integreren. Daarom is het belangrijk dat ouders vanaf het begin het kind conditioneren volgens bepaalde waarden, normen en verwachtingen die in die maatschappij leven. Hoe deze opvoedingstaak door ouders geïnterpreteerd wordt kan duidelijk verschillen van de manier waarop andere gezinnen deze taak invullen. Peter Adriaenssens stipt in zijn boek ‘Opvoeden is een groeiproces. Wegwijzer voor vaders en moeders’ hierover een aantal interessante themata aan.

De visie over opvoeden

De opvoedingsmethode hangt volgens Adriaenssens af van verschillende aspecten. Dit geldt zowel voor ziende als voor visueel gehandicapte ouders.

De eigen familiale situatie

Het eerste belangrijke punt dat bijdraagt in de opvatting over de aanpak van een opvoeding, is de eigen achtergrond van elke partner. Het is de eigen cultuur, de gewoonten en waarden van het gezin van herkomst. De eigen familiegeschiedenis vormt het karakter van de familie. De geschiedenis heeft doorheen generaties vorm gegeven aan de reacties op wat er in het leven gebeurt. Die eigen achtergrond van elke partner is belangrijk voor de opvoeding in ieder nieuw gevormd gezin.

Niet alleen de familiegeschiedenis, maar ook de persoonlijke geschiedenis van elke partner is belangrijk. Als de partner iemand is die van bij de geboorte of sinds zijn kindertijd blind of slechtziend is, dan zal de ontdekking en beleving van die handicap een belangrijk aspect zijn van zijn persoonlijke geschiedenis”. De wijze waarop men met tegenslagen omgaat, is iedereen door de ouders als een erfenis meegegeven”, zegt Adriaenssens.

Hieronder staat een voorbeeld beschreven van hoe gewoonten van generatie op generatie worden overgegeven.

De ouders van Lisa, die slecht ziet, hebben nooit iets laten blijken van eigen verdriet. Ze hadden ook geen enig besef dat Lisa het moeilijk zou kunnen hebben met de verwerking van haar handicap. Erkenning van een probleem is nochtans nodig voor de verwerking ervan. Lisa voelde zich niet begrepen. Op school kon er ook nooit over haar problemen gesproken worden en er werd geen hulp geboden.

Als volwassen vrouw wordt Lisa door haar omgeving beschouwd als iemand die overdreven zoekt naar bevestiging en erkenning van haar slechtziendheid.

Lisa’s ouders hebben haar geen richtlijnen meegegeven om op een positieve wijze met haar handicap om te gaan. Als zij zelf een dochtertje zou krijgen met een visuele handicap, is dat het ergste wat er zou kunnen gebeuren. Op die manier ontstaat er een heel moeilijke situatie.

Zelfredzaamheid

Leven met een visuele handicap heeft te maken met een spanning tussen afhankelijkheid en zelfstandigheid. Een visueel gehandicapte moet constant zoeken naar een evenwicht in het verdragen van een noodzakelijke hoeveelheid afhankelijkheid en het bewaren van een optimale zelfstandigheid. Dit vraagstuk hoeft niet negatief te zijn. De eigen ervaring wordt verrijkt waardoor de levensvisie en zelfkennis versterkt worden.

Volgens Adriaenssens zullen slechtziende en blinde personen, door het ontbreken van een voldoende visueel vermogen, zich meer moeten bezinnen over beperkingen en onmacht. Onmachtgevoelens kunnen omzeild worden.

Voor wie de confrontatie wel aangaat, kan de onzekerheid die eruit voortkomt, omzetten in een gericht streven naar compensatie. Het leveren van prestaties op studie- of werkvlak of het opvoeden van kinderen kan een perfect tegenwicht zijn. Maar als iemand altijd het gevoel heeft zichzelf te moeten bewijzen, kan dat wel veel spanning meebrengen.

Onzekerheid kan ook aan de basis liggen van een grote gevoeligheid voor kritiek
en opmerkingen. De overgevoeligheid kan verder reiken dan de visuele beperkingen alleen. Maar de confrontatie met de eigen handicap hoeft geen barrière te vormen voor de eigen waarde. Het kan zelfs een weg vrijmaken voor bescheidenheid, relativering en wijsheid.

Het is zeer belangrijk om als visueel gehandicapte open te staan voor de ervaring van ziende personen. Deze belevingen zijn zeer waardevol om de eigen zienswijze op de wereld te verruimen. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor goed zienden in hun relatie tot blinden en slechtzienden.

Kwaliteit van de partnerrelatie

“De partnerrelatie staat los van de gezinnen van herkomst. Er zijn grenzen en afspraken die het leven van het koppel beschermen. Inmenging van de schoonouders van de partners kan als zeer storend ervaren worden”, zegt Adriaenssens. “Ook binnen het leven van het koppel zijn er grenzen en afspraken. Belangrijk is dat goede grenzen soepele grenzen zijn die herzien kunnen worden”.

In de relatie mag elk van de partners bij de ander sterk en zwak zijn. Adriaenssens: “Volwassenen leven voortdurend in een pendelbeweging tussen sterk zijn en zich klein voelen. Er is een onevenwicht tussen beslissen en twijfelen”. Die beweging is noodzakelijk voor voortdurende groei.

In de relatie moet er respect zijn voor elk van de partners. Dit wil ook zeggen dat elke partner recht heeft op contacten buiten het koppel. Er moet ook een eerlijke
taakverdeling zijn en men moet elkaar de kans geven op stukje eigen ademruimte.

Ook hier brengt de komst van een kind veranderingen teweeg. Vaak is het ideaalbeeld van gelijkheid tussen man en vrouw niet te handhaven. Denk maar aan het uitvoeren van huishoudelijke taken.

Beide partners moeten klaar zijn voor kinderen. De tijd van verliefdheid en verkering is een belangrijke fase waarin de gedachte van het ouderschap kan groeien. De vraag ‘waarom willen we kinderen’ is daarin eerder aan de orde dan de stelling ‘wij willen kinderen'”. We konden ons geen leven voorstellen zonder kinderen”, zegt Anne”. De enige bedenking die wij ons maakten was het vraagstuk van de erfelijkheid. We hebben ons hierover dan ook zeer goed geïnformeerd. Maar de kans dat mijn kinderen ook slechtziend zouden zijn was nihil”.

In de zoektocht naar een sluitend antwoord op de vraag waarom ze kinderen verkiezen, worden de gedachtegangen via een aantal thema’s geleid. Anne: “We overliepen een aantal praktische vragen zoals: ‘Hoe pakken we het gedrag van onze kinderen aan?’, ‘Hoe zal ik bijdragen tot de opvoeding?’, ‘Welke voorzorgsmaatregelen treffen we om de veiligheid van de kinderen te waarborgen?’ enzovoort. Ik heb ook gesproken met andere moeders die blind of slechtziend waren. Volgens hen verliep de opvoeding van kinderen zeer spontaan en gelijk hadden ze”.

Klaar zijn voor kinderen betekent bij heel wat mensen met een visuele handicap dat ze in het reine komen met de twijfels die ze zelf hebben. Niet zelden zijn deze onzekerheden door de omgeving geïnduceerd. Sommige mensen stellen zich vragen bij het recht op kinderen door personen met een visuele handicap. Er zijn verschillende blinden en slechtzienden die te maken krijgen met negatieve reacties uit hun omgeving. Klaar zijn voor kinderen houdt immers in dat de risico’s in verband met erfelijkheid gekend en besproken zijn.

“Als mensen er zeker van zijn dat de kinderen de visuele handicap van één van de ouders zullen erven, dan wordt de beslissing tot kinderen krijgen dikwijls negatief beïnvloed door de ouders en de schoonouders”, zegt Anne”. Voor mezelf zou het geen probleem zijn indien mijn kind slechtziend was geweest. Leven als blinde of slechtziende is geen ramp”.

Het opvoeden zelf

In zijn boek beschrijft Adriaenssens een aantal opvattingen over verschillende kernbegrippen. Voor al wie met opvoeding te maken heeft, zullen deze begrippen niet vreemd in de oren klinken.

Gedragsregels

Gedragsregels zijn de richtsnoeren waarmee het kind de wereld op een veilige manier leert ontdekken. Regels geven ruimte, door de veiligheid die ze bieden. Adriaenssens benadrukt dat regels en grenzen duidelijk moeten zijn en consequent moeten worden toegepast. Toch is mildheid en een goede uitleg waarom ouders bepaalde regels toepassen, beter dan harde autoriteit.

Grenzen moeten ook aangepast zijn aan de leeftijd en de capaciteiten van het kind. Er moet een juiste balans zijn tussen controle en zelfstandigheid.

Visueel gehandicapte ouders zijn zich zeer bewust van hun verantwoordelijkheid in het garanderen van de veiligheid van jonge kinderen. De box wordt veel gebruikt en hekjes aan trappen en poortjes aan tuinen ontbreken niet”. Toen mijn dochter nog jonger was lette ik er extra op dat er geen scharen op de grond rondslingerden en dat scherpe voorwerpen in het midden van de tafel werden gelegd zodat ze er zeker niet naar kon grijpen”, zegt Anne”. Ik herken aan elk geluidje waarmee ze bezig is en bij de minste vijf minuutjes dat Chloë (fictieve naam) stil is, ga ik kijken wat ze aan het doen is”.

Ouders met een visuele handicap kunnen het moeilijk hebben met de controle op regels en grenzen. Er kan veel energie inkruipen. In een onbekende omgeving toezicht uitoefenen is niet vanzelfsprekend. Grenzen worden in gezinnen met visueel gehandicapte ouders dan ook strikt gehanteerd”. Als ik met mijn dochter op stap ga, houd ik haar altijd dicht bij mij. Ik ontwikkelde een armbandje zodat onze polsen aan elkaar vasthangen. Dit kan misschien een beetje overbeschermend overkomen, maar je kan geen risico’s nemen als het om veiligheid op straat gaat”, zegt Anne.

De puberteit is in gezinnen met visueel gehandicapte ouders een extra moeilijke tijd. Misschien zijn kinderen voordien gewend geraakt aan de duidelijke grenzen. Vanuit de eerbiedige vrees voor hun ouders konden ze er zich met een zeker gemak aan houden. Maar in de puberteit is gezond verstand vaak ver te zoeken. Ze zetten zich af tegen de autoriteit van hun ouders en experimenteren met gedragsregels.

Door deze conflicten kunnen ouders het gevoel krijgen dat ze het contact met hun kinderen kwijt raken. In gezinnen waar verbale communicatie haast niet weg te denken is, kunnen koppige, zwijgzame pubers de ouder-kind relatie erg verstoren.

“In die periode is het voor ouders erg belangrijk dat ze de bereidheid tonen om hun tieners geleidelijk meer zelfstandigheid toe te staan. Toch mogen de teugels niet helemaal losgelaten worden. De regels moeten consequent worden gehanteerd. De bespreekbaarheid ervan is essentieel. Gevoel voor humor en een zekere mildheid mogen niet uit het oog verloren worden”, beweert Adriaenssens.

Taakverdeling

De taakverdeling in een gezin is het antwoord op de dagelijkse beslommeringen die een huishouden met zich meebrengen. Afspraken en routines zorgen ervoor dat de taken ongeveer evenredig verdeeld worden.

Anne: “Je kan geen relatie opbouwen wanneer de ene partner constant afhankelijk is van de andere. Vanaf het begin hebben mijn man en ik ervoor gezorgd dat alles zich in de onmiddellijke omgeving bevond. Zo kan ik zelf mijn dochter gaan afhalen van de naschoolse opvang en van de onthaalmoeder”.

Creativiteit en een grote portie handigheid maken dat heel veel huishoudelijke taken door mensen met een visuele handicap uitgevoerd kunnen worden”. De meeste huishoudelijke taken doe ik alleen”, zegt Anne”. Net zoals bij goedziende gezinnen, zijn er altijd wel klusjes die samen gedaan worden zoals ramen wassen, afwassen enzovoort”.

De concentratie die daarbij nodig kan zijn, kan soms leiden tot spanningen. Voor personen die wat vergeetachtig zijn of een lichte neiging hebben tot chaos, kan ook de zorg voor orde een extra inspanning vormen.

In gezinnen waar één van de ouders een visuele handicap heeft, zijn er bepaalde taken die specifiek door de ziende partner worden afgehandeld. Denk maar aan de kinderen naar school voeren als de school niet in de buurt ligt, huiswerk nakijken, formulieren invullen en bankzaken regelen.

Maar dit hoeft geen risico te vormen op onevenwicht in de contacten met de kinderen. Anne: “Ik heb de neiging om activiteiten te zoeken die ik wel met Chloë kan doen zoals boetseren met plasticine. Het is een soort compensatie voor aspecten waar ik minder goed in ben. Samen tekenen laat ik bijvoorbeeld meer aan mijn man over. Alhoewel ik het zeker niet uit de weg ga als mijn dochter erom vraagt. Als Chloë leert lezen en schrijven, zal de verantwoordelijkheid hiervoor veelal bij mijn man liggen. Hieraan zal ik ook een mouw passen door haar leesboeken in braille te laten omzetten. Op die manier kan ik volgen waarmee ze op dat moment bezig is”.

Volgens Anne is het aanvaardingsproces van de handicap door de kinderen een kwestie van hoe de ouders er zelf tegenover staan. Automatisch gaan kinderen het gedrag van hun ouders kopiëren. Als blinde of slechtziende ouders beschaamd zijn over hun handicap, gaan kinderen dit als normaal bestempelen. Dit gevoel gaan ze dan ook op anderen overbrengen”. Als ik Chloë afhaal bij de onthaalmoeder, doe ik dat altijd met mijn witte stok. Zo leert ze ermee omgaan en ziet ze dat ik mijn handicap niet verberg”.

Kinderen van blinde of slechtziende ouders zijn dikwijls vroeg en sterk betrokken bij de dagelijkse bezigheden. Mee boodschappen doen, vertellen wat ze op TV zien of uitleggen wat er op een afstand gebeurt zijn een aantal voorbeelden”. Het valt op dat Chloë veel zelfstandiger is dan de meeste van haar leeftijdsgenootjes. Van kleinsaf hebben kinderen al door dat zij sneller zijn dan hun blinde of slechtziende moeder of vader. Zij zijn in kleine details zoals sokken aandoen, iets oprapen of een schort vastknopen, dikwijls veel behendiger dan hun klasgenootjes”, aldus Anne.

We kunnen hier moeilijk spreken van opgelegde ‘taken’. Heel jonge kinderen gaan al spontaan hun blinde of slechtziende vader of moeder begeleiden of eerder dingen gaan verwoorden in plaats van ze te tonen.

De kinderen uit deze gezinnen kunnen hoog scoren op verantwoordelijkheid, plichtsbesef, zorgzaamheid, loyaliteit en de capaciteit om situaties te beoordelen. Dit zijn zeer waardevolle kwaliteiten.

Zelfrealisatie en eerlijke kansen op ontwikkeling

Zelfrealisatie en eerlijke kansen op ontwikkeling zijn voor een stuk een maatschappelijke kwestie. Iedereen heeft recht op wonen, werk en onderwijs. Adriaenssens: “Heel wat visueel gehandicapte ouders vragen voor hun visueel gehandicapte kind zeer nadrukkelijk de begeleiding die ze zelf als kind moesten missen. Die hulp durven ze zeer kritisch te beoordelen. Deze houding kan door de omgeving soms als overdreven veeleisend ervaren worden. Anderzijds zijn er ook ouders met een visuele handicap die erg aarzelen om hulp voor hun slechtziend kind te aanvaarden of te vragen”.

In hoeverre de visuele handicap een beperking vormt voor de ontplooiing en zelfrealisatie van het gezin hangt af van de eigen ingesteldheid. Mensen die op volwassen leeftijd ernstig slechtziend of blind worden, zullen hun leven een andere richting moeten geven. Ook de directe omgeving zal zich aan de nieuwe situatie moeten aanpassen. Vooral in het begin zal de handicap als een verlies van mogelijkheden ervaren worden. Het zal van veel factoren afhangen of iedereen de nodige energie zal kunnen opbrengen om op een zo efficiënt mogelijke wijze met de handicap te kunnen omgaan.

Philegon Eecloo werd op twintigjarige leeftijd blind door een ongeval. Ondanks zijn plotse handicap, bleef hij in het leven en in zijn eigen capaciteiten geloven. Daardoor bleef hij niet bij de pakken neerzitten en nam contact op met Blindenzorg Licht en Liefde vzw (BLL). Dankzij zijn opleiding aan het Instituut St. Rafaël, een centrum voor blinden en slechtzienden dat verbonden is aan BLL, leerde hij nieuwe vaardigheden ontwikkelen. Door zijn eigen doorzettingsvermogen en met de steun van BLL, vrienden en familie, kon Philegon, mits een aantal accentverschuivingen, een zo normaal mogelijk leven leiden. “Ik ben altijd een doorzetter en een moppentapper geweest. Van ‘compassie’ en verdriet kan je geen boterhammen smeren. “Humor en zin voor relativering zijn dus twee zeer belangrijke aspecten in het omgaan met een handicap.

De visuele handicap van de ouders hoeft geen beperking te zijn voor de ontplooiing van de mogelijkheden van de kinderen”. Dat ouders een degelijke opvoeding kunnen geven aan hun kinderen, heeft niets te maken met het al dan niet ontbreken van het visuele vermogen”, zegt professor Neetens, gereputeerd Neuro-oftalmoloog”. Het verstrekken van verzorging en het aanleren van maatschappelijk aanvaardbare waarden, normen en gewoonten zijn eerder afhankelijk van de intellectuele vaardigheden. Mensen die over minder verstandelijke capaciteiten beschikken, zullen de taak van het ouderschap minder doeltreffend kunnen uitvoeren dan mensen die een visuele onvolkomenheid hebben”, aldus de professor.

Wat in het algemeen wel gemist wordt door kinderen is de auto als middel voor mobiliteit en ook als statussymbool. Snelheid, status en macht zijn niet de waarden die mensen het hoogst schatten. Kinderen moeten dus zelf tot een waarderangschikking komen.

Het gemis van het waarnemen van de lichaamstaal van haar dochter, vindt Anne het grootste nadeel dat aan haar handicap verbonden is. Hierdoor kan ze moeilijk anticiperen op Chloë’s gevoelens”. Ik vind het spijtig dat ik haar tekeningen niet kan zien. Ook haar reactie op de eerste schooldag kon ik niet echt ervaren doordat ik haar gelaatsuitdrukking niet bemerkte”.

“Chloë vindt het heel vervelend dat ik haar body-language niet kan zien. Soms wil ze iets uitleggen door ernaar te wijzen of door tekens te doen, maar voor mij is het niet altijd duidelijk wat ze ermee bedoelt”, zegt Anne. “Daar verliest ze soms haar geduld door”. Anne compenseert het gebrek aan het opmerken van de lichaamstaal door extra te letten op stemintonatie”. Mijn dochter zal me eerder iets uitleggen dan het uit te beelden. Als ze verdrietig is zal ze een bedrukt gezicht tonen aan Patrick, bij mij zegt ze dat ze zich slecht voelt”. Door naar haar dochters’ gemoedstoestand te vragen, stimuleert Anne het verwoorden van de body-language.

Begrip en steun van de omgeving

Elk gezin heeft nood aan sympathie, steun en begrip vanuit de omgeving. Dit is geen specifieke noodzaak van gezinnen met visueel gehandicapte ouders alleen. Heel dikwijls zijn het de grootouders die het meest met het jonge gezin in aanraking komen. Al zijn er grenzen getrokken tussen het nieuwe en het oude gezin, er blijft altijd een verbondenheid. Ook wat de opvoeding betreft kunnen grootouders heel belangrijk zijn.

Voor sommige gezinnen met visueel gehandicapte ouders kan het handig zijn om een steunend netwerk te hebben, een kring van mensen bij wie ze terecht kunnen”. Vooral in het begin, als het kind net geboren is, kan het nodig zijn om als visueel gehandicapte ouder te kunnen rekenen op mensen die hen die nieuwe wereld leren kennen”, zegt professor Neetens.

De manier waarop de hulp gevraagd en gegeven wordt en de wijze waarop de blinde of slechtziende iets terugdoet, zijn bepalend voor de soort afhankelijkheid die daarmee gemoeid gaat. Kleren kopen kan bijvoorbeeld zeer leuk zijn als men onder vrienden samen gezellig uit winkelen gaat. Met vrienden kan er rustig gepraat worden over eigen smaak en nieuwe trends. De zogenoemde ‘afhankelijkheid’ is hier niet echt van toepassing, aangezien ook goedziende personen samen inkopen doen.

De handicap als zondebok

Het valt op dat veel visueel gehandicapte ouders te kampen hebben met onbegrip vanuit de naaste omgeving. Vooral slechtzienden worden dikwijls de visuele handicap verweten als er een menselijke fout gemaakt wordt die niet direct met de handicap te maken heeft. Een ziende die dezelfde fout zou begaan, zou nooit door de omgeving als onbekwame ouder bestempeld worden. Anne: “Er heerst nog altijd een mentaliteit dat de goedziende partij in de bres zou moeten springen voor de slechtziende of blinde partner en het merendeel van de verantwoordelijkheid moet dragen voor de kinderen”. Niettegenstaande beide partners evenveel in het huishouden inbrengen, krijgt de goedziende partner het dikwijls zwaar te verduren van de ouders, de schoonouders en de buitenwereld”. Ik let er altijd op dat Chloë geen vlek op haar kleren heeft. Daarom laat ik haar iedere dag iets anders aantrekken. Zo voorkom ik dat ik daarvoor van mijn man afhankelijk ben. Toch kan het soms eens gebeuren dat er een vlekje op haar shirt voorkomt. Dat gebeurt in alle gezinnen wel eens. Volgens anderen is mijn slechtziendheid altijd de eerste zondebok en Patrick de verantwoordelijke”.

Ook fouten die wel verband houden met de visuele handicap, betekenen niet dat de blinde of slechtziende een minder goede vader of moeder is.

Hieronder staan een aantal voorbeelden omschreven die het verkeerd beoordelen van de opvoeding door een visueel gehandicapte aantonen.

* Een slechtziende moeder liep haar dochtertje omver. De schoonmoeder reageerde daar verontwaardigd op, met als gevolg dat haar eigen dochtertje die reactie overnam.
* Een blinde vader had een ongeval met zijn zoontje toen hij op het kind paste. Zijn schoonouders reageerden daar niet negatief op maar gebruikten zijn blindheid als excuus. Achteraf bekeken vindt hij dat niet correct.
* Een gezin waar de moeder slechtziend is en de vader volledig blind, krijgt dikwijls te maken met de stempel van ‘dé blinde’ die de omgeving hen geeft. Hun dochtertje gaf een verjaardagsfeest en nodigde klasgenootjes uit. In eerste instantie zou iedereen komen. Vanaf het voor de ouders duidelijk was dat hun kind bij ‘een blinde’ thuis zou gaan spelen, haakten verschillende ouders af. Ze verzonnen daarvoor allerlei uitvluchten.

Voor een visueel gehandicapte ouder is het van cruciaal belang dat hij of zij van in het begin contacten legt met de ouders van de klasgenoten van hun kind. Ook deelnemen aan oudercontactavonden en ouderraden kan zeer positief zijn voor de band met andere ouders en leerkrachten. Door aan babyzwemmen te doen, kan er in een meer ontspannen sfeer met ziende ouders gepraat worden over de handicap als de blinde of slechtziende dit nodig lijkt. Het is dus belangrijk dat andere ouders zoveel mogelijk vertrouwd gemaakt worden met de visuele handicap. Dat komt uiteindelijk de opvoeding van de eigen kinderen ten goede.

Zienden die mensen leren kennen met een visuele handicap, ontmoeten geen personen met een ‘handicap’ in de negatieve zin van het woord. Ze ontdekken mensen met evenwaardige vaardigheden en talenten die door het hanteren van hun eigen methoden hetzelfde doel kunnen bereiken als goedzienden. Visueel gehandicapten zijn dus perfect in de mogelijkheid om kinderen naar behoren op te voeden.

Ellen VAN DER SYPT

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  2. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  3. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  4. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  5. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  6. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  7. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  8. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  9. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  10. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  11. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  12. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  13. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  14. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  15. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  16. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  17. Eibert: blind, maar verder alles goed04-04-2018 02:04:03
  18. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  19. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  20. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  21. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  22. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  23. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  24. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  25. Eén > Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  26. Eén > Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  27. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  28. Eén > Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  29. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  30. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  31. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  32. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  33. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  34. Ze is blind… maar niet te stoppen26-10-2017 08:10:00
  35. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  36. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  37. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  38. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  39. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  40. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  41. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  42. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  43. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  44. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  45. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  46. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  47. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  48. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  49. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37
  50. Marina Katarina Kovac wil ‘laten zien wat blinden kunnen’18-06-2017 03:06:44
  51. Leven zonder te zien15-06-2017 03:06:25
  52. Video: Bartiméus – Belang van toegankelijkheid voor blinden14-06-2017 03:06:42
  53. “Je kunt meer dan je denkt als je blind bent”13-06-2017 04:06:53
  54. ‘Ik ben een jonge moeder van een baby en peuter. En oh ja: ik ben blind!’13-06-2017 04:06:12
  55. Larissa Klaassen wil inspireren11-06-2017 09:06:30
  56. Interview met Deborah Maerschalck (blind)11-06-2017 09:06:05
  57. “Elk kindje is bijzonder én mooi, ook onze Flor”10-01-2017 08:01:58
  58. Blinde jongen redt zijn mama nadat ze thuis instort02-01-2017 04:01:27
  59. ‘Bijna niets is onmogelijk’23-10-2016 05:10:14
  60. “Mijn papa kan heel goed vertellen”13-06-2016 08:06:32
  61. Blinde Corné Kremers Lid in de Orde van Oranje-Nassau31-05-2016 09:05:19
  62. Blind en in de jeugdraad – In gesprek met Deborah Maerschalck04-04-2016 11:04:10
  63. ‘Met je hart zie je meer’31-03-2016 10:03:46
  64. Blind raadslid legt werk neer vanwege handicap22-03-2016 08:03:33
  65. ‘Helemaal niet erg om blind te zijn’13-02-2016 09:02:01
  66. Blinde alleenstaande vrouw voedt zoon op zonder partner02-02-2016 04:02:55
  67. Joris werd opeens blind en verloor alles: ‘Verzekeraar liet me in de steek’27-01-2016 08:01:43
  68. Eén dag kan Marina ‘zien’06-01-2016 11:01:28
  69. “Als blinde wil ik opkomen voor de doven”05-12-2015 08:12:05
  70. Blind zijn, beeld je dat even in29-11-2015 09:11:51
  71. ‘Voor blinden is dit een fantastische tijd’ (over Vincent Bijlo)12-09-2015 04:09:28
  72. Koenraad Lecluyse is blind maar opent bed and breakfast06-09-2015 08:09:47
  73. De Ooglijn is vanaf 1 september vaker en langer open02-09-2015 12:09:03
  74. Vincent Bijlo: ‘Blind of doof? Ik ben liever allebei’28-08-2015 09:08:41
  75. “Ik kijk anders naar de dingen”06-08-2015 08:08:35
  76. Henk en Sylvia zijn beiden blind, maar werden verliefd07-04-2015 04:04:10
  77. Vrouw herinnert echtgenoot alleen als 16-jarige tiener17-03-2015 08:03:52
  78. Wat zie je als je niet kunt kijken?10-03-2015 09:03:07
  79. Vrolijk Vlaanderen over blinden en slechtzienden10-03-2015 09:03:58
  80. Vincent Bijlo in Pavlov10-03-2015 09:03:34
  81. Reportage van de blinde Tonny van Breukelen10-03-2015 09:03:35
  82. Martine Boere strijdt om de titel ‘Bikkel 2011’10-03-2015 08:03:26
  83. Het Klokhuis – Blinde Sander is actief in het leven10-03-2015 08:03:20
  84. De Reünie Esther Crombag10-03-2015 06:03:18
  85. De ogen van Sophie – Alles over blind zijn10-03-2015 05:03:23
  86. Blinde mama Monique – Ik zie, ik zie, wat zij niet ziet10-03-2015 05:03:01
  87. Blinde Leo Dijk in Tiswat10-03-2015 05:03:43
  88. Blinde Karl gebruikt hulpmiddelen in het dagelijks leven10-03-2015 05:03:58
  89. Een bloemetje voor Kim Bols10-02-2015 08:02:52
  90. Video: Vrolijk Vlaanderen met blinden10-02-2015 06:02:31
  91. ‘Ik zou graag nog eens langs de winkels flaneren’25-01-2015 01:01:10
  92. Hoogezand – Oprichting lotgenotengroep voor mensen met een visuele beperking23-01-2015 05:01:59
  93. 10 ongelooflijke verhalen over blinde mensen22-01-2015 08:01:23
  94. Video – Meintje en haar blinde ouders18-01-2015 01:01:06
  95. Video – Blinde man laat beurs vallen, wat doe je?04-01-2015 09:01:44
  96. Larissa Klaassen: ‘Ik ben blij dat ik anderen help met mijn uitvinding’03-01-2015 09:01:49
  97. Ambassadeur Kim Bols11-12-2014 10:12:46
  98. Larissa is de stoerste19-11-2014 10:11:03
  99. Als het moet, dan moet het28-10-2014 06:10:48
  100. Persoonlijke ervaring van Evelien (29) uit Boxmeer20-09-2014 08:09:08
  101. “God heeft een bedoeling met mijn blindheid”02-09-2014 05:09:07
  102. Stadsportret: Blind met ballen15-08-2014 02:08:01
  103. Mooi: hoe blinde mensen schoonheid “zien”25-04-2014 03:04:52
  104. Gedicht: Ik ben ook normaal27-02-2014 09:02:10
  105. Gezichtsvermogen kwijt24-02-2014 08:02:24
  106. Oogcontact17-02-2014 12:02:29
  107. “Het is een kwestie van accepteren”09-02-2014 11:02:03
  108. Blind vertrouwen in de toekomst28-01-2014 08:01:01
  109. Jonge blinde vrouw komt spreken tijdens les Verzorging25-01-2014 08:01:44
  110. Audiodagboek van een blinde man: zo is het om je zicht te verliezen22-01-2014 07:01:02
  111. Overlast gevende bovenbuurvrouw blijkt blind14-01-2014 06:01:49
  112. Een moeder met veerkracht18-12-2013 04:12:49
  113. “Ik zou niet willen zien”26-11-2013 05:11:00
  114. Het begrip wolk uitleggen aan een blind kind?06-11-2013 03:11:02
  115. Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?01-11-2013 03:11:00
  116. “De dag nadat mijn blinde dochter trouwde”05-10-2013 07:10:57
  117. Mijn ouders kregen te horen dat er iets mis was met hun dochtertje11-05-2013 10:05:11
  118. Een blindere houding25-04-2013 06:04:08
  119. “Al drie keer kanker, maar ik geef niet op”22-02-2013 02:02:06
  120. Blinde Heemstedenaar wil ook graag gegroet worden19-02-2013 08:02:29
  121. ‘Ik kijk door de ogen van mijn zoon’08-01-2013 07:01:04
  122. ‘Ik ben blij een hefboom te kunnen zijn’24-12-2012 07:12:20
  123. Een kind opvoeden als je blind bent13-10-2012 06:10:33
  124. Zie je iets aan mij?25-08-2012 03:08:31
  125. ‘VARA weigert Vincent Bijlo om blindheid’06-08-2012 06:08:56
  126. Wereld blinden gaat open in Pakhuis14-07-2012 07:07:14
  127. Blinde moet 18.000 euro terug aan staat05-07-2012 06:07:04
  128. Video: Blind28-06-2012 03:06:35
  129. Xander en Siebe zijn gered10-05-2012 06:05:32
  130. Je vingers zijn je ogen07-05-2012 05:05:45
  131. Kim Bols: portret van een gedreven Vlaamse07-05-2012 05:05:25
  132. Het verhaal van Youssri – “Ik zie wat kan”01-04-2012 12:04:13
  133. Video: Klassen Kors Breijerschool op bezoek bij blinden23-03-2012 05:03:37
  134. Video: Blinde Wapservener loopt pelgrimstocht21-03-2012 12:03:42
  135. Video: Johan Dingemans21-03-2012 08:03:24
  136. Vincent Bijlo: ‘Ogen kunnen dictators zijn’31-12-2011 08:12:23
  137. Ervaren hoe het is om in een rolstoel te zitten of blind te zijn06-12-2011 06:12:11
  138. Blind leven18-11-2011 05:11:11
  139. Interview Vincent Bijlo15-09-2011 10:09:45
  140. Interview met Kim Bols02-09-2011 10:09:59
  141. ‘Mijn handicap is juist mijn kracht’08-06-2011 07:06:43
  142. ‘Blind Alert, ik ben blij dat het er eindelijk is’07-06-2011 05:06:21
  143. Blinde moeder Rebecca wil nog een tweede kindje07-06-2011 05:06:41
  144. ‘Een onvergetelijke ervaring voor iedereen’07-06-2011 04:06:02
  145. Blind raadslid voltrekt huwelijk07-06-2011 04:06:35
  146. Carolus Leysen: “Als blinde ben je altijd een stap achter”07-06-2011 04:06:34
  147. “Het is niet omdat je niet ziet, dat je niets weet”06-06-2011 08:06:14
  148. Blinde Genkenaar Carlo Petrelli vangt honden op05-06-2011 02:06:53
  149. Hoedje af voor blinde mama Rebecca05-06-2011 01:06:29
  150. Kracht in mij05-06-2011 01:06:46
  151. Lotgenoten05-06-2011 01:06:04
  152. “Ik heb mijn levensvreugde teruggevonden”05-06-2011 01:06:16
  153. Een blinde leest lichaamstaal anders, maar daarom niet minder goed05-06-2011 01:06:47
  154. Over blinden, alcoholisten en rolstoelers05-06-2011 01:06:33
  155. “Het enige dat me niet lukt, is samen kleuren”05-06-2011 01:06:57
  156. ‘Blind fietsen? Gewoon’05-06-2011 01:06:52
  157. Blinde ouders05-06-2011 01:06:33
  158. Moeder houdt benefiet voor blinde dochter05-06-2011 01:06:47
  159. ‘In 2009 wil ik zélf mijn post lezen’05-06-2011 01:06:12
  160. Eten zonder je bord te zien05-06-2011 01:06:39
  161. Martine helpt Odette05-06-2011 01:06:11
  162. ‘Sommige afleveringen heb ik al 50 keer gezien’05-06-2011 01:06:04
  163. Gesprekken met kinderen in uitzonderlijke situaties – Zowel de PAPA als de MAMA van Veerle (11) zijn BLIND05-06-2011 01:06:58
  164. Mei Lan (16), ooit ziende, nu blind05-06-2011 01:06:32
  165. Mijn Melsbroek: Albert Keersmaekers05-06-2011 01:06:17
  166. “Boodschappen doen? Niet alleen!”05-06-2011 01:06:04
  167. ‘Ongelooflijk hoeveel wilskracht Eline toont’05-06-2011 01:06:29
  168. Oudejaarsshow Vincent Bijlo in Lokatie 78 (Bunnik)05-06-2011 01:06:49
  169. “Wij hadden blind meisje te gast”05-06-2011 01:06:55
  170. “Ook ziende zouden we voor elkaar kiezen”05-06-2011 01:06:16
  171. Ik kwam terug van Lourdes en werd blind05-06-2011 12:06:01
  172. Niets gezien, alles gehoord05-06-2011 12:06:37
  173. Herman Van Dijck ruimde vuil boeltje Hooge Maey op05-06-2011 12:06:56
  174. “Ik droom dat mama me kan zien”05-06-2011 12:06:33
  175. Frida en Edwin Weterings – Blind echtpaar met (ziende) kinderen …05-06-2011 12:06:19
  176. Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars05-06-2011 12:06:16
  177. Blind zijn is moeilijker in de visuele maatschappij05-06-2011 12:06:05
  178. “Eeuwige optimist” Joël Vyncke overleden05-06-2011 12:06:42
  179. Blinde vrouw van 62 twaalfde keer moeder05-06-2011 12:06:12
  180. ‘Zielig komt niet in mijn woordenboek voor’05-06-2011 12:06:56
  181. Niks kniezen om je handicap, maar er gewoon voor gaan05-06-2011 12:06:30
  182. Een ‘beperking’ is heel normaal05-06-2011 12:06:16
  183. Hennie Halfwerk denkt in kleuren05-06-2011 12:06:42
  184. Vlaamse Buren: Gunter & Manuela en hun buurvrouw Rita Van Schel05-06-2011 12:06:47
  185. “Hij pakte mijn zicht af, maar niet mijn leven05-06-2011 12:06:28
  186. Onze redacteur op de lappen met een dove vrouw en een blinde man05-06-2011 11:06:28
  187. Herenthout: Kinderen met handicap vinden opvang05-06-2011 11:06:12
  188. Blinde van het jaar 200405-06-2011 11:06:55
  189. Superprestige-voorzitter Etienne Gevaert heeft leren leven met zijn handicap05-06-2011 11:06:34
  190. Severine Doré meter Kind Inclusie Plan05-06-2011 11:06:30
  191. Ik zou de sterren willen zien05-06-2011 11:06:14
  192. Leef voluit!05-06-2011 11:06:06
  193. Zoontje fotomodel Jordan blijkt blind05-06-2011 10:06:04
  194. Blind vertrouwen05-06-2011 10:06:04
  195. Georgia en Albert – Om het lijf05-06-2011 10:06:17
  196. Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”05-06-2011 10:06:38
  197. Wat denkt Vlaanderen over …: Enquête over visueel gehandicapte personen05-06-2011 10:06:15
  198. Mijn verhaal: Een lezeres vertelt05-06-2011 10:06:02
  199. Anders en gelukkig05-06-2011 10:06:29
  200. “Liefde op het eerste woord” – Leo en Edith, van kindsbeen af blind, zijn twintig jaar getrouwd05-06-2011 10:06:48

Laatst bijgewerkt op 1 oktober 2015 – 10:28