Ik zou de sterren willen zien

Bron: De Standaard
26 juli 2003

De zintuigen van Myriam Roeland

Ze is 58 en blind.  “Maar ik leef niet in een nacht.  De wereld is  niet zwart maar lichtgrijs, zelfs in een pikdonkere kamer.  Soms denk ik  dan dat ik het licht heb vergeten uit te doen.”

Ik heb geen moeite met het woord blind.  Sommige blinden zijn er inderdaad  allergisch voor.  Ze noemen zich niet-zienden – gek eigenlijk, want we zien  meer dan men denkt, zij het via de omweg van de andere zintuigen.  Nee,  schrijf gerust dat ik blind ben.  Ik lijd aan retinitis pigmentosa, een  ontaarding van het netvlies.  Rond mijn elfde merkten mijn ouders dat ik  een nogal grote blinde vlek had.  De oogarts voorspelde toen dat ik blind  zou worden.  Ik heb dat lange tijd niet willen geloven, wellicht vanuit een  vorm van verdringing.  Ik vond het veel erger naar het internaat te moeten  dan blind te zullen worden.  Of zo maakte ik het mezelf toch wijs.   Ach ja, eigenlijk heb ik me toen in mijn lot geschikt.

Mijn ouders zijn direct op zoek gegaan naar een goede blindenschool.  Ik  liet dat gewoon gebeuren.  Het voelt heel vreemd aan als ik daar nu aan  terugdenk.  Ik protesteerde niet.  Het gebeurde gewoon.  Ik werd  er niet vrolijker van, maar ik toonde ook niet mijn verdriet.  En jammer  genoeg kregen blinde kinderen toen nog niet dezelfde kansen als de andere.   Op de blindenschool heb ik vooral leren breien, weven, piano spelen.   Bovendien speelde er nog een onderscheid tussen blind en bijna-blind.  Zij  die nog iets zagen, waren de baas.  Dat ervaar ik trouwens nog altijd zo.   Zij die een beetje kunnen zien, domineren meestal in de groep.

Maar goed, dat zal wel een normale reflex zijn, het heeft me nooit echt  gestoord.  In die jonge jaren voelde ik me vooral heel gefrustreerd omdat  mijn zussen zoveel meer wisten dan ik.  Toen ik zestien was, kon ik niet  meer lezen, ook geen grote letters meer.  En toen ik achttien was, moest ik  voor het eerst stappen met een witte stok.  Dat deed pijn.  Ik  herinner me nog hoe gevoelig dat lag.  Als jong meisje wil je niet in de  kijker lopen, en zeker niet op zo’n rare manier.  Maar alles went.   Zelfs een internaat.

Het was niet prettig om altijd opnieuw weg te moeten van huis, maar ik heb er  toch enkele goeie vrienden gemaakt.  Vrienden die er nog altijd zijn.   Dat ligt ongetwijfeld aan karaktereigenschappen die we gemeen hebben of waarin  we elkaar aanvullen.  Maar het ligt toch vooral, denk ik, aan onze  lotsverbondenheid.  We zitten in hetzelfde schuitje, dat versterkt de band.   We ontmoeten elkaar geregeld, we gaan samen weg, naar theater bijvoorbeeld.   Of we organiseren eetfestijntjes.

Oefening?   Nee.  Mensen denken dat blinden hun bekwaamheden vooral  door oefening ontwikkelen.  Maar oefening is niet nodig.  Het gebeurt  allemaal door aanpassing, ook al gaat het soms heel traag.  En dan moet je  je lot eerst nog aanvaarden.  Bij mij heeft het aanvaardingsproces lang  geduurd, misschien wel tot mijn dertigste.  In die tijd voelde ik me niet  goed in mijn vel, ook niet tegenover mijn zeven broers en zussen.  Ik  voelde me minderwaardig.

Nu heb ik dat niet meer.  Door de vrienden?   Allicht.  Maar ook  door mijn onafhankelijk karakter, de reden trouwens waarom ik nooit ben gaan  samenwonen met intieme vrienden.  Het is vooral een kwestie van accepteren.   Niet bang zijn ook om bepaalde dingen te vragen.  Vroeger wilde ik vooral  niet opvallen.  Daar heb ik me overheen gezet.  Nu stap ik een winkel  of een restaurant binnen en vraag ik wat ik wil.  Soms word je te veel  bemoederd, dat gebeurt.  Het is een klassieker, maar ik heb het zelf al  meegemaakt: je staat te wachten op de bus en plots word je ongevraagd bij de arm  genomen en naar de overkant van de straat geleid.  Ach ja, dat is niet zo  belangrijk.  Ik kan ertegen.  En ook, je wordt toleranter met ouder  worden.

Hoe u er uitziet?   Dat u zwart haar hebt, hebt u me al met een kwinkslag  verteld, toen u geen melk in de koffie wilde.  Maar ik had het ook zelf  kunnen ontdekken.  Ik heb namelijk een apparaatje dat me in ’t algemeen  vrij exact de kleur signaleert wanneer ik het met het elektronisch oogje tegen  iets aandruk.  Heel handig.  Ik kan er bijvoorbeeld in mijn kleerkast  mee rondneuzen om bijvoorbeeld een rood of een beige T-shirt te kiezen.   Voor de rest, ja.  Ik ken u amper twintig minuten, ik kan alleen maar mijn  eerste indrukken geven.  U bent niet al te groot, kan dat?   U hebt  geen zware handen, wellicht dus tamelijk slanke armen.  Uw handdruk laat  een nogal hartelijk karakter vermoeden.  Uw stem kende ik al van ons  telefoontje.  Een tamelijk diepe stem, met een lichte metaalklank erin.   Vind ik mooi.  En zo probeer ik me gaandeweg een beeld van iemand te  vormen.  Een vleugje innerlijkheid, een vleugje uiterlijk.

Ik neem waar op mijn eigen manier, afhankelijk van de omstandigheden.  Dat  groeit.  Je scherpt je zintuigen aan.  Ik ken mensen die veel later  dan ik blind zijn geworden maar hun andere zintuigen meesterlijk hebben  verfijnd.  Ik heb een vriend die vijftien jaar geleden blind is geworden.   Op wandel wordt hij gewaar als er een zijstraat zit aan te komen.  Hij kan  perfect de stand van de zon bepalen.  Hij voelt als er vlakbij een boom  staat, of een auto.  In zijn gezelschap zou je haast geneigd zijn je witte  stok thuis te laten.

Wat je als blinde vooral sterk ontwikkelt, denk ik, is een soort ruimtegevoel.   Als je van een zesde zintuig spreekt, dat is er een.  Ik voel bijvoorbeeld  het gat tussen twee geparkeerde auto’s.  Of een tuin tussen twee huizen,  zelfs als het windstil is.  Het is een combinatie van horen, voelen,  oriëntatie.  Ook ruiken is belangrijk voor de oriëntatie.  Een  bakkerij heeft een geur.  Een radiowinkel ook.  Of een koffiebar, een  kaaswinkel, enzovoort.  Ik kan echt mijn neus achternalopen.  Niet te  verwonderen dat ik te sterke parfums als regelrechte luchtvervuiling ervaar.

Ik zou me natuurlijk door een hond kunnen laten begeleiden.  Ik ken blinden  die ontzettend veel hebben aan hun hond.  Maar ik ben geen hondenvriend.   Bovendien wil ik me niet afhankelijk maken, ik wil zoveel mogelijk zelf doen.   Met de gevolgen van dien.  Af en toe val ik op de stoep in een put of loop  ik tegen zo’n vervelend paaltje aan.  Dat is al geregeld gebeurd.  De  voetpaden van Brussel zijn de slechtste van West-Europa.  Bovendien worden  ze om de haverklap opengegooid – ik heb er al van alles aan overgehouden, van  kapotte kousen tot gekneusde ribben.  Eigen schuld?   Een beetje wel,  ja, ik stap ook nogal snel.

En toch denk ik niet dat ik zou kunnen wennen als ik ineens weer zou zien.   Mijn blindheid heeft als het ware mijn persoonlijkheid geprint, mijn leven zou  totaal veranderen.  Vroeger had ik dat wel, dat verlangen.  Nu niet  meer.  Of maar zelden.  De wereld is sinds mijn jeugd heel erg  veranderd.  Ik weet niet of ik al die visuele informatie nog zou kunnen  opslaan, laat staan bevatten.  Zou ik dat nog aankunnen?   Waarom zou  ik al mijn visuele indrukken weer omgooien?   Kleuren bijvoorbeeld.   Die blijf ik me visueel voorstellen, in de hersenen dus, ook al zie ik  rechtstreeks niets.  Rood?   Ja, ik denk dat ik die kleur kan zien.   En wil ik ze fijner zien, dan vraag ik hulp.  Ik vraag bijvoorbeeld of het  rood op dat van een tomaat lijkt, of op het rood van frambozen, want dat zijn  vruchten en kleuren die ik me uit mijn jeugd kan herinneren.

Ook gezichten stel ik me visueel voor.  Niet scherp afgelijnd, dat is niet  mogelijk.  Ik vorm er me een vage indruk van, gebaseerd op gezichten uit  mijn jeugd.  Zo heb ik nu al een vage indruk van de vorm van uw gezicht, op  basis van uw stem, uw lach.  Om scherper te kunnen zien, zou ik uw gezicht  moeten betasten, maar dat vind ik nogal gênant.  Soms doe ik dat wel, bij  iemand die ik heel goed ken.  En dan zie ik hem beter.  Maar zelfs bij  heel goeie vriendinnen heb ik het nog nooit gedaan.  Iemand omhelzen, even  tegen je aandrukken, ook dat vertelt een verhaal over het lichaam van de ander.   Dan krijg je echt een indruk over hoe dat lichaam eruitziet.  Of even  voelen aan een arm, dan raak je op weg, dat geeft goede informatie over hoe de  rest van het lichaam er zou kunnen uitzien.  Of de stap van iemand, ook uit  een stap kan ik meestal iets afleiden.

Maar tasten is het beste.  Een van mijn zussen en haar man hebben een  galerie in Kluisbergen.  Kort geleden was ik daar in gezelschap van een  groep blinde Duitsers.  Fantastisch hoe we genoten hebben van de beelden in  de tuin.  Je kunt die beelden aanraken, de gezichten op je dooie gemak  aftasten, tot je ze echt visueel tot leven brengt.  Jullie vangen eerst een  algemeen beeld op en gaan dat vervolgens ontleden in de details.  Wij niet.   Wij beginnen met kleine stukjes en zo leggen we dan gaandeweg de puzzel.

Maar je hebt wel altijd een eerste indruk.  Ofwel ligt iemand mij, ofwel  niet.  Een negatieve indruk heb ik bijvoorbeeld op slag als iemand slecht  ruikt, naar zweet of naar kleren die niet schoon zijn.  Dat vind ik  verschrikkelijk.  Sigaretten- of sigarengeur kan ik goed verdragen.   Een roker hoeft niet per se onsympathiek te zijn, vaak is het tegendeel waar.   Maar iemand met een lijfgeur of met slecht riekende kleren, zo iemand geeft me  meteen een negatief gevoel.  Veel kun je ook afleiden uit de manier waarop  mensen spreken, de intonatie, de uitstraling.  Een mooie stem kan heel  positief zijn.  Mooie handen ook.  Een lekker geurtje ook, zolang het  discreet blijft, en fris.

Zo kan ik nog wel even doorgaan.  Maar er is natuurlijk meer dan  zintuiglijke impressies alleen.  Ik ben sterk aangetrokken tot mensen die  interessant zijn, die veel weten, over geschiedenis, over reizen, over  praktische dingen ook.  Ik ben het ontvangende type.  Men zegt dat ik  heel goed kan luisteren.  Dat komt omdat ik wil weten, ontdekken.

De wereld is veel toegankelijker geworden voor blinde mensen, vooral toch door  de technologie.  Ik ben vaak uithuizig overdag, want ik werk als freelance  tolk.  Belangrijk dus: mijn notitieapparaat.  Heel gesofisticeerd,  perfect bruikbaar.  Of nog: ’s ochtends programmeer ik mijn bandopnemer en  iedere avond luister ik naar De Wandelgangen.  De technologie heeft een  wereld voor ons geopend.  Ik zei je al dat ik een sprekende kleurdetector  heb.  Maar ik heb ook een sprekende weegschaal.  Die liegt nooit.   En een sprekende video, die me elke keer weer feilloos zegt wat ik  geprogrammeerd heb.  Ik heb een apparaatje dat me zegt wie gebeld heeft of  me het telefoonnummer leest van de beller.  Ik kan een brief scannen en  vervolgens uitprinten in braille.  Prachtig allemaal.  Prachtig ook  dat door overheidssteun de meeste van die dingen nu binnen het bereik van minder  gefortuneerde blinden valt.

En terwijl ik toch bezig ben met goed nieuws: een dikke pluim ook voor het  personeel van onze spoorwegmaatschappij.  Zeer vriendelijke mensen, niks  formalistisch, niet betuttelend ook.  Ze begeleiden ons op een fantastische  manier.  Uiteraard stuit je ooit wel eens op een minder vriendelijke of een  al te betuttelende reactie, overigens opvallend meer in de winter dan in de  zomer, en meer in de metro dan bovengronds.  Maar goed, dat ligt dan  misschien ook aan jezelf.  Als de zon schijnt, ben je zelf vriendelijker.   Mijn grootmoeder zei altijd: “Myriam, kind, als de mensen niet vriendelijk zijn  tegen jou, kijk dan zelf eens in de spiegel.” Dat lijkt me een heel ware  opmerking.

Veel is vervaagd uit mijn jeugd.  Hoe ziet die mooie vrouw uit mijn straat  er nu weer uit, die mooie man, die mooie kast in ons huis?   Heel precies  weet ik dat niet meer, ik kan me die mensen of die voorwerpen visueel alleen  maar wazig voorstellen, als het ware achter een sluier.  Misschien zou ik  toch wel weer willen zien.  Precies, daarnet zei ik nog het omgekeerde.   Maar misschien zeg ik dat ik het niet wil omdat ik het niet kan, omdat ik het  nooit meer zal kunnen.  De bergen bijvoorbeeld, wat moet het prachtig zijn  om de bergen nog eens te zien.  Of een sterrenhemel.  Ik reis heel  graag.  Vaak gebeurt het dan, als ik ’s nachts met vrienden buiten ben, in  een dorpje of op een strand, dat ik denk: ik zou de sterren willen zien.

En toch.  Toch denk ik dat je intenser leeft als je niet ziet, precies door  die heel fijne afstelling van je andere zintuigen.  In de liefde?   Ja,  absoluut.  De liefde bedrijven met een blinde is veel intenser dan met  iemand die ziet.  Het betasten van elkaar, het strelen, het onverwachte,  het is allemaal zo geraffineerd, zo scherp en geconcentreerd.

Dat geldt ook voor veel andere zintuiglijke ervaringen.  Een van mijn  blinde vriendinnen organiseert af en toe een feestje.  Aan een paar  vrienden vraagt ze de gerechten klaar te maken en vervolgens laat ze aan tafel  iedereen raden welke ingrediënten erin zitten, en welke verse kruiden.   Altijd weer halen de blinden het van de anderen.  Bij mensen die zien wordt  een deel van de smaak door de ogen ingeleid, en daardoor soms belemmerd, of  bevooroordeeld.  Maar als wij bijvoorbeeld een sla of een wokgerecht eten,  dan is iedere hap een verrassing.  Eten is spannend voor ons.  Drinken  ook.  Blinden zijn vaak uitstekende wijnproevers.

Op reis hebben we eens iets heel eigenaardigs meegemaakt.  We waren met  veertien, netjes opgedeeld: zeven blinden, zeven zienden.  Op een dag  kregen alle zienden na de maaltijd diarree.  Geen enkele blinde had er last  van.  Raak daar maar eens wijs uit.  Lag het aan het feit dat de  blinden meer alcohol hadden gedronken en daardoor beter tegen een stootje  bestand waren?   Of eten wij, omdat we soms de versheid van een product niet  met zekerheid kunnen achterhalen, misschien makkelijker voedsel dat minder vers  is en ontwikkelen we zo een zekere immuniteit?

Het is trouwens opvallend hoeveel blinden gek zijn op eten en drinken.  Dat  is altijd weer een avontuur voor ons.  Als compensatie voor het visuele  gemis?   Een beetje wel, allicht.  Die gulzigheid hebben we trouwens  met al onze zintuigen.  We willen weten, ontdekken.  Een van mijn  blinde vrienden is een vogelkenner.  Elk jaar opnieuw leert hij me hoe ik  het geluid van vinken kan thuisbrengen, van het winterkoninkje, de tuinfluiter,  enzovoort.  Dan doen we ook een nachtegalenwandeling, dat zijn heerlijke  momenten voor mij.  Hij verzorgt de boerderij thuis en heeft een  ongelooflijk goed contact met dieren.  De dieren weten dat hij niet ziet.   Honden hebben dat heel snel door.  Katten ook.  Maar ook de andere  dieren komen tot aan zijn hand om te eten, omdat ze voelen dat hij niet tot bij  hen kan komen.

Alles wil ik proeven.  Theater bijvoorbeeld.  In Brussel is dat  fantastisch, in al die talen.  Van toneelgroep Stan volg ik alles.   Dat is echt teksttheater, en knap bovendien, ook in de improvisaties.   Decors, kostuums?   Ach nee, ik heb genoeg aan het visuele minimum.   Voor de rest heb ik mijn oren.  Theater is echt mijn medium.  En  muziek, ik ga graag naar concerten.  Soms plan ik tot vijf avonden in de  week een culturele activiteit.  Van gulzigheid gesproken!

Ik leef dus niet in een nacht.  Figuurlijk niet, maar ook niet letterlijk.   De wereld is niet zwart maar lichtgrijs, zelfs in een pikdonkere kamer.   Soms denk ik dan dat ik het licht heb vergeten uit te doen.  Daar heb ik nu  een leuk toestelletje voor gevonden, in een Chinees winkeltje.  Ik zal het  even demonstreren.

Kijk, in dit doosje zitten twee krekels, kleine mechaniekjes in de gedaante van  krekels.  Als ik het doosje in een donkere kamer openmaak, zwijgen ze.   Is er licht in de kamer, zoals nu, dan beginnen de krekels te tjirpen.   Prachtig, niet?   Zo ga ik ’s nachts de kamers langs.  Tjirpen mijn  krekels, dan doe ik het licht uit.  Maar voor mij gebeurt er dan niets.   De wereld blijft lichtgrijs.  Voor altijd.

Laurens DE KEYZER

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  2. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  3. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  4. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  5. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  6. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  7. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  8. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  9. Eibert: blind, maar verder alles goed04-04-2018 02:04:03
  10. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  11. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  12. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  13. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  14. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  15. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  16. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  17. Eén > Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  18. Eén > Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  19. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  20. Eén > Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  21. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  22. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  23. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  24. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  25. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  26. Ze is blind… maar niet te stoppen26-10-2017 08:10:00
  27. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  28. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  29. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  30. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  31. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  32. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  33. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  34. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  35. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  36. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  37. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  38. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  39. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  40. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  41. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37
  42. Marina Katarina Kovac wil ‘laten zien wat blinden kunnen’18-06-2017 03:06:44
  43. Leven zonder te zien15-06-2017 03:06:25
  44. Video: Bartiméus – Belang van toegankelijkheid voor blinden14-06-2017 03:06:42
  45. “Je kunt meer dan je denkt als je blind bent”13-06-2017 04:06:53
  46. ‘Ik ben een jonge moeder van een baby en peuter. En oh ja: ik ben blind!’13-06-2017 04:06:12
  47. Larissa Klaassen wil inspireren11-06-2017 09:06:30
  48. Interview met Deborah Maerschalck (blind)11-06-2017 09:06:05
  49. “Elk kindje is bijzonder én mooi, ook onze Flor”10-01-2017 08:01:58
  50. Blinde jongen redt zijn mama nadat ze thuis instort02-01-2017 04:01:27
  51. ‘Bijna niets is onmogelijk’23-10-2016 05:10:14
  52. “Mijn papa kan heel goed vertellen”13-06-2016 08:06:32
  53. Blinde Corné Kremers Lid in de Orde van Oranje-Nassau31-05-2016 09:05:19
  54. Blind en in de jeugdraad – In gesprek met Deborah Maerschalck04-04-2016 11:04:10
  55. ‘Met je hart zie je meer’31-03-2016 10:03:46
  56. Blind raadslid legt werk neer vanwege handicap22-03-2016 08:03:33
  57. ‘Helemaal niet erg om blind te zijn’13-02-2016 09:02:01
  58. Blinde alleenstaande vrouw voedt zoon op zonder partner02-02-2016 04:02:55
  59. Joris werd opeens blind en verloor alles: ‘Verzekeraar liet me in de steek’27-01-2016 08:01:43
  60. Eén dag kan Marina ‘zien’06-01-2016 11:01:28
  61. “Als blinde wil ik opkomen voor de doven”05-12-2015 08:12:05
  62. Blind zijn, beeld je dat even in29-11-2015 09:11:51
  63. ‘Voor blinden is dit een fantastische tijd’ (over Vincent Bijlo)12-09-2015 04:09:28
  64. Koenraad Lecluyse is blind maar opent bed and breakfast06-09-2015 08:09:47
  65. De Ooglijn is vanaf 1 september vaker en langer open02-09-2015 12:09:03
  66. Vincent Bijlo: ‘Blind of doof? Ik ben liever allebei’28-08-2015 09:08:41
  67. “Ik kijk anders naar de dingen”06-08-2015 08:08:35
  68. Henk en Sylvia zijn beiden blind, maar werden verliefd07-04-2015 04:04:10
  69. Vrouw herinnert echtgenoot alleen als 16-jarige tiener17-03-2015 08:03:52
  70. Wat zie je als je niet kunt kijken?10-03-2015 09:03:07
  71. Vrolijk Vlaanderen over blinden en slechtzienden10-03-2015 09:03:58
  72. Vincent Bijlo in Pavlov10-03-2015 09:03:34
  73. Reportage van de blinde Tonny van Breukelen10-03-2015 09:03:35
  74. Martine Boere strijdt om de titel ‘Bikkel 2011’10-03-2015 08:03:26
  75. Het Klokhuis – Blinde Sander is actief in het leven10-03-2015 08:03:20
  76. De Reünie Esther Crombag10-03-2015 06:03:18
  77. De ogen van Sophie – Alles over blind zijn10-03-2015 05:03:23
  78. Blinde mama Monique – Ik zie, ik zie, wat zij niet ziet10-03-2015 05:03:01
  79. Blinde Leo Dijk in Tiswat10-03-2015 05:03:43
  80. Blinde Karl gebruikt hulpmiddelen in het dagelijks leven10-03-2015 05:03:58
  81. Een bloemetje voor Kim Bols10-02-2015 08:02:52
  82. Video: Vrolijk Vlaanderen met blinden10-02-2015 06:02:31
  83. ‘Ik zou graag nog eens langs de winkels flaneren’25-01-2015 01:01:10
  84. Hoogezand – Oprichting lotgenotengroep voor mensen met een visuele beperking23-01-2015 05:01:59
  85. 10 ongelooflijke verhalen over blinde mensen22-01-2015 08:01:23
  86. Video – Meintje en haar blinde ouders18-01-2015 01:01:06
  87. Video – Blinde man laat beurs vallen, wat doe je?04-01-2015 09:01:44
  88. Larissa Klaassen: ‘Ik ben blij dat ik anderen help met mijn uitvinding’03-01-2015 09:01:49
  89. Ambassadeur Kim Bols11-12-2014 10:12:46
  90. Larissa is de stoerste19-11-2014 10:11:03
  91. Als het moet, dan moet het28-10-2014 06:10:48
  92. Persoonlijke ervaring van Evelien (29) uit Boxmeer20-09-2014 08:09:08
  93. “God heeft een bedoeling met mijn blindheid”02-09-2014 05:09:07
  94. Stadsportret: Blind met ballen15-08-2014 02:08:01
  95. Mooi: hoe blinde mensen schoonheid “zien”25-04-2014 03:04:52
  96. Gedicht: Ik ben ook normaal27-02-2014 09:02:10
  97. Gezichtsvermogen kwijt24-02-2014 08:02:24
  98. Oogcontact17-02-2014 12:02:29
  99. “Het is een kwestie van accepteren”09-02-2014 11:02:03
  100. Blind vertrouwen in de toekomst28-01-2014 08:01:01
  101. Jonge blinde vrouw komt spreken tijdens les Verzorging25-01-2014 08:01:44
  102. Audiodagboek van een blinde man: zo is het om je zicht te verliezen22-01-2014 07:01:02
  103. Overlast gevende bovenbuurvrouw blijkt blind14-01-2014 06:01:49
  104. Een moeder met veerkracht18-12-2013 04:12:49
  105. “Ik zou niet willen zien”26-11-2013 05:11:00
  106. Het begrip wolk uitleggen aan een blind kind?06-11-2013 03:11:02
  107. Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?01-11-2013 03:11:00
  108. “De dag nadat mijn blinde dochter trouwde”05-10-2013 07:10:57
  109. Mijn ouders kregen te horen dat er iets mis was met hun dochtertje11-05-2013 10:05:11
  110. Een blindere houding25-04-2013 06:04:08
  111. “Al drie keer kanker, maar ik geef niet op”22-02-2013 02:02:06
  112. Blinde Heemstedenaar wil ook graag gegroet worden19-02-2013 08:02:29
  113. ‘Ik kijk door de ogen van mijn zoon’08-01-2013 07:01:04
  114. ‘Ik ben blij een hefboom te kunnen zijn’24-12-2012 07:12:20
  115. Een kind opvoeden als je blind bent13-10-2012 06:10:33
  116. Zie je iets aan mij?25-08-2012 03:08:31
  117. ‘VARA weigert Vincent Bijlo om blindheid’06-08-2012 06:08:56
  118. Wereld blinden gaat open in Pakhuis14-07-2012 07:07:14
  119. Blinde moet 18.000 euro terug aan staat05-07-2012 06:07:04
  120. Video: Blind28-06-2012 03:06:35
  121. Xander en Siebe zijn gered10-05-2012 06:05:32
  122. Je vingers zijn je ogen07-05-2012 05:05:45
  123. Kim Bols: portret van een gedreven Vlaamse07-05-2012 05:05:25
  124. Het verhaal van Youssri – “Ik zie wat kan”01-04-2012 12:04:13
  125. Video: Klassen Kors Breijerschool op bezoek bij blinden23-03-2012 05:03:37
  126. Video: Blinde Wapservener loopt pelgrimstocht21-03-2012 12:03:42
  127. Video: Johan Dingemans21-03-2012 08:03:24
  128. Vincent Bijlo: ‘Ogen kunnen dictators zijn’31-12-2011 08:12:23
  129. Ervaren hoe het is om in een rolstoel te zitten of blind te zijn06-12-2011 06:12:11
  130. Blind leven18-11-2011 05:11:11
  131. Interview Vincent Bijlo15-09-2011 10:09:45
  132. Interview met Kim Bols02-09-2011 10:09:59
  133. ‘Mijn handicap is juist mijn kracht’08-06-2011 07:06:43
  134. ‘Blind Alert, ik ben blij dat het er eindelijk is’07-06-2011 05:06:21
  135. Blinde moeder Rebecca wil nog een tweede kindje07-06-2011 05:06:41
  136. ‘Een onvergetelijke ervaring voor iedereen’07-06-2011 04:06:02
  137. Blind raadslid voltrekt huwelijk07-06-2011 04:06:35
  138. Carolus Leysen: “Als blinde ben je altijd een stap achter”07-06-2011 04:06:34
  139. “Het is niet omdat je niet ziet, dat je niets weet”06-06-2011 08:06:14
  140. Blinde Genkenaar Carlo Petrelli vangt honden op05-06-2011 02:06:53
  141. Hoedje af voor blinde mama Rebecca05-06-2011 01:06:29
  142. Kracht in mij05-06-2011 01:06:46
  143. Lotgenoten05-06-2011 01:06:04
  144. “Ik heb mijn levensvreugde teruggevonden”05-06-2011 01:06:16
  145. Een blinde leest lichaamstaal anders, maar daarom niet minder goed05-06-2011 01:06:47
  146. Over blinden, alcoholisten en rolstoelers05-06-2011 01:06:33
  147. “Het enige dat me niet lukt, is samen kleuren”05-06-2011 01:06:57
  148. ‘Blind fietsen? Gewoon’05-06-2011 01:06:52
  149. Blinde ouders05-06-2011 01:06:33
  150. Moeder houdt benefiet voor blinde dochter05-06-2011 01:06:47
  151. ‘In 2009 wil ik zélf mijn post lezen’05-06-2011 01:06:12
  152. Eten zonder je bord te zien05-06-2011 01:06:39
  153. Martine helpt Odette05-06-2011 01:06:11
  154. ‘Sommige afleveringen heb ik al 50 keer gezien’05-06-2011 01:06:04
  155. Gesprekken met kinderen in uitzonderlijke situaties – Zowel de PAPA als de MAMA van Veerle (11) zijn BLIND05-06-2011 01:06:58
  156. Mei Lan (16), ooit ziende, nu blind05-06-2011 01:06:32
  157. Mijn Melsbroek: Albert Keersmaekers05-06-2011 01:06:17
  158. “Boodschappen doen? Niet alleen!”05-06-2011 01:06:04
  159. ‘Ongelooflijk hoeveel wilskracht Eline toont’05-06-2011 01:06:29
  160. Oudejaarsshow Vincent Bijlo in Lokatie 78 (Bunnik)05-06-2011 01:06:49
  161. “Wij hadden blind meisje te gast”05-06-2011 01:06:55
  162. “Ook ziende zouden we voor elkaar kiezen”05-06-2011 01:06:16
  163. Ik kwam terug van Lourdes en werd blind05-06-2011 12:06:01
  164. Niets gezien, alles gehoord05-06-2011 12:06:37
  165. Herman Van Dijck ruimde vuil boeltje Hooge Maey op05-06-2011 12:06:56
  166. “Ik droom dat mama me kan zien”05-06-2011 12:06:33
  167. Frida en Edwin Weterings – Blind echtpaar met (ziende) kinderen …05-06-2011 12:06:19
  168. Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars05-06-2011 12:06:16
  169. Blind zijn is moeilijker in de visuele maatschappij05-06-2011 12:06:05
  170. “Eeuwige optimist” Joël Vyncke overleden05-06-2011 12:06:42
  171. Blinde vrouw van 62 twaalfde keer moeder05-06-2011 12:06:12
  172. ‘Zielig komt niet in mijn woordenboek voor’05-06-2011 12:06:56
  173. Niks kniezen om je handicap, maar er gewoon voor gaan05-06-2011 12:06:30
  174. Een ‘beperking’ is heel normaal05-06-2011 12:06:16
  175. Hennie Halfwerk denkt in kleuren05-06-2011 12:06:42
  176. Vlaamse Buren: Gunter & Manuela en hun buurvrouw Rita Van Schel05-06-2011 12:06:47
  177. “Hij pakte mijn zicht af, maar niet mijn leven05-06-2011 12:06:28
  178. Onze redacteur op de lappen met een dove vrouw en een blinde man05-06-2011 11:06:28
  179. Herenthout: Kinderen met handicap vinden opvang05-06-2011 11:06:12
  180. Blinde van het jaar 200405-06-2011 11:06:55
  181. Superprestige-voorzitter Etienne Gevaert heeft leren leven met zijn handicap05-06-2011 11:06:34
  182. Severine Doré meter Kind Inclusie Plan05-06-2011 11:06:30
  183. Ik zou de sterren willen zien05-06-2011 11:06:14
  184. Leef voluit!05-06-2011 11:06:06
  185. Zoontje fotomodel Jordan blijkt blind05-06-2011 10:06:04
  186. Blind vertrouwen05-06-2011 10:06:04
  187. Georgia en Albert – Om het lijf05-06-2011 10:06:17
  188. Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”05-06-2011 10:06:38
  189. Wat denkt Vlaanderen over …: Enquête over visueel gehandicapte personen05-06-2011 10:06:15
  190. Mijn verhaal: Een lezeres vertelt05-06-2011 10:06:02
  191. Anders en gelukkig05-06-2011 10:06:29
  192. “Liefde op het eerste woord” – Leo en Edith, van kindsbeen af blind, zijn twintig jaar getrouwd05-06-2011 10:06:48
  193. Het verhaal van Ilse Dupont05-06-2011 10:06:05
  194. Zelfwaardering, assertiviteit en visuele handicap05-06-2011 10:06:23
  195. Blinde angst05-06-2011 10:06:21
  196. Blinde tiener wil dwars door Brussel stappen29-05-2011 12:05:06
  197. Rolstoelpatiënt verdedigt belang lotgenoten in OCMW28-05-2011 11:05:07
  198. “Blind zijn is voor ons de ergste handicap”28-05-2011 03:05:14

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 11:13