Ik zou de sterren willen zien

Bron: De Standaard
26 juli 2003

De zintuigen van Myriam Roeland

Ze is 58 en blind.  “Maar ik leef niet in een nacht.  De wereld is  niet zwart maar lichtgrijs, zelfs in een pikdonkere kamer.  Soms denk ik  dan dat ik het licht heb vergeten uit te doen.”

Ik heb geen moeite met het woord blind.  Sommige blinden zijn er inderdaad  allergisch voor.  Ze noemen zich niet-zienden – gek eigenlijk, want we zien  meer dan men denkt, zij het via de omweg van de andere zintuigen.  Nee,  schrijf gerust dat ik blind ben.  Ik lijd aan retinitis pigmentosa, een  ontaarding van het netvlies.  Rond mijn elfde merkten mijn ouders dat ik  een nogal grote blinde vlek had.  De oogarts voorspelde toen dat ik blind  zou worden.  Ik heb dat lange tijd niet willen geloven, wellicht vanuit een  vorm van verdringing.  Ik vond het veel erger naar het internaat te moeten  dan blind te zullen worden.  Of zo maakte ik het mezelf toch wijs.   Ach ja, eigenlijk heb ik me toen in mijn lot geschikt.

Mijn ouders zijn direct op zoek gegaan naar een goede blindenschool.  Ik  liet dat gewoon gebeuren.  Het voelt heel vreemd aan als ik daar nu aan  terugdenk.  Ik protesteerde niet.  Het gebeurde gewoon.  Ik werd  er niet vrolijker van, maar ik toonde ook niet mijn verdriet.  En jammer  genoeg kregen blinde kinderen toen nog niet dezelfde kansen als de andere.   Op de blindenschool heb ik vooral leren breien, weven, piano spelen.   Bovendien speelde er nog een onderscheid tussen blind en bijna-blind.  Zij  die nog iets zagen, waren de baas.  Dat ervaar ik trouwens nog altijd zo.   Zij die een beetje kunnen zien, domineren meestal in de groep.

Maar goed, dat zal wel een normale reflex zijn, het heeft me nooit echt  gestoord.  In die jonge jaren voelde ik me vooral heel gefrustreerd omdat  mijn zussen zoveel meer wisten dan ik.  Toen ik zestien was, kon ik niet  meer lezen, ook geen grote letters meer.  En toen ik achttien was, moest ik  voor het eerst stappen met een witte stok.  Dat deed pijn.  Ik  herinner me nog hoe gevoelig dat lag.  Als jong meisje wil je niet in de  kijker lopen, en zeker niet op zo’n rare manier.  Maar alles went.   Zelfs een internaat.

Het was niet prettig om altijd opnieuw weg te moeten van huis, maar ik heb er  toch enkele goeie vrienden gemaakt.  Vrienden die er nog altijd zijn.   Dat ligt ongetwijfeld aan karaktereigenschappen die we gemeen hebben of waarin  we elkaar aanvullen.  Maar het ligt toch vooral, denk ik, aan onze  lotsverbondenheid.  We zitten in hetzelfde schuitje, dat versterkt de band.   We ontmoeten elkaar geregeld, we gaan samen weg, naar theater bijvoorbeeld.   Of we organiseren eetfestijntjes.

Oefening?   Nee.  Mensen denken dat blinden hun bekwaamheden vooral  door oefening ontwikkelen.  Maar oefening is niet nodig.  Het gebeurt  allemaal door aanpassing, ook al gaat het soms heel traag.  En dan moet je  je lot eerst nog aanvaarden.  Bij mij heeft het aanvaardingsproces lang  geduurd, misschien wel tot mijn dertigste.  In die tijd voelde ik me niet  goed in mijn vel, ook niet tegenover mijn zeven broers en zussen.  Ik  voelde me minderwaardig.

Nu heb ik dat niet meer.  Door de vrienden?   Allicht.  Maar ook  door mijn onafhankelijk karakter, de reden trouwens waarom ik nooit ben gaan  samenwonen met intieme vrienden.  Het is vooral een kwestie van accepteren.   Niet bang zijn ook om bepaalde dingen te vragen.  Vroeger wilde ik vooral  niet opvallen.  Daar heb ik me overheen gezet.  Nu stap ik een winkel  of een restaurant binnen en vraag ik wat ik wil.  Soms word je te veel  bemoederd, dat gebeurt.  Het is een klassieker, maar ik heb het zelf al  meegemaakt: je staat te wachten op de bus en plots word je ongevraagd bij de arm  genomen en naar de overkant van de straat geleid.  Ach ja, dat is niet zo  belangrijk.  Ik kan ertegen.  En ook, je wordt toleranter met ouder  worden.

Hoe u er uitziet?   Dat u zwart haar hebt, hebt u me al met een kwinkslag  verteld, toen u geen melk in de koffie wilde.  Maar ik had het ook zelf  kunnen ontdekken.  Ik heb namelijk een apparaatje dat me in ’t algemeen  vrij exact de kleur signaleert wanneer ik het met het elektronisch oogje tegen  iets aandruk.  Heel handig.  Ik kan er bijvoorbeeld in mijn kleerkast  mee rondneuzen om bijvoorbeeld een rood of een beige T-shirt te kiezen.   Voor de rest, ja.  Ik ken u amper twintig minuten, ik kan alleen maar mijn  eerste indrukken geven.  U bent niet al te groot, kan dat?   U hebt  geen zware handen, wellicht dus tamelijk slanke armen.  Uw handdruk laat  een nogal hartelijk karakter vermoeden.  Uw stem kende ik al van ons  telefoontje.  Een tamelijk diepe stem, met een lichte metaalklank erin.   Vind ik mooi.  En zo probeer ik me gaandeweg een beeld van iemand te  vormen.  Een vleugje innerlijkheid, een vleugje uiterlijk.

Ik neem waar op mijn eigen manier, afhankelijk van de omstandigheden.  Dat  groeit.  Je scherpt je zintuigen aan.  Ik ken mensen die veel later  dan ik blind zijn geworden maar hun andere zintuigen meesterlijk hebben  verfijnd.  Ik heb een vriend die vijftien jaar geleden blind is geworden.   Op wandel wordt hij gewaar als er een zijstraat zit aan te komen.  Hij kan  perfect de stand van de zon bepalen.  Hij voelt als er vlakbij een boom  staat, of een auto.  In zijn gezelschap zou je haast geneigd zijn je witte  stok thuis te laten.

Wat je als blinde vooral sterk ontwikkelt, denk ik, is een soort ruimtegevoel.   Als je van een zesde zintuig spreekt, dat is er een.  Ik voel bijvoorbeeld  het gat tussen twee geparkeerde auto’s.  Of een tuin tussen twee huizen,  zelfs als het windstil is.  Het is een combinatie van horen, voelen,  oriëntatie.  Ook ruiken is belangrijk voor de oriëntatie.  Een  bakkerij heeft een geur.  Een radiowinkel ook.  Of een koffiebar, een  kaaswinkel, enzovoort.  Ik kan echt mijn neus achternalopen.  Niet te  verwonderen dat ik te sterke parfums als regelrechte luchtvervuiling ervaar.

Ik zou me natuurlijk door een hond kunnen laten begeleiden.  Ik ken blinden  die ontzettend veel hebben aan hun hond.  Maar ik ben geen hondenvriend.   Bovendien wil ik me niet afhankelijk maken, ik wil zoveel mogelijk zelf doen.   Met de gevolgen van dien.  Af en toe val ik op de stoep in een put of loop  ik tegen zo’n vervelend paaltje aan.  Dat is al geregeld gebeurd.  De  voetpaden van Brussel zijn de slechtste van West-Europa.  Bovendien worden  ze om de haverklap opengegooid – ik heb er al van alles aan overgehouden, van  kapotte kousen tot gekneusde ribben.  Eigen schuld?   Een beetje wel,  ja, ik stap ook nogal snel.

En toch denk ik niet dat ik zou kunnen wennen als ik ineens weer zou zien.   Mijn blindheid heeft als het ware mijn persoonlijkheid geprint, mijn leven zou  totaal veranderen.  Vroeger had ik dat wel, dat verlangen.  Nu niet  meer.  Of maar zelden.  De wereld is sinds mijn jeugd heel erg  veranderd.  Ik weet niet of ik al die visuele informatie nog zou kunnen  opslaan, laat staan bevatten.  Zou ik dat nog aankunnen?   Waarom zou  ik al mijn visuele indrukken weer omgooien?   Kleuren bijvoorbeeld.   Die blijf ik me visueel voorstellen, in de hersenen dus, ook al zie ik  rechtstreeks niets.  Rood?   Ja, ik denk dat ik die kleur kan zien.   En wil ik ze fijner zien, dan vraag ik hulp.  Ik vraag bijvoorbeeld of het  rood op dat van een tomaat lijkt, of op het rood van frambozen, want dat zijn  vruchten en kleuren die ik me uit mijn jeugd kan herinneren.

Ook gezichten stel ik me visueel voor.  Niet scherp afgelijnd, dat is niet  mogelijk.  Ik vorm er me een vage indruk van, gebaseerd op gezichten uit  mijn jeugd.  Zo heb ik nu al een vage indruk van de vorm van uw gezicht, op  basis van uw stem, uw lach.  Om scherper te kunnen zien, zou ik uw gezicht  moeten betasten, maar dat vind ik nogal gênant.  Soms doe ik dat wel, bij  iemand die ik heel goed ken.  En dan zie ik hem beter.  Maar zelfs bij  heel goeie vriendinnen heb ik het nog nooit gedaan.  Iemand omhelzen, even  tegen je aandrukken, ook dat vertelt een verhaal over het lichaam van de ander.   Dan krijg je echt een indruk over hoe dat lichaam eruitziet.  Of even  voelen aan een arm, dan raak je op weg, dat geeft goede informatie over hoe de  rest van het lichaam er zou kunnen uitzien.  Of de stap van iemand, ook uit  een stap kan ik meestal iets afleiden.

Maar tasten is het beste.  Een van mijn zussen en haar man hebben een  galerie in Kluisbergen.  Kort geleden was ik daar in gezelschap van een  groep blinde Duitsers.  Fantastisch hoe we genoten hebben van de beelden in  de tuin.  Je kunt die beelden aanraken, de gezichten op je dooie gemak  aftasten, tot je ze echt visueel tot leven brengt.  Jullie vangen eerst een  algemeen beeld op en gaan dat vervolgens ontleden in de details.  Wij niet.   Wij beginnen met kleine stukjes en zo leggen we dan gaandeweg de puzzel.

Maar je hebt wel altijd een eerste indruk.  Ofwel ligt iemand mij, ofwel  niet.  Een negatieve indruk heb ik bijvoorbeeld op slag als iemand slecht  ruikt, naar zweet of naar kleren die niet schoon zijn.  Dat vind ik  verschrikkelijk.  Sigaretten- of sigarengeur kan ik goed verdragen.   Een roker hoeft niet per se onsympathiek te zijn, vaak is het tegendeel waar.   Maar iemand met een lijfgeur of met slecht riekende kleren, zo iemand geeft me  meteen een negatief gevoel.  Veel kun je ook afleiden uit de manier waarop  mensen spreken, de intonatie, de uitstraling.  Een mooie stem kan heel  positief zijn.  Mooie handen ook.  Een lekker geurtje ook, zolang het  discreet blijft, en fris.

Zo kan ik nog wel even doorgaan.  Maar er is natuurlijk meer dan  zintuiglijke impressies alleen.  Ik ben sterk aangetrokken tot mensen die  interessant zijn, die veel weten, over geschiedenis, over reizen, over  praktische dingen ook.  Ik ben het ontvangende type.  Men zegt dat ik  heel goed kan luisteren.  Dat komt omdat ik wil weten, ontdekken.

De wereld is veel toegankelijker geworden voor blinde mensen, vooral toch door  de technologie.  Ik ben vaak uithuizig overdag, want ik werk als freelance  tolk.  Belangrijk dus: mijn notitieapparaat.  Heel gesofisticeerd,  perfect bruikbaar.  Of nog: ’s ochtends programmeer ik mijn bandopnemer en  iedere avond luister ik naar De Wandelgangen.  De technologie heeft een  wereld voor ons geopend.  Ik zei je al dat ik een sprekende kleurdetector  heb.  Maar ik heb ook een sprekende weegschaal.  Die liegt nooit.   En een sprekende video, die me elke keer weer feilloos zegt wat ik  geprogrammeerd heb.  Ik heb een apparaatje dat me zegt wie gebeld heeft of  me het telefoonnummer leest van de beller.  Ik kan een brief scannen en  vervolgens uitprinten in braille.  Prachtig allemaal.  Prachtig ook  dat door overheidssteun de meeste van die dingen nu binnen het bereik van minder  gefortuneerde blinden valt.

En terwijl ik toch bezig ben met goed nieuws: een dikke pluim ook voor het  personeel van onze spoorwegmaatschappij.  Zeer vriendelijke mensen, niks  formalistisch, niet betuttelend ook.  Ze begeleiden ons op een fantastische  manier.  Uiteraard stuit je ooit wel eens op een minder vriendelijke of een  al te betuttelende reactie, overigens opvallend meer in de winter dan in de  zomer, en meer in de metro dan bovengronds.  Maar goed, dat ligt dan  misschien ook aan jezelf.  Als de zon schijnt, ben je zelf vriendelijker.   Mijn grootmoeder zei altijd: “Myriam, kind, als de mensen niet vriendelijk zijn  tegen jou, kijk dan zelf eens in de spiegel.” Dat lijkt me een heel ware  opmerking.

Veel is vervaagd uit mijn jeugd.  Hoe ziet die mooie vrouw uit mijn straat  er nu weer uit, die mooie man, die mooie kast in ons huis?   Heel precies  weet ik dat niet meer, ik kan me die mensen of die voorwerpen visueel alleen  maar wazig voorstellen, als het ware achter een sluier.  Misschien zou ik  toch wel weer willen zien.  Precies, daarnet zei ik nog het omgekeerde.   Maar misschien zeg ik dat ik het niet wil omdat ik het niet kan, omdat ik het  nooit meer zal kunnen.  De bergen bijvoorbeeld, wat moet het prachtig zijn  om de bergen nog eens te zien.  Of een sterrenhemel.  Ik reis heel  graag.  Vaak gebeurt het dan, als ik ’s nachts met vrienden buiten ben, in  een dorpje of op een strand, dat ik denk: ik zou de sterren willen zien.

En toch.  Toch denk ik dat je intenser leeft als je niet ziet, precies door  die heel fijne afstelling van je andere zintuigen.  In de liefde?   Ja,  absoluut.  De liefde bedrijven met een blinde is veel intenser dan met  iemand die ziet.  Het betasten van elkaar, het strelen, het onverwachte,  het is allemaal zo geraffineerd, zo scherp en geconcentreerd.

Dat geldt ook voor veel andere zintuiglijke ervaringen.  Een van mijn  blinde vriendinnen organiseert af en toe een feestje.  Aan een paar  vrienden vraagt ze de gerechten klaar te maken en vervolgens laat ze aan tafel  iedereen raden welke ingrediënten erin zitten, en welke verse kruiden.   Altijd weer halen de blinden het van de anderen.  Bij mensen die zien wordt  een deel van de smaak door de ogen ingeleid, en daardoor soms belemmerd, of  bevooroordeeld.  Maar als wij bijvoorbeeld een sla of een wokgerecht eten,  dan is iedere hap een verrassing.  Eten is spannend voor ons.  Drinken  ook.  Blinden zijn vaak uitstekende wijnproevers.

Op reis hebben we eens iets heel eigenaardigs meegemaakt.  We waren met  veertien, netjes opgedeeld: zeven blinden, zeven zienden.  Op een dag  kregen alle zienden na de maaltijd diarree.  Geen enkele blinde had er last  van.  Raak daar maar eens wijs uit.  Lag het aan het feit dat de  blinden meer alcohol hadden gedronken en daardoor beter tegen een stootje  bestand waren?   Of eten wij, omdat we soms de versheid van een product niet  met zekerheid kunnen achterhalen, misschien makkelijker voedsel dat minder vers  is en ontwikkelen we zo een zekere immuniteit?

Het is trouwens opvallend hoeveel blinden gek zijn op eten en drinken.  Dat  is altijd weer een avontuur voor ons.  Als compensatie voor het visuele  gemis?   Een beetje wel, allicht.  Die gulzigheid hebben we trouwens  met al onze zintuigen.  We willen weten, ontdekken.  Een van mijn  blinde vrienden is een vogelkenner.  Elk jaar opnieuw leert hij me hoe ik  het geluid van vinken kan thuisbrengen, van het winterkoninkje, de tuinfluiter,  enzovoort.  Dan doen we ook een nachtegalenwandeling, dat zijn heerlijke  momenten voor mij.  Hij verzorgt de boerderij thuis en heeft een  ongelooflijk goed contact met dieren.  De dieren weten dat hij niet ziet.   Honden hebben dat heel snel door.  Katten ook.  Maar ook de andere  dieren komen tot aan zijn hand om te eten, omdat ze voelen dat hij niet tot bij  hen kan komen.

Alles wil ik proeven.  Theater bijvoorbeeld.  In Brussel is dat  fantastisch, in al die talen.  Van toneelgroep Stan volg ik alles.   Dat is echt teksttheater, en knap bovendien, ook in de improvisaties.   Decors, kostuums?   Ach nee, ik heb genoeg aan het visuele minimum.   Voor de rest heb ik mijn oren.  Theater is echt mijn medium.  En  muziek, ik ga graag naar concerten.  Soms plan ik tot vijf avonden in de  week een culturele activiteit.  Van gulzigheid gesproken!

Ik leef dus niet in een nacht.  Figuurlijk niet, maar ook niet letterlijk.   De wereld is niet zwart maar lichtgrijs, zelfs in een pikdonkere kamer.   Soms denk ik dan dat ik het licht heb vergeten uit te doen.  Daar heb ik nu  een leuk toestelletje voor gevonden, in een Chinees winkeltje.  Ik zal het  even demonstreren.

Kijk, in dit doosje zitten twee krekels, kleine mechaniekjes in de gedaante van  krekels.  Als ik het doosje in een donkere kamer openmaak, zwijgen ze.   Is er licht in de kamer, zoals nu, dan beginnen de krekels te tjirpen.   Prachtig, niet?   Zo ga ik ’s nachts de kamers langs.  Tjirpen mijn  krekels, dan doe ik het licht uit.  Maar voor mij gebeurt er dan niets.   De wereld blijft lichtgrijs.  Voor altijd.

Laurens DE KEYZER

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 11:13