Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars

Bron: Tertio
21 juni 2006

Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars

Aan het kerkje van Sint-Anna-Pede, bekend door het schilderij van Pieter Bruegel  de Oudere, De parabel van de blinden, gingen vier blinden en slechtzienden de  dialoog aan met historicus Ben Wuyts.

Plaats van de afspraak is het pittoreske kerkje van Sint-Anna-Pede in het  glooiende pajottenland.  Deze kerk werd vereeuwigd op het schilderij van  Pieter Bruegel de Oudere, De parabel van de blinden (1568).  Daarop toont  Bruegel een blinde die vijf andere blinden leidt.  Ze vallen allemaal in  een put.  Dat komt ervan als je je door een niet-ziende laat leiden, is de  les.

Deze parabel met allegorische inslag is nog altijd tekenend voor het idee over  de capaciteiten van de blinde.  De realiteit toont evenwel aan dat het om  een fout beeld gaat.  Heel wat blinden bouwen een mooie beroepsloopbaan  uit.

Herman Caulier is blind, ondervoorzitter van Blindenzorg Licht en Liefde,  gespecialiseerd in infrastructurele toegankelijkheid, en in het dagelijkse leven  werkzaam in een facilitair bedrijf van de KBC-bank.  Hij staat onder andere  in voor het gebouwenbeheer en de vergaderservice.  Zijn vrouw Liliane  Steyaert is erg slechtziend.  Ilse Dupont is blind en werkte lange tijd als  pastoraal werkster, maar is nu opnieuw aan het studeren.  Ditmaal Hebreeuws  en godsdienstwetenschappen, met het oog op een verdere pastorale loopbaan.   Ilse Peeters is blind en onthaalmedewerkster op de hogeschool Sint-Lucas in  Brussel.

In de geschiedenis bestonden twee dominante beelden over blinden en  slechtzienden.  Vaak werd gedacht dat blindheid met zonde had te maken.   Blinden waren onvolwaardig, hulpeloos en telden niet mee in de maatschappij.   Ze overleefden door te bedelen of door met zich te laten spotten.  De  blinden in het gezelschap herkenden dat archetype duidelijk.  “Zienden  denken altijd dat ze zorg voor blinden moeten dragen,” vertelt Caulier.   “Die zorg is soms meer overheersend aanwezig dan gewone oprechte belangstelling  voor mijn persoon.”

“Mensen denken inderdaad altijd dat ze voor jou moeten zorgen,” bevestigt  Peeters.  “Op een receptie of een feestje parkeren ze je ergens en de  persoon die dan toevallig naast je zit, voelt zich gedwongen de hele avond met  je te babbelen.  Mensen voelen zich vaak ook geremd in het bijzijn van een  blinde.  Ze durven precies niet voluit te praten.”

Ook Dupont vindt die situaties heel herkenbaar: “Op straat of in de bus vragen  mensen me vaak: ‘Ben je zo geboren?  Heb je een vriend of ben je getrouwd?   Neen zeker?’ Dat vraag je toch ook niet meteen aan gewone mensen bij een eerste  contact.  Mensen denken dat blinden in een heel aparte wereld leven.”

“Als ik in de trein naar Brussel zit, vragen mensen me vaak wat ik in Brussel ga  doen,” vertelt Caulier.  “Ik stel hun dan dezelfde domme vraag: ‘En wat  gaat u doen in Brussel?”‘

“Mensen hebben medelijden met mij als ik een winkel binnenga,” getuigt zijn  vrouw.  “Dat is niet nodig.  Ik winkel zoals iedereen.”

“Het is als blinde moeilijker om naar een hoger niveau door te stoten,” merkt  Dupont op.  “Ik was al een tijdje samen met een andere collega als  jeugdpastor werkzaam, maar mensen uit de parochie bleven mijn ziende collega als  dé jeugdpastor zien.  Ik kreeg hun zelf niet uitgelegd dat ik dezelfde  functie vervulde.”

“Ik werk als onthaalmedewerkster graag in de schoolvakanties, want dan kan ik  buiten het seizoen met vakantie gaan,” vertelt Peeters, “maar het gebeurt dat ik  dan alleen op kantoor ben.  Ik vind dat zelf helemaal niet erg, maar  anderen vinden het ongehoord om een blinde alleen in een gebouw te laten.   Dat raakt me wel.  Je moet als blinde enorm assertief zijn en opkomen voor  je mening.”

Een ander archetypisch beeld, vermeld in het boek van Wuyts, is dat van de  blinde als ‘ziener’, als profeet.  Er werd vroeger van uitgegaan dat  blinden niet waren afgeleid door het zicht en daardoor naar de innerlijke diepte  konden kijken.  Blinden werden speciale talenten toegedicht.  “Wij  hebben evenveel talenten als een ziende,” meent Peeters.’Niet meer of niet  minder.’

“Ik vind het soms vervelend dat ik niet de talenten heb die me als blinde worden  toegedicht,” vindt Dupont.  “Minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael  (VLD) wilde onlangs blinde mensen bij de afluistercel van de politie aanstellen,  omdat die beter horen.  Maar ik heb geen spectaculair beter gehoor dan  zienden.”

“Het klopt wel dat doordat een blinde niet ziet, hij wat hij hoort, beter kan  interpreteren,” zegt Caulier.  “Maar dat voorstel was idioot.”

“Je vertoont als blinde natuurlijk voor een stuk compensatiegedrag,” meent  Peeters.  “Ik ben niet blind geboren, maar ben het langzaam geworden.   Ik onthoud veel beter dan vroeger, omdat ik anders te veel moeite moet doen om  dingen op te zoeken.”

Niet iedereen aan tafel is het erover eens dat de laatste jaren meer  inspanningen zijn gedaan om de gastvrijheid naar en de toegankelijkheid voor  blinden te verbeteren.  “De toegankelijkheid is verbeterd door inspanningen  van de blindenzorg, niet door de maatschappij,” vindt Peeters.  “Er zijn  zelfs heel wat evoluties in ons nadeel gebeurd.  Denk maar aan  bankautomaten met touchscreen, of de genivelleerde knoppen aan een microgolf,  een stereo of een wasmachine.  Die toestellen zijn voor blinden helemaal  niet meer toegankelijk.  Wij hebben knoppen met reliëf nodig.  In de  supermarkt was er vroeger winkelpersoneel dat je brood sneed en je fruit en  groenten woog.  Nu moet je dat zelf doen.  Het gevolg is dat ik niet  meer zelfstandig in een supermarkt kan winkelen.”

“Blijkbaar bestaan er in Slovenië bankautomaten met spraaksynthese,” weet  Caulier.  “Daar moeten we ook in Vlaanderen naartoe.”

“We leven vandaag in een visueel gerichte maatschappij,” stelt Peeters.   “Alles is vandaag ‘beeld’.  De mondelinge communicatie is achteruitgegaan.”

Hoe zit het met de situatie op straat?  “De voetpaden vormen een heus  hindernissenparcours met al die hobbelige tegels,” vindt Steyaert.

“De bekende trajecten zijn in orde, maar op onbekend terrein breekt de paniek  uit,” treedt haar man bij.  “Door het nivelleren van het voetpad voor  rolstoelgebruikers weten wij, blinden, niet meer of we nu op het voetpad of op  de straat lopen.”

“Werken die op het voetpad worden uitgevoerd, zijn vreselijk,” zegt Dupont.   “Ik ben zo al eens stevig tegen een kraan gelopen.”

“Ik ben zo in een grote bouwput gesukkeld, omdat die roodwitte linten te hoog  hangen om met een blindenstok te detecteren,” valt Peeters bij.

“Wat goed is voor ons, blinden, is dikwijls ook goed voor de rest van de  maatschappij.  Het probleem is dat er te weinig met ons wordt gesproken en  te veel over ons.”

Ook over het geïntegreerd onderwijs hebben de blinden een mening.  “Toen ik  jong was, zaten de meeste blinden in het internaat van een school voor  buitengewoon onderwijs,” vertelt Caulier.  “Nu kiezen almaar meer kinderen  voor geïntegreerd onderwijs.”

“Toch denk ik dat voor veel kinderen een blindenschool toch goed is om eerst  braille onder de knie te krijgen en de hulpmiddelen voor blinden aan te leren.”

“Ik heb als slechtziende gewoon onderwijs gevolgd, ook al kon ik in het  middelbaar het bord allang niet meer lezen.  Ik heb het erg moeilijk gehad,  maar ben toch blij dat ik het heb gedaan.  Je wordt achteraf immers toch in  de ziende samenleving gesmeten.”

“Het maatschappelijke debat is nu gericht op inclusief onderwijs,” meent Dupont.   “Waarom geen samenwerking tussen het gewoon en buitengewoon onderwijs creëren?   Het belangrijkste is de blinden zelf de keuze te laten.  Ik heb er zelf  spijt over dat ik toch niet de overstap naar het gewoon onderwijs heb gewaagd.   Van de andere kant heb ik tijdens de begeleiding van jeugdkampen veel blinde  kinderen ontmoet die onder druk stonden van hun omgeving om toch maar naar het  gewoon onderwijs over te schakelen.”

Ook bij hun latere zoektocht naar werk ondervonden de meeste blinden  moeilijkheden.  “Er wordt eerst gekeken naar wat je niet kunt, niet naar  wat je wel nog kunt,” heeft Peeters ervaren.  “Dat is erg frustrerend.”

“Mijn directe chef wou me eerst niet aannemen, maar mijn collega’s hebben dan de  taken herverdeeld en ervoor gezorgd dat ik al mijn werk op de computer kon  doen,” vertelt Caulier.  “Bij mij heeft men het werk aan mijn kunnen  aangepast en rekening gehouden met mijn beperkingen.”

“Je moet voortdurend geloven in jezelf en je capaciteiten en dat vraagt veel  weerbaarheid en energie,” zucht Dupont.

Er moet toch nog heel wat aan de beeldvorming over blinden veranderen, vooral  bij de overheid, besluiten de blinden.  “Betrek blinden bij de  voorbereiding van infrastructuurwerken,” bepleit Caulier.  “Het bespaart je  heel wat moeite achteraf.”

“We vragen vooral ons op de eerste plaats als persoon te bekijken en niet als  blinde,” zegt Dupont ferm.  “Ik ben immers meer dan een blinde.  Ik  ben Ilse, met mijn goede en minder goede kanten, en ik ben toevallig blind.   So what?  Dat is niet de kern van mijn identiteit.”

Conclusie van dit boeiende gesprek: in het land der blinden zijn alle blinden  koning.

Ben Wuyts: ‘Correcte beeldvorming van cruciaal belang’

Waar komt het diep ingewortelde beeld van gehandicapten als sukkelaars en  mindervaliden vandaan?  Het antwoord vinden we in het boek Over narren,  kreupelen, doven en blinden van Ben Wuyts.

Wie bepaalde vroeger wat normaal en wat anders was?  Waarom werden mensen  met een handicap zo vaak gediscrimineerd en gestigmatiseerd?  Wat voor  barrières beperkten de bewegingsvrijheid en de ontplooiingskansen van mensen met  een handicap?  Hoe toegankelijk en gastvrij waren de samenlevingen in de  verschillende tijdperken voor hen?

Ben Wuyts vond weinig historische vakliteratuur die hem een bevredigend antwoord  op deze vragen gaf.  Daarom trok hij zelf op onderzoek wat leidde tot zijn  jongste boek Over narren, kreupelen, doven en blinden.

Wat was de levenskwaliteit van de gehandicapten in de verschillende  historische periodes?

“In de prehistorie konden zwakke mensen moeilijk overleven door de barre  weersomstandigheden en de harde natuurwetten.  Toch bewijzen archeologische  vondsten een zekere zorg voor de zwakkeren.  Zo werd een graf ontdekt van  iemand die zijn been kwijt was, met een soort kunstbeen ernaast.  In de  Grieks-Romeinse Oudheid waren mooie, krachtige en raszuivere burgers het  staatsideaal.  Volgens de filosoof Seneca was het een daad van verstand om  het nutteloze van het nuttige te scheiden.  Kinderen met een handicap  hoorden niet thuis in de Grieks-Romeinse samenleving, zij waren een straf van de  goden.

 

Als gehandicapten – veelal van aristocratische afkomst – toch overleefden,  werden hun bovennatuurlijke gaven toegedicht.  Een blinde werd een profeet,  iemand met epilepsie stond in contact met de goden.  Vreemd genoeg waren in  die tijd de meest begeerde slaven niet de sterke, gezonde mannen, maar mentaal  gehandicapte dwergen.  Die hadden iets exotisch en dienden als vermakelijk  ‘object’.

In de middeleeuwen werden gehandicapte kinderen dan weer zonder pardon gedood,  meestal door verdrinking.  Door de verspreiding van het christendom groeide  de aandacht voor de zwakkeren en werden mensen met een handicap het onderwerp  van liefdadigheid.

Zorgen voor zwakkeren was een christelijke plicht, waar evenwel een stuk  eigenbelang mee te maken had.  Doven, armen en gehandicapten moesten er  zijn, zodat de middeleeuwer zijn hemel kon verdienen door aalmoezen te geven.

In de zestiende eeuw noemde Maarten Luther een verstandelijk gehandicapte een  ‘massa carnis’, een hoop vlees.  Hij zwakte dat later af tot ‘wisselkind’,  een gedrocht dat door boze elfen en duivels in de plaats van het eigen kind was  gebracht.  Het resultaat was dat sommige ouders hun wisselkinderen soms  levend verbrandden tijdens een louteringsritueel.  Volkse interpretaties  van het geloof hebben veel kwaad veroorzaakt.  In een brief van Paulus aan  de christenen van Rome staat: “En als zij nooit van Hem gehoord hebben, hoe  kunnen zij dan in Hem geloven?”  (Paulus, Rom, 10) Daaruit concludeerden de  bisschoppen dat doven niet konden geloven.  Het duurde tot in de dertiende  eeuw vooraleer de paus aan doven de toestemming gaf om voor de kerk te trouwen.”

Uit uw boek blijkt dat beschaving geen garantie biedt om zorgzaam met  medemensen om te gaan.

“Dat klopt.  In de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw  verschenen almaar meer zogenaamde wetenschappelijke ‘eugenetische’ studies  waarin afwijkende individuen niet alleen als minderwaardig, maar ook als  bedreigend voor de westerse beschaving werden gezien.  Wetenschappers  hielden een pleidooi voor het elimineren van biologisch onvolwaardige en  nutteloze levensvormen die de staat ook veel geld kosten.  Die visie kende  een dramatisch hoogtepunt in het Derde Rijk van Adolf Hitler.

 

Hoe verklaart u die terugval in de gehandicaptenzorg?

“Telkens als het een periode economisch minder goed ging en armoede en  werkloosheid welig tierden, werd de gehandicaptenzorg teruggeschroefd.  Als  er geen werk is, geef je eerst werk aan wie kan werken, dus niet aan  gehandicapten.  De eugenetica maakte opgang in een zwarte economische  periode.  Hitler was populair toen het in zijn land economisch erg slecht  ging.  Hij veredelde zijn eigen ras door eerst en vooral Duitse  zwakzinnigen te castreren en te steriliseren.  In de jaren 1960 waren er  weer meer middelen, dus kwam er geld vrij voor gehandicaptenzorg.”

 

Uit de geschiedenis blijkt dat men het niet altijd eens was over de geëigende  methode om te werken met gehandicapten.

“Omstreeks 1770 – de cruciale periode van de verlichting waarin de  heilpedagogiek is gegroeid – ontstonden de eerste initiatieven voor doven. één van de meest invloedrijke pioniers was de Franse priester Charles Michel de  l’Epée met zijn publieke school voor dove volkskinderen in Parijs.   Spreekonderwijs vergde volgens hem te veel tijd en daarom ondersteunde hij de  spontane gebarentaal van de kinderen en breidde ze uit.  Hij ontwierp een  handalfabet, gecombineerd met methodische gebaren om de Franse taal te  visualiseren.

 

Op datzelfde moment engageerde de Duitse onderwijzer Samuel Heinicke zich voor  kinderen met een auditieve handicap.  Volgens Heinicke was denken  uitsluitend mogelijk via spreken.  Leren spreken stond dan ook centraal in  zijn orale onderwijsmethode.

Zo kregen we twee zinvolle onderwijsmethodes, de Franse gebarentaal naast de  Duitse klankmethode, die soms als zwart-witcontrasten tegenover elkaar werden  geplaatst.  In plaats van samen te werken barstte er een methodenstrijd  los.”

Pas aan het einde van de achttiende eeuw is de dovenzorg  geïnstitutionaliseerd.  Is dat niet vreselijk laat?

“Blindenzorg kwam nog veel later op gang.  Een goede dertig jaar na de  publicatie van Denis Diderots Lettre sur les aveugles – waarin hij een lans brak  voor gelijkwaardige kansen voor blinden – stichtte de Fransman Valentin Haüy een  volksschooltje voor blinde kinderen.  Hij leerde hen lezen met loden  lettertekens op een houten plank.  Het was uiteindelijk Louis Braille, een  leerling van Haüy, die een schrift uitvond dat vertrok van de eigen noden en  wensen van blinden.

 

Volgens een volksverhaal zou Braille op een dag in een Parijs café een  krantenbericht hebben horen voorlezen over een ‘nachtschrift’, waarin een  artilleriekapitein van het Franse leger in de duisternis en in alle stilte een  aantal bevelen kon doorgeven aan zijn soldaten, zonder dat de vijand dat hoorde.   Braille begreep meteen het belang van die communicatiemethode en het  brailleschrift was geboren.

In 1780 begon men voor het eerst menselijker en wetenschappelijker na te denken  over psychiatrische patiënten.  Daarvoor beschouwde men hen als gekken en  wilde dieren die aan de ketting moesten.  In 1780 werd met een ‘morele’  behandeling begonnen.  In België nam psychiater Guislain zwakzinnige  kinderen op in zijn instituut voor krankzinnigen in Gent in 1857.  Het was  de eerste institutionele opvang waar zwakzinnige kinderen uit arme gezinnen een  vorm van opvoeding en onderwijs kregen.”

In welke mate beïnvloeden denkbeelden en leefwijzen van vorige generaties ons  nu nog?

“Nog erg sterk.  Beeldvorming bepaalt ons handelen, ons denken en onze  beleidskeuzes.  Vandaag zijn er nog altijd mensen die geen enkele waarde  hechten aan een leven met een handicap.

 

In hun ogen blijven die mensen onvolwaardig.  Ze brengen alleen maar extra  zorgen en kosten met zich mee.  In plaats van mensen aan te spreken op hun  capaciteiten, kijken ze eerst naar wat ze niet kunnen.  Je schrikt ervan  wat voor denkbeelden vandaag nog diep zijn ingeworteld.  Ouders voelen zich  soms nog schuldig voor een gehandicapt kind en denken dat het is omdat ze een  misstap hebben begaan of te egoïstisch zijn geweest.”

Wat kan er beter in de mediaberichtgeving over gehandicapten?

“Er moeten geen grote dingen worden gedaan.  Laat mensen met een handicap  eens aan het woord over andere terreinen dan hun beperking.  Een correcte  beeldvorming is van cruciaal belang voor onze contacten met hen.  Dat heeft  bovendien een betekenisvolle invloed op ons verwachtingspatroon, op het  overheidsbeleid en op het zelfbeeld van mensen met een handicap.”

 

*** BEN WUYTS
Over narren, kreupelen, doven en blinden.  Leven met een handicap van de  Oudheid tot nu
Davidsfonds
Leuven
€ 24,95

Katrien VERREYKEN

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. De Lion-Francout Prijs 2019 toegekend aan de heer Frédéric Storme06-10-2019 06:10:26
  2. Elke dag wat minder zien. Maar toch niet bang zijn voor het zwarte gat23-09-2019 05:09:38
  3. NCB viert dankbaar haar 95-jarig bestaan31-08-2019 05:08:51
  4. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  5. Slechtziende Maaike kan lezen dankzij de OrCam04-06-2019 06:06:18
  6. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  7. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  8. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  9. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  10. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  11. Loredana is slechtziend en heeft een dochtertje: ‘Mijn handicap kon me niet tegenhouden om mama te worden’20-03-2019 07:03:00
  12. Week Brailleliga 2019 – TV spot AUDIODESCRIPTIE19-03-2019 06:03:07
  13. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  14. Danielle (40) lijdt aan Retitinis Pigmentosa (RP): ‘Ik word langzaam blind’11-02-2019 08:02:46
  15. “Ik weet dat het raar overkomt, maar die zonnebril is nodig”12-01-2019 07:01:07
  16. Wat ziet iemand die blind is als hij droomt?05-01-2019 07:01:09
  17. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  18. Bartiméus erkend als expertiseorganisatie Zintuiglijk Gehandicapten11-12-2018 07:12:18
  19. Slechtziend, wat nu? Het verhaal van Ed @ Koninklijke Visio08-12-2018 07:12:07
  20. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  21. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  22. ‘Koen voelde zich enorm schuldig na die crash’24-11-2018 11:11:20
  23. Nieuwe EU-regels moeten leven gehandicapten makkelijker maken17-11-2018 08:11:22
  24. Mijn kind heeft een oogaandoening16-11-2018 07:11:02
  25. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  26. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  27. “Blinden worden een beetje vergeten”16-11-2018 07:11:57
  28. “Waarom mag ik niet sterven?”16-11-2018 07:11:42
  29. Als ik blind word, wil ik niet meer leven15-11-2018 09:11:42
  30. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  31. Winteruur: laat je niet verrassen!26-10-2018 06:10:22
  32. Vernieuwd kinderdagverblijf ‘Woluland’ geopend25-10-2018 05:10:19
  33. Nieuwe crèche voor dove en blinde kinderen geopend19-10-2018 04:10:37
  34. Den Bosch – Hoe is het om blind te zijn? ‘Ik schrok van die auto die een peut gas gaf’15-10-2018 09:10:59
  35. Leven met een visuele beperking: “Het is alsof ik altijd door een smalle buis kijk”15-10-2018 09:10:00
  36. Karin (48) ziet door een oogziekte nog maar 3% en wordt uiteindelijk blind12-10-2018 05:10:03
  37. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  38. De Lion-Francout Prijs 2018 toegekend aan de heer Tom Van Peer30-09-2018 06:09:07
  39. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  40. “Het blind zijn zou ik niet aankunnen”19-09-2018 06:09:06
  41. Blinde stadsbeiaardier wint prestigieuze prijs16-09-2018 06:09:43
  42. Ran (42) wordt langzaam blind maar blijft baas van haar bedrijf16-09-2018 06:09:39
  43. “De beiaard maakt me vrolijk, deze erkenning doet extra deugd”14-09-2018 05:09:27
  44. Ondanks visuele beperking tilt Tom Van Peer beiaardkunst naar hoog niveau!10-09-2018 09:09:02
  45. Slechtziende Gerard Uilenberg: ‘Van de krant lezen krijg ik een zwarte neus’20-07-2018 06:07:08
  46. Steeds meer discriminatieklachten van mensen met een beperking13-06-2018 08:06:50
  47. Vlog 34. Blind voor 1 feestje – Blind voor 1 dag12-06-2018 06:06:22
  48. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  49. ‘Het geeft me rust nu het in huis is’22-04-2018 10:04:51
  50. Vaker discriminatie van gehandicapten en chronische zieken16-04-2018 07:04:58
  51. Nooit eerder zoveel klachten over discriminatie gehandicapten16-04-2018 07:04:55
  52. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  53. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  54. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  55. “Mensen proeven niet meer, ze eten met hun ogen”22-03-2018 09:03:29
  56. Kortrijk – Nieuw dagcentrum Blindenzorg Licht en Liefde14-03-2018 08:03:16
  57. Koken als een chef als blinde, het is mogelijk (Brailleliga)14-03-2018 08:03:51
  58. “Met trucjes worden blinden topchefs”13-03-2018 08:03:43
  59. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  60. “Dit vergroot contact van bewoners met buitenwereld”28-02-2018 08:02:28
  61. Woonzorgcentrum Oleyck krijgt schenking voor slechtziende bewoners27-02-2018 09:02:06
  62. De samenleving maakt mij gehandicapt27-02-2018 09:02:07
  63. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  64. Ik ben blind en keek naar Taboe: ‘De maatschappij maakt van mijn blindheid een beperking’15-02-2018 11:02:57
  65. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  66. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  67. Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  68. Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  69. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  70. Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  71. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  72. Eén > Taboe > Het beste uit de zaalshow van aflevering 4 (blinden en slechtzienden)11-02-2018 10:02:27
  73. “Ik had op een blind date gehoopt”: Philippe Gebeuls lacht met blinden en slechtzienden11-02-2018 10:02:46
  74. Zeist – Raadsleden als blinden door centrum11-02-2018 09:02:49
  75. Nederlands icoon van onderwijs doofblinden, Jan van Dijk, overleden27-01-2018 08:01:26
  76. Mensen met een beperking? “Noem het zoals het is: handicap”24-01-2018 11:01:39
  77. ‘Zolang televisiemakers een handicap als angstaanjagend beschouwen, komen we nooit verder’19-01-2018 01:01:14
  78. Comédienne Lies Lefever: “Kinderen hebben geen perfectie nodig. Ze hebben gewoon een moeder nodig”16-01-2018 09:01:23
  79. “Zij speelde Sinterklaas, ik zwarte piet”14-01-2018 10:01:12
  80. Uitgegleden en vergeefs gereanimeerd14-01-2018 10:01:26
  81. Lies Lefever overleden – “Lies Lefever zal ons vooral bijblijven als een moedig iemand” (artiestenbureau)13-01-2018 10:01:38
  82. “Liesje, je hebt ons een mooie tijd cadeau gedaan”13-01-2018 10:01:57
  83. “Altijd die grapjes, altijd die glimlach…”13-01-2018 10:01:35
  84. Vrienden en familie halen herinneringen op bij rouwregister Lies Lefever13-01-2018 10:01:02
  85. Lies Lefever werd nog tevergeefs gereanimeerd na ongelukkige val in keuken12-01-2018 09:01:24
  86. Man van Lies Lefever trof haar nog levend aan in keuken12-01-2018 09:01:06
  87. Geen kwaad opzet bij overlijden comédienne Lies Lefever11-01-2018 05:01:22
  88. De tranen van een clown11-01-2018 04:01:57
  89. Kamagurka: “Aan de grond genageld”11-01-2018 02:01:28
  90. Geubels: “Lies was fantastische madam”11-01-2018 02:01:51
  91. Video: Parket over dood Lies Lefever11-01-2018 02:01:12
  92. Martin Heylen over dood Lies Lefever: “Ze wist uit drama altijd iets positiefs te halen”11-01-2018 02:01:12
  93. Lies Lefever (1980-2018): het manusje-van-alles dat overal even graag werd gezien11-01-2018 02:01:30
  94. Parket onderzoekt de zaak, maar alles wijst op ongeval11-01-2018 02:01:36
  95. “Verschrikkelijk, Lies was warme, lieve, positieve vrouw”11-01-2018 02:01:30
  96. Comédienne Lies Lefever (37) onverwacht overleden11-01-2018 02:01:32
  97. ‘Lies Lefever toch niet. Van alle mensen op aarde, toch niet zij’11-01-2018 02:01:57
  98. Maureen (45) moest haar baan opgeven door een progressieve oogziekte11-01-2018 07:01:30
  99. Visio De Vlasborch in Vught11-01-2018 07:01:08
  100. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  101. ‘Mensen met beperking slechter af’23-12-2017 09:12:32
  102. Breda – Complex voor blinden en slechtzienden aan Valkenierslaan21-12-2017 08:12:05
  103. Hechtel-Eksel – Ruim 170 gasten dineren als blinden14-12-2017 09:12:37
  104. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  105. Pieter van der Horst: „Ik zie letters en daartussen gaten”13-12-2017 09:12:05
  106. Hoe slechtzienden de drukte van de stad ervaren06-12-2017 10:12:35
  107. VN-verdrag handicap nog onvoldoende geïmplanteerd in Nederland01-12-2017 09:12:06
  108. Radio509 live op het Oogcongres in de Jaarbeurs Utrecht22-11-2017 12:11:24
  109. Blinde spreker leidt ondernemers in de Moerdijkzaal door de duisternis15-11-2017 12:11:50
  110. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  111. ‘Lichaamsbeweging en verbetering van zicht meest effectief bij valpreventie’08-11-2017 09:11:41
  112. Speciaal café voor blinden en slechtzienden: “Hier helpen wij elkaar”06-11-2017 08:11:41
  113. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  114. Lunch in het donker02-11-2017 08:11:25
  115. Zicht op scherp: We draaien weer op winteruur27-10-2017 12:10:28
  116. Sint-Truiden – Voorzitster Stedelijke Adviesraad voor Mensen met een Beperking krijgt eerbetoon23-10-2017 10:10:45
  117. Advies aanvraag VN-verdrag handicap22-10-2017 10:10:35
  118. De Lion-Francout Prijs 2017 toegekend aan de Heer Julius Schellens18-10-2017 09:10:16
  119. Iris (19): ‘Het is alsof je door een wc-rol kijkt’16-10-2017 08:10:03
  120. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  121. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  122. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  123. Wie durft er blind de Coolsingel over?14-10-2017 07:10:22
  124. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  125. Blindemanstocht valt Bruls niet licht13-10-2017 07:10:20
  126. Leiden trapt af met bewustwordingsactie voor overstekende blinden en slechtzienden13-10-2017 07:10:28
  127. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  128. Blind oversteken in Leidse binnenstad13-10-2017 07:10:38
  129. Gerdi Verbeet vond blind oversteken linke soep en doodeng13-10-2017 05:10:52
  130. Wethouder steekt geblinddoekt druk Leids zebrapad over13-10-2017 05:10:57
  131. Timme (8): ‘Soms moet het gewoon even anders’13-10-2017 08:10:58
  132. Sanne (18): ‘Ik bedacht slimme trucjes’13-10-2017 08:10:26
  133. Lynn Daeghsels over vier missies van de Brailleliga13-10-2017 08:10:22
  134. Met taststok door Beetsterzwaag11-10-2017 11:10:53
  135. Voorbijgangers ervaren leven met handicap10-10-2017 08:10:43
  136. Woning op maat voor gehandicapten met visuele beperking09-10-2017 06:10:37
  137. Procter & Gamble maakt advertenties toegankelijker voor blinde en dove consumenten03-10-2017 07:10:12
  138. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  139. Vlog 3. EHBO – Enkele hulpmiddelen bij oogproblemen22-09-2017 08:09:29
  140. Brussels parlement neemt uitgebreidere anti-discriminatiewetgeving aan21-09-2017 02:09:30
  141. Vlog 1. Hier isss… Annemiek18-09-2017 09:09:08
  142. EU geeft mensen met beperking vlottere toegang tot smartphones, transport en gebouwen16-09-2017 07:09:12
  143. Mensen met een handicap moeten makkelijker toegang krijgen tot producten en diensten14-09-2017 10:09:26
  144. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  145. Jared Leto maandenlang ‘blind’ door het leven08-09-2017 12:09:19
  146. Slechtziende Guido Kesler helpt bij Visio nu lotgenoten06-09-2017 09:09:02
  147. Tips voor slechtziende senioren in thuisomgeving25-08-2017 07:08:24
  148. Video: Brandweer regelt sneeuw voor mevrouw Van Aarem17-08-2017 03:08:34
  149. Nederland laat mensen met een beperking links liggen25-07-2017 02:07:41
  150. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  151. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  152. Oogpatiëntenorganisaties willen intensiever gaan samenwerken11-07-2017 08:07:46
  153. Je bent blind of slechtziend als je …07-07-2017 12:07:25
  154. Everon Jackson Hooi moest leren blind te zijn07-07-2017 12:07:06
  155. Blinde Britse veteraan krijgt nieuwe medailles na verlies op toilet06-07-2017 08:07:23
  156. Houten – Doel: Iedereen kan meedoen05-07-2017 03:07:24
  157. Opbrengst “Blind voor 1 dag” editie 201705-07-2017 01:07:46
  158. “Elk pakje is een herinnering. Maar we moeten vooruit”03-07-2017 07:07:24
  159. Charissa Kalloe – De 10 voordelen van blind of slechtziend zijn30-06-2017 09:06:09
  160. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  161. TV-spot Blindenzorg Licht en Liefde27-06-2017 11:06:36
  162. Blind voor 1 dag 21 juni 201727-06-2017 08:06:09
  163. Hoe is het om blind te zijn? Kaj en Bobbie testen het27-06-2017 08:06:46
  164. Team EyeOpener – Blind voor 1 dag26-06-2017 07:06:28
  165. Handicap blijft extra handicap24-06-2017 12:06:54
  166. Overheid moet beter inclusie van mensen met handicap opvolgen23-06-2017 10:06:19
  167. Mensen met een beperking kunnen onvoldoende participeren in de samenleving23-06-2017 05:06:58
  168. Inclusiespiegel Vlaanderen 201623-06-2017 03:06:02
  169. Resultaten crisiscommunicatie bij kwetsbare groepen online23-06-2017 08:06:03
  170. Sander aan de Wiel is 24 uur lang blind23-06-2017 07:06:49
  171. Blind voor 1 dag – Team Eyeopener23-06-2017 07:06:03
  172. Blind voor 1 dag23-06-2017 07:06:45
  173. Agnes is voor één dag net zo blind als vriendin Ria23-06-2017 07:06:11
  174. Een Andere Kijk – Reportage van slechtziende Leticia en Jan22-06-2017 07:06:07
  175. Giphart en Van Zanen blind voor een dag: “Erg beangstigend”22-06-2017 11:06:57
  176. Even blind door het leven voor zoontje en lotgenoten22-06-2017 07:06:00
  177. Modeontwerper doet Blind challenge voor inspiratie22-06-2017 07:06:53
  178. Nederlanders gaan ‘blind voor een dag’21-06-2017 10:06:09
  179. ‘Als ze me loslaat, weet ik niet waar ik naartoe moet’21-06-2017 10:06:25
  180. Bart is voor één dag blind en het valt hem ‘vies tegen’21-06-2017 10:06:05
  181. Blind voor 1 dag, team Microsoft steunt het Oogfonds21-06-2017 10:06:42
  182. Blind & EYE21-06-2017 10:06:21
  183. Blind met Dedicon op stap21-06-2017 10:06:03
  184. In jezelf investeren om vooruit te komen20-06-2017 07:06:11
  185. Vughtse Stichting Robert Coppes neemt woonvormen over van Visio de Vlasborch18-06-2017 05:06:39
  186. Verlamde en blinde Italiaanse dj moest naar Zwitserland voor waardige dood18-06-2017 05:06:16
  187. Slechtzienden geven elkaar tips en steun in Lopiks Dorpshuis18-06-2017 04:06:38
  188. PvdA en CU geblinddoekt op gemeentehuis18-06-2017 04:06:24
  189. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  190. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  191. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  192. Mijn kind is zeer slechtziend18-06-2017 03:06:29
  193. Minister en sterrenchef brunchen als slechtzienden18-06-2017 03:06:59
  194. Moeder maakt bucketlist voor dochter met oogziekte18-06-2017 03:06:33
  195. ‘Rosa’ uit Thuis even in voetsporen van televisiedochter op Leuvense markt18-06-2017 03:06:28
  196. Marrit Postma: ‘Ik zal zelf niet met de kinderwagen lopen’18-06-2017 03:06:26
  197. Meer klachten over discriminatie van gehandicapten18-06-2017 03:06:03
  198. Op fakbartocht met een blindenstok18-06-2017 03:06:15
  199. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  200. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37

Laatst bijgewerkt op 2 november 2014 – 12:42