Blinde angst

Bron: De Groene Amsterdammer
25 september 1996

Ze zijn zielig.  Maar dan moeten ze zich daar wel naar gedragen.  En  ze zijn griezelig.  Dus blijven we liever uit hun buurt.  Blinden  hebben het niet makkelijk in de ziende wereld.  Dat ondervond ook Michiel  Louter: ‘Dankbaar gebruik ik mijn stok om op de auto’s in te hakken.’

Het is nacht, stikdonkere nacht.  Ik weet niet waar ik ben.  Ik zie  niets.  Zelfs niet mijn handen die ik tegen mijn oogbollen druk.  Wel  hoor ik een gezoem dat aanzwelt tot het onheilspellende geraas van een laag  overkomend vliegtuig.  Het begint te waaien.  In de verte blaft een  hond.  Vertwijfeld herhaal ik voor mezelf dat ik in het scheepsruim van een  geblindeerde rijnaak sta, het van buitenaf zo overzichtelijk lijkende toneel van  de manifestatie Dialoog in het donker.  Maar het helpt niet.  Ik hoor  water stromen.  Overal lijkt zich een afgrond te kunnen openen.  Ik  ben bang voor afgronden.  Zwakjes zwaai ik met mijn blindenstok om me heen.

De rijnaak Augusta is het resultaat van een auto-ongeluk waarbij een vriend van  de Duitse journalist Andreas Heinecke in 1989 het gezichtsvermogen verloor.   Heinecke trachtte zich in te leven in de belevingswereld van zijn vriend en  merkte dat het vertrouwen op visualiteit en het daarmee samenhangende gevoel van  veiligheid in het donker opeens een ernstige knauw krijgt.  Het bracht hem  op het idee een happening op te zetten waarin zienden in een volledig  verduisterde wereld door blinden worden rondgeleid.

In Nederland wonen ongeveer 16.000 blinden en 158.000 mensen die zo goed als  blind zijn.  Het grootste deel daarvan is op latere leeftijd blind  geworden.  Blindheid staat bekend als handicap die moeilijk te accepteren  is.  De groep die pas sinds een paar jaar blind is, kampt doorgaans met  hardnekkige ontkenningsverschijnselen en loopt liever overal tegenop dan een  blindenstok te gebruiken.  Na deze periode van shock en depressie volgt een  moeizaam proces van aanpassing.

‘Voel eens met je stok op de grond’, zegt de geruststellende stem van Ton, de  blinde gids.  Op de grond knispert iets.  Ik buk en voel houtsnippers.   Ton laat mijn hand verder tasten naar natte aarde, boomstammen en een klaterend  fonteintje.  We staan in een parkje.  Met mijn stok de grond  beprikkend schuifel ik verder.  Na een glibberig bruggetje en een  zandvlakte loop ik tegen een marktstalletje aan dat vol ligt met ronde vormen  die naar aardappels, grapefruits en uien ruiken.  Ik realiseer me dat ik  hier zonder Ton met geen mogelijkheid meer wegkom.  Hij heeft de macht.   ‘Het omdraaien van het afhankelijkheidspatroon’, noemt hij dat.

Terwijl auto’s continu lijken op te trekken en af te remmen, volg ik Ton over  een ratelend zebrapad.  Aan de overkant wacht een verzameling vreemde  obstakels.  Het blijken bij nadere inspectie auto’s, parkeermeters en  kinderfietsjes te zijn.  Haast struikel ik over een voor stadskleuters  ontworpen wipeend.  Bij een stukje kippengaas blijkt waar het hondengeblaf  dat ik net hoorde, vandaan kwam.  Het beest vliegt me opeens aan.  Van  Ton mag ik best meppen.  Dankbaar gebruik ik mijn stok om op de auto’s en  het straatmeubilair in te hakken.  Ik voel eindelijk weer dat ik leef.

‘De wereld wordt bewoond door de wezens aan wie hij toebehoort, de zienden.   De wereld die rest, is je eigen lijf en het zelfbeschouwende bewustzijn.’Dit  schrijft de Australiër John Hull in zijn in 1990 verschenen, baanbrekende boek  over blindheid Touching the Rock.  Hull rekende hiermee af met de  wagonlading door blinden geschreven feel good-boeken, die altijd hetzelfde  heroïsche verhaal van crisis, acceptatie en triomf vertelden.

Hulls verhaal bestaat uit een aaneenschakeling van tenenkrommende anekdoten en  cynische commentaren op zijn blindheid, die hem voor zowel zichzelf als de  buitenwereld reduceert tot ‘de toestand van een kleuter die niet weet hoe met de  wereld om te gaan, hoe er deel van uit te maken en hoe die te beheersen’.   In plaats van de geneugten van braille beschrijft Hull de depressies waarin hij  belandt doordat hij zijn kinderen niet kan zien, verhaalt hij over de wrede  grappen die mensen op straat met hem uithalen, beklaagt hij zich erover dat  zienden zelden uit zichzelf een gesprek met hem aanknopen en vertelt hij hoe  serveersters steevast aan zijn vrouw vragen of hij koffie of liever een glas  chocomel lust.

De grootste tragiek van blindheid is voor Hull dat alle beelden langzaam maar  zeker uit het hoofd verdwijnen.  Na op zijn veertigste blind te zijn  geworden, vergat Hull binnen een paar jaar hoe zijn familie, zijn huis en  uiteindelijk zelfs cijfers er uitzien.  ‘Blindheid is als een gigantische  stofzuiger die op je leven neerkomt, en bijna alles wegzuigt.  Je  herinneringen, je interesses, je voorstelling van tijd en hoe je die wilt  gebruiken, de plaats zelf, zelfs de wereld, alles wordt weggezogen.  Je  bewustzijn raakt leeg.’Bij blinden wordt het visuele en ruimtelijke besef vervangen door een  merkwaardige relatie tot de tijd; iets dat Hull ‘blinde tijd’ noemt.  ‘Bij  blinden is het besef op een bepaalde plaats te zijn minder uitgesproken …   Ruimte wordt gereduceerd tot je eigen lichaam, je weet waar je lichaam zich  bevindt, niet door de objecten die je gepasseerd bent, maar door de tijd die de  verplaatsing in beslag neemt.’

Dit leidt volgens Hull onvermijdelijk tot een  verstoorde relatie met de zienden.  ‘Mensen zijn in beweging, ze zijn  tijdelijk, ze komen en ze gaan.  Ze komen uit het niets, en ze  verdwijnen…  Voor de blinde zijn er geen mensen, tenzij ze spreken.’Tegelijkertijd zijn er voor de zienden ook geen blinden, behalve als die zich  met een stok of een geleidehond kenbaar maken.  En dan worden ze meestal  niet begrepen.  Volgens Hull omdat het verdwijnen van visualiteit een haast  niet te bevatten idee is: ‘Het gebeurt heel vaak dat mensen mij leiden door mijn  stok uit de hand te grissen, er iets mee aan te wijzen, erop te tikken en te  zeggen: “Daar.”

‘Een tweede probleem uit de ziende wereld waarmee alle blinden te maken hebben,  is de angst die er voor hen leeft.  Angst die blijkt uit het op straat  doorlopen als een blinde om de weg vraagt, angst die wordt verdrongen door  blinden te overstelpen met overdreven veel aandacht, angst die wordt verhuld  door blinden belachelijk te maken of uit te schelden.

De angst voor blinden is zo oud als de mensheid.  In het oude Israël, waar  ze bekend stonden als ‘levende doden’, dacht men dat blindheid een besmettelijke  ziekte was die door aanraking veroorzaakt kon worden.  Weinig verwonderlijk  leidden ze een erbarmelijk bestaan als bedelaars die af en toe vanaf grote  afstand een aalmoes kregen toegeworpen.

In Europa verdronken de Germanen hun blindgeborenen liever meteen.  De  Spartanen smeten ze van een rots af.  In andere Griekse stadstaten wisten  blinden uit de hogere klassen het een enkele keer tot wetenschapper of profeet  te schoppen.  De rest leidde een bedelend bestaan.  In Rome werden  blinde jongens verkocht als galeislaaf.  Veel meisjes werden verhuurd als  prostituee.  In de middeleeuwen trokken veel blinden mee met benden het  platteland afschuimende outcasts, om uiteindelijk ergens aan een galg te  eindigen.

De grote uitzondering vormt de Arabische wereld.  Hier worden blinden van  oudsher in speciale scholen getraind in het uit het hoofd leren van de koran.

Pas na de Verlichting, toen denkers als Voltaire en Diderot zich gingen  interesseren voor de filosofische implicaties van blindheid, begon de positie  van de gemiddelde blinde langzaam aan te verbeteren.  Diderot betoogde in  1749 in zijn Brief over blinden dat blinden in staat zijn om op hun eigen wijze  een complete en adequate wereld te creëren.  Aangezien zij in deze  ‘blindenidentiteit’ geen gevoelens van invaliditeit of ontoereikendheid hoeven  te hebben, is het ‘probleem’ van hun blindheid vooral een probleem van de ziende  mens.

Dit soort verlichte ideeën leidden aan het einde van de achttiende eeuw tot het  oprichten van de eerste blindenscholen, waarin het vinden van een eigen  identiteit en een daaruit voorvloeiende levensvervulling centraal stond.   De vooroordelen zijn vandaag de dag echter nog lang niet weggenomen.   Hoewel er in Nederland inmiddels blinden werken als rechter, professor en  cabaretier, is het meer algemene beeld dat van een grote werkloosheid.  Uit  enquêtes blijkt dat de huiver van werkgevers om een blinde aan te nemen, voor  een groot deel wordt bepaald door de nog steeds volop bloeiende ideeën over  blinden als zijnde zielig, onhandig en zwakhoofdig.

Naar de oorzaken hiervan is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan. één van de weinigen die er iets over te melden heeft, is Donald Kirtley, de  blinde auteur van het standaardwerk The Psychology of Blindness (1975).  In  dit boek betoogt hij dat in de omgang met blinden angst de toon zet.

Kirtley gelooft dat blindheid sinds antieke tijden vrij algemeen wordt gezien  als een goddelijke straf voor zonden van overwegend seksuele aard, die in het  geval van blindgeborenen begaan moet zijn door één van de ouders.  Dit  beeld is verwerkt in de twee archetypische rollen die volgens Kirtley aan  blinden worden toegekend: de geperverteerde en de profeet.

De belangrijkste vertegenwoordiger van de eerste is natuurlijk Oidipous, de  koningszoon die zichzelf de ogen uitsteekt na met zijn moeder te hebben  geslapen.  Tot in de late middeleeuwen werden incestplegers en verkrachters  vaak bestraft met het uitsteken van de ogen, vertelt Kirtley, waarbij de  rechters argumenteerden dat met het verdwijnen van visuele prikkels de seksuele  prikkel eveneens uitdooft.

Het andere archetypische beeld verenigt wijsheid, spiritualiteit en paranormale  begaafdheid in zich: de blinde als halve heilige.  Volgens Kirtley werd dit  gezien als een compensatie van de goddelijke straf: doordat de zondaar niet meer  kan zien, kan hij ook niet meer begeren en heeft hij dus geen andere keuze dan  de ultieme deugdzaamheid.  De blinde psycholoog wijst ook op de  judeo-christelijke doctrine die leert dat het lijdzaam ondergaan van door  zondigheid ontstane ellende automatisch leidt tot heiligheid.

Volgens Kirtley tonen deze archetypen twee zijden van dezelfde medaille:  castratieangst.  Hij plaatst deze angst vervolgens in het samenlevingsmodel  van de freudianen Chevigny en Braverman, volgens wie de wereld doordrenkt is van  de relatie tussen visualiteit en (mannelijke) seksualiteit.  Dit zou onder  meer blijken uit de popularititeit van pornografie, miss-verkiezingen,  borstimplantaties en gezegden als ‘Hij kleedde haar uit met zijn ogen’en ‘Ze  smolt onder zijn blik’.

Kirtley verklaart hiermee de vijandige reacties op blinden.  Zienden  identificeren seksualiteit en visualiteit zozeer met elkaar, dat alleen al het  idee niet meer te kunnen zien zorgt voor acute castratieangst.  Deze angst  roept agressie op die wordt uitgeleefd door zich te wreken op de oorzaak ervan:  de blinden.  De reactie van mensen die hun onlustgevoelens beter onder  controle hebben is milder, maar in essentie hetzelfde: zij gaan gewoon alles wat  met blinden of blindheid te maken heeft uit de weg.

Ook het adoreren van blinden als halve heiligen komt voort uit castratieangst.   De vage afkeer die de gemiddelde mens volgens Kirtley ten opzichte van blinden  voelt, leidt in meer gevoelige naturen tot een schuldgevoel dat wordt  gereduceerd door het ontwikkelen van medelijden.  Uit dit medelijden groeit  weer de wens om de blinde voor zijn leed te compenseren door hem allerlei  verheven karaktertrekken toe te dichten.  Volgens Kirtley komt dit  mechanisme vaak aan het licht wanneer blinden weinig waardering voor deze  verheerlijking blijken te hebben of hen aangeboden hulp weigeren.  Daar  wordt door de zienden vaak een excuus in gezien om de blinde nooit meer te  hoeven ontmoeten.

Blindheid is een scherm tussen de visuele en de niet-visuele wereld dat alleen  kan worden opgelicht door open te zijn over de implicaties van blindheid voor  zowel de blinde als de ziende wereld.  Het probleem is dat de twee werelden  zo weinig van elkaar weten.

De vraag is hoe interessant interactie is als alle visuele communicatielijnen  zijn doorgesneden.  In de woorden van John Hull: ‘Bijna altijd ben ik mij  ervan bewust als ik glimlach.  Ik voel dat ik mijn spieren aanspan; niet  dat mijn lachen geforceerd is, alsof ik het niet meen, maar het is een min of  meer bewuste poging geworden.  Hoe komt dat?   Ik denk omdat er geen  bekrachtiging is.  Er komt geen glimlach terug.

Michiel LOUTER

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Hans Smit, bestuursvoorzitter Vereniging Onbeperkt Lezen ontvangt Koninklijke Onderscheiding bij afscheid15-06-2020 04:06:53
  2. Sprookjesachtig spektakel08-06-2019 06:06:32
  3. Aan tafel bij Monique Van den Abbeel: “Ik probeer liefst speciale dingen uit”30-04-2019 06:04:41
  4. Elk weekend start met een moedige/mooie/machtige medemens30-04-2019 06:04:25
  5. Het verlangen naar zicht blijft26-04-2019 06:04:33
  6. Coole kunst kijkers09-04-2019 09:04:28
  7. Marina is blind, maar rent, fietst, rijdt paard en filmt alles31-03-2019 08:03:56
  8. Overleven en ontspannen08-03-2019 09:03:52
  9. ‘Spijtig dat ik mijn broertje niet heb kunnen zien’26-12-2018 07:12:53
  10. Een blinde kleinzoon: na de schrik, genieten van zijn boeiende ontwikkeling27-11-2018 07:11:53
  11. ‘Ik zou haar zo graag zien, al was het maar één keer!’24-11-2018 11:11:25
  12. Hoe leeft een gezin met blinde ouders en ziende kinderen?16-11-2018 07:11:48
  13. Inspirerend verhaal over Hein die door een klimongeluk blind werd16-11-2018 07:11:05
  14. Mads (6) is geboren zonder ogen en Sparta’s grootste fan27-10-2018 06:10:23
  15. ‘Ik mocht thuis hulp vragen, maar moest het altijd eerst zelf proberen’11-10-2018 06:10:19
  16. Roxana is volledig blind en moeder: ‘ondanks mijn beperking heb ik nooit getwijfeld’29-09-2018 07:09:42
  17. ‘Ik ben blind, maar verder is alles goed’16-05-2018 08:05:12
  18. Van je beperking je kracht maken – Esther Crombag (43)03-04-2018 12:04:12
  19. Ferry is blind en vlogt volop: ‘Ik weet nooit of ik goede beelden heb’28-03-2018 08:03:01
  20. ‘Blind, maar ik wilde niet minder zijn dan anderen’24-03-2018 08:03:41
  21. ‘Soms zie ik mijn droom weer zoals vroeger, een fijne ervaring’05-03-2018 08:03:53
  22. Toos (65) ging aan de drank toen haar zoon blind werd22-02-2018 09:02:49
  23. De blinden van ‘Taboe’: “Zelfmedelijden is erger dan een handicap”14-02-2018 08:02:48
  24. Emotionele getuigenissen tijdens nieuwste aflevering ‘Taboe’: “Al dertig jaar blind, en verdriet wordt steeds groter”12-02-2018 11:02:57
  25. Eén > Taboe > Omgaan met een visuele beperking12-02-2018 07:02:35
  26. Eén > Taboe > Kinderen krijgen12-02-2018 07:02:58
  27. Eén > Taboe > Taboe met audiodescriptie12-02-2018 07:02:40
  28. Eén > Taboe > De droefheid is altijd dichtbij12-02-2018 07:02:02
  29. Eén > Taboe > Wat is geluk?12-02-2018 07:02:37
  30. Esther Crombag – INTERVIEW @ Leadership Experience03-01-2018 11:01:41
  31. Probeer te genieten en wees dankbaar voor wat je wel hebt’13-12-2017 09:12:11
  32. ‘Je kunt in Nederland heel makkelijk beroepsblinde worden’13-11-2017 09:11:05
  33. Camping Karen & James – Bezoek van jongeren met visuele beperking02-11-2017 08:11:06
  34. Syenna op het terras15-10-2017 08:10:29
  35. Marina (12): ‘Ik laat zien dat ik alles kan’15-10-2017 08:10:50
  36. Marina (12): ‘Hoe mijn ouders eruitzien, weet ik niet’14-10-2017 08:10:12
  37. Max (11): ‘Alles wat anderen ook doen’14-10-2017 07:10:55
  38. #VraagMaarRaak ofwel Q&A Scheel kijken met kunstogen! Zou ik willen zien?13-10-2017 07:10:22
  39. Update: Maarten: “Ik werd blind, waarom?”01-10-2017 08:10:25
  40. Het beste van Camping Karen en James – Jongeren met een visuele beperking14-09-2017 09:09:29
  41. Kunnen blinde mensen ook hooggevoelig zijn?22-07-2017 12:07:21
  42. Gertjan’s VLOG 3 | Brailleleesregel gekoppeld met mijn iPhone14-07-2017 10:07:58
  43. Blinde Gertjan stelt zichzelf even voor!28-06-2017 08:06:02
  44. Paus probeert bijna blind meisje te genezen met handoplegging18-06-2017 04:06:17
  45. Op deze manier vinden ook blinde kinderen hun chocolade eieren in de tuin18-06-2017 04:06:09
  46. Nynke (15): “God heeft een plan met mijn blindheid”18-06-2017 03:06:11
  47. Maarten: “Ik werd blind, waarom?”18-06-2017 03:06:45
  48. Blind, Happy and Free18-06-2017 03:06:37
  49. Marina Katarina Kovac wil ‘laten zien wat blinden kunnen’18-06-2017 03:06:44
  50. Leven zonder te zien15-06-2017 03:06:25
  51. Video: Bartiméus – Belang van toegankelijkheid voor blinden14-06-2017 03:06:42
  52. “Je kunt meer dan je denkt als je blind bent”13-06-2017 04:06:53
  53. ‘Ik ben een jonge moeder van een baby en peuter. En oh ja: ik ben blind!’13-06-2017 04:06:12
  54. Larissa Klaassen wil inspireren11-06-2017 09:06:30
  55. Interview met Deborah Maerschalck (blind)11-06-2017 09:06:05
  56. Blinde jongen redt zijn mama nadat ze thuis instort02-01-2017 04:01:27
  57. ‘Bijna niets is onmogelijk’23-10-2016 05:10:14
  58. “Mijn papa kan heel goed vertellen”13-06-2016 08:06:32
  59. Blinde Corné Kremers Lid in de Orde van Oranje-Nassau31-05-2016 09:05:19
  60. Blind en in de jeugdraad – In gesprek met Deborah Maerschalck04-04-2016 11:04:10
  61. ‘Met je hart zie je meer’31-03-2016 10:03:46
  62. Blind raadslid legt werk neer vanwege handicap22-03-2016 08:03:33
  63. ‘Helemaal niet erg om blind te zijn’13-02-2016 09:02:01
  64. Blinde alleenstaande vrouw voedt zoon op zonder partner02-02-2016 04:02:55
  65. Joris werd opeens blind en verloor alles: ‘Verzekeraar liet me in de steek’27-01-2016 08:01:43
  66. Eén dag kan Marina ‘zien’06-01-2016 11:01:28
  67. “Als blinde wil ik opkomen voor de doven”05-12-2015 08:12:05
  68. Blind zijn, beeld je dat even in29-11-2015 09:11:51
  69. ‘Voor blinden is dit een fantastische tijd’ (over Vincent Bijlo)12-09-2015 04:09:28
  70. De Ooglijn is vanaf 1 september vaker en langer open02-09-2015 12:09:03
  71. Vincent Bijlo: ‘Blind of doof? Ik ben liever allebei’28-08-2015 09:08:41
  72. “Ik kijk anders naar de dingen”06-08-2015 08:08:35
  73. Henk en Sylvia zijn beiden blind, maar werden verliefd07-04-2015 04:04:10
  74. Vrouw herinnert echtgenoot alleen als 16-jarige tiener17-03-2015 08:03:52
  75. Wat zie je als je niet kunt kijken?10-03-2015 09:03:07
  76. Vrolijk Vlaanderen over blinden en slechtzienden10-03-2015 09:03:58
  77. Vincent Bijlo in Pavlov10-03-2015 09:03:34
  78. Reportage van de blinde Tonny van Breukelen10-03-2015 09:03:35
  79. Martine Boere strijdt om de titel ‘Bikkel 2011’10-03-2015 08:03:26
  80. Het Klokhuis – Blinde Sander is actief in het leven10-03-2015 08:03:20
  81. De Reünie Esther Crombag10-03-2015 06:03:18
  82. De ogen van Sophie – Alles over blind zijn10-03-2015 05:03:23
  83. Blinde mama Monique – Ik zie, ik zie, wat zij niet ziet10-03-2015 05:03:01
  84. Blinde Leo Dijk in Tiswat10-03-2015 05:03:43
  85. Blinde Karl gebruikt hulpmiddelen in het dagelijks leven10-03-2015 05:03:58
  86. Een bloemetje voor Kim Bols10-02-2015 08:02:52
  87. Video: Vrolijk Vlaanderen met blinden10-02-2015 06:02:31
  88. ‘Ik zou graag nog eens langs de winkels flaneren’25-01-2015 01:01:10
  89. Hoogezand – Oprichting lotgenotengroep voor mensen met een visuele beperking23-01-2015 05:01:59
  90. 10 ongelooflijke verhalen over blinde mensen22-01-2015 08:01:23
  91. Video – Meintje en haar blinde ouders18-01-2015 01:01:06
  92. Video – Blinde man laat beurs vallen, wat doe je?04-01-2015 09:01:44
  93. Larissa Klaassen: ‘Ik ben blij dat ik anderen help met mijn uitvinding’03-01-2015 09:01:49
  94. Ambassadeur Kim Bols11-12-2014 10:12:46
  95. Larissa is de stoerste19-11-2014 10:11:03
  96. Als het moet, dan moet het28-10-2014 06:10:48
  97. Persoonlijke ervaring van Evelien (29) uit Boxmeer20-09-2014 08:09:08
  98. “God heeft een bedoeling met mijn blindheid”02-09-2014 05:09:07
  99. Stadsportret: Blind met ballen15-08-2014 02:08:01
  100. Mooi: hoe blinde mensen schoonheid “zien”25-04-2014 03:04:52
  101. Gedicht: Ik ben ook normaal27-02-2014 09:02:10
  102. Gezichtsvermogen kwijt24-02-2014 08:02:24
  103. Oogcontact17-02-2014 12:02:29
  104. “Het is een kwestie van accepteren”09-02-2014 11:02:03
  105. Blind vertrouwen in de toekomst28-01-2014 08:01:01
  106. Jonge blinde vrouw komt spreken tijdens les Verzorging25-01-2014 08:01:44
  107. Audiodagboek van een blinde man: zo is het om je zicht te verliezen22-01-2014 07:01:02
  108. Overlast gevende bovenbuurvrouw blijkt blind14-01-2014 06:01:49
  109. Een moeder met veerkracht18-12-2013 04:12:49
  110. “Ik zou niet willen zien”26-11-2013 05:11:00
  111. Het begrip wolk uitleggen aan een blind kind?06-11-2013 03:11:02
  112. Blindismen: wat zijn ze en wat doen we ermee?01-11-2013 03:11:00
  113. “De dag nadat mijn blinde dochter trouwde”05-10-2013 07:10:57
  114. Mijn ouders kregen te horen dat er iets mis was met hun dochtertje11-05-2013 10:05:11
  115. Een blindere houding25-04-2013 06:04:08
  116. “Al drie keer kanker, maar ik geef niet op”22-02-2013 02:02:06
  117. Blinde Heemstedenaar wil ook graag gegroet worden19-02-2013 08:02:29
  118. ‘Ik kijk door de ogen van mijn zoon’08-01-2013 07:01:04
  119. ‘Ik ben blij een hefboom te kunnen zijn’24-12-2012 07:12:20
  120. Een kind opvoeden als je blind bent13-10-2012 06:10:33
  121. Zie je iets aan mij?25-08-2012 03:08:31
  122. ‘VARA weigert Vincent Bijlo om blindheid’06-08-2012 06:08:56
  123. Wereld blinden gaat open in Pakhuis14-07-2012 07:07:14
  124. Blinde moet 18.000 euro terug aan staat05-07-2012 06:07:04
  125. Video: Blind28-06-2012 03:06:35
  126. Xander en Siebe zijn gered10-05-2012 06:05:32
  127. Je vingers zijn je ogen07-05-2012 05:05:45
  128. Kim Bols: portret van een gedreven Vlaamse07-05-2012 05:05:25
  129. Het verhaal van Youssri – “Ik zie wat kan”01-04-2012 12:04:13
  130. Video: Klassen Kors Breijerschool op bezoek bij blinden23-03-2012 05:03:37
  131. Video: Blinde Wapservener loopt pelgrimstocht21-03-2012 12:03:42
  132. Video: Johan Dingemans21-03-2012 08:03:24
  133. Vincent Bijlo: ‘Ogen kunnen dictators zijn’31-12-2011 08:12:23
  134. Ervaren hoe het is om in een rolstoel te zitten of blind te zijn06-12-2011 06:12:11
  135. Blind leven18-11-2011 05:11:11
  136. Interview Vincent Bijlo15-09-2011 10:09:45
  137. Interview met Kim Bols02-09-2011 10:09:59
  138. ‘Mijn handicap is juist mijn kracht’08-06-2011 07:06:43
  139. ‘Blind Alert, ik ben blij dat het er eindelijk is’07-06-2011 05:06:21
  140. Blinde moeder Rebecca wil nog een tweede kindje07-06-2011 05:06:41
  141. ‘Een onvergetelijke ervaring voor iedereen’07-06-2011 04:06:02
  142. Blind raadslid voltrekt huwelijk07-06-2011 04:06:35
  143. Carolus Leysen: “Als blinde ben je altijd een stap achter”07-06-2011 04:06:34
  144. “Het is niet omdat je niet ziet, dat je niets weet”06-06-2011 08:06:14
  145. Blinde Genkenaar Carlo Petrelli vangt honden op05-06-2011 02:06:53
  146. Hoedje af voor blinde mama Rebecca05-06-2011 01:06:29
  147. Kracht in mij05-06-2011 01:06:46
  148. Lotgenoten05-06-2011 01:06:04
  149. “Ik heb mijn levensvreugde teruggevonden”05-06-2011 01:06:16
  150. Een blinde leest lichaamstaal anders, maar daarom niet minder goed05-06-2011 01:06:47
  151. Over blinden, alcoholisten en rolstoelers05-06-2011 01:06:33
  152. “Het enige dat me niet lukt, is samen kleuren”05-06-2011 01:06:57
  153. ‘Blind fietsen? Gewoon’05-06-2011 01:06:52
  154. Blinde ouders05-06-2011 01:06:33
  155. Moeder houdt benefiet voor blinde dochter05-06-2011 01:06:47
  156. ‘In 2009 wil ik zélf mijn post lezen’05-06-2011 01:06:12
  157. Eten zonder je bord te zien05-06-2011 01:06:39
  158. Martine helpt Odette05-06-2011 01:06:11
  159. ‘Sommige afleveringen heb ik al 50 keer gezien’05-06-2011 01:06:04
  160. Gesprekken met kinderen in uitzonderlijke situaties – Zowel de PAPA als de MAMA van Veerle (11) zijn BLIND05-06-2011 01:06:58
  161. Mei Lan (16), ooit ziende, nu blind05-06-2011 01:06:32
  162. Mijn Melsbroek: Albert Keersmaekers05-06-2011 01:06:17
  163. “Boodschappen doen? Niet alleen!”05-06-2011 01:06:04
  164. ‘Ongelooflijk hoeveel wilskracht Eline toont’05-06-2011 01:06:29
  165. Oudejaarsshow Vincent Bijlo in Lokatie 78 (Bunnik)05-06-2011 01:06:49
  166. “Wij hadden blind meisje te gast”05-06-2011 01:06:55
  167. “Ook ziende zouden we voor elkaar kiezen”05-06-2011 01:06:16
  168. Ik kwam terug van Lourdes en werd blind05-06-2011 12:06:01
  169. Niets gezien, alles gehoord05-06-2011 12:06:37
  170. Herman Van Dijck ruimde vuil boeltje Hooge Maey op05-06-2011 12:06:56
  171. “Ik droom dat mama me kan zien”05-06-2011 12:06:33
  172. Frida en Edwin Weterings – Blind echtpaar met (ziende) kinderen …05-06-2011 12:06:19
  173. Blinden bouwen beroepsloopbaan uit: Wij zijn geen sukkelaars05-06-2011 12:06:16
  174. Blind zijn is moeilijker in de visuele maatschappij05-06-2011 12:06:05
  175. “Eeuwige optimist” Joël Vyncke overleden05-06-2011 12:06:42
  176. Blinde vrouw van 62 twaalfde keer moeder05-06-2011 12:06:12
  177. ‘Zielig komt niet in mijn woordenboek voor’05-06-2011 12:06:56
  178. Niks kniezen om je handicap, maar er gewoon voor gaan05-06-2011 12:06:30
  179. Een ‘beperking’ is heel normaal05-06-2011 12:06:16
  180. Hennie Halfwerk denkt in kleuren05-06-2011 12:06:42
  181. Vlaamse Buren: Gunter & Manuela en hun buurvrouw Rita Van Schel05-06-2011 12:06:47
  182. “Hij pakte mijn zicht af, maar niet mijn leven05-06-2011 12:06:28
  183. Onze redacteur op de lappen met een dove vrouw en een blinde man05-06-2011 11:06:28
  184. Herenthout: Kinderen met handicap vinden opvang05-06-2011 11:06:12
  185. Blinde van het jaar 200405-06-2011 11:06:55
  186. Superprestige-voorzitter Etienne Gevaert heeft leren leven met zijn handicap05-06-2011 11:06:34
  187. Severine Doré meter Kind Inclusie Plan05-06-2011 11:06:30
  188. Ik zou de sterren willen zien05-06-2011 11:06:14
  189. Leef voluit!05-06-2011 11:06:06
  190. Zoontje fotomodel Jordan blijkt blind05-06-2011 10:06:04
  191. Blind vertrouwen05-06-2011 10:06:04
  192. Georgia en Albert – Om het lijf05-06-2011 10:06:17
  193. Visueel gehandicapte ouders: “Wij zijn gewone mensen die gekozen hebben voor kinderen”05-06-2011 10:06:38
  194. Wat denkt Vlaanderen over …: Enquête over visueel gehandicapte personen05-06-2011 10:06:15
  195. Mijn verhaal: Een lezeres vertelt05-06-2011 10:06:02
  196. Anders en gelukkig05-06-2011 10:06:29
  197. “Liefde op het eerste woord” – Leo en Edith, van kindsbeen af blind, zijn twintig jaar getrouwd05-06-2011 10:06:48
  198. Het verhaal van Ilse Dupont05-06-2011 10:06:05
  199. Zelfwaardering, assertiviteit en visuele handicap05-06-2011 10:06:23
  200. Blinde angst05-06-2011 10:06:21

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:05