Werken aan de grote sprong naar zelfstandigheid

Bron: Brabants Dagblad
10 oktober 2001

Twaalf jongvolwassenen, die elk in meer of mindere mate doof en blind zijn.   In vier huizen aan de Mgr. Hermuslaan in Sint-Michielsgestel nemen ze een  aanloop naar de grote sprong naar zelfstandigheid.

Jezelf inleven in de belevingswereld van Gaby is tamelijk eenvoudig.  Pak  twee rollen toiletpapier, houdt die voor je ogen en je ziet wat Gaby ziet.   Stop vervolgens twee vingers in de oren en je hoort wat Gaby hoort.  Gaby  heeft het syndroom van Usher.  Ze is bijna doof en bijna blind maar slaagt  er wonderwel in om vrijwel geheel zelfstandig te wonen.  Dat doet ze in  Sint-Michielsgestel, in één van de vier huizen van het Instituut voor Doven aan  de Mgr. Hermuslaan.  Gaby woont er samen met elf andere jongvolwassenen.   Allemaal in de leeftijd van 16 tot 35 jaar en allemaal met dezelfde beperking:  ze zien en horen niet of nauwelijks.

Fasewoningen

De huizen aan de Mgr. Hermuslaan worden fasewoningen genoemd.  De bewoners  krijgen er de kans om te bepalen welke woonvorm het best bij hen past: in een  groep onder begeleiding, of geheel zelfstandig.  Het wonen aan de Mgr.  Hermuslaan vormt vaak een schakel tussen het beschermd wonen in het Instituut  voor Doven zelf en het (grotendeels) zelfstandig wonen elders.  Nummer 36.   Het eerste wat opvalt, is dat er niets opvalt.  Een doodnormale woonkamer.   De televisie staat op stand-by, de afstandbediening ligt op tafel.  In de  hoek een alledaagse computer.  Maar hier wonen toch doofblinden?  Wat  hebben die aan een tv en computer?  Ze kunnen toch niets zien en horen?

“Mensen die geheel doof én blind zijn, zijn er gelukkig maar heel weinig”, legt Andrea Reijnders, hoofd van de begeleiding uit.  “Deze groep bewoners kan  nog wel wat zien en sommige kunnen ook nog wel een heel klein beetje horen.”   Ze trommelt wat bewoners op in de woonkamer.  “De meeste zijn er, maar  Richard moet nog van school komen.”

Het syndroom van Usher, een aangeboren afwijking bij doofgeborenen, komt voor in  twee gradaties: wie Usher 1 heeft, hoort helemaal niets en ziet als Gaby (kokervisus  genoemd).  Usher 2 betekent dat je gedeeltelijk doof bent in combinatie met  kokervisus.  Enkele bewoners van de vier huizen schuiven ondertussen aan in  de woonkamer: Ekrem (17), Franka (19), Gaby (20) en Esther (22, slechtziend en -horend).

Ekrem vraagt of de verslaggever een kop thee lust en lacht beschamend als hij  niet helemaal begrepen wordt.  Begeleidster Monique Cocu tolkt door middel  van gebarentaal, vliegensvlug, waarna de thee wordt ingeschonken.  Ekrems  huisgenoot Richard (16) is ondertussen ook gearriveerd.  Richard en Ekrem  wonen met z’n tweeën in dit huis.  Ze koken hier zelf, doen de afwas en  ruimen zelf op.  Dat is ook precies de bedoeling van het fasehuis: zoveel  mogelijk zelf doen, onder toeziend oog van de begeleiding.

“Ze hebben met sommige dingen toch echt wel hulp nodig hoor”, vertelt Andrea.   “De jongens kunnen wel zelf koken, maar soms gebeurt het dat ze niet zien dat  een gaspit nog aanstaat en ze de pan volledig naast het vuur zetten.  Dat  komt dus door Usher.”  Het syndroom van Usher maakt het lastig om met de  meeste bewoners te communiceren.  Gaby kan weliswaar goed liplezen en praat  gewoon terug; met Richard en Ekrem is het minder makkelijk communiceren.   Ze zijn compleet afhankelijk van gebarentaal en vingerspelling (waarbij elke  letter afzonderlijk wordt uitgebeeld).  Ook voor de leiding zijn deze  bewoners soms moeilijk te volgen.

Eigen taaltje

“Ekrem en Richard zijn al 15 jaar bevriend.  Ze hebben met elkaar op een  ander instituut voor doven gezeten.  Omdat ze elkaar zo goed kennen, hebben  ze aan een half ‘woord’ of gebaar al genoeg aan elkaar.  Het is ook een  soort eigen taaltje geworden, wat voor ons niet altijd te begrijpen valt”,  vertelt begeleidster Monique.  Al is Monique zeer behendig met  vingerspelling, soms gaat het ook haar iets te vlug.  Ekrem en Richard  moeten daar vaak om lachen.  De twee hebben in het fasehuis duidelijk hun  plek gevonden.

“Een eigen plek vinden.  Dat is voor mensen met Usher vaak moeilijk.   Voorheen gingen ze naar een dovenschool, omdat het syndroom vaak pas op iets  latere leeftijd tot uiting komt.  Ekrem en Richard werden op die school  gepest toen ze problemen kregen met hun ogen.  Als er bijvoorbeeld  gevoetbald werd, hadden ze moeite om de bal te volgen.  In het fasehuis  kunnen ze makkelijker over hun problemen praten omdat ze er lotgenoten treffen.   “Richard had eigenlijk nog nooit over zijn handicap kunnen praten voordat hij  hier kwam”, zegt Andrea.  “Er ging echt een wereld voor hem open toen hij  doorhad dat er meer mensen waren die met dezelfde problemen rondliepen en waar  hij mee kon praten.”  “Wil je mijn fotoboek met vissen zien”, vraagt  Richard ongeduldig.  “Laten we daar nog maar even mee wachten”, zegt  Monique.  “Dat zou anders wel eens uren kunnen gaan duren.”

Vakkenvullen

In deze veilige omgeving leren de bewoners doelen voor zichzelf te stellen.   “Het is niet de bedoeling dat ze hier op de bank blijven zitten en de hele dag  een beetje tv kijken.  Ze moeten een dagbesteding, zoals school of werk,  hebben of daar naar op zoek zijn.  Dat is wel een voorwaarde om hier te  mogen wonen”, verduidelijkt Andrea.

“Ik zou heel graag later op een kinderdagverblijf willen werken”, vertelt Franka,  die op dit moment een opleiding aan het Voortgezet Speciaal Onderwijs volgt.   Richard leert voor kok, Ekrem gaat naar school en vult in de vrije uurtjes de  schappen van de plaatselijke supermarkt.  Gaby doet dit jaar examen voor  haar administratieve opleiding en Esther werkt in een kinderdagverblijf.   “Ik ben echt blij dat ik daar aan de slag kon”, zegt Esther.  Voorheen deed  ze schoonmaakwerk in het Instituut voor Doven in Gestel.

“Voor sommigen was het een hele aanpassing om hier te komen wonen”, vertelt  Andrea.  Ekrem maakt duidelijk, via gebarentaal die begeleidster Monique  vertaalt, dat hij in het begin best moest wennen in het huis.  Hij moest  ineens veel zelf doen zoals boodschappen.  Dat was hij niet gewend toen hij  nog op het terrein van het instituut woonde.  “Hij doet af en toe net of  het een hotel is hier”, grapt zijn vriend Richard, die ondertussen toch zijn  fotoalbums tevoorschijn heeft getoverd.  “Nog even wachten Richard”,  herhaalt Monique.

Ook moest Ekrem ontzettend wennen aan de kleine groep mensen waarmee hij ging  samenwonen.  Esther daarentegen, vond het heerlijk toen ze hier kon komen  wonen.  “Ik heb hier veel meer vrijheid, het terrein van het Instituut voor  Doven was toch meer gesloten.  Ik vind het prettig om hier te wonen; ik zou  nooit alleen willen zijn.  Als ik later hier weg moet, wil ik het liefst  met een paar vrienden ergens gaan wonen.”  Andrea: “Dat is meteen één van  de doelen van deze fasehuizen: de toekomstige woonvorm bepalen.  Ze moeten  later toch op de één of andere manier zelfstandig wonen.  Hier hebben ze  tijd en de mogelijkheid om na te denken over de vraag welke woonvorm het beste  bij ze past en of die vorm haalbaar is.”  Gaby knikt instemmend.  “Ik  woon nu in een studio hiernaast.  Dat bevalt prima.  Ik zou later het  liefst alleen ergens gaan wonen, misschien wel met een vriend”, denkt Gaby.   “En als ik die niet heb, neem ik wel een paar katten”, zegt ze lachend.

Weerbaar

Al deze keuzes moeten de bewoners zelf maken.  En dat is moeilijk omdat ze  vaak psychische problemen hebben als gevolg van hun beperkingen.  Esther  bijvoorbeeld voelt zich soms eenzaam.  Zolang de problemen met hun ogen  stabiel blijven, gaat het goed.  Maar er komt een moment dat het zicht  slechter wordt.  De bewoners blijven zichzelf noodgedwongen aanpassen.   “Wij bieden deze mensen geen oplossingen.  Wij bieden ze hulp en  informatie, zodat ze zelf de keuzes kunnen maken.  Op die manier worden ze  sociaal een stuk weerbaarder”, aldus Andrea.

Bram DE WINTER

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Bucketlist voordat Lotte en Roos blind en doof zijn | VOOR HET DONKER WORDT19-03-2019 06:03:26
  2. ‘Mensen bekijken me verkeerd. Ze zien vooral wat ik niet kan’01-01-2019 10:01:52
  3. Doofblind eindelijk erkend door het VAPH!17-12-2018 07:12:58
  4. Lotte wordt doof en blind, maar ze redt zich wel: dát geeft haar leven zin05-12-2018 10:12:30
  5. Hoe het Ushersyndroom ertoe leidt dat mensen doof en blind worden27-11-2018 07:11:34
  6. En toen mocht hij naar de dovenschool17-11-2018 07:11:36
  7. Doofblinde Martine (46) uit Purmerend weet dat de zorg anders kan16-11-2018 07:11:12
  8. De hele dag puzzelen in een steeds kleiner wordende werend12-08-2018 06:08:03
  9. Kindje van Carolien heeft syndroom van Usher27-07-2018 05:07:43
  10. Karen (43) heeft het Ushersyndroom en wordt langzaam blind en doof08-06-2018 04:06:17
  11. De 6-jarige dochter van Sarah is blind en doof: ‘Ze kan ons niets vertellen’20-05-2018 07:05:05
  12. ‘Jackson zorgt ervoor dat we niet triest zijn’19-04-2018 11:04:46
  13. Unieke dagbesteding voor doofblinden opent in Haren03-03-2018 08:03:00
  14. Jannekes dochters worden doof en blind30-11-2017 10:11:25
  15. Steeds meer deelnemers en geld voor Run4Usher-team19-11-2017 05:11:35
  16. Voorzitter Stichting voor Doofblinden: ‘Doofblinden zijn pioniers’04-11-2017 09:11:18
  17. Roos (16) en Lotte (19) worden doof én blind en gaan nog één ultieme reis maken01-11-2017 09:11:01
  18. Deze zusjes worden doof én blind16-10-2017 06:10:49
  19. Deze zusjes worden doof én blind15-10-2017 11:10:47
  20. “Ik wil zo normaal mogelijk door het leven gaan”07-10-2017 08:10:09
  21. Vincent Bijlo in Het Uur van de Wolf26-09-2017 08:09:35
  22. 110 doofblinden naar Woerden22-09-2017 01:09:58
  23. Vincent Bijlo voelt geen ‘allesverterende woede’ nu hij doof wordt21-09-2017 01:09:49
  24. Vincent Bijlo hoort steeds slechter. ‘Maar ik hoor alles!’21-09-2017 01:09:20
  25. Hedda laat zien hoe het is om te leven met doofblindheid16-09-2017 09:09:29
  26. Studio Brussel: Tinne – Music For Lifte – Usher Awareness Day16-09-2017 09:09:28
  27. Visueel én auditief beperkte mensen regio Zwolle sneller geholpen12-09-2017 09:09:40
  28. Slimme deurbel slaat aan in buitenland07-09-2017 11:09:08
  29. Uiteindelijk worden we beide blind en doof’31-08-2017 11:08:13
  30. Nadat Ellens dochtertje overleed, wordt nu ook haar zoontje (4) doof en blind30-08-2017 11:08:54
  31. De fotografiestudent die weet dat ze doof en blind wordt14-07-2017 10:07:01
  32. Usher-café03-07-2017 11:07:17
  33. Kinderen met syndroom van Usher zijn geen sukkeltjes24-06-2017 07:06:16
  34. Jackson is doof en zal blind worden19-06-2017 06:06:26
  35. Het verhaal van doofblinde Gerry17-06-2017 02:06:44
  36. Collin Eisema over het syndroom van Usher16-06-2017 11:06:12
  37. Doofblinde Jan (94) uit Tiel krijgt van rechter zijn huishoudelijke hulp terug16-06-2017 03:06:07
  38. Doofblinde Hedda de Roo studeert cum laude af in Leiden en sleept VIVA400-nominatie in wacht16-06-2017 03:06:44
  39. Een leven lang op de bres voor doofblinden16-06-2017 03:06:11
  40. Hedda wordt doofblind: ‘Ik ben dankbaar dat ik mijn zoon nog kan zien’16-06-2017 03:06:32
  41. HvA-studenten winnen 10.000 euro met deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:30
  42. Landelijk Expertisecentrum doofblindheid gelanceerd16-06-2017 03:06:51
  43. Familie van 94-jarige doofblinde Jan laaiend op gemeente Tiel16-06-2017 03:06:07
  44. Hoe leest doofblinde SWODB vrijwilliger Marloes?16-06-2017 03:06:56
  45. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid16-06-2017 03:06:36
  46. Radeloze familie van doofblinde Jan (94) uit Tiel vraagt rechter om meer huishoudelijke hulp16-06-2017 03:06:13
  47. Studenten HvA ontwerpen deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:46
  48. Ushersyndroom: Langzaam naar isolatie16-06-2017 03:06:51
  49. Cupcakes ‘doofblinde’ Robèrt van Beckhoven mislukt16-06-2017 03:06:52
  50. Hedda heeft het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:49
  51. Voor Maddox en het Ushersyndroom16-06-2017 03:06:06
  52. Rijnsburgse kinderen strijden tegen het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:32
  53. Stichting Ushersyndroom krijgt 3300,00 euro16-06-2017 03:06:51
  54. Voor Mekaar over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:05
  55. Wat is het syndroom van Usher?16-06-2017 03:06:15
  56. Pleister remt doof én blindheid bij zeldzaam syndroom van Usher16-06-2017 03:06:47
  57. Duivels dilemma: doof of blind?16-06-2017 03:06:18
  58. Roos (15) wordt doof en blind …16-06-2017 03:06:02
  59. Roos (15) stopt met tophockey omdat ze blind wordt16-06-2017 03:06:21
  60. Sarah’s dochter Mirthe is doof en blind geboren16-06-2017 03:06:49
  61. Politie helpt blinde en dove man in Arnhem om elkaar te begrijpen16-06-2017 03:06:03
  62. Dove en bijna blinde Jeff ontroert en inspireert met lied16-06-2017 03:06:07
  63. Voor mekaar: Over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:48
  64. Hello Goodbye met Maartje die het Usher-syndroom heeft16-06-2017 03:06:50
  65. Jet (14): Het is heel eng dat ik niet weet wanneer ik doof en blind word16-06-2017 03:06:07
  66. Erwin gaat ‘Los in het lab’16-06-2017 03:06:44
  67. Video: Joyce wordt langzaam blind en doof16-06-2017 03:06:37
  68. Ushermom Carolien: “Het helpt om het op te schrijven”16-06-2017 03:06:37
  69. Doofblindheid vaak verward met een verstandelijke beperking15-06-2017 11:06:30
  70. Dankzij deze taal kunnen mensen die lijden aan doofblindheid met elkaar praten15-06-2017 11:06:58
  71. Doofblinde Japie lanceert juichactie voor voetballers14-06-2017 08:06:38
  72. Doof en langzaam blind worden13-06-2017 09:06:54
  73. “Doofblinde kan een ei koken”12-06-2017 10:06:15
  74. Hedda (27) wordt doof en blind12-06-2017 04:06:45
  75. Communicatie aangeboren doofblindheid11-06-2017 07:06:14
  76. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid23-03-2017 10:03:48
  77. Zonder Grenzen – Gerry is slechthorend en slechtziend02-01-2017 06:01:42
  78. Usher-patiënten lopen in het donker02-01-2017 05:01:56
  79. Criteria tweezijdig implantaat doofblinden bekend14-12-2016 09:12:29
  80. Genetische therapie Usher-syndroom stap dichterbij06-11-2016 08:11:53
  81. ‘Als Jackson gelukkig wordt, kunnen we het verdriet wel aan’17-10-2016 07:10:56
  82. Brothers: Doofblinde Fisher-tweeling19-07-2016 10:07:58
  83. Brothers: Doofblinde Fischer-tweeling11-07-2016 07:07:47
  84. Zeldzame ziekte treft twee gezinnen: “We hebben sprankeltje hoop”09-06-2016 08:06:05
  85. Cheque voor wetenschappelijk onderzoek Doofblindheid22-05-2016 07:05:23
  86. Chiro bakt 10.000 pannenkoeken voor goed doel06-04-2016 08:04:37
  87. Doofblinden communiceren via handschoen25-02-2016 08:02:12
  88. “Ik ben doof en blind, maar kan ik leren surfen?”03-01-2016 09:01:00
  89. Het syndroom van Usher: Auditieve en visuele beperking19-12-2015 02:12:25
  90. Jannet Steur: ‘Ik ben doofblind, maar geniet volop’09-12-2015 08:12:12
  91. Drukbezochte opening expertisecentrum Het Oog & Oorhuis27-11-2015 05:11:00
  92. ‘Hij vindt het leuk dat ik zo vol in het leven sta’20-11-2015 08:11:10
  93. Zieke Eisema verzamelt geld met Zevenheuvelenloop11-11-2015 08:11:38
  94. 92 procent Nederlanders verkiest doofheid over blindheid08-10-2015 08:10:47
  95. Praten met vier handen25-09-2015 06:09:45
  96. Uit het hart: Tinne is slechthorend en lijdt aan tunnelzicht25-09-2015 06:09:45
  97. Tielbeke mist ondanks vele fans finale net25-09-2015 06:09:45
  98. Doofblind en kosten in Nederland …25-09-2015 06:09:45
  99. Ik word langzaam blind25-09-2015 06:09:45
  100. Michel Tielbeke staat op scherp in Londen25-09-2015 06:09:45
  101. ‘Morgen kan het donker zijn’25-09-2015 06:09:45
  102. Film ‘Onbeperkt’ in première gegaan25-09-2015 06:09:45
  103. Slechtziende loopt Marathon New York25-09-2015 06:09:45
  104. Usher-dossier nu ook in het Nederlands25-09-2015 06:09:44
  105. Register voor mensen met Syndroom van Usher online25-09-2015 06:09:44
  106. Doofblinde Lisa cum laude afgestudeerd aan de universiteit25-09-2015 06:09:44
  107. Ivonne Bressers over haar Ushersyndroom en haar deelname aan de 7heuvelennacht.25-09-2015 06:09:44
  108. Oogvereniging zet zich in voor meer bekendheid van doofblindheid25-09-2015 06:09:44
  109. Video – Jaap wil aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  110. Jaap vraagt aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  111. Video – De kleine wereld van Machteld Cossee25-09-2015 06:09:44
  112. Totaal isolement dreigt voor de doofblinden25-09-2015 06:09:44
  113. Cum laude voor Hedda (27) die doofblind wordt: ‘Ik ben overdonderd’17-09-2015 10:09:35
  114. Blind én doof, het is de toekomst van Rick17-09-2015 07:09:15
  115. 19/09: Eerste officiële Usherawarenessday14-09-2015 02:09:20
  116. ‘Als ik doof én blind word, wie ben ik dan nog?’14-09-2015 06:09:00
  117. ‘Doofblinden beschouwd als geestelijk gehandicapt’11-09-2015 08:09:30
  118. Aangeboren doofblindheid en communicatie11-09-2015 08:09:40
  119. De puzzelstukjes van een doofblind kind11-09-2015 08:09:24
  120. ‘Wat kun je een doofblinde eigenlijk leren?’11-09-2015 08:09:01
  121. Doofblindenonderwijs bestaat 50 jaar in Nederland11-09-2015 08:09:37
  122. Video: Begeleidersvoorziening Doofblinden11-09-2015 08:09:10
  123. Nieuwe revalidatievorm voor doofblinde cliënten11-09-2015 08:09:49
  124. Van Rijn op bezoek in de wereld van mensen met doofblindheid11-09-2015 08:09:33
  125. Resultaten van een kleine enquête onder doofblinden11-09-2015 08:09:14
  126. Hoikentalis.nl nieuw informatief platform voor kinderen en jongeren11-09-2015 08:09:45
  127. Zoetermeers doveninstituut verhuist naar nieuwbouw11-09-2015 08:09:29
  128. Zeldzame foto Helen Keller ontdekt11-09-2015 08:09:17
  129. Standbeeld Helen Keller in Capitool11-09-2015 08:09:06
  130. Helen Keller zonnebrillen11-09-2015 08:09:52
  131. Wat is doofblindheid?11-09-2015 07:09:13
  132. Lormalfabet11-09-2015 07:09:38
  133. Video: Hedda de Roo, doofblind: Onzichtbaar11-09-2015 07:09:15
  134. Oog voor het doofblinde kind11-09-2015 07:09:57
  135. Tolkmatch toegankelijk voor doofblinde tolkgebruikers11-09-2015 07:09:39
  136. Video: Lorm-alfabet en Haptics signs11-09-2015 07:09:21
  137. Handschoen voor doofblinden11-09-2015 07:09:06
  138. Doofblinde Suzan zocht prikkels in zelfverwonding11-09-2015 07:09:36
  139. Hoortoestellen nodig? Problemen met horen EN zien?11-09-2015 07:09:12
  140. Onderzoek naar behandelen van Usher24-08-2015 09:08:13
  141. Landelijk kenniscentrum doofblindheid21-08-2015 07:08:26
  142. ‘Doofblindheid vraagt om gezamenlijke aanpak’08-08-2015 08:08:36
  143. ‘Mensen met aangeboren doofblindheid niet altijd verstandelijk beperkt’30-07-2015 08:07:18
  144. Doofblind: Bij welke organisaties kan je terecht?16-07-2015 09:07:43
  145. ‘Wij stellen níks uit, want voor we het weten, is het te laat’18-06-2015 08:06:20
  146. Sint-Michielsgestel – Opening Belevingspad17-06-2015 08:06:30
  147. Vrouw die na 40 jaar weer kon horen wordt nu blind04-06-2015 03:06:29
  148. ‘Ik zie mijn mogelijkheden, nu anderen nog’26-05-2015 07:05:16
  149. Sonja heeft Usher en gaf haar leven een andere wending12-05-2015 08:05:27
  150. Tien organisaties werken samen voor meer begrip en kennis over doofblindheid?31-03-2015 01:03:00
  151. Meer begrip en kennis over doofblindheid30-03-2015 04:03:12
  152. Groen licht voor fusie GGMD en OTwee29-03-2015 07:03:11
  153. Mijn sterrenhemel is anders28-02-2015 09:02:44
  154. Saskia Damen promoveert met onderzoek communicatie bij doofblindheid26-02-2015 04:02:37
  155. 10.600 pannenkoeken tegen oogafwijkingen18-02-2015 08:02:53
  156. Machteld Cossee in Tijd voor MAX10-02-2015 06:02:49
  157. ‘Mijn beperking inzetten als kracht’17-01-2015 05:01:07
  158. Moeder over haar zoon Martijn die doofblind is ambulante zorg en een CI kreeg17-01-2015 10:01:05
  159. Kentalis in Markant (januari 2015)05-01-2015 06:01:24
  160. Video – Doofblinde Japie Nieuwjaarsduik 201505-01-2015 05:01:49
  161. Kort jaaroverzicht SWODB 201431-12-2014 04:12:24
  162. “Doofblind meedoen”21-12-2014 11:12:56
  163. Japie heeft al 18.000 euro opgehaald in strijd tegen Usher11-12-2014 05:12:48
  164. Doofblindheid: ‘Dat is de wind! Snuif maar op’09-12-2014 09:12:47
  165. BE Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 07:04:40
  166. NL Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 05:04:59
  167. Leren surfen en lormen25-03-2014 01:03:45
  168. Aangeboren Doofblindheid04-12-2013 12:12:47
  169. Eruit Jij! Ik moet hier geen Feyenoordfans!21-11-2013 09:11:44
  170. Les DoofBlindheid en Geleidehonden op de Europese school09-07-2013 07:07:32
  171. Mensen met een beperking in een ziekenhuis – Hoe kan een ziekenhuis zich aanpassen aan de noden van doven en mensen met een visuele beperking?22-06-2013 03:06:56
  172. Video: Communicatie met mensen die doof en blind zijn09-04-2012 12:04:52
  173. Schrijftolk helpt slechthorenden08-06-2011 08:06:46
  174. Dubbele handicap die vaak niet wordt herkend05-06-2011 11:06:37
  175. ‘Demente’ ouderen blijken doofblind te zijn05-06-2011 11:06:43
  176. Doofblinden: Vooral veel hoogbejaarden05-06-2011 11:06:20
  177. “Ik ben geen zielenpoot”05-06-2011 11:06:25
  178. Doofblinden raken niet zelden geïsoleerd05-06-2011 11:06:43
  179. “Meer middelen nodig voor menswaardig bestaan”05-06-2011 11:06:24
  180. “Ik heb mijn dochters harder nodig dan zij mij”05-06-2011 11:06:34
  181. Zoeken naar contact met doofblinde kinderen05-06-2011 11:06:43
  182. Marie (9) leeft in een wereld van stilte en duisternis05-06-2011 11:06:45
  183. Communicatie met doofblinde kinderen verbetert05-06-2011 11:06:30
  184. Goed contact doofblinde begint met wachten05-06-2011 11:06:16
  185. De ware expansiedrift van Kentalis05-06-2011 10:06:20
  186. Paul Bulckaert (doofblinden)05-06-2011 10:06:02
  187. Voertaal voor doofblinden05-06-2011 10:06:20
  188. Handengebarentaal opent wereld voor meisje (16) uit Asten05-06-2011 10:06:47
  189. Werken aan de grote sprong naar zelfstandigheid05-06-2011 10:06:06
  190. ‘Ik ruik het als mensen nerveus zijn’05-06-2011 10:06:05
  191. ‘Doofblinde ouderen worden vaak als dement geclassificeerd’05-06-2011 10:06:34
  192. ‘Niet te hoeven vragen geeft fijn gevoel’05-06-2011 10:06:58
  193. Doofblinden en cochlea-implantaat05-06-2011 10:06:54
  194. Doofblinden zoeken plaats in maatschappij05-06-2011 10:06:15
  195. “Weinig begrip voor Usher-syndroom”05-06-2011 10:06:37
  196. Hoe communiceren met een doofblinde?05-06-2011 10:06:54
  197. Kinderwens bij doofblinden05-06-2011 10:06:29
  198. “Zij is mijn ogen en oren”05-06-2011 10:06:40

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 10:39