Marie (9) leeft in een wereld van stilte en duisternis

Bron: Het Laatste Nieuws
22 maart 2003

“De wereld van doofblinden is maar zo groot als de ruimte die ze met hun armen  en benen kunnen bereiken”

BRUGGE

Negen jaar geleden kreeg de toen 2-jarige Thomas een zusje.  Marie ging ze  heten.  Toen ze er eindelijk was, kwam bijna niemand op kraamvisite.   Marie zag er schattig en lief uit, maar ze was doof geboren.  En blind.   Een uiterst zelden voorkomende combinatie.  Een klap voor de ouders,  moeilijk te verhapstukken voor familie en vrienden.  Ondertussen is Marie 9  jaar.  Ze is een mooi, opgewekt kind.  Een jaartje geleden heeft ze  een implantaat gekregen waardoor ze voor het eerst in haar leven ‘iets’ kan  horen.  Haar zicht is nog altijd zo goed als onbestaande.  Wat wij  vanop 30 meter kunnen waarnemen, ziet Marie pas vanop 1 meter.  En wat ze  dan precies ziet, is niet duidelijk.  Haar mama, papa en twee broertjes  hebben door de jaren heen met hun dochter en zusje leren communiceren door  elkaars handen aan te raken.  Op dit moment bestaat die zorgvuldig  opgebouwde woordenschat uit ongeveer 30 verschillende aanrakingen.  Dit is  het verhaal van Marie, het nagenoeg onbekende verhaal van doofblindheid.

Maximum 25.  Met meer zijn ze niet, de doofblinde kinderen in Vlaanderen.   Marie is tijdens het weekend en de vakanties bij haar ouders in  Sint-Pieters-Leeuw.  Op weekdagen verblijft ze in het Medisch Pedagogisch  Instituut (MPI) Spermalie in Brugge.  “Bij Marie ontbreekt een stuk van het  netvlies”, legt haar mama Lieve uit.  “Ze is niet volledig blind, maar wat  zij precies ziet, kan ik onmogelijk zeggen.  Omdat zij het niet kan zeggen,  zullen we het waarschijnlijk nooit weten.  Van heel dichtbij kan ze  bepaalde taken redelijk nauwkeurig uitvoeren, maar ga op enkele meters afstand  staan en ze ziet je niet meer.”

“Bij haar geboorte kon Marie vanop korte afstand heel luide muziek horen, maar  enkele jaren geleden merkten we dat ze op niets meer reageerde.  Daarom  hebben we vorig jaar besloten om haar een cochleaire implantatie te laten  ondergaan.  Dat is een ingreep waarbij een chip op de schedel, achter het  oor wordt aangebracht en via een elektrode informatie doorstuurt naar de  gehoorzenuw.  Een nieuw begin voor mijn dochter.  Ze ontdekt opnieuw  haar omgeving.  Ze weet niet wat die apparaatjes op haar lichaam zijn, maar  ze beseft wel dat ze belangrijk zijn.  Je ziet haar genieten.  Vooral  van muziek en zang.  Als ik zing, is ze stil en zit ze vol bewondering te  luisteren.”

Microgolf

De implantatie zal niet voor mirakels zorgen.  “Marie is nog altijd  zwaar gehoorgestoord”, zegt Lieve.  “De kans dat ze ooit zal kunnen spreken  is bijna onbestaande.  Maar we zijn met veel minder ook al tevreden.   Stel dat ze ooit kleine woorden zou kunnen begrijpen.  Of dat ze weet dat  haar eten klaar is als de microgolf ‘ping’ doet.  Dat zou ook al mooi zijn.   Maar zo ver zijn we nog lang niet.  Een auto die voorbijkomt, een deur die  dichtklapt, een vliegtuig: alles wat op een afstand van haar geluid maakt, wat  ze zelf niet kan vastpakken, kan ze onmogelijk thuisbrengen.”

 

Als een kind in stilte is opgegroeid, haalt een implantatie dikwijls weinig uit.   “Maar we hebben het toch laten doen”, zegt Lieve.  “Omdat de kans bestaat  dat het weinige zicht dat Marie heeft, verloren gaat.  Dan zou ze geen  enkele poort meer op de werkelijkheid hebben.”

Een blinde kan praten, een dove kan gebaren leren.  “Maar wie doof en blind  is, is bijna volledig afgesneden van zijn omgeving”, zegt ook Marlene Daelman,  de orthopedagoge van Spermalie.  “Doofblinden hebben geen poorten op de  wereld.  Ze zijn van alle informatie afgesloten.  Hun wereld is maar  zo groot als de ruimte die ze met hun armen en benen kunnen bereiken.”

Soepbord

Iedereen heeft het zich wel eens voorgesteld wat het betekent om doof of  blind te zijn.  Maar tegelijk doof én blind kun je je bijna niet inbeelden.   Communicatie gebeurt via aanrakingen.  Lieve en Marie gebruiken een  vierhandig gebarensysteem.  “We nemen elkaars handen vast”, legt Lieve uit.   “Ieder heeft één hand om te luisteren en één om te spreken.  In totaal  hebben we 30 verschillende aanrakingen, die stuk voor stuk symbool staan voor  basisbegrippen zoals ‘honger’, ‘drinken’ of ‘slapen’.  Het is een erg  langzaam leerproces.  Een voorbeeldje: als ik zing, leg ik haar hand op  mijn keel, zodat ze mijn stembanden voelt trillen.  Als ik stop doet ze een  teken met haar hand.  Dat wil zeggen dat ik nog moet zingen.  Op  termijn zou dat symbool voor ‘nog zingen’ het algemene symbool voor ‘nog’ kunnen  worden.  Op die manier breid je de woordenschat van zo’n kind stilaan maar  zeker uit.  Maar echt omvangrijk zal die vocabulaire nooit worden.”

 

Marlene geeft nog een voorbeeld.  “Eten.  Je neemt de hand van het  kind als het een lepel vastheeft en je maakt de beweging van het soepbord tot  aan de mond.  Daarna kun je die beweging imiteren en uiteindelijk kan ze  het symbool worden voor eten.  Let wel, wat ik hier op enkele seconden  vertel kan in werkelijkheid soms jaren duren.  We kijken voortdurend of een  kind niet uit zichzelf bepaalde bewegingen maakt.  We proberen te bouwen  vanuit hun eigen reacties.  Zowel ouders als begeleiders moeten constant  erg oplettend zijn.  Deze kinderen hebben een enorm intensieve begeleiding  nodig – één begeleider voor één kind – als je wil dat ze vooruitgang boeken.   Er zijn voorbeelden van kinderen die pas op hun 15de of 16de in staat waren een  symbool te gebruiken.”

Frustratie

“Je moet altijd onmiddellijk ingaan op de reacties van een doofblind kind”,  zegt Lieve.  “Tegen mijn zoontjes kan ik zeggen: ‘Gasten, wacht 5 minuten,  mama is bezig.’  Bij Marie gaat dat uiteraard niet.  En als ik er niet  op inga, gaat ze zich onbegrepen voelen en gefrustreerd raken.  Dat uit  zich dan meestal in depressiviteit of agressiviteit.  Gelukkig is dat bij  Marie niet het geval.  Ze heeft wel eens met haar hoofd tegen de muur  gebonkt, maar er zijn kinderen die zichzelf echt beginnen te verminken uit pure  frustratie.”

 

Lieve weet niet meer precies wanneer haar dochter voor het eerst zelf een  symbool gebruikte.  “Van mijn zoontjes weet ik wanneer ze hun eerste  woordjes gebrabbeld hebben, maar dit is totaal anders.  Hier gaat een lang  proces aan vooraf, terwijl die eerste woordjes er altijd plotseling komen.   Ik denk dat Marie 7 was toen ze voor het eerst zelf iets duidelijk kon maken.”

Naar het toilet gaan is iets dat Marie nog moet ontdekken.  “Het is  moeilijk om een doofblind kind zindelijk te maken”, zegt Lieve.  “Een ander  kind laat je een potje zien en hij of zij zal het na verloop van tijd wel  begrijpen.  Bij Marie moeten we wachten tot ze zelf de nood voelt.   Het is niet zeker dat dat moment ooit komt.”

Glimlach

Marie heeft twee kerngezonde broers.  Matthias is bijna 7, Thomas 11.   Hoe het komt dat hun zusje zwaar gehandicapt is, is niet duidelijk.  “Een  vergissing van de natuur”, zegt Lieve.  “Bij de geboorte van Marie leek er  niets aan de hand.  Pas de ochtend na mijn bevalling kwam een verpleegster  haar weghalen voor een onderzoek.  ‘Een spleetje in haar gehemelte,  helemaal niet erg’, werd mij verzekerd.  Maar uit veiligheid werden ook een  paar bijkomende onderzoeken gedaan.  Eerst kwamen ze me vertellen dat ze  waarschijnlijk blind was.  Ik weet nog dat ik toen dacht: ‘Dan zal ze  waarschijnlijk heel goede oren hebben en muzikante worden.’  Maar helaas,  dat is alleen zo in films want even later kreeg ik te horen dat er ook iets  grondig fout was met haar gehoor.  Op dat moment wordt je leven compleet  ondersteboven gegooid.  Je voelt je ongelooflijk machteloos omdat je niet  weet hoe je zo’n kind moet opvoeden, waar je met haar terecht kunt.  Ik  weet nog dat ik aan één van de dokters heb gevraagd: ‘Zal ze ooit kunnen  glimlachen?’  Zulke vragen spookten toen door mijn hoofd.”

 

“Je rent van de ene specialist naar de andere, terwijl je als ouder eigenlijk  gewoon wil genieten van je kind.  Een kind dat liefde nodig heeft en geen  legers van artsen dat alleen maar slecht nieuws komt vertellen.  Maar je  kunt niet anders, je moet vooruit.  Je hebt zelfs niet de kans om  verdrietig te zijn.  Het is op de tanden bijten en sterk zijn.  Voor  je zoontje, voor de buitenwereld.  Je hebt je kind, je staat er mee op en  je gaat er mee slapen.  Het wordt plotseling op je gegooid en je weet dat  het niet voor een dag of een jaar is, maar voor je hele verdere leven.”

Vakantie

Marie weet waarschijnlijk niet dat ze twee broers heeft.  Matthias en  Thomas beseffen wel dat ze een zusje hebben met een zware handicap.  “Matthias  begint de laatste tijd in te zien dat er iets verkeerd is met zijn zusje”, zegt  Lieve.  “Thomas heeft het er soms moeilijk mee.  Niettegenstaande hij  Marie door dik en dun zal verdedigen, moet hij leren omgaan met onze ‘andere’  manier van leven en met de nieuwsgierige blikken en vragen van omstaanders of  leeftijdsgenootjes.  Ik merk dat als we hem ergens moeten gaan oppikken.   Dan verkiest hij dat zus even in de auto wacht boven de eventuele vragen of  opmerkingen van anderen.  Maar ik ben ervan overtuigd dat het met zijn  leeftijd te maken heeft.”

 

Ook de maatschappij heeft het soms moeilijk met een doofblind kind.  “Eens  kreeg ik de opmerking ‘Waarom ben je hier dan?'”, zegt Lieve, “toen ik – tijdens  een optreden van mijn zoontjes – iemand die een opmerking maakte over het gedrag  van Marie erop attent maakte dat Marie doofblind is.”

“Je raakt bovendien sociaal een beetje geïsoleerd.  Van vrijdagavond tot  maandagmorgen en tijdens de vakanties is Marie thuis.  Omdat je haar geen  minuut alleen kan laten, gaan we bijna nooit weg in het weekend.  Op  vakantie gaan met het hele gezin is heel moeilijk.  We gaan elk jaar 1 week  met de jongens, Marie blijft dan in Spermalie, haar tweede thuis, of bij onze  fantastische dagmoeder.  Meer is bijna onmogelijk.”

Mirakel

Lieve is algemeen directeur van een afvalintercommunale.  Een vrouw die  haar mannetje kan staan.  Maar ook zij heeft het soms moeilijk, zegt ze.   “Het wordt me soms wat te veel.  Onlangs, tijdens de krokusvakantie, was  Marie een hele week thuis.  Heel fijn, maar ook enorm vermoeiend.  Je  moet haar voortdurend volgen, ervoor waken dat ze niet valt, dat ze zich nergens  aan prikt, enzoverder enzoverder.  Na zo’n week ben je blij dat je haar  terug naar de instelling kunt brengen.”

 

“Ik heb al momenten gehad dat ik moegevochten was, dat ik er genoeg van had.   Dan vraag je je af: ‘Hoe lang ga ik dit nog volhouden?  Wat als wij er niet  meer zijn?  Wie gaat dan altijd opnieuw van haar houden zoals ze is?’  Geloof me, dat kun je eigenlijk aan niemand vragen, zelfs niet aan je eigen  kinderen.  Het is een bijna onmogelijke opgave.”

“Soms denk ik wel eens: ‘Waarom blijf ik nog werken?  Zou ik niet beter  thuis blijven?’  Ik snak ernaar om tijd voor mezelf te hebben, maar verderwerken  en onder de mensen zijn, is tegelijk ook een therapie voor mij.  Ik wil  niet alleen ‘de mama van Marie’ zijn.”

“Ik denk vaak aan mirakeloplossingen.  In Amerika spreken ze al van  netvliestransplantaties.  Wie weet, misschien, ooit?  Als Marie ooit  zou praten zou dat voor mij een wonder zijn.  Ik hoop daarop, die hoop is  een drijfveer om voort te doen.  Maar als het nooit zover komt, is er geen  man overboord.”

“Wat bepaalt of een leven geslaagd is of niet?  Wie bepaalt de waarde van  een leven?  Het gaat niet om wat je bereikt, maar wie je bent en wat je  anderen geeft.  En wat Marie aangaat, denk ik dat die twee voorwaarden  vervuld zijn.  Ik heb een nauwe lichamelijke band met haar en ik voel dat  ze gelukkig is.  Bovendien geeft ze ons ook veel liefde.  Haar leven  tot nu toe is zeker geslaagd.”

“Als Marie ooit zou praten, zou dat voor mij een wonder zijn.  Ik hoop  daarop, die hoop is een drijfveer om voort te doen.  Maar als het nooit  zover komt, is er geen man overboord”

“Stel dat ze ooit kleine woorden zou kunnen begrijpen.  Of dat ze weet dat  haar eten klaar is als de microgolf ‘ping’ doet.  Dat zou ook al mooi zijn”

Dietert BERNAERS

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Bucketlist voordat Lotte en Roos blind en doof zijn | VOOR HET DONKER WORDT19-03-2019 06:03:26
  2. ‘Mensen bekijken me verkeerd. Ze zien vooral wat ik niet kan’01-01-2019 10:01:52
  3. Doofblind eindelijk erkend door het VAPH!17-12-2018 07:12:58
  4. Lotte wordt doof en blind, maar ze redt zich wel: dát geeft haar leven zin05-12-2018 10:12:30
  5. Hoe het Ushersyndroom ertoe leidt dat mensen doof en blind worden27-11-2018 07:11:34
  6. En toen mocht hij naar de dovenschool17-11-2018 07:11:36
  7. Doofblinde Martine (46) uit Purmerend weet dat de zorg anders kan16-11-2018 07:11:12
  8. De hele dag puzzelen in een steeds kleiner wordende werend12-08-2018 06:08:03
  9. Kindje van Carolien heeft syndroom van Usher27-07-2018 05:07:43
  10. Karen (43) heeft het Ushersyndroom en wordt langzaam blind en doof08-06-2018 04:06:17
  11. De 6-jarige dochter van Sarah is blind en doof: ‘Ze kan ons niets vertellen’20-05-2018 07:05:05
  12. ‘Jackson zorgt ervoor dat we niet triest zijn’19-04-2018 11:04:46
  13. Unieke dagbesteding voor doofblinden opent in Haren03-03-2018 08:03:00
  14. Jannekes dochters worden doof en blind30-11-2017 10:11:25
  15. Steeds meer deelnemers en geld voor Run4Usher-team19-11-2017 05:11:35
  16. Voorzitter Stichting voor Doofblinden: ‘Doofblinden zijn pioniers’04-11-2017 09:11:18
  17. Roos (16) en Lotte (19) worden doof én blind en gaan nog één ultieme reis maken01-11-2017 09:11:01
  18. Deze zusjes worden doof én blind16-10-2017 06:10:49
  19. Deze zusjes worden doof én blind15-10-2017 11:10:47
  20. “Ik wil zo normaal mogelijk door het leven gaan”07-10-2017 08:10:09
  21. Vincent Bijlo in Het Uur van de Wolf26-09-2017 08:09:35
  22. 110 doofblinden naar Woerden22-09-2017 01:09:58
  23. Vincent Bijlo voelt geen ‘allesverterende woede’ nu hij doof wordt21-09-2017 01:09:49
  24. Vincent Bijlo hoort steeds slechter. ‘Maar ik hoor alles!’21-09-2017 01:09:20
  25. Hedda laat zien hoe het is om te leven met doofblindheid16-09-2017 09:09:29
  26. Studio Brussel: Tinne – Music For Lifte – Usher Awareness Day16-09-2017 09:09:28
  27. Visueel én auditief beperkte mensen regio Zwolle sneller geholpen12-09-2017 09:09:40
  28. Slimme deurbel slaat aan in buitenland07-09-2017 11:09:08
  29. Uiteindelijk worden we beide blind en doof’31-08-2017 11:08:13
  30. Nadat Ellens dochtertje overleed, wordt nu ook haar zoontje (4) doof en blind30-08-2017 11:08:54
  31. De fotografiestudent die weet dat ze doof en blind wordt14-07-2017 10:07:01
  32. Usher-café03-07-2017 11:07:17
  33. Kinderen met syndroom van Usher zijn geen sukkeltjes24-06-2017 07:06:16
  34. Jackson is doof en zal blind worden19-06-2017 06:06:26
  35. Het verhaal van doofblinde Gerry17-06-2017 02:06:44
  36. Collin Eisema over het syndroom van Usher16-06-2017 11:06:12
  37. Doofblinde Jan (94) uit Tiel krijgt van rechter zijn huishoudelijke hulp terug16-06-2017 03:06:07
  38. Doofblinde Hedda de Roo studeert cum laude af in Leiden en sleept VIVA400-nominatie in wacht16-06-2017 03:06:44
  39. Een leven lang op de bres voor doofblinden16-06-2017 03:06:11
  40. Hedda wordt doofblind: ‘Ik ben dankbaar dat ik mijn zoon nog kan zien’16-06-2017 03:06:32
  41. HvA-studenten winnen 10.000 euro met deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:30
  42. Landelijk Expertisecentrum doofblindheid gelanceerd16-06-2017 03:06:51
  43. Familie van 94-jarige doofblinde Jan laaiend op gemeente Tiel16-06-2017 03:06:07
  44. Hoe leest doofblinde SWODB vrijwilliger Marloes?16-06-2017 03:06:56
  45. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid16-06-2017 03:06:36
  46. Radeloze familie van doofblinde Jan (94) uit Tiel vraagt rechter om meer huishoudelijke hulp16-06-2017 03:06:13
  47. Studenten HvA ontwerpen deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:46
  48. Ushersyndroom: Langzaam naar isolatie16-06-2017 03:06:51
  49. Cupcakes ‘doofblinde’ Robèrt van Beckhoven mislukt16-06-2017 03:06:52
  50. Hedda heeft het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:49
  51. Voor Maddox en het Ushersyndroom16-06-2017 03:06:06
  52. Rijnsburgse kinderen strijden tegen het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:32
  53. Stichting Ushersyndroom krijgt 3300,00 euro16-06-2017 03:06:51
  54. Voor Mekaar over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:05
  55. Pleister remt doof én blindheid bij zeldzaam syndroom van Usher16-06-2017 03:06:47
  56. Duivels dilemma: doof of blind?16-06-2017 03:06:18
  57. Roos (15) wordt doof en blind …16-06-2017 03:06:02
  58. Roos (15) stopt met tophockey omdat ze blind wordt16-06-2017 03:06:21
  59. Sarah’s dochter Mirthe is doof en blind geboren16-06-2017 03:06:49
  60. Politie helpt blinde en dove man in Arnhem om elkaar te begrijpen16-06-2017 03:06:03
  61. Dove en bijna blinde Jeff ontroert en inspireert met lied16-06-2017 03:06:07
  62. Voor mekaar: Over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:48
  63. Hello Goodbye met Maartje die het Usher-syndroom heeft16-06-2017 03:06:50
  64. Jet (14): Het is heel eng dat ik niet weet wanneer ik doof en blind word16-06-2017 03:06:07
  65. Erwin gaat ‘Los in het lab’16-06-2017 03:06:44
  66. Video: Joyce wordt langzaam blind en doof16-06-2017 03:06:37
  67. Ushermom Carolien: “Het helpt om het op te schrijven”16-06-2017 03:06:37
  68. Doofblindheid vaak verward met een verstandelijke beperking15-06-2017 11:06:30
  69. Dankzij deze taal kunnen mensen die lijden aan doofblindheid met elkaar praten15-06-2017 11:06:58
  70. Doofblinde Japie lanceert juichactie voor voetballers14-06-2017 08:06:38
  71. Doof en langzaam blind worden13-06-2017 09:06:54
  72. “Doofblinde kan een ei koken”12-06-2017 10:06:15
  73. Hedda (27) wordt doof en blind12-06-2017 04:06:45
  74. Communicatie aangeboren doofblindheid11-06-2017 07:06:14
  75. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid23-03-2017 10:03:48
  76. Zonder Grenzen – Gerry is slechthorend en slechtziend02-01-2017 06:01:42
  77. Usher-patiënten lopen in het donker02-01-2017 05:01:56
  78. Criteria tweezijdig implantaat doofblinden bekend14-12-2016 09:12:29
  79. Genetische therapie Usher-syndroom stap dichterbij06-11-2016 08:11:53
  80. ‘Als Jackson gelukkig wordt, kunnen we het verdriet wel aan’17-10-2016 07:10:56
  81. Brothers: Doofblinde Fisher-tweeling19-07-2016 10:07:58
  82. Brothers: Doofblinde Fischer-tweeling11-07-2016 07:07:47
  83. Zeldzame ziekte treft twee gezinnen: “We hebben sprankeltje hoop”09-06-2016 08:06:05
  84. Cheque voor wetenschappelijk onderzoek Doofblindheid22-05-2016 07:05:23
  85. Chiro bakt 10.000 pannenkoeken voor goed doel06-04-2016 08:04:37
  86. Doofblinden communiceren via handschoen25-02-2016 08:02:12
  87. “Ik ben doof en blind, maar kan ik leren surfen?”03-01-2016 09:01:00
  88. Het syndroom van Usher: Auditieve en visuele beperking19-12-2015 02:12:25
  89. Jannet Steur: ‘Ik ben doofblind, maar geniet volop’09-12-2015 08:12:12
  90. Drukbezochte opening expertisecentrum Het Oog & Oorhuis27-11-2015 05:11:00
  91. ‘Hij vindt het leuk dat ik zo vol in het leven sta’20-11-2015 08:11:10
  92. Zieke Eisema verzamelt geld met Zevenheuvelenloop11-11-2015 08:11:38
  93. 92 procent Nederlanders verkiest doofheid over blindheid08-10-2015 08:10:47
  94. Film ‘Onbeperkt’ in première gegaan25-09-2015 06:09:45
  95. Slechtziende loopt Marathon New York25-09-2015 06:09:45
  96. Praten met vier handen25-09-2015 06:09:45
  97. Uit het hart: Tinne is slechthorend en lijdt aan tunnelzicht25-09-2015 06:09:45
  98. Tielbeke mist ondanks vele fans finale net25-09-2015 06:09:45
  99. Doofblind en kosten in Nederland …25-09-2015 06:09:45
  100. Ik word langzaam blind25-09-2015 06:09:45
  101. ‘Morgen kan het donker zijn’25-09-2015 06:09:45
  102. Michel Tielbeke staat op scherp in Londen25-09-2015 06:09:45
  103. Video – De kleine wereld van Machteld Cossee25-09-2015 06:09:44
  104. Totaal isolement dreigt voor de doofblinden25-09-2015 06:09:44
  105. Usher-dossier nu ook in het Nederlands25-09-2015 06:09:44
  106. Register voor mensen met Syndroom van Usher online25-09-2015 06:09:44
  107. Doofblinde Lisa cum laude afgestudeerd aan de universiteit25-09-2015 06:09:44
  108. Ivonne Bressers over haar Ushersyndroom en haar deelname aan de 7heuvelennacht.25-09-2015 06:09:44
  109. Oogvereniging zet zich in voor meer bekendheid van doofblindheid25-09-2015 06:09:44
  110. Video – Jaap wil aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  111. Jaap vraagt aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  112. Cum laude voor Hedda (27) die doofblind wordt: ‘Ik ben overdonderd’17-09-2015 10:09:35
  113. Blind én doof, het is de toekomst van Rick17-09-2015 07:09:15
  114. 19/09: Eerste officiële Usherawarenessday14-09-2015 02:09:20
  115. ‘Als ik doof én blind word, wie ben ik dan nog?’14-09-2015 06:09:00
  116. ‘Doofblinden beschouwd als geestelijk gehandicapt’11-09-2015 08:09:30
  117. Aangeboren doofblindheid en communicatie11-09-2015 08:09:40
  118. De puzzelstukjes van een doofblind kind11-09-2015 08:09:24
  119. ‘Wat kun je een doofblinde eigenlijk leren?’11-09-2015 08:09:01
  120. Doofblindenonderwijs bestaat 50 jaar in Nederland11-09-2015 08:09:37
  121. Video: Begeleidersvoorziening Doofblinden11-09-2015 08:09:10
  122. Nieuwe revalidatievorm voor doofblinde cliënten11-09-2015 08:09:49
  123. Van Rijn op bezoek in de wereld van mensen met doofblindheid11-09-2015 08:09:33
  124. Resultaten van een kleine enquête onder doofblinden11-09-2015 08:09:14
  125. Zoetermeers doveninstituut verhuist naar nieuwbouw11-09-2015 08:09:29
  126. Zeldzame foto Helen Keller ontdekt11-09-2015 08:09:17
  127. Standbeeld Helen Keller in Capitool11-09-2015 08:09:06
  128. Helen Keller zonnebrillen11-09-2015 08:09:52
  129. Wat is doofblindheid?11-09-2015 07:09:13
  130. Lormalfabet11-09-2015 07:09:38
  131. Video: Hedda de Roo, doofblind: Onzichtbaar11-09-2015 07:09:15
  132. Oog voor het doofblinde kind11-09-2015 07:09:57
  133. Tolkmatch toegankelijk voor doofblinde tolkgebruikers11-09-2015 07:09:39
  134. Video: Lorm-alfabet en Haptics signs11-09-2015 07:09:21
  135. Handschoen voor doofblinden11-09-2015 07:09:06
  136. Doofblinde Suzan zocht prikkels in zelfverwonding11-09-2015 07:09:36
  137. Hoortoestellen nodig? Problemen met horen EN zien?11-09-2015 07:09:12
  138. Onderzoek naar behandelen van Usher24-08-2015 09:08:13
  139. Landelijk kenniscentrum doofblindheid21-08-2015 07:08:26
  140. ‘Doofblindheid vraagt om gezamenlijke aanpak’08-08-2015 08:08:36
  141. ‘Mensen met aangeboren doofblindheid niet altijd verstandelijk beperkt’30-07-2015 08:07:18
  142. Doofblind: Bij welke organisaties kan je terecht?16-07-2015 09:07:43
  143. ‘Wij stellen níks uit, want voor we het weten, is het te laat’18-06-2015 08:06:20
  144. Sint-Michielsgestel – Opening Belevingspad17-06-2015 08:06:30
  145. Vrouw die na 40 jaar weer kon horen wordt nu blind04-06-2015 03:06:29
  146. ‘Ik zie mijn mogelijkheden, nu anderen nog’26-05-2015 07:05:16
  147. Sonja heeft Usher en gaf haar leven een andere wending12-05-2015 08:05:27
  148. Tien organisaties werken samen voor meer begrip en kennis over doofblindheid?31-03-2015 01:03:00
  149. Meer begrip en kennis over doofblindheid30-03-2015 04:03:12
  150. Groen licht voor fusie GGMD en OTwee29-03-2015 07:03:11
  151. Mijn sterrenhemel is anders28-02-2015 09:02:44
  152. Saskia Damen promoveert met onderzoek communicatie bij doofblindheid26-02-2015 04:02:37
  153. 10.600 pannenkoeken tegen oogafwijkingen18-02-2015 08:02:53
  154. Machteld Cossee in Tijd voor MAX10-02-2015 06:02:49
  155. ‘Mijn beperking inzetten als kracht’17-01-2015 05:01:07
  156. Moeder over haar zoon Martijn die doofblind is ambulante zorg en een CI kreeg17-01-2015 10:01:05
  157. Kentalis in Markant (januari 2015)05-01-2015 06:01:24
  158. Video – Doofblinde Japie Nieuwjaarsduik 201505-01-2015 05:01:49
  159. Kort jaaroverzicht SWODB 201431-12-2014 04:12:24
  160. “Doofblind meedoen”21-12-2014 11:12:56
  161. Japie heeft al 18.000 euro opgehaald in strijd tegen Usher11-12-2014 05:12:48
  162. Doofblindheid: ‘Dat is de wind! Snuif maar op’09-12-2014 09:12:47
  163. BE Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 07:04:40
  164. NL Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 05:04:59
  165. Leren surfen en lormen25-03-2014 01:03:45
  166. Aangeboren Doofblindheid04-12-2013 12:12:47
  167. Eruit Jij! Ik moet hier geen Feyenoordfans!21-11-2013 09:11:44
  168. Les DoofBlindheid en Geleidehonden op de Europese school09-07-2013 07:07:32
  169. Mensen met een beperking in een ziekenhuis – Hoe kan een ziekenhuis zich aanpassen aan de noden van doven en mensen met een visuele beperking?22-06-2013 03:06:56
  170. Video: Communicatie met mensen die doof en blind zijn09-04-2012 12:04:52
  171. Schrijftolk helpt slechthorenden08-06-2011 08:06:46
  172. Dubbele handicap die vaak niet wordt herkend05-06-2011 11:06:37
  173. ‘Demente’ ouderen blijken doofblind te zijn05-06-2011 11:06:43
  174. Doofblinden: Vooral veel hoogbejaarden05-06-2011 11:06:20
  175. “Ik ben geen zielenpoot”05-06-2011 11:06:25
  176. Doofblinden raken niet zelden geïsoleerd05-06-2011 11:06:43
  177. “Meer middelen nodig voor menswaardig bestaan”05-06-2011 11:06:24
  178. “Ik heb mijn dochters harder nodig dan zij mij”05-06-2011 11:06:34
  179. Zoeken naar contact met doofblinde kinderen05-06-2011 11:06:43
  180. Marie (9) leeft in een wereld van stilte en duisternis05-06-2011 11:06:45
  181. Communicatie met doofblinde kinderen verbetert05-06-2011 11:06:30
  182. Goed contact doofblinde begint met wachten05-06-2011 11:06:16
  183. De ware expansiedrift van Kentalis05-06-2011 10:06:20
  184. Paul Bulckaert (doofblinden)05-06-2011 10:06:02
  185. Voertaal voor doofblinden05-06-2011 10:06:20
  186. Handengebarentaal opent wereld voor meisje (16) uit Asten05-06-2011 10:06:47
  187. Werken aan de grote sprong naar zelfstandigheid05-06-2011 10:06:06
  188. ‘Ik ruik het als mensen nerveus zijn’05-06-2011 10:06:05
  189. ‘Doofblinde ouderen worden vaak als dement geclassificeerd’05-06-2011 10:06:34
  190. ‘Niet te hoeven vragen geeft fijn gevoel’05-06-2011 10:06:58
  191. Doofblinden en cochlea-implantaat05-06-2011 10:06:54
  192. Doofblinden zoeken plaats in maatschappij05-06-2011 10:06:15
  193. “Weinig begrip voor Usher-syndroom”05-06-2011 10:06:37
  194. Hoe communiceren met een doofblinde?05-06-2011 10:06:54
  195. Kinderwens bij doofblinden05-06-2011 10:06:29
  196. “Zij is mijn ogen en oren”05-06-2011 10:06:40

Laatst bijgewerkt op 5 juni 2011 – 11:07