De puzzelstukjes van een doofblind kind

Communiceren met kinderen die leven in een geluidloze en troebele wereld. Dat is de uitdaging die de leerkrachten van Kentalis dagelijks vol overgave op zich nemen. ‘Zóó mooi, je bouwt samen een eigen taal op’, zegt Damie van Vianen.

Handen in de zorg zijn onmisbaar. Er moe­ten meer handen aan het bed, klinkt het al jaren. Want handen kunnen masseren, opereren, verzorgen, troosten, ondersteu­nen.

De handen van Damie van Vianen com­municeren vooral. Voor hem zijn het on­misbare instrumenten om contact te ma­ken met de leerlingen in zijn klas. Zijn klas, dat zijn doofblinde kinderen. Damie is leerkracht op de Rafaëlschool in Sint-Michielsgestel, onderdeel van de Koninklijke Kentalis.

Doofblind. Dat schrijf je als één woord, benadrukken ze bij Kentalis. Want doof­blinde kinderen vragen compleet andere zorg dan kinderen die doof óf blind zijn.

De Rafaëlschool ligt verscholen achter het monumentale Kentalis-hoofdgebouw, waar nog te lezen valt dat het vroeger Insti­tuut voor Doven en Slechthorenden was. Achter die ruim honderd jaar oude bruine bakstenen muren aan de Gestelse Theere­straat begint een andere wereld. En ook weer niet. Net als overal lopen en spelen de kinderen hier gewoon, maken ze lol of soms ruzie. En na school wachten er ook enkelen op de bus die hen naar huis brengt. Alleen hebben deze kinderen een handicap: ze horen niet of slecht, of ze zijn dus doofblind.

Wie voor het eerst binnentreedt in deze wereld van doofblinden verwacht een overweldigende stilte. “Dat heb ik vaker gehoord”, zegt Damie van Vianen, “het is een hardnekkig misverstand. Het is hier gezond rumoerig. Doofblinde kinderen zijn meestal niet totaal doof of blind. Van de zintuigen is vaak nog een restfunctie aanwezig. En die restfunctie, daar leren wij ze optimaal gebruik van maken.”

Damie van Vianen is een van de twintig leerkrachten die de Rafaëlschool telt, en een van de drie mannen. Zijn klas telt drie van de in totaal 43 leerlingen: Marco (15), Tieme (9) en Acelya (12). Welke leerlingen het beste bij elkaar kunnen worden ge­plaatst, dat is een hele puzzel. Op Rafaël kijken ze niet naar het IQ, maar naar de mogelijkheden die een kind heeft om zich te ontwikkelen. Onder meer op die basis worden klassen samengesteld.

Damie is vergroeid met dit speciale onderwijs. Na de middelbare school in Zaltbom­mel wilde hij het liefst docent geschiede­nis of Engels worden. Maar voor die studie werd hij uitgeloot en hij besloot om de Pedagogische Academie te gaan volgen, in Den Bosch. Eén van zijn stages bracht hem op een school van het toenmalige Doveninstituut, waar hij in contact kwam met doofblinde kinderen. Fascinerend vond hij het, en zelfs een beetje eng, om­dat hij niet wist wat hem te wachten stond. Er waren in die tijd weinig banen te vergeven in het onderwijs, en Damie kreeg de kans als vervanger te beginnen op het Doveninstituut. En hij bleef.

Volgend jaar viert hij zijn 25-jarig jubileum bij het huidige Kentalis. Nu vraagt hij zich af of hij nog wel voor de klas op een gewo­ne basisschool zou kúnnen staan. Of wíllen.

Zijn leerlingen, Marco, Tieme en Acelya, hebben in het kleine klaslokaal ieder hun vaste plek. Voor kinderen in het algemeen is zekerheid van groot belang, maar voor deze speciale kinderen helemáál. Hun hele dag is daarom bijna van minuut tot mi­nuut, of toch zeker van kwartier tot kwartier, ingericht. Vanaf het moment dat ze binnen komen, is er een vast ritme: de mo­menten om naar de wc te gaan, tijdstippen voor logopedie of fysiotherapie, en een vas­te activiteit als ze daar van terugkomen. El­ke verandering geeft onrust.

Damie heeft om die reden de komst van de verslaggever aangekondigd. Bij Tieme en Acelya heeft dit tot gevolg dat ze niet echt koud of warm worden van de aanwe­zigheid van de gast. Maar Marco wordt er onrustig van, of beter, het wekt zijn nieuwsgierigheid. Want hoewel hij alleen dag- en nachtlicht kan onderschei den, heeft hij heel goed in de gaten dat er een vreemde in het klaslokaal is. Zijn andere zintuigen compenseren behoorlijk wat hij mist. Het kost Damie moeite om het dag­programma met Marco af te werken met de verslaggever in de klas.

Van lesgeven in de letterlijke zin van het woord is in deze klas geen sprake. Wat de kinderen dan wél leren? De wereld ontdek­ken! Want net als op een gewone basis­school is het klaslokaal voor Kentalis het vertrekpunt van een ontdekkingsreis. Hoe ver die gaat en wat er ontdekt wordt, dat is bij elk kind anders. Hier gelden geen schoolbrede leermodellen, maar individue­le ontwikkelingsplannen. Marco, Tieme en Acelya, elk van hen volgt met Damie een ander programma.

Eén leerkracht op drie kinderen lijkt een luxe, maar dat is het niet. Damie heeft zijn handen vol aan het klasje. Letterlijk. Geen aanwijsstok, geen krijtje, geen digibord. Handen, dat zijn de cruciale hulpmiddelen van Damie. Zijn handen en zijn stem. Met zijn handen zoekt hij contact, maakt hij duidelijk dat hij aandacht wil. Dat gebeurt vaak door vastpakken, of trommelen op de tafel zodat trillingen voelbaar zijn voor de kinderen. Deze ‘tactiele communicatie’ gebruikt hij vooral bij Marco. Ze praten via de vierhandgebaren-methode, waarbij Marco zijn linkerhand op de rechterhand van Damie legt en andersom. De methode gebruikt dezelfde symbolen als gebarentaal, maar dan licht aangepast. Bovendien gebruikt Damie enkele kernwoorden.

“Verhalend communiceren is wat ik dan doe. Op basis van wederzijdsheid met de kinderen. En bij alles wat we doen laten we sporen in ons geheugen na. Vanuit die sporen kun je in gesprek gaan. Krijg je interactie. Zo ben je verhalend bezig. En al­les wat je doet, hoe klein ook, daar kun je later weer op terugkomen. Door het te herhalen voeg je iets toe voor Marco. Die kleine spoortjes moet je als leerkracht zien. Dat lijkt heel klein, maar het is zóó mooi. Je bouwt met iemand een taal op, een taal die je samen beleeft. Samen ga je op avontuur. En deze manier van werken kan leiden tot bij voorbeeld een grotere gebarenwoordenschat voor het kind. Dat is niet het doel, maar wel de prettige opbrengst. Ontwikkelen in communicatie, daar zijn we goed in. Communicatie hier is allesomvattend.”

Communiceren met deze kinderen vergt dus veel geduld. Marco draagt een oogkap­je omdat hij pas is geopereerd aan een oog. Is zo’n operatie voor een ziend en horend kind al ingrijpend, leg maar eens uit aan een doofblind kind wat er is gebeurd. Toch probeert Damie dat. Steeds opnieuw. Met kleine woorden. Met zijn handen, die de handen van Marco leiden; naar het oog­kapje, naar het oog van Damie.

Als Marco en Damie zo praten, kruipen ze heel dicht tegen elkaar aan. Het is een heel lichamelijke manier van contact maken, dat kan niet anders.

Je ziet Marco denken, veel denken. Hij legt zijn handen dan plat op zijn benen. En Damie wacht. “De verwerkingstijd is lang”, zegt hij. “Dat de informatie lang­zaam wordt verwerkt, daar moet je als leerkracht oog voor hebben. Wat heeft het kind nodig, wat kan hij op dit moment aan? Je kunt een gesprek, want dat hebben we, om zeep helpen door te snel te willen interveniëren. Soms moet ik zelf op mijn handen gaan zitten om niet te snel in te grijpen. Geduld is werkelijk een schone zaak. Maar juist door het herhalen van dingen kunnen ze die herbeleven. En door die herbeleving wordt hun wereld een beetje groter. Daar gaat het hier om, en dat is best een moeilijke opgave.”

Marco maakt sinds drie jaar een enorme ontwikkeling door, vindt Damie. Daarvoor was het een lange zoektocht naar de juiste aanpak. “Je moet geluk hebben, dat je de stukjes van de grote puzzel die deze kinde­ren zijn, snel weet te vinden. Maar dat lukt gewoon niet altijd. Daarom is observeren zo belangrijk, heel goed naar de kinderen kijken. Van daaruit kunnen we pas hande­len.”

“De uitdaging van mijn werk? Dat is die stapjes maken, net als bij Marco. Zo’n Mar­co die ineens beseft: hé, ik heb ook in­vloed op de wereld om me heen. Als ik eens koppig zou zijn, wat levert mij dat op? En bij wie kan ik het meeste bereiken? Dat is de groei van zo’n jongen. Dat we hem kunnen leren niet in een isolement te raken.” Of hij het werk zwaar vindt? “Je bouwt een intensieve band op met de kin­deren. Ze hebben vaak lichamelijke klach­ten, worden sneller ziek. Maar ik kan me er goed voor afsluiten zodra ik de deur ach­ter me dicht doe. Het werk heeft me wel veranderd – die wederkerigheid met de kin­deren, dat respectvol met elkaar omgaan… Ik ben milder geworden, denk ik. Ik vind het nog steeds heel leuk en ik denk dat ik er best goed in ben. Goed doen tussen de vier muren van dit lokaal, daar kom ik toch elke dag weer met plezier voor hier.”

Paul ROOVERS

Bron: ED.nl, 2 juni 2012

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. ‘Mensen bekijken me verkeerd. Ze zien vooral wat ik niet kan’01-01-2019 10:01:52
  2. Doofblind eindelijk erkend door het VAPH!17-12-2018 07:12:58
  3. Lotte wordt doof en blind, maar ze redt zich wel: dát geeft haar leven zin05-12-2018 10:12:30
  4. Hoe het Ushersyndroom ertoe leidt dat mensen doof en blind worden27-11-2018 07:11:34
  5. En toen mocht hij naar de dovenschool17-11-2018 07:11:36
  6. Doofblinde Martine (46) uit Purmerend weet dat de zorg anders kan16-11-2018 07:11:12
  7. De hele dag puzzelen in een steeds kleiner wordende werend12-08-2018 06:08:03
  8. Kindje van Carolien heeft syndroom van Usher27-07-2018 05:07:43
  9. Karen (43) heeft het Ushersyndroom en wordt langzaam blind en doof08-06-2018 04:06:17
  10. De 6-jarige dochter van Sarah is blind en doof: ‘Ze kan ons niets vertellen’20-05-2018 07:05:05
  11. ‘Jackson zorgt ervoor dat we niet triest zijn’19-04-2018 11:04:46
  12. Unieke dagbesteding voor doofblinden opent in Haren03-03-2018 08:03:00
  13. Jannekes dochters worden doof en blind30-11-2017 10:11:25
  14. Steeds meer deelnemers en geld voor Run4Usher-team19-11-2017 05:11:35
  15. Voorzitter Stichting voor Doofblinden: ‘Doofblinden zijn pioniers’04-11-2017 09:11:18
  16. Roos (16) en Lotte (19) worden doof én blind en gaan nog één ultieme reis maken01-11-2017 09:11:01
  17. Deze zusjes worden doof én blind16-10-2017 06:10:49
  18. Deze zusjes worden doof én blind15-10-2017 11:10:47
  19. “Ik wil zo normaal mogelijk door het leven gaan”07-10-2017 08:10:09
  20. Vincent Bijlo in Het Uur van de Wolf26-09-2017 08:09:35
  21. 110 doofblinden naar Woerden22-09-2017 01:09:58
  22. Vincent Bijlo voelt geen ‘allesverterende woede’ nu hij doof wordt21-09-2017 01:09:49
  23. Vincent Bijlo hoort steeds slechter. ‘Maar ik hoor alles!’21-09-2017 01:09:20
  24. Hedda laat zien hoe het is om te leven met doofblindheid16-09-2017 09:09:29
  25. Studio Brussel: Tinne – Music For Lifte – Usher Awareness Day16-09-2017 09:09:28
  26. Visueel én auditief beperkte mensen regio Zwolle sneller geholpen12-09-2017 09:09:40
  27. Slimme deurbel slaat aan in buitenland07-09-2017 11:09:08
  28. Uiteindelijk worden we beide blind en doof’31-08-2017 11:08:13
  29. Nadat Ellens dochtertje overleed, wordt nu ook haar zoontje (4) doof en blind30-08-2017 11:08:54
  30. De fotografiestudent die weet dat ze doof en blind wordt14-07-2017 10:07:01
  31. Usher-café03-07-2017 11:07:17
  32. Kinderen met syndroom van Usher zijn geen sukkeltjes24-06-2017 07:06:16
  33. Jackson is doof en zal blind worden19-06-2017 06:06:26
  34. Het verhaal van doofblinde Gerry17-06-2017 02:06:44
  35. Collin Eisema over het syndroom van Usher16-06-2017 11:06:12
  36. Doofblinde Jan (94) uit Tiel krijgt van rechter zijn huishoudelijke hulp terug16-06-2017 03:06:07
  37. Doofblinde Hedda de Roo studeert cum laude af in Leiden en sleept VIVA400-nominatie in wacht16-06-2017 03:06:44
  38. Een leven lang op de bres voor doofblinden16-06-2017 03:06:11
  39. Hedda wordt doofblind: ‘Ik ben dankbaar dat ik mijn zoon nog kan zien’16-06-2017 03:06:32
  40. HvA-studenten winnen 10.000 euro met deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:30
  41. Landelijk Expertisecentrum doofblindheid gelanceerd16-06-2017 03:06:51
  42. Familie van 94-jarige doofblinde Jan laaiend op gemeente Tiel16-06-2017 03:06:07
  43. Hoe leest doofblinde SWODB vrijwilliger Marloes?16-06-2017 03:06:56
  44. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid16-06-2017 03:06:36
  45. Radeloze familie van doofblinde Jan (94) uit Tiel vraagt rechter om meer huishoudelijke hulp16-06-2017 03:06:13
  46. Studenten HvA ontwerpen deurbel voor doofblinden16-06-2017 03:06:46
  47. Ushersyndroom: Langzaam naar isolatie16-06-2017 03:06:51
  48. Cupcakes ‘doofblinde’ Robèrt van Beckhoven mislukt16-06-2017 03:06:52
  49. Hedda heeft het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:49
  50. Voor Maddox en het Ushersyndroom16-06-2017 03:06:06
  51. Rijnsburgse kinderen strijden tegen het syndroom van Usher16-06-2017 03:06:32
  52. Stichting Ushersyndroom krijgt 3300,00 euro16-06-2017 03:06:51
  53. Voor Mekaar over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:05
  54. Wat is het syndroom van Usher?16-06-2017 03:06:15
  55. Pleister remt doof én blindheid bij zeldzaam syndroom van Usher16-06-2017 03:06:47
  56. Duivels dilemma: doof of blind?16-06-2017 03:06:18
  57. Liesbeth vertelt: langzaam blind en doof worden16-06-2017 03:06:44
  58. Roos (15) wordt doof en blind …16-06-2017 03:06:02
  59. Roos (15) stopt met tophockey omdat ze blind wordt16-06-2017 03:06:21
  60. Sarah’s dochter Mirthe is doof en blind geboren16-06-2017 03:06:49
  61. Politie helpt blinde en dove man in Arnhem om elkaar te begrijpen16-06-2017 03:06:03
  62. Dove en bijna blinde Jeff ontroert en inspireert met lied16-06-2017 03:06:07
  63. Voor mekaar: Over de ziekte van Usher16-06-2017 03:06:48
  64. Hello Goodbye met Maartje die het Usher-syndroom heeft16-06-2017 03:06:50
  65. Jet (14): Het is heel eng dat ik niet weet wanneer ik doof en blind word16-06-2017 03:06:07
  66. Erwin gaat ‘Los in het lab’16-06-2017 03:06:44
  67. Video: Joyce wordt langzaam blind en doof16-06-2017 03:06:37
  68. Ushermom Carolien: “Het helpt om het op te schrijven”16-06-2017 03:06:37
  69. Doofblindheid vaak verward met een verstandelijke beperking15-06-2017 11:06:30
  70. Dankzij deze taal kunnen mensen die lijden aan doofblindheid met elkaar praten15-06-2017 11:06:58
  71. Doofblinde Japie lanceert juichactie voor voetballers14-06-2017 08:06:38
  72. Doof en langzaam blind worden13-06-2017 09:06:54
  73. “Doofblinde kan een ei koken”12-06-2017 10:06:15
  74. Hedda (27) wordt doof en blind12-06-2017 04:06:45
  75. Communicatie aangeboren doofblindheid11-06-2017 07:06:14
  76. Opening Landelijk Expertisecentrum Doofblindheid23-03-2017 10:03:48
  77. Zonder Grenzen – Gerry is slechthorend en slechtziend02-01-2017 06:01:42
  78. Usher-patiënten lopen in het donker02-01-2017 05:01:56
  79. Criteria tweezijdig implantaat doofblinden bekend14-12-2016 09:12:29
  80. Genetische therapie Usher-syndroom stap dichterbij06-11-2016 08:11:53
  81. ‘Als Jackson gelukkig wordt, kunnen we het verdriet wel aan’17-10-2016 07:10:56
  82. Brothers: Doofblinde Fisher-tweeling19-07-2016 10:07:58
  83. Brothers: Doofblinde Fischer-tweeling11-07-2016 07:07:47
  84. Zeldzame ziekte treft twee gezinnen: “We hebben sprankeltje hoop”09-06-2016 08:06:05
  85. Cheque voor wetenschappelijk onderzoek Doofblindheid22-05-2016 07:05:23
  86. Chiro bakt 10.000 pannenkoeken voor goed doel06-04-2016 08:04:37
  87. Doofblinden communiceren via handschoen25-02-2016 08:02:12
  88. “Ik ben doof en blind, maar kan ik leren surfen?”03-01-2016 09:01:00
  89. Het syndroom van Usher: Auditieve en visuele beperking19-12-2015 02:12:25
  90. Jannet Steur: ‘Ik ben doofblind, maar geniet volop’09-12-2015 08:12:12
  91. Drukbezochte opening expertisecentrum Het Oog & Oorhuis27-11-2015 05:11:00
  92. ‘Hij vindt het leuk dat ik zo vol in het leven sta’20-11-2015 08:11:10
  93. Zieke Eisema verzamelt geld met Zevenheuvelenloop11-11-2015 08:11:38
  94. 92 procent Nederlanders verkiest doofheid over blindheid08-10-2015 08:10:47
  95. Tielbeke mist ondanks vele fans finale net25-09-2015 06:09:45
  96. Doofblind en kosten in Nederland …25-09-2015 06:09:45
  97. Ik word langzaam blind25-09-2015 06:09:45
  98. Michel Tielbeke staat op scherp in Londen25-09-2015 06:09:45
  99. ‘Morgen kan het donker zijn’25-09-2015 06:09:45
  100. Film ‘Onbeperkt’ in première gegaan25-09-2015 06:09:45
  101. Slechtziende loopt Marathon New York25-09-2015 06:09:45
  102. Praten met vier handen25-09-2015 06:09:45
  103. Uit het hart: Tinne is slechthorend en lijdt aan tunnelzicht25-09-2015 06:09:45
  104. Doofblinde Lisa cum laude afgestudeerd aan de universiteit25-09-2015 06:09:44
  105. Ivonne Bressers over haar Ushersyndroom en haar deelname aan de 7heuvelennacht.25-09-2015 06:09:44
  106. Oogvereniging zet zich in voor meer bekendheid van doofblindheid25-09-2015 06:09:44
  107. Video – Jaap wil aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  108. Jaap vraagt aandacht voor syndroom van Usher25-09-2015 06:09:44
  109. Video – De kleine wereld van Machteld Cossee25-09-2015 06:09:44
  110. Totaal isolement dreigt voor de doofblinden25-09-2015 06:09:44
  111. Usher-dossier nu ook in het Nederlands25-09-2015 06:09:44
  112. Register voor mensen met Syndroom van Usher online25-09-2015 06:09:44
  113. Cum laude voor Hedda (27) die doofblind wordt: ‘Ik ben overdonderd’17-09-2015 10:09:35
  114. Blind én doof, het is de toekomst van Rick17-09-2015 07:09:15
  115. 19/09: Eerste officiële Usherawarenessday14-09-2015 02:09:20
  116. ‘Als ik doof én blind word, wie ben ik dan nog?’14-09-2015 06:09:00
  117. ‘Doofblinden beschouwd als geestelijk gehandicapt’11-09-2015 08:09:30
  118. Aangeboren doofblindheid en communicatie11-09-2015 08:09:40
  119. De puzzelstukjes van een doofblind kind11-09-2015 08:09:24
  120. ‘Wat kun je een doofblinde eigenlijk leren?’11-09-2015 08:09:01
  121. Doofblindenonderwijs bestaat 50 jaar in Nederland11-09-2015 08:09:37
  122. Video: Begeleidersvoorziening Doofblinden11-09-2015 08:09:10
  123. Nieuwe revalidatievorm voor doofblinde cliënten11-09-2015 08:09:49
  124. Van Rijn op bezoek in de wereld van mensen met doofblindheid11-09-2015 08:09:33
  125. Resultaten van een kleine enquête onder doofblinden11-09-2015 08:09:14
  126. Hoikentalis.nl nieuw informatief platform voor kinderen en jongeren11-09-2015 08:09:45
  127. Zoetermeers doveninstituut verhuist naar nieuwbouw11-09-2015 08:09:29
  128. Zeldzame foto Helen Keller ontdekt11-09-2015 08:09:17
  129. Standbeeld Helen Keller in Capitool11-09-2015 08:09:06
  130. Helen Keller zonnebrillen11-09-2015 08:09:52
  131. Wat is doofblindheid?11-09-2015 07:09:13
  132. Lormalfabet11-09-2015 07:09:38
  133. Video: Hedda de Roo, doofblind: Onzichtbaar11-09-2015 07:09:15
  134. Oog voor het doofblinde kind11-09-2015 07:09:57
  135. Tolkmatch toegankelijk voor doofblinde tolkgebruikers11-09-2015 07:09:39
  136. Video: Lorm-alfabet en Haptics signs11-09-2015 07:09:21
  137. Handschoen voor doofblinden11-09-2015 07:09:06
  138. Doofblinde Suzan zocht prikkels in zelfverwonding11-09-2015 07:09:36
  139. Hoortoestellen nodig? Problemen met horen EN zien?11-09-2015 07:09:12
  140. Onderzoek naar behandelen van Usher24-08-2015 09:08:13
  141. Landelijk kenniscentrum doofblindheid21-08-2015 07:08:26
  142. ‘Doofblindheid vraagt om gezamenlijke aanpak’08-08-2015 08:08:36
  143. ‘Mensen met aangeboren doofblindheid niet altijd verstandelijk beperkt’30-07-2015 08:07:18
  144. Doofblind: Bij welke organisaties kan je terecht?16-07-2015 09:07:43
  145. ‘Wij stellen níks uit, want voor we het weten, is het te laat’18-06-2015 08:06:20
  146. Sint-Michielsgestel – Opening Belevingspad17-06-2015 08:06:30
  147. Vrouw die na 40 jaar weer kon horen wordt nu blind04-06-2015 03:06:29
  148. ‘Ik zie mijn mogelijkheden, nu anderen nog’26-05-2015 07:05:16
  149. Sonja heeft Usher en gaf haar leven een andere wending12-05-2015 08:05:27
  150. Tien organisaties werken samen voor meer begrip en kennis over doofblindheid?31-03-2015 01:03:00
  151. Meer begrip en kennis over doofblindheid30-03-2015 04:03:12
  152. Groen licht voor fusie GGMD en OTwee29-03-2015 07:03:11
  153. Mijn sterrenhemel is anders28-02-2015 09:02:44
  154. Saskia Damen promoveert met onderzoek communicatie bij doofblindheid26-02-2015 04:02:37
  155. 10.600 pannenkoeken tegen oogafwijkingen18-02-2015 08:02:53
  156. Machteld Cossee in Tijd voor MAX10-02-2015 06:02:49
  157. ‘Mijn beperking inzetten als kracht’17-01-2015 05:01:07
  158. Moeder over haar zoon Martijn die doofblind is ambulante zorg en een CI kreeg17-01-2015 10:01:05
  159. Kentalis in Markant (januari 2015)05-01-2015 06:01:24
  160. Video – Doofblinde Japie Nieuwjaarsduik 201505-01-2015 05:01:49
  161. Kort jaaroverzicht SWODB 201431-12-2014 04:12:24
  162. “Doofblind meedoen”21-12-2014 11:12:56
  163. Japie heeft al 18.000 euro opgehaald in strijd tegen Usher11-12-2014 05:12:48
  164. Doofblindheid: ‘Dat is de wind! Snuif maar op’09-12-2014 09:12:47
  165. BE Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 07:04:40
  166. NL Auditieve & visuele beperking (doofblindheid)22-04-2014 05:04:59
  167. Leren surfen en lormen25-03-2014 01:03:45
  168. Aangeboren Doofblindheid04-12-2013 12:12:47
  169. Eruit Jij! Ik moet hier geen Feyenoordfans!21-11-2013 09:11:44
  170. Les DoofBlindheid en Geleidehonden op de Europese school09-07-2013 07:07:32
  171. Mensen met een beperking in een ziekenhuis – Hoe kan een ziekenhuis zich aanpassen aan de noden van doven en mensen met een visuele beperking?22-06-2013 03:06:56
  172. Video: Communicatie met mensen die doof en blind zijn09-04-2012 12:04:52
  173. Schrijftolk helpt slechthorenden08-06-2011 08:06:46
  174. Dubbele handicap die vaak niet wordt herkend05-06-2011 11:06:37
  175. ‘Demente’ ouderen blijken doofblind te zijn05-06-2011 11:06:43
  176. Doofblinden: Vooral veel hoogbejaarden05-06-2011 11:06:20
  177. “Ik ben geen zielenpoot”05-06-2011 11:06:25
  178. Doofblinden raken niet zelden geïsoleerd05-06-2011 11:06:43
  179. “Meer middelen nodig voor menswaardig bestaan”05-06-2011 11:06:24
  180. “Ik heb mijn dochters harder nodig dan zij mij”05-06-2011 11:06:34
  181. Zoeken naar contact met doofblinde kinderen05-06-2011 11:06:43
  182. Marie (9) leeft in een wereld van stilte en duisternis05-06-2011 11:06:45
  183. Communicatie met doofblinde kinderen verbetert05-06-2011 11:06:30
  184. Goed contact doofblinde begint met wachten05-06-2011 11:06:16
  185. De ware expansiedrift van Kentalis05-06-2011 10:06:20
  186. Paul Bulckaert (doofblinden)05-06-2011 10:06:02
  187. Voertaal voor doofblinden05-06-2011 10:06:20
  188. Handengebarentaal opent wereld voor meisje (16) uit Asten05-06-2011 10:06:47
  189. Werken aan de grote sprong naar zelfstandigheid05-06-2011 10:06:06
  190. ‘Ik ruik het als mensen nerveus zijn’05-06-2011 10:06:05
  191. ‘Doofblinde ouderen worden vaak als dement geclassificeerd’05-06-2011 10:06:34
  192. ‘Niet te hoeven vragen geeft fijn gevoel’05-06-2011 10:06:58
  193. Doofblinden en cochlea-implantaat05-06-2011 10:06:54
  194. Doofblinden zoeken plaats in maatschappij05-06-2011 10:06:15
  195. “Weinig begrip voor Usher-syndroom”05-06-2011 10:06:37
  196. Hoe communiceren met een doofblinde?05-06-2011 10:06:54
  197. Kinderwens bij doofblinden05-06-2011 10:06:29
  198. “Zij is mijn ogen en oren”05-06-2011 10:06:40

Laatst bijgewerkt op 11 september 2015 – 08:12