Een oog voor Congo – Belgische ngo leert Congolezen oogziekenhuis runnen

Een Congolees ziekenhuis waar de artsen niet corrupt zijn en de verpleging aan het eind van de dag niet met de kas gaat lopen: het bestaat. Maar hoe krijg je een patiënt zover dat hij dat gelooft?

Hoog torent de terril van de Gécamines boven de huizen van Lubumbashi uit. Maar veel bewoners van de Congolese mijnstad hebben daar geen flauw benul van.

‘Ik krijg geregeld patiënten over de vloer die de terril nog nooit hebben gezien’, zegt Hervé Tambwe, een Congolese oogarts die directeur is van het Saint Yvonne-ziekenhuis, dat aan de afvalberg grenst. ‘We schrijven ze een bril voor, ze kijken in de verte en ze weten niet wat ze zien.’

Vergeet aids en malaria: in Afrika is blindheid en slechtziendheid minstens zo’n grote vloek. Congo alleen al telt achthonderdduizend blinden en drie miljoen slechtzienden, zegt Geert Vanneste van de Belgische ngo Licht voor de Wereld. ‘Niet meer kunnen helpen op de akker, geen water meer kunnen halen, niet meer op de kinderen kunnen passen omdat je geen hand voor je ogen ziet: het heeft een impact die wij ons in België niet kunnen voorstellen.’

Procentueel telt Congo niet zo veel méér blinden dan ons land, al zijn er wel wat extra oogafwijkingen door ondervoeding of infectie. Er zijn vooral te weinig oogartsen, zegt Vanneste. ‘Het zijn er exact geteld 67, voor 66 miljoen mensen. Eén op een miljoen: in België is dat een op tienduizend.’

Van dat handjevol oogartsen werkt ook nog eens driekwart in Kinshasa, zodat de gemiddelde blinde Congolees in zijn hele leven nooit door een arts is gezien. Tegelijk is de drempel om hulp te zoeken hoog, want Congolese artsen hanteren zelden een vaste, transparante prijs. Ook verplegers en optiekers vragen vaak geld onder tafel voor ze iemand verder willen helpen.

‘Noem dat corruptie’, zegt Vanneste, ‘of noem het directe belastingen: het gevolg is alleszins dat geen patiënt vooraf weet hoeveel hij aan het eind van de rit aan een behandeling zal kwijt zijn’. Even een bril halen kan algauw neerkomen op een paar maandinkomens: geld dat in Congo zo goed als niemand op overschot heeft.

Handen af

In Katanga, de zuidelijkste en politiek meest stabiele provincie van het land, steunt Licht voor de Wereld sinds vijf jaar het oogziekenhuis Saint Yvonne. Acht jaar geleden opgezet door de Witte Paters met geld van enkele forse Belgische legaten, is dit ziekenhuis van onbesproken gedrag. Heel on-Congolees wordt het personeel er getraind om voorkomend te zijn tegen de patiënten en zorgzaam om te gaan met de voorraden en het patrimonium van het ziekenhuis.

Ook ongewoon: de vaste ploeg die het ziekenhuis leidt is Congolees: chirurgen, artsen, oftalmologen, verpleging, techniekers. Handen af, is het motto van de ngo. Belgen lopen enkel in en uit om personeel op te leiden en te coachen. En ook die steun wordt op termijn afgebouwd. ‘Bedoeling is dat het ziekenhuis over vijf jaar geheel op Congolezen draait’, zegt Vanneste.

Corebusiness van Saint Yvonne zijn cataractoperaties, want de helft van alle blinde Katangezen heeft grauwe staar: een troebeling van de ooglens die vooral ouderen treft (hoewel ook aangeboren vormen bestaan) en die met een simpele operatie onder plaatselijke verdoving in het daghospitaal te verhelpen is.

Vorig jaar hielp het Saint Yvonne duizend Congolezen hun zicht te herwinnen. ‘In Congo gaat 99 procent van de mensen die cataract krijgt, daarmee dood’, zegt Vanneste. ‘Onze missie is het om daarin verandering te brengen.’

Chef relais

In de buitenwijk Katuba zit Julienne Bulungu, negentig jaar oud, roerloos op een stoel voor haar huis. Drie maanden al is ze volslagen blind: cataract aan beide ogen. Nooit eerder in haar leven heeft mama Julienne een voet in een ziekenhuis gezet, maar morgenochtend gaat ze bij Hervé Tambwe in het Saint Yvonne onder het mes. Aan de arm van sociale werker Kapya schuifelt ze voetje voor voetje naar de bus die haar naar het ziekenhuis zal brengen, uitgezwaaid door een bende joelende kleinkinderen en achterkleinkinderen.

Mama Julienne kent Kapya. Hij is het die haar heeft gevonden, werkeloos op haar stoel, en haar heeft overtuigd zich in het ziekenhuis te laten behandelen.

De chef relais van Licht voor de Wereld verdient op die manier zijn brood. Hij voert een team aan van negen dat in de wijken van Lubumbashi op zoek gaat naar blinden en slechtzienden, en hen uitlegt dat ze geholpen kunnen worden. ‘In het begin kwam het voor dat we vijftig blinden opspoorden, en er maar vijf bij het ziekenhuis opdaagden voor hun consultatie’, zegt Kapya. Inmiddels heeft Radio Trottoir zijn werk gedaan en draait het Saint Yvonne twintigduizend consultaties per jaar.

‘Iedereen in Lubumbashi weet dat we ons aan de prijsafspraken houden’, zegt soeur Godelieve, de zwarte witte zuster uit de Kasai die de dagelijkse leiding over het ziekenhuis heeft. ‘We vragen 1.500 Congolese franken (1,3 euro) voor vier consultaties. Een leesbril is er vanaf vijf dollar, sterktebrillen beginnen bij acht dollar, een cataractoperatie 50 dollar, voor wie het kan betalen.’

Want als mensen echt minvermogend zijn, dan is er soeur Marie, die in haar eentje de sociale dienst van het ziekenhuis belichaamt. Discreet taxeert ze kledij en schoeisel van een patiënt die zegt niet te kunnen betalen, en bepaalt of en hoeveel korting hij krijgt. ‘Zij is een mirakel’, zegt soeur Godelieve over haar medezuster.

Pole pole

De dag erop heeft Hervé Tambwe geen half uur nodig om Mama Julienne haar zicht terug te geven. Als hij haar troebele ooglens via een fijn sneetje uit haar oog heeft verwijderd en vervangen door een kristalheldere kunstlens, komt haar grijze, starre blik op slag weer tot leven. Echt zien zal ze pas morgen weer, als het verband eraf gaat dat Tambwe nu nog zorgvuldig over haar rechteroog heen legt. Maar erdoorheen ziet ze het licht al, zegt de oude vrouw terwijl ze door een verpleger — pole pole, doucement — van de operatietafel wordt geholpen. Volgende week mag ze er opnieuw op, dan komt haar andere oog aan de beurt.

Mama Julienne is met haar negentig jaar verbazend zen onder haar operatie gebleven, vindt Kapya, als hij haar achteraf op de vrouwenzaal gaat opzoeken. Hij maakt het wel anders mee. ‘Eén moeder dacht dat ze haar blinde dochter in het ziekenhuis de ogen uit het hoofd zouden snijden. Ik heb láng mogen praten voor ik haar over de streep kreeg. Die dochter kan nu wel weer zien.’

‘Je kunt niet geloven hoe argwanend Congolezen staan tegenover een ziekenhuis’, zegt Geert Vanneste. ‘Ze zijn te vaak gerold door artsen en apothekers die smeergeld vragen. Of ze willen er niet gezien worden, uit schrik dat de buurt zal denken dat ze aids hebben.’

Vijfduizend mensen met cataract heeft Kapya’s ploegje het Saint Yvonne-ziekenhuis tot dusver aangebracht. Inmiddels is de chef relais zover dat buurtbewoners hem bij zich roepen als ze weten dat zich ergens nog deze of gene blinde schuilhoudt.

‘Toch krijgt Kapya het steeds moeilijker om nog patiënten aan te brengen’, zegt Geert Vanneste, ‘en dat is goed. Het betekent dat we bijna iedereen hebben behandeld die behandeling nodig had. Want waar we aanvankelijk vooral bestaande blinden behandelden, willen we ons op termijn vooral met nieuwe gevallen bezighouden.’

Miserie

Op de bus van Lubumbashi naar Likasi zet een baby van een maand of drie het op een krijsen. Over zijn rechteroog zit een vrolijk gekleurde pleister geplakt. Misère heet de kleine — in Congo is het niet ongebruikelijk dat een kind naar de omstandigheden van zijn geboorte wordt vernoemd. En toen haar zoontje blind ter wereld kwam, wist zijn moeder meteen een geschikte naam, zegt ze, terwijl ze haar rechterborst uit haar blouse vist om haar zoontje tot zwijgen te brengen: een handicap in Congo betekent miserie.

Misère is inmiddels geopereerd in Lubumbashi en met zijn moeder weer onderweg naar huis in Likasi, het vroegere Jadotville. Voor de nazorg zal Mama Misère daar terechtkunnen in een gloednieuwe oogkliniek die Licht voor de Wereld er het voorbije jaar heeft gebouwd. Saint Joseph is helemaal volgens het model van Lubumbashi opgetrokken. Net als het Saint Yvonne beschikt het over een operatiezaal, sociale dienst, apotheek, boekhoudafdeling en een heuse optiek, die hippe monturen in allerlei kekke kleurtjes in de aanbieding heeft: geen tweedehandse rommel hier.

In de zeven weken dat de optiek open is, zijn al duizend brillen over de toonbank gegaan. Heeft iemand progressieve glazen nodig, of plastic lichtgewichtglazen of ontspiegelde glazen: het kan allemaal. De meeste brillen zijn dezelfde dag klaar, enkel heel gespecialiseerde glazen moeten worden nabesteld in Nairobi of India.

Alle dertig personeelsleden, allemaal Congolees, hebben drie maanden opleiding in het Saint Yvonne achter de rug. De twee technici die de brillenglazen slijpen, waren vroeger automecanicien.

Jacaranda’s

In Lubumbashi loopt het droge seizoen op zijn eind. Op de Chaussée Mzee Kabila staan de jacarandabomen in bloei, klaar om hun zaad te laten vallen als straks de grote regens beginnen. Het is wat meneer Kabila Wa Nsangaji het meest heeft gemist in de twee jaar dat hij blind was, zegt hij: ‘Het genot van de natuur die le bon dieu ons heeft geven.’

Kabila was directeur van een lagere school, maar toen zijn zicht vijf jaar geleden achteruit begon te gaan, raakte hij die baan snel kwijt. Een maand geleden, compleet blind, kwam hij aan de arm van een kleinzoon uit Manono, op zeshonderd kilometer van Lubumbashi, naar het Sainte-Yvonneziekenhuis om te worden geopereerd.

De operatie is inmiddels achter de rug, de kleinzoon weer thuis, en meneer Kabila heeft in Lubumbashi onderdak gevonden bij een kennis tot alle nacontroles achter de rug zijn. ‘In Manono is geen ziekenhuis’, legt hij uit, ‘het zou niet veilig zijn om nu al terug te gaan.’

Door op eigen houtje zeshonderd kilometer af te leggen om zijn zicht terug te krijgen, is meneer Kabila een uitzondering die de regel bevestigt, zegt Geert Vanneste. De meeste mensen kunnen zulke reiskosten gewoon niet opbrengen. Om hen te bereiken, stuurt Licht voor de Wereld sinds kort mobiele teams naar afgelegen gebieden. Ambulante oogzorg wordt ter plaatse gegeven, wie een operatie nodig heeft krijgt een lift naar het ziekenhuis en wordt achteraf weer thuisgebracht.

In de hal van het hotel in Lubumbashi, waar de delegatie van Lumière pour le Monde onderdak heeft gevonden voor de nacht, komt nachtwaker Dieudonné achter zijn receptie vandaan om zijn dank uit te spreken — zo blij is hij met de cataractoperatie die zijn belle mère haar zicht heeft teruggegeven. ‘De ene na de andere dokter liep ze langs, overal kreeg ze te horen: niks meer aan te doen. Tot ik haar naar Saint Yvonne bracht. En kijk: nu naait ze weer voor me.’

Hilde VAN DEN EYNDE

Eén op de twee blinde Congolezen heeft cataract. Een eenvoudige operatie kan hun het zicht teruggeven, maar Congo telt maar één oogchirurg per miljoen inwoners. In België is die verhouding één op tienduizend.

Eén op de twee blinde Congolezen heeft cataract. Een eenvoudige operatie kan hun het zicht teruggeven, maar Congo telt maar één oogchirurg per miljoen inwoners. In België is die verhouding één op tienduizend.

Dieter TELEMANS

Bron: De Standaard, 6 oktober 2012

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Vermijdbare blindheid treft vrouwen dubbel07-03-2019 07:03:16
  2. “Geef iemand zijn zicht terug en je geeft zijn glimlach terug”27-11-2018 07:11:04
  3. ‘15 miljoen blinden eenvoudig te genezen. Waarom gebeurt dat niet?’23-11-2018 07:11:23
  4. eze aangrijpende fotoreeks en video wil blindheid bij kinderen en volwassenen voorkomen20-11-2018 04:11:17
  5. Als het leven wazig wordt tijdens een meeting…17-05-2018 11:05:01
  6. Wetterse optiekzaak behaalt “Opticien voor de Wereld” label16-03-2018 09:03:30
  7. Op blind date met Lucas Van den Eynde14-10-2017 07:10:27
  8. Acteur Jef Desmedt uit Familie steunt preventie van blindheid14-10-2017 07:10:58
  9. Danni Heylen op blind date in winkelstraat14-10-2017 07:10:24
  10. Selfie met BV voor het goede doel14-10-2017 07:10:23
  11. “We schenken 500 euro per jaar voor kinderen in Afrika”06-10-2017 08:10:32
  12. Optiek steunt ngo die blindheid bestrijdt06-10-2017 08:10:59
  13. Optiek Thijs strijdt tegen blindheid05-10-2017 09:10:19
  14. Alternatieve Nobelprijs voor Ethiopische Yetnebersh Nigussie28-09-2017 12:09:49
  15. ‘Afrika laat mij nooit meer los’19-08-2017 06:08:15
  16. De Witkijker: Genezing van oogziekte in Rwanda17-06-2017 12:06:48
  17. Light for the World bouwt oogziekenhuis in Mbuji-Mayi16-06-2017 04:06:15
  18. Veenendaalse Stichting Light For The World gaat voor duurzaam16-06-2017 04:06:44
  19. Licht voor de wereld – Aandacht voor blindheid in Afrika16-06-2017 04:06:12
  20. Video: “Met veertig euro kunnen we een blinde terug laten zien”16-06-2017 04:06:04
  21. Light for the World – Dokolo16-06-2017 04:06:58
  22. Actrices uit Thuis laten zich blinddoeken16-10-2016 08:10:57
  23. Zo voelt het om (voor even) blind te zijn15-10-2016 08:10:07
  24. Geblinddoekt voor oogoperaties15-10-2016 08:10:13
  25. Van Honsebrouck steunt Congolees oogziekenhuis04-06-2016 07:06:04
  26. Veense stichting Light for the World beste goede doel30-03-2016 08:03:22
  27. Delegatie van de Sint-Ludgardisschool op inleefreis in Tanzania10-02-2016 09:02:32
  28. Sint-licht-gardis steunt ‘Licht voor de wereld’21-12-2015 08:12:59
  29. Blinde auteur maakt ruim 500 oogoperaties mogelijk13-11-2015 08:11:06
  30. “Hier in Peru was mijn man al lang blind”10-09-2015 07:09:14
  31. Oogarts opereert aan lopende band10-09-2015 07:09:40
  32. “Veel straffer dan Stanley’s Route”10-09-2015 07:09:26
  33. “Mijn hart breekt hier elke dag zeventien keer”10-09-2015 07:09:12
  34. Hilde De Baerdemaeker in Rwanda10-09-2015 07:09:59
  35. Blind in Uganda10-09-2015 07:09:47
  36. Light for the World-directeur Johan Elsen: ‘Elke minuut wordt een kind blind’10-09-2015 07:09:26
  37. Staaroperatie verhoogt levensstandaard10-09-2015 07:09:11
  38. Mechelse oogarts keert na zes jaar terug uit Rwanda10-09-2015 07:09:59
  39. ‘Hier gebeuren elke dag wonderen’10-09-2015 07:09:45
  40. “Een handicap is hier een straf van God”10-09-2015 07:09:32
  41. “De wil van God’, denken ze nog in de dorpen”10-09-2015 07:09:19
  42. Een wereld zonder schaduwen10-09-2015 07:09:09
  43. Een Belgische revolutie in Tanzania10-09-2015 07:09:54
  44. Dark & Light opnieuw Beste Goede Doel van Nederland10-09-2015 07:09:43
  45. 3 december WereldGehandicaptendag10-09-2015 07:09:29
  46. Video: Flashmob Light for the World10-09-2015 07:09:16
  47. Wereldwijd tekort oogartsen10-09-2015 07:09:04
  48. Hulp aan blinde kinderen in Cambodja10-09-2015 07:09:52
  49. Een oog voor Congo – Belgische ngo leert Congolezen oogziekenhuis runnen10-09-2015 07:09:37
  50. Light for the World hoog in Goede Doelen Top-5010-09-2015 07:09:21
  51. Dokter Jos Rommel leidt oogartsen op in een ziekenhuis van Licht voor de Wereld in Lubumbashi10-09-2015 07:09:07
  52. Gepensioneerde oogarts op missie naar Congo10-09-2015 07:09:53
  53. Een oogkliniek voor Zuid-Soedan10-09-2015 07:09:14
  54. Gehandicapten hebben ook recht op ontwikkelingshulp10-09-2015 07:09:03
  55. Cambodjaans gezin profiteert van staaroperatie10-09-2015 07:09:51
  56. Inleefreis Tanzania Light for the World10-09-2015 07:09:37
  57. Video – Actieplan tegen vermijdbare blindheid10-09-2015 07:09:25
  58. Rivierblindheid – Wereldgezondheidsdag10-09-2015 07:09:12
  59. Thriller voor het goede doel10-09-2015 07:09:54
  60. ‘Alliance for Disability Inclusive Development’: op de bres voor inclusie10-09-2015 07:09:42
  61. Noah vluchtte met zijn blinde moeder10-09-2015 07:09:29
  62. Veenendaalse stichting zegt bouw oogkliniek in Soedan af10-09-2015 07:09:12
  63. “Ze noemden me het Chineesje”10-09-2015 07:09:57
  64. Video – Light for the World10-09-2015 07:09:30
  65. Lien geneest blinden in de jungle06-07-2015 07:07:01
  66. “Fantastisch dat die blinde mensen het licht weer zien”26-04-2015 05:04:13
  67. 14.262 euro voor blinde kinderen21-03-2015 07:03:48
  68. Concert Blindnote ten voordele van Licht voor de Wereld10-03-2015 05:03:27
  69. “Afrika is mijn beroep geworden”08-06-2011 11:06:32
  70. “Dankbaarheid van patiënten is enorm”08-06-2011 11:06:17
  71. BlindenMissie geeft 444.000 mensen het zicht08-06-2011 11:06:04
  72. “Ik ben blind, maar ik zie de armoede”08-06-2011 11:06:31

Laatst bijgewerkt op 10 september 2015 – 19:43