Blind in Uganda

Door God gestraft

In Uganda leven honderdduizenden mensen die niet kunnen zien. Van hen is 47 procent blind door cataract. Voor 10 euro kunnen ze hun zicht terugkrijgen. Onbetaalbaar, voor velen onder hen.

Killer steekpenningen

TORONTO, UGANDA

Een naar Afrikaanse normen verzorgd oogziekenhuis. Het is één van de vele wereldwijde Light For The World-projecten (Christelijke BlindenMissie) die blindheid de wereld uit willen helpen. Piet Noë (31), oftalmoloog en overtuigd christen, verliet in 2004 Oudenaarde om te helpen, daar in Tororo.

Dat hij arts zou worden, stond in de sterren geschreven. Van jongs af werd hij met geneeskunde geconfronteerd via zijn vader die huisarts is. En als jonge gast was Piet al uitermate gefascineerd door organisaties als Artsen Zonder Grenzen. Hij wist ook al snel dat hij in het Zuiden wilde werken. De specialisatie oftalmologie koos hij onder meer omdat ze in de ontwikkelingslanden goed van pas komt. Van de ruim 37 miljoen blinden wereldwijd leeft 90 % in het Zuiden, de nood is daar dan ook zeer groot. Blindheid staat een normaal leven in de weg: 90 % van de blinde kinderen volgt geen onderwijs en 80 % van hen vindt later geen baan.

Noë wist dat de helft van de blinden met een eenvoudige cataractoperatie geholpen zou zijn, maar was zich er tegelijkertijd van bewust dat zelfs de lage kostprijs van 10 euro voor vele Ugandezen te veel is. Bovendien raken plattelandsbewoners maar moeilijk in de ziekenhuizen en bij oogartsen. Soms wonen ze zo afgelegen dat de Light For The World’ers, die zelf op zoek gaan naar mensen met gezichtsproblemen, hen niet kunnen vinden. In Uganda, waar tussen 200.000 en 300.000 blinden leven, is er ook nog eens een tekort aan oogartsen en medisch personeel. Het land moet het zien te redden met achtendertig oftalmologen, van wie vijf Light For The World-expats.

De Ugandese oftalmoloog Wabulembo leidt het Light For The World-oogverzorgingsprogramma in Tororo, daarin bijgestaan door de Slowaakse Katarina Beresova en de Belg Piet Noë. De werkdagen zijn goedgevuld en slopend. Dagelijks zijn er rijen wachtenden. Het is haast onwerkelijk dat ze allemaal diezelfde dag nog geopereerd zullen worden, en voor het eerst, of voor het eerst in lange tijd zullen kunnen zien. En toch, de fabriek draait. In vijf jaar tijd steeg het aantal oogoperaties van 666 tot 3358 in 2005, daarvan zijn 2065 cataractoperaties.

Noë is gespecialiseerd in de structurele aanpak van eenvoudig te voorkomen en te behandelen vormen van blindheid. De ene dag doet hij consultaties, de andere dag voert hij operaties uit, soms tot 30 per dag. De cataractoperaties geven hem de meeste voldoening: ‘Een mens opnieuw of voor het eerst doen zien, is haast een wonder.’ Helaas kan hij niet altijd tovenaar spelen, omdat hij sommige patiënten pas ziet als het al hopeloos te laat is. Als een oogtumor uitgezaaid is naar de hersenen. Als niets nog een leven redden kan. Dat belet hem niet zich hier vooral nuttig te voelen, nuttiger dan hij zich ooit had kunnen voelen in een Belgisch ziekenhuis. De risico’s en de hinderpalen neemt hij er zonder morren bij.

Blindheid is een probleem, maar malaria is in Uganda nog steeds doodsoorzaak nummer 1, de grote killer bij kinderen. Hiv en aids maaien vooral de jongvolwassen populatie weg en zorgen voor een enorme sociale ravage. Noë: ‘Massa’s kinderen zijn wees, en worden opgevangen door hun grootouders, die het zelf al moeilijk hebben om te overleven; veel vrouwen blijven ongehuwd omdat trouwen in Afrika een heus gezondheidsrisico inhoudt.’

‘Economisch is aids een desastreuze ziekte omdat ze de actieve bevolking decimeert’, zegt Noë. ‘Hiv en aids kunnen allerlei oogaandoeningen veroorzaken, en in het ziekenhuis werken verpleegsters die met het virus besmet zijn.’ Hij denkt dat tien tot twintig procent van de bevolking besmet is, al geven de officiële cijfers een meer rooskleurig beeld: zeven procent. ‘Maar dat is pure propaganda.’

De belangrijkste risico’s waaraan Noë blootgesteld wordt, zijn niet beroepsgebonden. ‘Malaria en het chaotische, dodende verkeer boezemen me meer angst in. Aan het dodelijke verkeer ontsnappen is geen optie: patiëntenbezoeken in afgelegen huttendorpen zijn nodig. Een succesvolle behandeling veronderstelt postoperatieve controle’, verduidelijkt Noë. Patiënten komen vaak niet opdagen op de afgesproken consultaties. Een gevolg van de andere tijdsbeleving die in Afrika geldt en een gebrek aan middelen. ‘Daarom gaan we naar de dorpen waar de patiënten wonen om hen tot goede verzorging aan te sporen.’

De alomtegenwoordige armoede, nog schrijnender op het platteland dan in de steden, wordt nog pijnlijker als mensen ziek zijn. ‘In de meeste ziekenhuizen geldt de ijzeren wet: geen zorg zonder geld. Wij proberen iedereen te behandelen, maar stellen toch vast dat bij de nazorg vele patiënten afhaken, omdat ze bijvoorbeeld het geld voor de oogdruppels niet kunnen missen. Vele mensen moeten het zonder geld redden. Landbouwers leven van de eigen schamele oogst en van soms ingenieuze ruilhandel. In het Tororo Optic Opthalmic Centre kost een operatie 10 euro voor de patiënt. Een peulenschil, maar toch een bedrag dat er voor velen niet af kan. Die mensen verwijzen we door naar de maatschappelijk werker van het ziekenhuis. Er moet niet per se met geld betaald worden: een geit of een paar kippen aanvaarden we ook, en als zelfs dat niet lukt, opereren we gratis. Alles gratis maken is echter onmogelijk, omdat we op die manier andere humanitaire initiatieven voor de voeten zouden lopen, en bovendien moet dit project uiteindelijk zelfbedruipend worden.’

De combinatie van armoede, gebrekkig onderwijs en onderontwikkeling eist ook haar tol. Noë: ‘Ugandezen staan vaak heel wantrouwig tegenover westerse geneeskunde en zoeken hun heil bij traditionele genezers en hun TEM (traditional eye medicine). TEM kan alles zijn: urine, aarde, sap van allerlei planten… Niet alleen werkt het niet, te dikwijls zorgt het voor net dat tijdverlies dat het oog reddeloos verloren maakt. Nogal wat Ugandezen putten bovendien moed uit bijgeloof, en gaan daarin ver, tot en met mensenoffers.’

Een deel van de bevolking is ervan overtuigd dat blindheid een onomkeerbare straf van God is, en verbant in het slechtste geval zijn blinde kind uit het dorp om niet meer geconfronteerd te worden met ‘zijn zonde’. Dikwijls komen die kinderen uiteindelijk in het blindeninternaat terecht, bijvoorbeeld in Soroti (Madera Blind School): tieners die ook bij de aanvang van een zeldzame vakantieperiode niet worden opgehaald door hun ouders. Het liefst zouden de ouders het bewijs van hun zondigheid volledig uit hun leven bannen, maar dat laten de sociale werkers van Light For The World niet toe: ze brengen de achtergelaten kinderen naar huis en proberen hun ouders duidelijk te maken dat niet God de kinderen blind maakte.

Noë stelde al meermaals vast dat het gebrek aan gespecialiseerde zorgverlening een ernstige hinderpaal is. ‘Voor kinderen met kanker aan het oog bijvoorbeeld, hebben we nauwelijks behandelingsmogelijkheden. Chemotherapie en radiotherapie zijn zo goed als onbestaande. De officiële “referentieziekenhuizen” werken slecht en het is geen geheim dat het niveau van de geneeskunde zelden de Europese norm haalt.’

De staatsziekenhuizen moeten zogezegd enige bescherming bieden, want in principe zijn ze gratis. ‘Maar in de praktijk is het tegendeel waar. Je moet er werkelijk voor alles betalen: medicatie, de handschoenen die de verpleging gebruikt, de steekpenningen die artsen en verplegend personeel eisen vooraleer ze je willen behandelen. De kwaliteit van dit soort ziekenhuizen is doorgaans zeer slecht. De ngo- en missieziekenhuizen hebben een betere reputatie. Voor de sociaal sterkere Ugandezen zijn er privé-hospitalen en de mensen die echt geld hebben, laten zich verzorgen in Nairobi (Kenia), India, Zuid-Afrika of Londen.’

Noë is ervan overtuigd dat er pas van sociale zekerheid sprake kan zijn als er meer welvaart voor meer mensen komt. ‘Maar onverbiddelijk is het ook hier zo dat de armen armer worden en de rijken rijker.’

Johanna VLAMINCK

Bron: Knack, 27 september 2006

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. Vermijdbare blindheid treft vrouwen dubbel07-03-2019 07:03:16
  2. “Geef iemand zijn zicht terug en je geeft zijn glimlach terug”27-11-2018 07:11:04
  3. ‘15 miljoen blinden eenvoudig te genezen. Waarom gebeurt dat niet?’23-11-2018 07:11:23
  4. eze aangrijpende fotoreeks en video wil blindheid bij kinderen en volwassenen voorkomen20-11-2018 04:11:17
  5. Als het leven wazig wordt tijdens een meeting…17-05-2018 11:05:01
  6. Wetterse optiekzaak behaalt “Opticien voor de Wereld” label16-03-2018 09:03:30
  7. Op blind date met Lucas Van den Eynde14-10-2017 07:10:27
  8. Acteur Jef Desmedt uit Familie steunt preventie van blindheid14-10-2017 07:10:58
  9. Danni Heylen op blind date in winkelstraat14-10-2017 07:10:24
  10. Selfie met BV voor het goede doel14-10-2017 07:10:23
  11. “We schenken 500 euro per jaar voor kinderen in Afrika”06-10-2017 08:10:32
  12. Optiek steunt ngo die blindheid bestrijdt06-10-2017 08:10:59
  13. Optiek Thijs strijdt tegen blindheid05-10-2017 09:10:19
  14. Alternatieve Nobelprijs voor Ethiopische Yetnebersh Nigussie28-09-2017 12:09:49
  15. ‘Afrika laat mij nooit meer los’19-08-2017 06:08:15
  16. De Witkijker: Genezing van oogziekte in Rwanda17-06-2017 12:06:48
  17. Light for the World bouwt oogziekenhuis in Mbuji-Mayi16-06-2017 04:06:15
  18. Veenendaalse Stichting Light For The World gaat voor duurzaam16-06-2017 04:06:44
  19. Licht voor de wereld – Aandacht voor blindheid in Afrika16-06-2017 04:06:12
  20. Video: “Met veertig euro kunnen we een blinde terug laten zien”16-06-2017 04:06:04
  21. Light for the World – Dokolo16-06-2017 04:06:58
  22. Actrices uit Thuis laten zich blinddoeken16-10-2016 08:10:57
  23. Zo voelt het om (voor even) blind te zijn15-10-2016 08:10:07
  24. Geblinddoekt voor oogoperaties15-10-2016 08:10:13
  25. Van Honsebrouck steunt Congolees oogziekenhuis04-06-2016 07:06:04
  26. Veense stichting Light for the World beste goede doel30-03-2016 08:03:22
  27. Delegatie van de Sint-Ludgardisschool op inleefreis in Tanzania10-02-2016 09:02:32
  28. Sint-licht-gardis steunt ‘Licht voor de wereld’21-12-2015 08:12:59
  29. Blinde auteur maakt ruim 500 oogoperaties mogelijk13-11-2015 08:11:06
  30. “Hier in Peru was mijn man al lang blind”10-09-2015 07:09:14
  31. Oogarts opereert aan lopende band10-09-2015 07:09:40
  32. “Veel straffer dan Stanley’s Route”10-09-2015 07:09:26
  33. “Mijn hart breekt hier elke dag zeventien keer”10-09-2015 07:09:12
  34. Hilde De Baerdemaeker in Rwanda10-09-2015 07:09:59
  35. Blind in Uganda10-09-2015 07:09:47
  36. Light for the World-directeur Johan Elsen: ‘Elke minuut wordt een kind blind’10-09-2015 07:09:26
  37. Staaroperatie verhoogt levensstandaard10-09-2015 07:09:11
  38. Mechelse oogarts keert na zes jaar terug uit Rwanda10-09-2015 07:09:59
  39. ‘Hier gebeuren elke dag wonderen’10-09-2015 07:09:45
  40. “Een handicap is hier een straf van God”10-09-2015 07:09:32
  41. “De wil van God’, denken ze nog in de dorpen”10-09-2015 07:09:19
  42. Een wereld zonder schaduwen10-09-2015 07:09:09
  43. Een Belgische revolutie in Tanzania10-09-2015 07:09:54
  44. Dark & Light opnieuw Beste Goede Doel van Nederland10-09-2015 07:09:43
  45. 3 december WereldGehandicaptendag10-09-2015 07:09:29
  46. Video: Flashmob Light for the World10-09-2015 07:09:16
  47. Wereldwijd tekort oogartsen10-09-2015 07:09:04
  48. Hulp aan blinde kinderen in Cambodja10-09-2015 07:09:52
  49. Een oog voor Congo – Belgische ngo leert Congolezen oogziekenhuis runnen10-09-2015 07:09:37
  50. Light for the World hoog in Goede Doelen Top-5010-09-2015 07:09:21
  51. Dokter Jos Rommel leidt oogartsen op in een ziekenhuis van Licht voor de Wereld in Lubumbashi10-09-2015 07:09:07
  52. Gepensioneerde oogarts op missie naar Congo10-09-2015 07:09:53
  53. Een oogkliniek voor Zuid-Soedan10-09-2015 07:09:14
  54. Gehandicapten hebben ook recht op ontwikkelingshulp10-09-2015 07:09:03
  55. Cambodjaans gezin profiteert van staaroperatie10-09-2015 07:09:51
  56. Inleefreis Tanzania Light for the World10-09-2015 07:09:37
  57. Video – Actieplan tegen vermijdbare blindheid10-09-2015 07:09:25
  58. Rivierblindheid – Wereldgezondheidsdag10-09-2015 07:09:12
  59. Thriller voor het goede doel10-09-2015 07:09:54
  60. ‘Alliance for Disability Inclusive Development’: op de bres voor inclusie10-09-2015 07:09:42
  61. Noah vluchtte met zijn blinde moeder10-09-2015 07:09:29
  62. Veenendaalse stichting zegt bouw oogkliniek in Soedan af10-09-2015 07:09:12
  63. “Ze noemden me het Chineesje”10-09-2015 07:09:57
  64. Video – Light for the World10-09-2015 07:09:30
  65. Lien geneest blinden in de jungle06-07-2015 07:07:01
  66. “Fantastisch dat die blinde mensen het licht weer zien”26-04-2015 05:04:13
  67. 14.262 euro voor blinde kinderen21-03-2015 07:03:48
  68. Concert Blindnote ten voordele van Licht voor de Wereld10-03-2015 05:03:27
  69. “Afrika is mijn beroep geworden”08-06-2011 11:06:32
  70. “Dankbaarheid van patiënten is enorm”08-06-2011 11:06:17
  71. BlindenMissie geeft 444.000 mensen het zicht08-06-2011 11:06:04
  72. “Ik ben blind, maar ik zie de armoede”08-06-2011 11:06:31

Laatst bijgewerkt op 10 september 2015 – 19:46