Blinde ziend

Bron: Weekend Knack
18 april 2001

De Duitse Sabriye Tenberken is blind, maar dat weerhield haar er niet van om  tibetologie te studeren, in haar eentje naar China te trekken en daarna naar  Tibet.  Daar ontwikkelde ze een Tibetaans brailleschrift en richtte ze een  schooltje op voor blinde kinderen.  Tibet is het land der blinden.  De  Tibetanen wonen op een hoogvlakte, enkele duizenden meters boven de zeespiegel.   Ze hebben veel meer hinder van schadelijke ultraviolette stralen dan laag  wonende volken.  Bovendien is de medische verzorging in dit boeddhistische  land geen hoogstand.  De Duitse Sabriye Tenberken (°1970) is zelf blind.   Ze studeerde tibetologie aan de universiteit van Bonn met het vage idee dat ze  misschien ooit iets voor haar blinde lotgenoten in Tibet zou kunnen ondernemen.   Enkele jaren geleden ontwikkelde zij een brailleschrift voor de Tibetaanse taal  en zocht ze er de dunne berglucht op.  ‘Mijn weg leidt naar Tibet’ is het  verslag van de stichting van een school voor blinde kinderen in Lhasa.   Tenberken en haar medewerkers proberen de blinde kinderen niet alleen kennis en  vaardigheid, maar ook zelfvertrouwen bij te brengen.  Met veel vallen en  opstaan is Tenberkens project een succes geworden.  De Chinese  Volksrepubliek heeft de afgelopen twee decennia indrukwekkende inspanningen  geleverd om het lot van gehandicapten te verbeteren.  De zoon van de  vroegere sterke man Deng Xiaoping is de grote voortrekker van deze beweging  geweest.  Tijdens de Chinese culturele revolutie werd hij zo zwaar door  Mao-getrouwe rode gardisten mishandeld, dat hij zijn verdere leven aan een  rolstoel is gekluisterd.  Hij wendde zijn politieke invloed aan om de  maatschappelijke positie van gehandicapten te verbeteren.

Daarom zijn tegenwoordig beroepen als fysiotherapeut en masseur voorbehouden aan  doven en blinden.  Wie zich als valide voor deze vakken wil kwalificeren,  heeft een speciale toestemming nodig.  In Tibet, officieel een autonome  regio binnen de Volksrepubliek, dringen de positieve effecten van deze wetgeving  vertraagd en mondjesmaat binnen.  De positie van gehandicapten wordt er  verzwakt door het heersende boeddhistische geloof.  Blindheid wordt  beschouwd als gevolg van een slecht karma.  De minder ontwikkelde Tibetanen  zien blindheid als een straf voor fouten die in een vorig leven zijn begaan, de  beter opgeleiden beschouwen het gebrek juist als een mogelijkheid tot  verbetering van het karma.

Tenberken: “De situatie van blinden verschilt van persoon tot persoon.  In  het ene dorp zijn ze volledig opgenomen in de gemeenschap, in het andere leiden  ze een bestaan aan de rand.  We troffen er een twaalfjarige blinde  herdersjongen aan en een blind kind van een jaar of vier dat bedlegerig was en  niet eens kon lopen.

We vonden het belangrijk om die kinderen een tijdlang uit hun vertrouwde  omgeving weg te halen zodat ze met andere blinden konden omgaan.  Door  middel van het brailleschrift kunnen ze de beginselen van lezen en schrijven  leren en krijgen ze toegang tot andere vormen van kennis.  In de omgang met  andere blinden en speciaal daartoe opgeleide leraren ontwikkelen ze bovendien  hun sociale en motorische vaardigheden.  Na enkele jaren kunnen ze terug  naar hun dorp en worden daar geïntegreerd in het reguliere onderwijs.

Uit uw beschrijving van de kinderen krijg je de indruk dat de omgeving zelf  ‘blind’ was voor de talenten van de blinde kinderen.

Tenberken: Zeker.  Een van onze leerlingen was de grote belofte van zijn  dorpsgemeenschap.  Hij was zo hoogbegaafd dat hij op negenjarige leeftijd  toestemming had gekregen om later in Peking te gaan studeren, tot hij door een  ongeluk blind werd.  Zijn toekomstverwachtingen waren volledig de bodem  ingeslagen, maar toen hij eenmaal het brailleschrift had geleerd, kon hij  opnieuw studeren.  Hij werd onze beste leerling.  Toen hij in de  vakantiemaanden naar zijn dorp terugkeerde, was hij er de ster, zeker nadat een  Nederlandse toerist was verdwaald en dankzij onze leerling, die het Engels  beheerste, zijn groep terug kon vinden.  U was eigenlijk slecht voorbereid  toen u aan uw school begon.  Pas toen één van de kinderen wegliep en u hem  ging zoeken, besefte u wat voor een grote verantwoordelijkheid u op uw schouders  had genomen.  Had het slagen van het project niet meer met geluk dan met  planning te maken?

Er zijn veel angstige momenten geweest, maar ik stond er op den duur niet meer  alleen voor.  Mijn Nederlandse vriend Paul werd mijn steun en op een  gegeven moment ook mijn levensgezel.  Steeds als ik dacht: ‘Nu houd ik er  mee op’, sprak hij mij weer moed in.  En omgekeerd.  Op de ogenblikken  dat hij het echt niet meer zag zitten, had ik nog genoeg optimisme over om hem  opnieuw enthousiast te maken voor het project.  Ik heb mij natuurlijk wel  goed voorbereid op mijn reis naar Tibet.  Ik heb van tevoren gezorgd voor  officiële sponsors en voor alle benodigde documenten, maar ik ben niet  vertrokken met een vastomlijnd idee over hoe de school eruit zou moeten zien.   Ik heb altijd ruimte gelaten voor improvisatie, voor onverwachte ontmoetingen en  gebeurtenissen, waaruit overigens soms de mooiste dingen zijn voortgekomen.   Dat neemt niet weg dat er nogal wat dingen zijn misgegaan door mijn  onervarenheid of naïviteit.  Ik wilde vooral niet met een vooropgezet  westers idee naar Tibet vertrekken.  Ik ging niet met het voornemen dat ik  die Tibetanen eens zou leren hoe het moet.  Dat is helaas de arrogante  instelling die je bij nogal wat westerse hulpverleners en bij sommige  hulporganisaties aantreft.

Daarom is het van meet af aan mijn bedoeling geweest zoveel mogelijk met  Tibetaanse leraren te werken, zodat ik mezelf op den duur overbodig kon maken en  het project op eigen kracht kon laten draaien.  Het is niet onze intentie  tot in lengte van dagen in Tibet te blijven.  Het is een prachtig land,  maar we willen nog wel naar een ander deel van de wereld reizen ook.  De  hulporganisatie waaraan we in eerste instantie officieel waren verbonden, was  niet blij met mijn aanpak.  Mijn gebrek aan ervaring en vooral mijn  weigering volgens strak omlijnde en beproefde westerse principes te werk te  gaan, was het bestuur een doorn in het oog.  Dat lieten ze ons weten ook.   Subsidiegelden werden steevast te laat overgemaakt en brieven niet of summier  beantwoord.  Uiteindelijk heb ik besloten de band met die organisatie te  verbreken.  Dat leek aanvankelijk onverstandig, maar achteraf was het in  alle opzichten een uitstekende beslissing.

De meeste westerlingen die bij u aanklopten voor een baan aan de school hadden  anders wel zeer vastomlijnde ideeën over wat ze in Tibet wilden doen.

De meeste westerlingen zijn sterk geïnteresseerd in het Tibetaans boeddhisme en  zoeken verlichting.  Anderen zijn bezig met de Tibetaanse  onafhankelijkheidsstrijd.  Om het even of ze nu om religieuze of om  politieke redenen naar Tibet komen, ze zijn vooral met zichzelf bezig.  Ik  ben werkelijk vreemde snuiters tegengekomen.  Zo was er een Duitse  psychotherapeut die me vertelde dat hij een boek aan het schrijven was over het  onderbewustzijn.  Hij vertelde me dat hij een geweldige ontdekking had  gedaan.  Met zijn versterkte onderbewustzijn was hij in staat elektronen  met elkaar te versmelten.  Hij kon nu zelfs blinden genezen, meende hij.   Als hij zijn nieuwe vermogens in mijn school mocht uittesten, zou ik nadien een  percentage krijgen van de winst op zijn boek, dat ongetwijfeld een wereldwijde  bestseller zou worden.  Ik heb hem geantwoord dat hij mijns inziens beter  op zijn plaats zou zijn in een kerncentrale.  Volgens de laatste berichten  woont hij nog steeds in Lhasa en schrijft hij nog altijd aan zijn boek.

U heeft in nachtelijk Lhasa eens op eigen kracht de weg naar huis teruggevonden  en ook sommige blinde kinderen bewegen zich met een opmerkelijke  zelfverzekerdheid en accuratesse door hun omgeving.  Zienden kunnen  daarentegen al volkomen gedesoriënteerd raken wanneer ze in een donkere ruimte  terechtkomen.  Heeft dat te maken met het vermogen zich de omgeving ‘voor  te stellen’?

De grote vraag is altijd: wat ziet een blinde?  Sommigen denken dat een  blinde zich in een soort eeuwig donker bevindt, maar dat is niet waar.

Ikzelf heb bijvoorbeeld in mijn vroege jeugd nog wel iets kunnen zien.  Die  beelden heb ik onthouden.  Vooral de kleuren die ik destijds heb gezien,  herinner ik me nog zeer goed.  Wanneer ik me in een bepaald landschap of  gezelschap bevind, combineer ik de informatie die ik aan de hand van geuren,  geluiden en tasten opsteek met de kleuren en de beelden uit mijn geheugen.   Zo maak ik me voortdurend een voorstelling van mijn omgeving.  In mijn  geval is die voorstelling letterlijk en figuurlijk sterk gekleurd.  Bij  blinden die nooit in hun leven hebben kunnen zien, ziet die voorstelling er  helemaal anders uit.  Zij stellen zich geen kleuren, maar geuren voor.   Of zij hebben geen ruimtelijke impressie van de wereld om hen heen, maar een  emotionele.  In hun verbeelding ‘zien’ zij echter altijd iets.  Hoe  groter je ervaring en je zelfvertrouwen, hoe preciezer je voorstelling van je  omgeving.  Ik kon me na een tijd vrij goed oriënteren in de stad.  Aan  de hand van bijvoorbeeld de geur van afval wist ik dat ik me bij een bepaalde  vuilnisbelt bevond.  Als ik de reuk van uitwerpselen en urine waarnam, wist  ik dat ik langs een steeg liep, want Tibetanen gebruiken die als openbaar  toilet.  Als ik taxi’s hoorde, besefte ik dat ik bij een standplaats was.   Sommige blinde kinderen waren daarin echter nog veel beter dan ik.  Een van  onze leerlingen wist niet alleen feilloos de weg te vinden in de stad, maar  slaagde er ook als enige in een ander kind, dat was weggelopen, terug te vinden.

Kennelijk kan ook de kracht van het voorstellingsvermogen bij zienden groot  zijn.  Op een reis langs afgelegen bergdorpen raakte het hele gezelschap,  blinden en niet-blinden, in de ban van demonen.  Ongeacht of je het afdeed  als bijgeloof, de schrik zat er stevig in.

Tibetanen, of ze nu hoog of laag zijn opgeleid, zijn heilig overtuigd van het  bestaan van demonen.  Op het platteland denken ze bovendien vaak dat  blinden bezeten zijn door een demon.  We hebben een kind ontmoet dat zich  zeer zelfverzekerd voortbewoog, bijna alsof het in het geheel niet blind was.   De moeder was bezorgd om haar eigen dochter omdat een blind kind dat  ogenschijnlijk zo weinig hinder ondervond van haar handicap, wel bezeten moest  zijn door een demon.  Toen we tijdens een van onze reizen door het  binnenland van Tibet in een boerderij overnachtten, raakten de Tibetanen in ons  gezelschap ervan overtuigd dat een demon probeerde binnen te dringen.  Wij,  Europeanen, werden uiteindelijk ook bang.  Pas toen de honden in het dorp  hevig begonnen te blaffen, gaf de demon zijn pogingen op.  Honden zijn nu  eenmaal de beste beveiliging tegen demonen.  Ik ben absoluut niet  bijgelovig, maar de angst van mijn metgezellen was zo voelbaar dat ik me  ongewild ging voorstellen dat er inderdaad een demon probeerde binnen te  dringen.  Die voorstelling werd allesoverheersend.  Toen ik deze scène  later opschreef en de herinnering aan die nacht met één van de Duitse  medewerkers die er destijds bij was wilde ophalen, weigerde zij er ook maar één  woord over te zeggen.  Blijkbaar gelooft zij sindsdien in het bestaan van  demonen.

U heeft vanaf het eerste moment in uw project geloofd, maar veel mensen in uw  omgeving hebben het u ten stelligste afgeraden.  Moet je als blinde een  zekere eigenwijsheid ontwikkelen om zelfstandigheid te verwerven in het leven?

Ik denk dat je niet zozeer eigenwijs als wel sterk moet zijn.  Toen ik  aankondigde tibetologie te willen studeren, werd me gezegd: ‘Dat lukt jou  nooit.’  Toen ik zei dat ik in mijn eentje door China wilde reizen, werd me  ingefluisterd: ‘Doe dat niet.’  Toen ik mijn voornemen een school voor  blinde kinderen te willen stichten bekendmaakte, was de reactie: ‘Dat kun jij  nooit.’  Als ik uitsluitend op de goede raad van de mensen om mij heen was  afgegaan, was ik rechten of een andere voor blinden gemakkelijk toegankelijke  richting gaan studeren.  Dan had ik mijn studie tibetologie niet afgemaakt,  dan was ik niet gaan reizen en dan was er nooit sprake geweest van dit project  in Lhasa.  Het feit dat ik visueel gehandicapt ben, wil echter niet zeggen  dat ik niets kan.  Zoals één van de Tibetaanse kinderen ooit boos uitriep:  ‘Ik ben wel blind, maar niet stom!’ Natuurlijk heb ik in de loop der jaren een  zekere koppigheid ontwikkeld, en natuurlijk bleken mijn plannen in de praktijk  soms veel moeilijker te verwezenlijken dan ik had gedacht.  Toen ik voor  het eerst naar China ging, ontdekte ik op de luchthaven van Peking dat een witte  stok in China niet dezelfde betekenis heeft als in Europa.  Je kunt er nog  zoveel mee staan zwaaien bij een kruispunt, voor Chinezen is het hooguit een  stok om je te ondersteunen.

Bovendien betekent de zin ‘Ik kan niet zien’ in het Chinees hetzelfde als ‘Ik  kan niet lezen’.  Toen ik tegen een Chinese douanebeambte zei dat ik een  tekst niet kon lezen, wees die gewoon op het Engelstalige bord ernaast.   Toch heb ik me door dit soort tegenslagen niet uit het lood laten slaan, noch  tijdens mijn jeugd in Duitsland, noch in China, noch in Tibet.

Maar het betekent niet dat je als blinde nooit hulp van zienden mag of wilt  accepteren?

Hulp is altijd welkom, maar niet het betuttelende soort hulp, zoals de hand die  je plots krachtig bij de arm neemt en je ongevraagd naar de overkant brengt,  hoewel je daar helemaal niet wezen moest.  Dat is ook wat we de inmiddels  zeventien kinderen in onze blindenschool in Lhasa leren: aanvaard de hulp die je  krijgt, maar probeer in je leven zoveel mogelijk zelfstandigheid te verwerven.   Het grootste positieve effect van ons project is misschien niet eens zozeer het  feit dat we een aantal kinderen zelfvertrouwen, kennis en vaardigheid hebben  bijgebracht, maar vooral dat hun families en de overige bewoners in de dorpen  waar ze vandaan komen een andere kijk op blindheid hebben gekregen.

De blinden zijn niet langer de hulpeloze en nutteloze wezens waarvoor ze hen  voordien hebben aangezien, maar zelfstandige leden van de dorpsgemeenschap, met  hun eigen kwaliteiten en inbreng.  In zekere zin hebben we de ogen van veel  Tibetanen voor de mogelijkheden van hun eigen blinde kinderen geopend.  Dat  is minstens zo belangrijk voor de kansen van deze kinderen in het verdere leven.

Delen
Share on Facebook0Tweet about this on Twitter0Share on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someonePrint this page

  1. “Blindheid is vaak een gevolg van armoede”30-04-2019 06:04:10
  2. “770.000 Congolezen zijn blind door gebrek aan zorg”24-04-2019 06:04:03
  3. Oogarts Piet Noë (43) wordt ereburger22-12-2018 07:12:48
  4. Oudenaarde verleent ereburgerschap aan oogarts Piet Noë22-12-2018 07:12:15
  5. “Het is een passie, een roeping geworden”28-10-2018 06:10:03
  6. Studenten voeren oogmetingen uit in Banjul10-03-2018 08:03:53
  7. Vesaliusinstituut voert oogmetingen uit in Banjul18-02-2018 08:02:27
  8. “Ook zij verdienen kans om te studeren”23-12-2017 09:12:24
  9. Geen tijd voor een gezin, wel voor een eigen ziekenhuis in Rwanda22-11-2017 08:11:12
  10. Oogarts met hart voor Rwanda is Specialist van het Jaar22-11-2017 12:11:15
  11. Oogarts Piet Noë eerste ‘Specialist van het Jaar’20-11-2017 07:11:11
  12. Zeeuwse suikeroom redt ooghulp in Afrika18-11-2017 10:11:58
  13. Gentse opticien doet Nepalezen opnieuw zien12-08-2017 08:08:58
  14. Gentse opticien helpt Nepalezen beter zien12-08-2017 08:08:08
  15. Jan in ’t Veld gaf in de afgelopen jaren 230.000 brillen weg18-06-2017 05:06:19
  16. Op reis voor blinden in Kameroen18-06-2017 04:06:12
  17. n beeld: het blindendorp van Peru16-06-2017 08:06:17
  18. Video: Leerlingen Sint-Lutgardis bezoeken school voor blinden in Tanzania16-06-2017 04:06:26
  19. Leerlingen bouwen sportveld voor blinden in Tanzania16-06-2017 04:06:56
  20. Stichting Zienderogen biedt via vrijwilligers oogmetingen15-06-2017 03:06:10
  21. Indrukwekkende documentaire over vliegend oogziekenhuis14-06-2017 11:06:07
  22. Ilse helpt mee aan nieuw dak voor blinden in Rwanda05-06-2017 07:06:10
  23. Buso Sint-Idesbald bezorgt Rwandese blindenschool nieuw dak25-05-2017 07:05:53
  24. Studente ‘Wumpini’ schrijft blog over stage in Ghana28-03-2017 08:03:48
  25. “We leren veel bij van elkaar”24-03-2017 08:03:11
  26. Lions Club steunt oogkliniek van Piet Noë in Rwanda13-05-2016 08:05:55
  27. Zonnekind heeft oog voor blinde kinderen10-09-2015 06:09:13
  28. Rotary Oostrozebeke-Mandeldal steunt slechtzienden in Italië10-09-2015 06:09:02
  29. “Blinde Eberson veroverde mijn hart”10-09-2015 06:09:27
  30. ‘In mijn hoofd is de Himalaya misschien nog mooier’10-09-2015 06:09:13
  31. Lalibela bestaat tien jaar10-09-2015 06:09:56
  32. Stichting Commundo en Bartiméus winnen Award voor meest innovatieve EVS-project10-09-2015 06:09:45
  33. Friezen bouwen voor blinden Nepal10-09-2015 06:09:32
  34. Friese stichting bouwt opleidingscentrum blinden in Nepal10-09-2015 06:09:17
  35. Friezen zetten zich in voor Nepal10-09-2015 06:09:55
  36. Straatsburg – Visio levert belangrijke bijdrage aan internationale conferentie10-09-2015 06:09:43
  37. 75 voedselpakketten van SERAFIM10-09-2015 06:09:31
  38. Hogeschool Leiden zamelt ruim 8.000 euro in voor oneMen10-09-2015 06:09:19
  39. Pal achter Nepal levert 3.000 euro op24-06-2015 08:06:34
  40. Dit kind is blind en heeft geleerd te lezen23-02-2015 05:02:42
  41. Stichting Hulpactie Blinden wordt opgeheven04-01-2015 09:01:31
  42. De tien populairste goede doelen04-01-2015 09:01:56
  43. Vliegend ooghospitaal Orbis voldoet aan alle medische criteria08-12-2014 10:12:29
  44. Japanners bekopen redding Irakees jongetje met hun leven08-06-2011 11:06:21
  45. “In Marokko ga je dood van suikerziekte”08-06-2011 11:06:04
  46. Twee Antwerpenaren doorkruisen Tibet voor goede doel08-06-2011 11:06:15
  47. “Schrijnende toestanden in ziekenhuizen”08-06-2011 08:06:28
  48. Jan-Pieter Van Winckel niet naar Kosovo08-06-2011 08:06:00
  49. Blinde leert blinden leven08-06-2011 08:06:31
  50. Vlaamse artsen onderzoeken misvormde kinderen in Irak08-06-2011 08:06:17
  51. Blinde ziend08-06-2011 08:06:55
  52. Leerlingen Latijn bouwen mozaïek voor Afrikaanse blinden08-06-2011 08:06:28
  53. Koppel zorgt voor operatie van blinde Roemeense baby08-06-2011 08:06:15
  54. Ervaringen uit Nepal komen Tom Bakx van pas in Mekongdelta08-06-2011 08:06:58
  55. Kantklossen in Indiase blinden- en dovenschool08-06-2011 08:06:42
  56. De vliegende oogchirurgen van Orbis08-06-2011 08:06:39
  57. Een kerstgeschenk voor de blinden08-06-2011 08:06:03
  58. Een rit op een olifant maakt op blindheid attent08-06-2011 08:06:06
  59. Engagement: Duitse Professor uit Amberg voerde 100 oogoperaties in Nepal uit08-06-2011 08:06:53

Laatst bijgewerkt op 8 juni 2011 – 08:31