Gebruik van blindenschrift neemt af bij 200ste verjaardag van Louis Braille
Bron: De Morgen
9 januari 2009
Eeuwenoud brailleschrift krijgt klappen van spraaktechnologie
Op 4 januari werd de 200ste verjaardag van Louis Braille gevierd, maar zijn
blindenschrift staat door de steile opgang van spraaktechnologieën onder steeds
grotere druk. 'Audioboeken zijn veel populairder dan de moeilijke
brailleschriften, die in de verdrukking geraken.'
BRUSSEL
Volgens de Belgische Brailleliga staat het schrift niet onder druk, maar
wordt het steeds vaker aangevuld met technologische middelen. 'De nieuwe
technologieën vullen braille gewoon aan.'
Dit jaar staat voor heel wat blindenorganisaties helemaal in het teken van
Louis Braille, de timide Fransman die op 20-jarige leeftijd met zijn
reliëfalfabet een doorbraak forceerde voor blinden en slechtzienden.
De uiterst clevere jongeman groeide op in het Franse dorpje Coupvray en
priemde op amper 3-jarige leeftijd een els door zijn oog. Na een infectie
aan zijn andere oog werd hij al vroeg blind en trok hij naar het Institut des
Jeunes Veugles in Parijs. Daar werd in 1921 een nieuw schrift met puntjes
en streepjes geïntroduceerd, ontwikkeld door de Franse artilleriekapitein
Charles Barbier om in het donker boodschappen te kunnen doorgeven, mogelijk
gebaseerd op het bekende dominospel.
Kort nadien ontsproot aan Brailles geest het idee om met Barbiers beperkte
systeem een heus blindenalfabet te ontwikkelen. Met succes: in 1837
verscheen het eerste brailleboek, maar het duurde nog 25 jaar voor het
reliëfalfabet wereldwijd blinden aan het lezen zette. Braille hield het
zelf niet lang vol, hij stierf als 44-jarige aan tuberculose. Zowat 100
jaar na zijn dood werd zijn stoffelijk overschot in het Franse Panthéon
ondergebracht, zonder zijn handen, die bleven in een kist op zijn grafsteen in
Coupvray bewaard.
Magisch
Ruim 200 jaar na de geboorte van Braille staat zijn uitvinding nu onder grote
druk. In Vlaanderen zijn ongeveer 12.000 blinden en slechtzienden lid van
de Brailleliga maar slechts 15 procent maakt effectief gebruik van het
brailleschrift. Bij onze noorderburen is het braillegebruik ook tanend,
van de zowat 300.000 blinden en slechtzienden beheersen amper 1.500 à 2.000
Nederlanders het speciale schrift.
"De mythe van het braille wordt gewoon in stand gehouden", stelde de
Nederlandse oud-directeur van de blindenbibliotheek Matthijs Balfoort enkele
maanden geleden. "Van de blinden en slechtzienden kan slechts 5 procent
braille lezen, maar de puntjes blijven iets magisch behouden."
Ook Peter Köning van de Stichting Force, die de wereld van de gedrukte tekst
toegankelijk wil maken voor blinden en slechtzienden, erkent het sombere
toekomstbeeld voor het blindenschrift. "In de westerse landen wordt het
aantal braillegebruikers steeds kleiner door de concurrentie van digitale
audioboeken en de boomende spraaktechnologie. De brailleschriften geraken
in de verdrukking. Wereldwijd zal het brailleschrift eerst in de westerse
landen verdwijnen, al is dat nog niet voor morgen."
Spraaksynthesizers
Zo zijn de 'Daisy'-spelers - de elektronische toestellen waarmee lectuur op
een cd-rom kan worden voorgelezen - al langer bekend bij blinden en
slechtzienden. Opvallend is dat dit systeem vaker gebruikt wordt dan
braille. Een ziende lezer kan tot 300 woorden per minuut lezen, een
braillelezer moet het met 150 woorden stellen. Daarnaast gaat de
spraaksoftware door de verfijnde technologie van callcenters en andere
telecommunicatieapparatuur er met rasse schreden op vooruit. Ook de
zogenaamde spraaksynthesizers zijn aan een flinke opmars bezig. Die
synthesizers zetten tekst om in audiosignalen waardoor blinden op het internet
kunnen surfen, mails kunnen versturen en digitale kranten kunnen lezen.
Het gps-navigatiesysteem voor blinden en slechtzienden deed ook al zijn intrede.
Het toestel maakt gebruik van numerieke gps-kaarten waarvan de software volledig
toegankelijk is via spraakweergave.
Vingergevoeligheid
Volgens Noëlla Jardin van de Belgische Brailleliga is de opkomst van
allerhande spraaktechnologieën niet nefast voor het brailleschrift. "Die
vullen braille gewoon aan en vergemakkelijken het leven van blinden en
slechtzienden. Vergeet niet dat heel wat braillisten gebruikmaken van de
brailleleesregel (toestel dat gegevens van een computerscherm via een programma
omzet in brailletekens) en vergrotingssystemen."
Ook voor Ludwine Wouters van de dienst oogziekten van het Gentse UZ is het
blindenschrift niet ten dode opgeschreven, al erkent zij de gebrekkige kennis
van braille bij oudere blinden. "Veel oudere mensen beschikken niet langer
over voldoende hersenverwerking om alsnog braille aan te leren. Ook
arbeiders op leeftijd met ruwe vingers ontbreekt het aan de nodige
vingergevoeligheid om de fijne puntjes te interpreteren. Maar het
brailleschrift zal niet snel uitsterven."
Matthijs Balfoort:
* De mythe van het brailleschrift wordt gewoon in stand gehouden. Van de
blinden en slechtzienden kan slechts 5 procent braille lezen, maar de puntjes
blijven iets magisch behouden
* Een jongen leest wat hij net in braille heeft geschreven. In het Westen
raakt het schrift voor blinden in de verdrukking.
Home
